Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

BANDA MUZIKORE “VATRA”, KRIJUSE E BANDËS KOMBËTARE

by

Të njohum historinë e Vatrës-

Vatrani Thoma Nassi, krijues i Bandës zyrtare të Shtetit Shqiptar prej Bandës së Vatrës, që shkoi në Shqipëri më 1920.

NGA DALIP GRECA/

Në një mesazh që mora këto ditë nga kompozitori dhe etnomuzikologuinjohur Vasil LTole, u informova se me 11 prill 2013, në sallën e aktiviteteve të Qendrës së Kulturës, Medias dhe Botimeve të Mbrojtjes(QKMBM) në Tiranë, institucion në varësi të Ministrisë së Mbrojtjes, do të organizohen veprimtari kushtuar Bandës muzikore të Vatrës. Veprimtaria do të jetë komplekse; do të ketë një Ekspozitë fotografike kushtuar Bandës Vatra, si themel i Bandës së Shtetit Shqiptar,një tablo për aktivitetin e bandave të tjera muzikore në Shqipëri, ekspozitë me fotografi që përfshijnë shek. XIX deri në ditët e sotme.

Po ashtu do të organizohet edhe një Akademi Përkujtimore kushtuar krijuesit të bandës, kompozitorit Thoma Nassi dhe rolit të bandës në zhvillimet muzikore dhe politike në Shqipërinë e viteve 1920- 1930, ku do të referojnë studiues të njohur të kësaj fushe Eftim Dodona, Frederik Stamati, Koço Gjipali dhe Vasil S. Tole.

 Me këtë rast iështë propozuar Ministrit të Mbrojtjes z. Arben Imami, që të dekorojë me “Medaljen e shërbimeve të veçanta”  banden muzikore shqiptaro-amerikane “VATRA” dhe themeluesin e saj Thoma NASSI per rolin e tyre të jashtezakonshëm në Luftën e Vlorës-1920 dhe në krijimin më pas të Bandës zyrtare të shtetit shqiptar, sot Orkestra Frymore Kombëtare e Forcave të Armatosura.
Në mjediset e jashtme të QKMBM-së (ish-Shtëpia Qendrore e Ushtrisë), në përfundim të aktivitetit parashikohet organizimi i një koncerti festiv nga Orkestra Frymore Kombetare e Forcave te Armatosura-OKFKA. Federata Vatra do të japë kontributin e saj me materiale fotografike dhe arkivore në këtë veprimtari.

                    SI LINDI BANDA E VATRËS

  … Është rasti që të ndjekim gjurmët e Bandës së Vatrës nga Worcester-i, Massachusetts në Shqipëri.

Banda muzikore me emrin”Vatra” kishte për themeluesThoma Nassi.Ajo lindi në Worcester, Massachusetts, më 11 dhjetor 1917. Kjo e dhënë vjen nga themeluesi i saj Profesor Nassi, ndërsa në një shkrim të botuar në gazetën Dielli në prill 2012, me bashkautorë Frederik Stamati dhe Ariola Prifti, jepet data 17 dhjetor 1916, ndërkohë që po aty konfirmohet se në vulën mbi instrument është stampuar data 11 dhe jo 17.Logjikisht mbetet dat 11 dhjetor si ditëlindje e kësaj bande. Në kujtimet që ka lënë pas Thoma Nassi e përshkruan bandën Vatra si një krijesë që e kërkoi koha.Ajo përbëhej nga emigrantë të zakonshëm që nuk kishin as përvojë dhe as dije muzikore. Natyrisht që kishte edhe njerëz të dijshëm në të, sic ishte dhe kompozitori i Hymnit të Vatrës, Ajdin Asllani, i diplomuar në Bukuresht. Por pjesa më e madhe ishin punëtorë që punonin tërë ditën në fabrika, por me vullnet dhe dëshirë arritën që brenda një viti të mësonin dhe të përballonin me sukses koncerte të shumta në Boston, Worcester, New Bedford, Massachusetts, në Camp Devens, në Portland, Biddeford, në Maine, dhe në qytete dhe qyteza të tjera, koncerte të cilët u dhanë për llogari të Kryqit të Kuq Amerikan dhe organizatave të tjera të bamirësisë.Ndërkohë ekzistonte në SHBA dhe një bandë tjetër muzikore e djemëve shqiptar të Amerikës, në Jamestown në New York, e cila drejtohej nga korçari tjetër, Thoma Vishnja.Kjo quhej banda “Sofia” për nder të Mbretëreshës Sofia, e shoqja e Princ Wiedit dhe ishte krijuar që më 1915.

Në pranverën e vitit 1920 ishte hedhur idea e dërgimit të njëgrupimi të konsiderueshëm emigrantësh në Shqipëri për të ndihmuar çështjen kombëtare.Prej kohësh nën drejtim e Aqif Përmetit kishin nisur përgatitjet për stërvitjen e trupave vullnetare dhe rreth 120 ushtarë ishin të gatshëm për t’u nisur drejt Shqipërisë.Bashkë me ta ishte hedhur ideja qëtënisej edhe banda muzikore e Vatrës, si dhe disa atdhetarë të dijshëm, që me kontributin e tyre do t’i ndihnin çështjes kombëtare.

   Problemi qëndronte se kush do ta drejtonte bandën muzikore të Vatrës? Thoma Nassi ishte i vetmi që kishte përvojën e duhur dhe njohuri profesionale.Ai asokohe sapo qe liruar nga ushtria amerikane, ku kishte shërbyer si drejtues i një orkestre.Nassi e kishte një arsye njerëzore që të hezitonte për t’u nisur, pas lirimit nga shërbimi ushtarak ishte martuar. Në shënimet e lëna në formë kujtimesh ai e pohon se “nusja e re ishte një arsye hezitimi”, por për shkak se banda nuk mund të shkonte pa drejtuesin e saj dhe se ai ishte i vetmi që mund ta kryente atë detyrë,i dha fund mëdyshjes dhe u nis së bashku me grupin muzikor.

  Udhëtimi u realizua me një anije italiane, por italianët u nxorën shumë pengesa gjatë kalimit në Itali, siç u nxorën edhe në Shqipëri, ku ishpallën ”persona non grata”. Pas një qëndrimi të shkurtër në Brindizi, anija u lejua që të nisej drejt portit të Durrësit. Populli i priti me brohoritje në port, edhe pse italianët që atë kohë mbanin të pushtuar Durrësin, e shtuan përshëprimën dyshuese për misionin e tyre. Duke qenë se përveç Durrësit, italianët mbanin të pushtuar edhe Vlorën, Tepelenën, Sarandën e Gjirokastrën, i shihnin dhe i trajtonin si persona të dyshmtë bijtë e shqiptarëve të Amerikës. Pas një qëndrimi disaditorë në Durrës u nisën me kamionë drejt Tiranës, ku populli, qeveria e përkohshme dhe klerikët i pritën me brohoritje, lule dhe bujari. Qeveria e kishte kuptuar vlerën e një turneu të bandës së Vatrës për të rritur moralin e popullatës dhe për ta bërë atë më koshiente për çështjen kombëtare, që ishte e kërcënuar.

    KONCERTE NGA SHKODRA NË GJIROKASTËR, ELBASAN, DELVINE DHE NE DRASHOVICE,KU ISHTE NDEZUR LUFTA E VLORES

Pas qëndrimit në Tiranë, banda e Vatrës u ftua që të jepte koncerte në qytetet e mëdha të Shqipërisë. Këshilli i Regjencës, që drejtonte vendin, në të cilin  bënte pjesë edhe Sotir Peci, e kishte kuptuar fare mirë dobinë e koncerteve të bandës së Vatrës, prandaj kërkoi që koncertet të shtriheshin në të gjithë Shqipërinë. Vetë Sotir Peci e njihte mirë zjarrin e atdhetarisë të shqiptarëve të Amerikës, sepse ai kishte kontributin e vet, krahas Petro Nini Luarasit, Fan Nolit, Faik Konicës dhe patriotëve të tjerë. Gazeta “Kombi” që pat botuar Peci në Amerikë kishte pjesën e saj në rritjen e ndjenjës kombëtare tek shqiptarët e Amerikës.

  Pas Durrësit dhe Tiranës, banda e Vatrës u ftua që të jepte koncerte në qytetin e lashtë me plot kulturë e tradita muzikore, Shkodër. Pritja e shkodranëve ishte e mrekullueshme.Bashkë me bandën këndonte dhe populli.Pas Shkodrës, banda u zhvendos në qytetin e Elbasanit.Edhe aty u dhanë koncerte që u mirëpritën nga elbasansit, të shquar për tradita muzikore dhe arsimore, me të parën shkollë Normale.

Edhe pse italianët i paraljmëruan që të mos udhëtonin drejt jugut, banda e Vatrës, nuk u ndal.Ajo shkoi në Delvinë dhe në Sarandë, ku dha koncerte të suksesshme dhe e bëri popullin për vete. Gjirokastra u bë vendqëndrimi i djemëve muzikantë nga Amerika. Edhe pse aty ishte vendosur komanda italiane që i ndiqte me rreptësi lëvizjet e bandës, koncertet nuk u ndërprenë.Problem mbetej Tepelena.Garnizoni Italian ishte vendosur në kalanë e lashtë të Ali Pashës.Djemtë e ardhur nga Amerika e morën në sy rrezikun dhe u bënë gati të niseshin drejt Tepelenës.Bashkë me ta ishin dhe vullnetarët, bijtë e vatranëve. Forcave u prinin dhe dy gjeneralë shqiptar tëish ushtrisë turke. Ndërkohë i gjithë populli ishte ngritur në këmbë për të nxjerrë italianët jashtë kufijëve.Prania e bandës së Vatrës dhe e djemëve vullnetarë të veshur me uniformat karakteristike të përgatitura në Amerikë, shërbeu si një shembull frymëzimi për të mbushur radhët e ushtrisë popullore në Luftën e Vlorës.

BANDA E VATRES DHE DELEGACIONI I LIDHJES SE KOMBEVE NË KORÇË

Dukej se italianët që nuk donin të lëshonin Vlorën dhe rrethinat, Tepelenën dhe Sarandën, ia kishin shkelë syrin grekëve për trazira dhe pretendime në Korçë, Bilisht, Ersekë dhe Përmet.

Në këto rrethana Qeveria i propozoi bandës së Vatrës dhe ushtarëve vullnetarë shqiptaro-amerikanë një zhvendosje në Ersekë, Përmet dhe Korçë, ku konflikti ishte i ndezur.Si në Përmet ashtu edhe në Ersekë shqiptaro-amerikanët u pritën me brohoritje dhe thirrje gëzimi.Hyrja në Korçë ishte e jashtzakonshme. Ja se si e përshkruan këtë moment Thoma Nassi: Banda ” Vatra” ka luajtur triumfalisht dhe me krenari në Korçë, e  rrethuar nga të dyja anët nga korçarët, të cilët na mbuluan me një shi lulesh, me thirrje gëzimi dhe lot. Korça ishte duke u përgatitur për t’u bërë ballë grekëve të cilët ishin të mobilizuar në pikat kufitare në afërsi të Bilishtit.Presidenti i grupit tonë, Kosta Pano, kaloi shumë netë pa gjumë në biseda me oficerët shqiptarë dhe mbrojtësit në kufi, në pritje të një konflikti të pashmangshëm.”

Është koha kur Lidhja e Kombeve, duke kërkuar për të shmangur gjakderdhjen, dërgoi një delegacion në Korçë nën udhëheqjen e profesorit Sederholm.Delegacionit i ishte dhënë autoriteti për të zgjidhur mosmarrëveshjet ndërmjet Shqipërisë, Italisë, Greqisë dhe, mbi linjat kufitare të përhershme. Grekët pretendonin në mënyrëabsurde  se Bilishti, Korça, Erseka e Përmeti ishin populluar nga grekë.

    Delegacioni i Lidhjes së  Kombeve  ishte i impresionuar pozitivisht nga prania e  Bandës së Vatrës dhe vullnetarët e ardhur nga Amerika. Ata u bënë pjesmarrës të koncerteve. Banda filloi të lunate nga dy koncerte  nëjavë në qiell të hapur në Kopështin e Themistokli Germenjit. Programet e koncerteve përbëheshin nga pjesë të muzikës klasike,nga një uverturë, një pjesë simfonike, zgjedhje operistike (zakonisht Wagner),si dhe pjesë nga  Shtraus, dhe këngë shqiptare, ku shoqëronte dhe komuniteti i pranishëm.Korçarët, të veshur me rrobat më të mira që kishin, merrnin pjesë familjarisht në këto koncerte dhe duartrokisnin me zjarr e brohoritje.Dashuria e njerëzve për muzikën ishte fenomenale, ndërkohë ndjenja kombëtare kishte pjesën e vet në ato koncerte.

Në kujtimet e veta Prof. Thoma Nassi shkruan se nuk  iu shua nga kujtesa nata e Krishtlindjeve në Korçë. Iu desh që tëpërgatitej , të përkthente në gjuhën shqipe tekste të këngëve dhe t’ua mësonte 60 pjestarëve të korit, të cilët i përvetësuan tekstet dhe muzikën në një kohë rekord, ndërkohë që banda lunate pjesë orkestrale. Kjo ishte shfaqja e parë e një oratoriumi në Shqipëri.Pjesmarrja ishte e jashtzakonshme.Gjithandej brohoritje dhe kërkesa për të përsëritur çdo numër të programit.

Gjatë kësaj periudhe, delegacioni i Lidhjes së Kombeve ishte pranë bandës dhe  mori pjesë në koncerte, sidomos Profesor Sederholm, i cili ishte një admirues i zjarrtë Wagner. Ai dhe maestro i bandës së Vatrës, Nassi, u bënë miq, sa profesori shkonte edhe në shtëpinë e Nassit dhe i gëzohej traditës dhe kuzhinës tradicionale shqiptare, si dhe librave të pakta që kishte sjellë nga Amerika.

Në bisedat që bënte me Profesor Sederholm, Nassi ka guxuar dhe i ka kërkuar atij t’i thoshte diçka për të ardhmen e qyetit të lindjes, Korçës. Në intimitet, Profesor Sederholm e paralajmëroi Nassin, që të ishte i kujdeshëm, që të mos e dëmtonte çështjen kombëtare, por i shfaqi mendimin e tij se Kombi shqiptar, që kishte nxjerrë luftëtarë trima, që kishte nxjerrë pjestarët e kësaj bande të mrekullueshme, që kishin aq dashuri për muzikën, që kishte nxjerrë ata djem vullnetarë që kishin lënë Amerikën për të ndihmuar Atdheun, e meritonte lirinë.

Thoma Nassi shkruan në kujtimet e tij se ishte i sigurtë se rekomandimet e Profesor Sederholm, kishin luajtur rolin e tyre përcaktuese për lirinë e Korçës me rrethinat.

Banda e Vatrës, jo vetëm që i dha gjallëri jetës kulturore në Korçë, por ajo nxiti dhe krijimin e grupeve dhe bandave të tjera muzikore. Kështu u krijua  “Banda e Korçes” nga studentët e rinj, dhe në një periudhë të shkurtër kohe, filloi të japë koncerte. Nisi organizimi i festivalit të Muzikës.U vu në skenë Opera e parë shkurtuar,”Il Trovatore” etj. Në këtë ambjent të etur për kulturë Thoma Nassi kompozoi shumë këngë, tekstet e të cilave u shkruan nga shqiptarë të njohur të kohës, si Kristo Floqi, Remzi Ojteze, Ali Asllani, dhe të tjerë. Këto këngë të reja u përhapën me shpejtësi rrufeje në të gjithë Shqipërinë.

NGA KORÇA NË DRASHOVICË, KU ISHTE NDEZUR LUFTA E VLORËS

Kur vera kishte nisë të nxehte dhe banda e Vatrës ishte bërë si e shtëpisënë Korçë, vjen një thirrje nga Vlora, ku bëhej luftë. Ishte qershor 1920.Përmes një telefonate u kërkohej zhvendosja në Vlorë për të dhënë koncerte me qëllim që t’u ngrihej morali forcave që luftonin furishëm në Tepelenë, Drashovicë dhe kodrat përreth qytetit të Vlorës.

Kjo luftë e pashembullt, ku luftonte një popull i vogël dhe i paarmatosur me një fuqi të madhe kishte marrë përmasat e një betejë epike dhe kishte tërhequr  vëmendjen e të gjithë botës. Ndër korrespondentët e huaj që mbulonin luftën, shquhej Edsel Mowrer, që shkruante për  Chicago Daily News dhe Washington Post. Dukej se të gjithë korrespondentët ishin në anën e shqiptarëve ,trimëria e të cilëve përshkruhej me nota epizmi.Luftëtarët shqiptarë kishin tërhequr vëmendjen kur me brucat e tyre të leshta hidheshin mbi barrikadat me tela me gjemba, duke iterrorizuar italianët. Të gjitha këto tërhoqën vëmendjen e djemëve shqiptaro-amerikan që u bënë dëshmitarë dhe luftëtarë të një lufte epike.

Nasi na përcjell informacionin se Banda e Vatrës ishte e vendosur në Drashovicë dhe ishte e mbështetur nga Kryqi i Kuq Amerikan nën drejtimin e Charles Hollingshead, i cili më vonë organizoi Shkollën Teknike në Tiranë. Banda shkonte dhe jepte koncerte në front. Kishte raste, ku jepeshin dhe dy ose më shumë koncerte në ditë. Pjestarët e bandës gjatë kësaj kohe ndihmuan edhe në Spitalin e Kryqit të Kuq, duke u kujdesur për të plagosurit e tëdy palëve, shqiptarë dhe italianë.

Në shënimet e Thoma Nassit vijnë edhe të dhëna për luftën, si psh fakti që nëfshatin Vajzë të Vlorës luftëtarët shqiptarë kishin kapur robër 400 italianë.Problem mbetej ushqimi i tyre dhe transportimi për në Vlorë. Po ashtu Nassi kujton:” Kam bërë disa udhëtime në Vlorë me z Hollingshead dhe vura re demoralizim të plotë të ushtrisë italiane nga njëra anë, dhe luksin në të cilin jetonte Komandanti i Përgjithshëm, Gjeneral Piacentini, në një nga pallatet në Vlorë.”Komandanti i Përgjithshëm na ftoi të ulemi në tryezë me të, dhe ne e bëmë këtë. Natyrisht,unë isha i maskuar si një nga pjestarët e personelit tëKryqit Kuq Amerikan. Sikur Komandanti i Përgjithshëm t’mëkishte  njohur se unë isha një shqiptar “spiun”, fati im do të kishte qenë i dyshimtë!”

 Nassi kujton se ato kohë një poezi e bukur i rrëmbeu zemrat e shqiptarëve, ajo ishte poezia” “Vlora, Vlora, bjeri më të lumtë dora.”, të cilën gabimisht ai ia atribuon si autor Bajrma Currit, por në fakt ishte poeti i njohur vlonjat Ali Asllani.Teksti e impresionoi Thoma Nassin, i cili vendosi që t’i kompozonte muzikën dhe kënga u bëshpejt shumë popullore dhe u përhap në të gjithë Shqipërinë.

Sipas Dorothy Thompson, në një prej transmetimeve tëradios së saj, “Shqiptarët kishin kënduar ‘Vlora, Vlora’, ndërsa ishin duke sulmuar italianët.” Ditën e përfundimit të luftës, ku italianët u tërhoqën në ishullin e Sazanit, Banda e Vatrës ishte në krye të marshuesëve fitimtarë, duke kënduar”Vlora, Vlora…!”.Populli i priti më brohoritje e thirrje gëzimi.Të vegjlit shquheshin duke kënduar bashkë me bandën.

Pas përfundimit të Luftës së Vlorës, banda u kthye sërish në Korçë, ku dha një kontribut të jashtzakoshëm në gjallërimin e jetës kulturore dhe artistike.Vetë Thoma Nassi, i cili u vendos në Tiranë, inspiroi zhvillimin muzikor të vendit.Përmes Ministrisë së Arsimit ai organizoi mësimin e muzikës nëtë gjitha shkollat e vendit. Po ashtu stimuloi artistët e rinj, që vinin nga Shkodra apo Korça si: Kristaq Kono, Juri Trebicka, Luigj Filai, Kristaq Antoniu etj. Ai bashkëpunoi me Fan S Nolin dhe me Ahmet Zogun. Për të dy flet plot simpati për njohuritë dhe shijet muzikore”. Këngët e Nassit u bënë shumë të njohura në Shqipëri si:  “Kenga e Mullirit”, “Kenga e Bariut” dhe “Kater Valle” etj.

                                      ***

Pas gjashtë vitesh kontribut të jashtzakonshmë, në mesin e vitit 1926 Thoma Nassi vendosi që ta linte Shqipërinë dhe së bashku me bashkëshorten dhe tre fëmijët që duheshin shkolluar u kthye në Amerikë.Ndërkohë Banda e Vatrës e kishte kryer shërbimin e saj dhe ishte kthyer në Bandë e Shtetit Shqiptar. Pat disa konflikte mes Vatrës dhe Shtetit shqiptar, konflikt që u debatua edhe ne Parlament, që ishin të natyrës financiare, kush do t’i paguante pjestarët e bandës, që patën lënë Amerikën për të t’i shbyer shtetit shqiptar. Gjithësesi banda i shërbeu Republikë si bandë e saj deri në vitin 1934, kohë kur u ngrit banda e re me përzgjedhje profesioniste me një konkurs ndërkombëtar.

Po kush ishin anëtarët e Bandës së Vatrës? Duke qenë se nuk e disponojmë listën e plotë të anëtarëve, nuk është as në rekordet e arkivit, po përdorim një listë të anëtarëve të Bandës gjatë fushatës për shpëtimin e Shqipërisë, organizuar nga VATRA, për të rikthyer pavarësinë e humbur të shtetit shqiptar. Tek lista e kontributorëve gjenden edhe listat e dhuruesë të Bandës së Vatrës, pa pretenduar se kjo ëhtë lista e plotë.

Kontributi i bandes “Vatra” me 3 Qershor 1917, ne Fushaten “Per Shpetimin e Shqiperise”: BANDA  “VATRA” ,  WORCESTER,  MASS.

Profesori  Thoma  Nasi                   $   10

Kosta  Pano                                        $   15

Vangjel  Sotir                                     $   25

Zissi  Morçka                                      $   10

Loni  Treska                                        $   10

Kristaq  Koço                                      $   10

Koli  Morçka                                       $   10

Sotir  Tërpatsi                                    $   10

Zissi  Stavre                                         $   10

Petraq  Th.  Peci                                                $   10

Vasil  Kristo                                         $   10

Petro  Ndina                                       $     5

Petro  Themistokli                           $     5

Sami  Isuf                                             $   10

Rauf  Grapshi                                     $   15

Dhimitri  Kristo                                  $     5

Kosta  Shoqo                                      $     5

Lambi  M.  Qirjako                            $   10

Stavre  Z.  Boboshtica                     $   10

Kristaq  Vasil                                       $   10

Lazo  Shagla                                        $   10

Bajram  Konispoli                             $   10

NJË QENDËR SHQIPTARE ME EMRIN E BUKUR”VATRA”NË BRUKSEL

by

Nga Bajame Hoxha-Çeliku/ Bruksel/

       Në Bruksel, më datën 14 dhjetor 2019, nën drejtimin e deputetit Amet Gjana, u inaugurua qendra kulturore dhe ekonomike “Vatra”, dhe njëkohësisht, u festua dhe festa e shtyrë e 28 Nëntorit nga tërmeti që goditi Shqipërinë më 26 nëntor. Në këtë urim, morën pjesë autoritetet më të larta rajonale, si Ministri-President i Rajonit të Brukselit z. Rudi Vervoort dhe Ministrja rajonale e kohezionit social znj. Nawal Ben Hamou, dhe znj. Catherine Moureaux, Kryetarja e komunës Molenbeek! Ishin të pranishëm dhe anëtari i kryesisë z. Abderrachid Azdad dhe shoqatat e ndryshme, në veçanti “Iliria Tongeren”! Nga Kosova nderuan këtë event, profesor Nusret Pllana, autor librash e kronikash mbi temën e kujtesës së gjenocidit serb ndaj shqiptarëve dhe një përfaqësues i ambasadës së Kosovës!

Nga bota e biznesit, një kontribut të veçantë për ngritjen e qendrës “Vatra”, dha z. Nurijet Ebibi të “Brico Alma”, i cili mori të gjitha falënderimet! Prindërit e nxënësve të shkollës shqipe dhe pjesëtarët e komunitetit shqiptar morën pjesë në mënyrë masive në këtë përurim të jashtëzakonshëm, ku nuk munguan këngët e vallet patriotike nën himnin e flamurit kombëtar nga nxënësit e shkollës shqipe, që drejton z. Gjana!

Nxënësit e shkollës shqipe dhe pjesëtarët e grupit “Vatra” mahnitën publikun me performancat e tyre, me veshjet kombëtare të përgatitura nën drejtimin e znj. Vaile Shkodra – Azizi! Ajo që më bëri përshtypje e që më ra më tepër në sy, qe prezantimi ndryshe nga herët e tjera, më e madhërishme festë, dhe që u paraqitë si një surprizë mjaft e bukur dhe shumë domethënëse, ku syri i mprehtë i një artisti nuk do t’i shpëtonte dot pa u ndalur e pa e studiuar atë çfarë ka dashur të japë e të thotë autorja e një pikture aq madhështore. Aty në mes flamujve kuq e zi që valëviteshin, u prezantua flamuri ynë edhe në një formë tjetër, që vinte si një përqafim i ngrohtë, afronte paqe, dashuri, me shqiponjën dy krenare, po për çudi, në mes mbante një zemër të madhe të rrethuar nga një garniturë e verdhë, dhe përsëri në mes të kësaj zemre të sheh syri dy duar që formojnë krahët e shqiponjës të pikturuara, dhe në njërën dorë është pikturuar harta e Kosovës, e në tjetrën e Shqipërisë. Në atë zemër, në atë flamur shqiptar, në ato ngjyra aq bukur të kombinuara, jo pa një qëllim ishte shtuar rreth zemrës kordoni i verdhë, brenda atyre tre ngjyrave shpalosej edhe flamuri Belg. Kjo ide ishte e një shqiptareje e cila e pikturoi me dashuri për të tre shtetet, dhe kjo zonjë ishte bashkëshortja e deputetit shqiptar në belgjikë znj.Sylbie Gjana. Në përfundim të aktivitetit, u pre shiriti inaugurues nga deputeti i mirënjohur dhe kontribuuesi kryesor z.Amet Gjana! Qendrës kulturore dhe ekonomike “Vatra” i urojmë mbarësi dhe aktivitete të shpeshta në favor të komunitetit shqiptar në Belgjikë!

*Per me shume fotografi shihni ne Facebook dielli vatra

ATJON ZHITI-ÇMIM POEZIE, SHKON NË JAPONI, PËR POETEN KAE MORII

by

Targa e Çmimit Nderkombetar “Atjon Zhiti/

Çmimi ndërkombëtar në letërsi, “Atjon V. Zhiti”, edhe këtë vit shkoi në një kontenet tjetër, në Azi dhe iu dha poetes japoneze Kae Morii, ndërsa vitin që shkoi kishte shkuar në kontinentin amerikan, ku fituese ishte poetja nga argjentina, me origjine hebreje, Susana Robert. Këtë çmim të ri e jep Shoqata Ndërkombëtare e Shkrimtarëve “IWA BOGDANI”, me qendrat në Bruksel/ Belgjikë dhe Prishtinë/ Kosovë. Çdo vit, në fund të nëntorit, merret vendimin, sipas një manexhimi ndërkombëtar për lëndë të ndryshme letrare dhe u jepet autorëve “Për pasionin dhe sinqeritetin në art dhe krijimtari”, prandaj është vendosur që të mbajë dhe këtë emër, Atjon V. Zhiti, studentit që shkëlqeu si meteorit.

VENDIMI 2019                                                                            

Në Vendim e Shoqatës Ndërkombëtare të Shkrimtarëve “IWA BOGDANI”, theksohet se është kënaqësi të akordojë çmimin ndërkombëtar. “ATJON V. ZHITI” dhe ka krenarinë që për vitin 2019 ky çmim t’i jepet Zonjës Mae Morii, Japoni, “si autore që ka arritur nivele të larta të të shkruarit. Ky çmim është për autorët që kanë treguar cilësi dhe humanizëm në kategoritë e tyre të të shkruarit, në poezi, romane, ese dhe përkthime. IWA BOGDANI  i dëshiron suksese dhe gjithë të mirat fituesit.                                              Presidenti, Akademik Prof. Dr. Jeton Kelmendi.                                                   27.11.2019, Prishtinë – Bruksel/ Kosovë – Belgjikë

KAE MORII- Fituesja e Çmimit letrar “Atjon V. Zhiti”, poete bashkëkohore, e njohur në Japoni, nga Osaka, e diplomuar në Keio University, pedagoge me profesion.. Është anëtare e Klubit të Poetëve Japonezë, Anëtare jete e Akademisë Botërore të Artit dhe Kulturës

Anëtare jete e IWA

Është e botuar dhe në gjuhët angleze, mongole, rumune, greke, franceze, maqedonase, etj, ka botime të saj dhe në SHBA.

Gjithashtu është fituese dhe e shumë çmimeve të tjera letrare dhe në konkurse të poezisë, ku ka marrë pjesë në festival të ndryshme botëore, deri në Kore, Indi, USA, etj, . Ajo është bërë e njohur në botë edhe si veprimtare e Çështjeve të Gruas, ka dhe titullin Ambasadore e Paqes dhe Harmonisë.

Disa nga botimet e poetes Kae Morii që nga 2007:

‘A red currunt’

‘Homage to the Light’

‘The Light of Lapis’, bashkautore me Kojin Kudo

‘Over the Endless Night’, përmbledhje në anglisht.

‘Cabbage Field & Wind Power Generators’, përmbledhje në anglisht dhe rumanisht, etj..

KREDO DHE POEZI TË KAE MORII

 “Poezi të shkruara në fillim të shekullit XXI, kur unë u pranova anëtare e Shoqatës së Harmonisë Botërore, e bashkuar dhe me shoqatat botërore të Paqes, në 2004.

Për fat të keq ne po jetojmë në një botë në disharmoni edhe pasi mbaroi lufta e ftohtë si dhe gjatë terrorit të tanishëm të luftës. Unë kam shkruar  në një poezi timen – në Raven Basenin at Bronz – që ‘ne ende nuk jemi njerëz të vërtetë’.       Po, njerëzimi madje ka arritur në Hënë, por ne ende nuk kemi arritur në paqen botërore. Harmonia është koncepti kryesor i paqes. Nga shkaku i paqes pa harmoni, është dhe harmonia pa paqe.

Harmonia mund të ndërtohet mbi barazpeshime në ‘Barazi’, “Drejtësi” dhe ‘Respektimi të njëri-tjetrit’. Sigurisht krijuesit e paqes shpalosin Dashurinë për paqen dhe njerëzit kudo në botë.

Sidoqoftë pas disharmonisë së luftës së ftohtë, duke u përballur me disa çështje serioze: terrorin e luftës, krizën financiare, konfliktet, ndarjen, problemet kufitare, varfërinë, papunësinë, etj, duhet të arrijmë te Harmonia.

Përhapja e Internetit ka kontribuar jo vetëm në transmetimin e informacionit, por edhe të shprehë dhe mbledhë dëshirat e njerëzve në botë. Shekulli XXI duhet të jetë epoka e Harmonisë dhe vullneti ynë është Paqja Globale – që të gjithë tani mund të jetojnë pa asnjë luftë dhe në lumturi.

Për të arritur harmoninë, neve na duhet shpirti, mendja dhe metoda të harmonizuara. Pas poezisë “Dielli” do të doja të ofroja dhe poezi të tjera…

– Autorja –

DIELLI

‘Tashmë Epiku Qiellor ka humbur harmoninë

një lloj njeriu është në ankth të madh’

Ç’zë diellor që më mbështjell

teksa Dielli i mesditës më qëndron përsipër

Pikëllimi është në farën e grurit

Dhe ç’ngrohtësi vërshon nga Dielli për grurin

Pëllumba të bardhë enden nëpër qiell

Gjurma drite rreth diellit

Megjithëse kjo është një fantazi imja

Pëllumbat vazhdojnë të fluturojnë

Deri në fund

YLBERI I HARKUAR MBI POEZI

Matematika është aq e bukur-

Unë nuk e kuptoj analizën dhe algjebrën lineare…

Vetëm gjeometria e zanoreve më çon në përjetësi

Është i mirseardhur shiu mbi funeralin e lotëve të lodhur

Lulet e Paulownias janë kaq të ndritura në dritë

Kambanat kumbojnë nga era

Më e bukura figurë në botë

Kur dikush pëshpërit në kodrën e largët –

Është poezia me krahët si era

Zemër në qiell

që aq larg fluturoi

Për të bekuar atë që lindi me fjalët

PUTHJET

Unë puth zogjtë në një skicë

Unë puth konturet e pemëve që t’i kthjelloj

Unë puth një rruazë vesë mbi lulediellin

Unë puth një ballë xhami vullkanik

Unë puth një buzë druri hibiskus

Unë puth një gji madhështie të truallit.

Unë puth arsyen duke u ngritur lart

Unë puth elegjinë e zhytur në zemrën tënde

Thellësia jote

Sekreti i lindjes

Unë të puth ty

SHENJAT E DUARVE

Pas udhëtimve të vështira në dete,

Shenjat e duarve të njerëzve antikë prehen në shpella.

Pigment-

Entuziazmi për jetën.

Lutja Zotit-

Dëshirë për ekzistencë.

Stuhi në pyjet e mallkuara.

Shpërthejnë tamburet, pëllumbat qajnë, kufomat shkelen

Duke u shpallur lufta.

Jo dora krijuese e Zotit,

Vetëm këmbë dhe krahë të kalbur në vetëtimat e çmendura.

Egoizmi për mbijetesë

Maskë kundër Paqes

Shenja e pigmentit të duarve është Dashuri Jete,

që na thotë: “Këtu jetojmë”,

Dëshmi ekzistence në jetën e kufizuar.

Era më pyet:

‘Sa e ndjen lumturinë? ‘

Si era që s’mund të peshohet në peshore,

Lumturia ime gjithashtu nuk peshohet.

Era e natës shkund yje

Ah, nga të gjitha pemët! Përflakje!

Të përndriten çastet të gjitha,

Lërini yjet të rrëzohen,

Atëherë

Kur një pikëz ylli e syve të tu

Fërgëllon tej në horizont,

Të lutem, kujtomë

Me kumbimet e bukura si me harpë ere.

“19 VJEÇARI I PËRHERSHËM”

“PoertetI i Atjon” nga piktori Gjergj Kola/

“19 vjeçari i përhershëm” – siç e quan gjenerata e tij Atjon V. Zhitin, është studenti shqiptar i filozofisë në Universitetin “Sacro Cuore” në Milano (Itali), që dinte të jepte shumë dashuri e vrull ndër shokët e shoqet e miqtë, që pëlqente artet, filozofinë dhe sportet, gjuhët e huaja dhe shkencat politike dhe “buzëqeshte çiltërsisht”, gjë që ata që e kanë njohur, ia quajnë “vepër”, duke e patur Atjonin kështu dhe idealin shpirtëror të tyre.                                         Atjon V. Zhiti është autor librash dhe albumesh dhe ekspozitash pikture, veprimtar me të rinjtë në Shqipëri, anëtar i Paralmentit Rinor Europian dhe anëtari më i ri i PEN-Clubit Italian.                                                                                      – Lindi në qytetin e Vlorës në 30 gusht 1995 dhe u rrit mes poezisë, ngjyrave dhe muzikës në Romë (Itali), ku prindërit punonin si diplomatë.                                – Kur ishte 3 vjeç e gjysmë një viziatim i tij për “Nënë Teerzen” iu botua në një album me shkrime për Shenjten dhe shkruajtën gazeta në Vatikan dhe në Shqipëri. Hapi një “ekspozitë fëminore” në shtëpi e tij në Romë dhe më pas një tjetër në Vlorë, në kopshtin e shtëpisë së gjyshit, ku vizatimet e tij u varën pemëve.                                                                                                                             – Mësimet e pari i nisi në Tiranë, në shkollën katolike “Ylber”.                  – Arsimin 9 vjeçar e kreu në Romë në shkollën e muzikës “Giuseppe Sinopoli”, mësoi flautin dhe dha disa koncerte me orkestren e shkollës deri dhe në Auditoriumin e Romës.                                                                               – Nisi studimet në Liceun e njohur Klasik të Romës “Giulio Cesare”, ku krahas italishtes dhe anglishtes, që i mësoi mjaft mirë, studio dhe greqishten e vjetër dhe latinishten.                                                                                                      – Kishte pasion dhe muzeumet, i vizitoi të gjithë më të rëndësishmit në Romë e Vatikan, por dhe në qytete të tjera, Tiranë e Korçë, Vlorë, Krujë, Shkodër, etj, por dhe në, Firence, Venecia, Paris e deri në Chicago, SHBA.                 

   – Merrej me sporte, me not, kanotazh, tenis dhe shah.                                             – Përfundoi gjimnazin “Ismail Qemali” në Tiranë dhe bëri disa kurse kualifikimi për gjuhët spanjisht, frengjisht e gjermanisht.                                                                           

 – Fiton një bursë për të vazhduar studimet për Filozofi në Itali, ndërkohë është dhe anëtar i Parlamentit Europian Rinor duke përfaqësuar Shqipërinë në disa Konferenca si në Spanjë, Letoni, etj. Duke u pranuar si antar i PEN Clubit Italian, krahas shkrimtarëve që kishte njohur në Shqipëri dhe Kosovë, takohet dhe me poetë nga bota, Sebastiano Grasso, Mario Luzi, Adonis, Hermann Nitsch, Jevtushenko, nobelistin Derek Walcott, etj.                                              Përkthen në shqip për antologjinë “Lajmëtarët e Europës” poezi nga Zai Fundo, personalitet i persekutuar politik, që do të botoheshin për herë të parë.                 Ndërkohë bën dhe piktura si një adoleshent, një pjesë e të cilave vendosen dhe në ballina librash të ndryshëm, të botuara në Shqipëri, Koosvë e Itali.                                                                                                                   

  – Në vitin e dytë universitar nis botimet e eseve të para të tij filozofike në Shqipëri dhe Kosovë dhe në median shqiptare në diasporë, Itali, Zvicër, Angli, SHBA.                                  

Është bashkëpërkthyes në librin me poezi të poetit të njohur në botë, Adonis, që botohet për herë të parë në shqip, në 2014.

          *   *   *                                                                                                        

– Në 2015 del libri i parë me ese e shkrime të mbledhura të Aton V. Zhitit, “Për atë që dua(m)”, me jehonë në lexues dhe në media.
          – Hapet ekspozita me piktura të tij “Një kuti me xiëllonja”, në Universitetin “Polis”, Tiranë, nën kujdesin e kritikut të njohur të artit, Gëzim Qendro.
         – Në 2017 botohet Albumi “Opera Atjon”, në shqip dhe italisht me vizatimet dhe  pikturat e tij, të fëminisë dhe adoleshencës, përgatitur nga kritiku i artit dhe botuesi Gëzim Tafa, me pasthënie të tij dhe parathënie nga Gëzim Qendro. Albumi ka patur jehonë brenda dhe jashtë vendit.
          – Koncert për Atjonin në Romë, me violinë dhe pianofort, “Jehonë dhe butësi,, dialog mes tingujve dhe një ëngjëlli”, ku luan violinistja enjohur Anyla Kraja dhe recitohen shkrime të Atjonit.                                                       
         – 2018, pas librit me tregime “Valixhja e shqyer”, dalin dhe dy përmbledhje me poezi, “Dove é la vita” në Itali dhe “Të rritesh nga dashuria”, në Shqipëri, që të tre me ilustrime të Atjonit si bashkautor me Visar Zhitin dhe me parathënie në librin e tretë nga Eda Zhiti.

– Në teksin e letërsisë të shkollave 9-vjeçare ka poezi me një foto të Atjonit.

– Edhe në librarinë “Frend’s Book Houese” në Tiranë, në mur është fotografia e Atjonit mes shkrimtarëve të njohur të vendit. 

– Libra të Atjonit dhe Albumi janë në bibliotekat e shkollave ku ai studio, në Bibliotekën Kombëtare në Tiranë, në bibliotekën e njohur të Universitetit “Sacro Cuore” në Milano, etj, deri dhe në Bibliotekën e Kongresit Amerikan në SHBA.                                                                                                                – Festali Ndërkombëtar i Filmit “Giffoni” jep çdo vit çmimin “Atjon Zhiti” për anëtarin më të mirë të jurisë, ku Atjoni bënte pjesë dhe u shqua.
          – “IWA BOGDANI” themelon Çmimin Ndërkombëtar vjetor për poezi “Atjon V. Zhiti”, që ka shkuar në kontinentin amerikan dhe atë aziatik.                             – Një rruge në Tiranë i është vendosur nga Bashkia e Kryeqytetit emri: “RRUGA E ATJONIT”

KANË THËNË PËR ATJONIN:        

Kjo fytyrë e bukur engjëllore… ajo krijesë e mrekullueshme pra, ishte bërë për qiellin, jo për këtë botë… Helena dhe Ismail Kadare- shkrimtare-

Nuk kam takuar një të ri kaq të mirë, kaq fisnik dhe kaq të dashur në Shqipëri sa Atjoni…- Robert Elsie, albanalog kanadez/

Atjoni është djali që çdo prind do të donte ta kishte të tijin…Sebastiano Grassi/ Poet, President i PEN Clubit, Itali/

Kur do ta takoja për herë të parë Atjonin në shtëpinë e mikut Sebastiano Grasso, ai shkëlqente prej poezisë. Dhe vetë është një poezi e magjishme.

Adonis poet sirian, Paris, Francë/

       Libri i Atjonit – testament i Tij… si Ungjilli për bashkëmoshatarët e tij, fari ndriçues i brezit të tij- Eugjen Merlika – studiues, kritik letrar. .

Atjoni jetoi me optimizëm dhe i përkushtuar për artin dhe jetën… Mbetet një shenjë që simbolizon shpresën dhe gjallërinë rinore.– Akademik, Prof. Dr. Jeton Kelmendi-President i “International Writers Assosaciation ‘Pjetër Bogdani’”

          Bota është më e varfër pa Atjonin, ne jemi më të varfër pa të, është një bosh i madh….një trishtim i madh… Një engjëll i bukur që na fali gjithmonë dashuri, ngrohtësi e miqës… Shikonim shumë prej projekteve tona të parealizuara tek ai…Luan Topçiu- kritik arti, studiues, përkthyes, Bukuresht, Rumani

Është tronditese, një mrekulli në ngjyra. Gjej vizatime të Atjonit që janë ashtu si në kaligrafinë antike kineze, në atë të parën fare. Një fëmijë që mbledh kështu shpirtin e figuracionit të një civilizimi 4000 vjeçar dhe arrin të njëjtën sintezë, e bën njeriun si atëhere, një sensibilitet ky, ku dëgjohet bota. Do t’i jap në kurset e leksioneve në Universitetin Gregoriano në Romë për studentët. Atjoni ka ndjerë shpirtin universal, shpirtin e Zotit, me rëndësi humane.  Padre Marko Rupnik-Profesor në Universitetin Gregorian në Romë- Teolog, artist, mozaiçist me vepra të famshme në të gjithë botën.

Atjoni qoftë i bekuar tek Zoti dhe sjelltë bekime pa fund…! Skënder Buçpapaj poet, gazetar, Zvicër.

SI EPILOG POEZIA E POETES NGA ARGJENTINA SUSANA ROBERTS, FITUESE E ÇMIMIT “ATJON ZHITI”,  VITIN E SHKUAR 2018

Poemë kushtuar Atjon Zhitit, (i riu shqiptar, gjeni në letra /

dhe filozofi, që pësoi një tragjedi, teksa emri i tij nderohet

në disa vende dhe mua m’u dha Çmimi i Laureatit),

ndërkaq desha t’i jap jehonë kësaj poeme, se ai më frymëzoi

me vonesë, po kështu dua t’i gjendem pranë familjes së tij

dhe më është bërë me dije se poezi të miat janë botuar

në disa gazeta, në Zvicër, Nju Jork, Belgjikë, Shqipëri…

Mirënjohjen time të plotë në këtë lidhje të shpirtrave pa kufij.

Sot, kur dielli më thoshte mirupafshim

Një zog i vogël u përshfaq nëpër degë

dhe trëndafila të rinj lulëzuan befas

Ngulmuese desha të dëgjoj këngën e zogut,

Ndejti gjatë, një gjysmë ore a më shumë

M’u bë se ti, Atjon, ishte mes petaleve të melodive

Vallëzues me format e natyrës.

Shpirti yt po më thoshte të mbroja rrjetin

Që lidh njerëzit, ku njerëzit flasin për të tjerë njerëz

se njerëzit i dëshpëron fati i tyre,

se njerëzit nuk ushtrojnë bashkimin

Pastaj… ti flatrove me zogun, por para kësaj,

ma qarkove gjithë qenien time

Me mrekullinë e buzëqeshjes tënde

që s’e kisha parë në jetë.

Dhe e kuptova që njerëzit kurrë nuk vdesin,

sot që më vizituat nga një horizont i largët

 e bekova identitetin tënd sublim

me rrezen e mbramë diellore që më ra mbi fytyrë.

________________________________________

Përgatiti dhe përktheu poezitë nga anglishtja

Dardan Shkreli

Artistë shqiptarë dhe artistë arbëreshë me projekte të përbashkëta në Zvicër… 

by

Nga Elida Buçpapaj/

Kur dëgjojmë këngën arbëreshe “Moj e bukura More” emocionohemi. Është një këngë 600 vjeçare që prej mallit i ka mbijetuar shekujve. Këngën e ka sjellë me fjalë të dokumentuar filologu arbëresh Dhimitër Kamarda. Moreja është Poleponezi i sotshëm nga u larguan shqiptarët e atjeshëm dhe u vendosën në Kalabri, Napoli dhe Siqeli.

Kënga këndohet nga arbëreshët, por edhe nga shqiptarët e vendit amë. Kush e këndonte i dridhej zëri, kush e dëgjonte i dridhej zemra. Dhe ashtu ka mbetur, dramatike edhe sot e kësaj dite. Kush e dëgjon i dridhet zemra, kush e këndon, i jep shpirt nga i gjithë atyre që e ëndërruan Morenë por nuk u kthyen dot kurrë.

Pushtimi turk i kishte ndarë vëllezërit e një gjaku. Të njëjtën gjë kishte bërë edhe Perdja e Hekurt. Dhe malli rritej e rritej si një mal.

Pas rrëzimit të diktaturës u mundësua takimi i shumëpritur, i aq ëndërruar.

Arbëreshët me kujdes dhe dashuri të madhe kishin ruajtur kulturën, veshjet, gjuhën, këngët dhe traditat e 600 viteve më parë, të cilat kalonin nga brezi në brez, sikur kalonte brez pas brezi edhe kënga “Moj e bukura More”. Që ne e dëgjuam të kënduar magjishëm nga sopranoja arbëreshe Maria Cristina Imbrogno. Maria është 20 vjeçare, ajo është shumë e talentuar dhe studion kanto në konservator. Një ditë Maria do të bëhet artiste e madhe dhe nuk do të heqë dorë kurrë së kënduari “Moj e bukura More”, që të mos harrohet kurrë malli i të parëve për tokën ku lindën: Moj e bukura More/si të lash e më ngë të pash/Si të lash, si të lash/siç të gjeta ngë të lash/.

Maria dhe Mimmo Imbrogno, ati dhe bija janë pjestarë të grupit artistik “Vëllezërit Arbëreshë” nga Franscineto e Kalabrisë, ku Mimmo është zvpresident i shoqatës. Ata kanë ardhur disa herë në Zvicër duke bashkëpunuar me artistët shqiptarë në Konfederatën Helvetike, kanë dhënë koncerte në Sirnach, Zvicër, Saint-Julien, Francë, pastaj artistët shqiptarë ua kanë kthyer vizitën dhe bashkë kanë dhënë koncerte në Civita, Kalabri.

Dhe bashkëpunimi nuk është ndalur midis artistëve të një gjaku, artistëve shqiptarë, të emigruar në Zvicër nga shteti amë, Kosova, Maqedonia e Veriut de-tre dekada më parë dhe arbëreshëve që nuk janë asimiluar dhe kanë konservuar gjithçka që e kanë sjellë të parët e tyre gjashtë shekuj më parë. Të dyja palët dëshirojnë të ruajnë kulturën.

Në muajt e fundit artistët shqiptarë dhe arbëreshë kanë realizuar dy projekte të mrekullueshme. Ideatori dhe mbeshtetësi i tyre është Don Pren Kola që drejtoi për shtatë vite Misionin Katolik në Aara si një shembull ku shërbëtori i Zotit është edhe shërbëtori i kulturës të vendit të vet. Don Pren Kola ka kohë që përkthen liturgjinë fetare në shqip. Këngë liturgjike të kompozuara nga Franz Schubert dhe kompozitorë të tjere, Don Pren Kola i përkthen fjalët e poezisë dhe ato këndohen shqip.

Me rastin e e vjetorit të Shenjtërimit të Nënë Terezës, Don Pren Kola organizoi në Misionin katolik në Aarau në bashkëpunim me artistët shqiptarë në Zvicër dhe artistët arbëreshë Festivalin e Këngës Liturgjike shqip. Don Preni kishte punuar gjithë tekstet e këngëve për t’i adaptuar me muzikën. Në festivalin e Liturgjisë i parë i këtij lloji i Komunitetit shqiptar në Zvicër Maria Cristina Imbrogno bëri një prezantim shumë të shkëlqyer bashkë me artistët e suksesshëm Ermira Lefort, Gentjana Tafili, Elona Mathieu, Fiona Gjini, koret nga komuniteti shqiptar nga Berna, po ashtu nga Mali Zi dhe korali i fëmijëve të Aaraut, që emocionuan dhe e ngritën në standing ovation publikun e gjërë me më tepër se 700 spektatorëve të pranishëm.

Liturgjia në gjuhën shqipe është një domosdoshmëri, kur po në Zvicër komuniteti shqiptar shkon deri aty sa nëpër xhamitë e besimit mysliman i dërgon fëmijët shqiptarë të mësojnë arabisht, ndërsa këta fëmkijë nuk dinë gjuhën shqipe!

Projekti i dytë i Don Pren Kolës është regjistrimi i një CD me këngë liturgjike. Kjo ishte edhe arsyeja që Maria dhe i jati i saj Mimmo kishin ardhur në Gjenevë, për të regjistruar në studio këngët nën kujdesin e Ermira Lefort. Me Ermirën unë isha në kontakt atyre ditëve dhe ajo deri vonë me Marian dhe Mimmon regjistronin në studio. Ermira si specialiste është entuzuaste me zërin e Marias. Nuk e kam dëgjuar Moj e bukura More të kënduar aq mrekullisht sikur Maria, më thotë ajo.

Angazhimi i Artistëve shqiptarë në dy projekte që lidhen me Liturgjikinë e kënduar në Shqip përcjell mesazhin e rëndësisë që ka gjuha amëtare, për t’i shpëtuar asimilimit. Është shumë më bukur t’i lutesh Zoti shqip apo t’i këndosh këngët e kulttit në shqip.

Kjo ishte edhe tema e bisedës me Marian dhe Mimmon. Komuniteti arbëresh sjell shembullin unik për të treguar se si ruhet tradita e paprekur sikur e sollën të parët qindra vjet më parë. Kenget arbereshe liturgjike ne CD, mund te jene pjese e repertorit në një projekt të ardhshëm.

At’ e bijë na tregojnë për aktivitetet e komunitetit të tyre me grupin artistik “Vëllezërit Arbëreshë”, se si japin koncerte, vënë në skenë pjesë teatrore, ku iu bashkangjitet edhe mamaja e Marias dhe gruaja e Mimmos Caterina Imbrogno, bëjnë festa ku veshin ato kostume të mahnitëshme ngjyra ngjyra dhe këndojnë këngët e tyre me një timbër zëri që e kanë vetëm ata që nuk e harrojnë kurrë dheun e të parëve.

Maria Cristina Imbrogno ka plot ëndërra. Vajza arbëreshe me një zë të jashtëzakonshëm sopranoje vijon studimet dhe po ashtu kultivon këngën arbëreshe. Do të bëhesh një artiste e madhe padyshim, i them. Maria më qesh. Pastaj bëjmë ca foto, si për ta fiksuar mallin. Ata do të merrnin trenin për në Milano, ne për në Basel. Ermira Lefort më tregonte se sa bukur ishin organizuar pjestarë të komunitetit shqiptar në Gjenevë për t’i mikpritur sa më mirë. Tani që po i përcillnin sytë i kishim të gjithë të mbushur me lotë.

Por tani rruga e bashkëpunimit është hapur midis artistëve shqiptarë të Zvicrës dhe atyre arbëreshë të Kalabrisë. Projekte të tjera i presin, takime të tjera. Dhe sa herë do të takohen, nuk do të harrojnë kurrë pa kënduar “Moj e bukura More”!

PËR HIR TË SË VËRTETËS….

by

-NË LIDHJE ME DEBATIN PËR TË ASHTUQUAJTURIN PROJEKTLIGJ I “ANTISHPIFJES”/

Nga Frank Shkreli/

Nga Frank Shkreli/

Komisioni i Parlamentit të Shqipërisë për Median zhvilloi javën e kaluar një seancë dëgjimore me disa profesorë të Fakultetit të Gazetarisë për projektligjet e Qeverisë shqiptare që njihen me emrin “paketa antishpifje”.  Në atë seancë u zhvilluan debate të ashpra, pothuaj deri në përplasje midis profesorëve të gazetarisë që kundërshtojnë miratimin e atij projektligji dhe disa deputetëve të Komisionit të medias, duke shkaktuar kështu që disa pjesëmarrës të ftuar si dhe deputetë, të largoheshin nga seanca.  Qëllimi im sot nuk është të flas për meritat ose jo të këtij projektligji, pasi jam përcaktuar, me kohë, kundër kësaj nisme anti-demokratike, siç janë shprehur edhe shumica e organizatave ndërkombëtare dhe kombëtare nga mbarë Evropa.  Unë jam me gazetarët dhe për lirinë e tyre të fjalës dhe të të ushtrimit të profesionit të tyre pa ndërhyrje nga qeveria! Por ajo që më bëri përshtypje dhe që më la një shije të idhët në gojë, ishte deklarata e njërit prej deputetëve socialistë, Z. Musa Ulqini, i cili u shpreh gjatë seancës se, “Ky projekt-ligj nuk ka të bëjë fare me shtypin e shkruar.  Ju bëjë thirrje të gjithëve që jeni këtu të merrni informacion.  Shqipëria ka miratuar në vitin 1997 një ligj për shtypin e shkruar me tre nene.  Kemi aplikuar standardin e Kushtetutës amerikane.  Neni i parë thotë: shtypi është i lirë.  Neni 2 thotë: liria e shtypit mbrohet me ligj. Nuk është ndryshuar….”, ka deklaruar deputeti socialist, gjatë seancës të ënjten që kaloi, në mbështetje të paketës së ashtuquajtur “anti-shpifje” të qeverisë së Kryeministrit Rama. I bëj thirrje deputetit Ulqini dhe të tjerëve që mund t’i referohen lirisë së shtypit në Shtetet e Bashkuara, si shembull për lirinë e shtypit në Shqipëri, se sa për informacion Artikulli i parë i Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara, jo vetëm që nuk rregullon me ligj lirinë e shtypit, por, në të vërtetë, ndalon miratimin e ndonjë ligji për shtypin nga Kongresi: “Kongresi nuk do të përpilojë asnjë ligj që shkelë lirinë e fjalës ose lirinë e shtypit….”, thuhet në artikulli e parë.  Neni 1 i Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara përcakton tekstualisht kështu: “Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government for a redress of grievances”.

Kështuqë, ndryshe nga ç’pretendoi javën e kaluar deputeti socialist Musa Ulqini, artikulli 1 i Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara ndalon rreptësisht miratimin e ndonjë ligji për shtypin nga ana e Kongresit amerikan.  Artikulli i parë i Kushtetutës së Shteteteve të Bashkuara NDALON pra qeverinë që të miratojë ligje që rregullojnë vendosjen e ndonjë feje, ndalon miratimin e ligjeve që rregullojnë ushtrimin e fesë dhe ndalon miratimin e ligjeve që pengojnë ose kufizojnë lirinë e fjalës dhe të medias.  Kjo sa për informacion për antarët e Komisionit parlamentar të Medias, që të mos përdorin standardet amerikane të lirisë së shtypit për të justifikuar qëllimet e tyre djallëzore për kontrollimin e medies shqiptare.

Thomas Xhefersoni dhe Xhejms Madisoni, bashkautorët e Artikullit të parë të Kushtetutës amerikane mbi lirinë e shtypit dhe të fjalës

Në të vërtetë, jam i bindur se të gjithë kundërshtarët e mbrendëshëm dhe të jashtëm të paketës “antishpifje”, të qeverisë Rama do ishin të kënaqur sikur Zoti Ulqini dhe kolegët e tij socialistë në Komisionin e medias të bindin Kryeministrin Rama që Shqipëria të aplikonte vërtetë standardin e Kushtetutës Amerikane për liritë që i akordohen medias dhe gazetarëve në Amerikë.  Por, kjo nuk do të ndodhë, sepse përpjekjet dhe qëllimet e deri tanishme, për projektligjin “antishpifje” të qeverisë Rama dhe të Komisionit të parlamentit të Shqipërisë për Medien, përfshir Z. Ulqini, nuk kanë asgjë të përbashkët me standardet amerikane të lirisë së shtypit dhe të fjalës së lirë.  Këta, i kanë fjalët e mira në publik por kanë gurët në strajcë, thotë një fjalë popullore.  Kanë një fjalor të mrekullueshëm kur flasin për liri e demokraci, sidomos me të huajt.  Njëherë më pat thënë një ish-diplomat amerikan, me përvojë diplomatike në Shqipëri, duke iu referuar përfaqsuesve të klasës politike të 30-viteve të fundit në atë vend, se politikanët shqiptarë, i kanë fjalët e bukura në mbështetje të lirisë dhe të demorkacisë, sikur të ishin Tomas Xheffersona, por veprat i kanë si Enver Hoxha”.  Fjalët e këtij ish-diplomati amerikan mund të jenë ndoshta pak të ekzagjeruara, por në thelb janë të vërteta dhe fatkeqsisht, pasqyrojnë realitetin, sidomos përsa u përket zhvillimeve demokratike dhe zbatimit të drejtave dhe lirive demokratike të shqiptarëve, këto 30-vjetë post-komunizëm, veçanërisht lirisë së medias dhe lirisë së të shprehurit.  Debati aktual, me qëllim miratimin e projektligjit “anti-shqipfje” të qeverisë shqiptare, është një provë e asaj që ka thënë ish-diplomati amerikan, ndërsa deputetët shqiptarë flasin për standardet amerikane të lirisë së shtypit, ndërkohë që mbrojnë një projektligj për medien që nuk ka asgjë të bëjë me standardet ndërkombëtare për medien e leri më standardet amerikane të lirisië së shtypit.

Ekspertët e kushtetutës amerikane thonë se baballarët e këtij Kombi e kanë pasur aq për zemër lirinë e shtypit dhe lirinë e fesë sa që këtyre dy lirive i kanë rezervuar artikullin e parë të Kushtetutës, duke i kushtuar rëndësinë, që sipas tyre, meritojnë këto liri për amerikanët.  Për ne që jetojmë në këtë vend, liria e fjalës, sipas Kushtetutës së këtij vendi, është një parim që garanton lirinë e një individi ose komuniteti, për tu shprehur dhe për të artikuluar pikpamjet ose idetë, pa frikë nga ndëshkimi, cenzura ose nga masa ligjore ndëshkimore nga ana e qeverisë.  Në përgjithësi, fraza “fjala e lirë” ose “liria e të shprehurit”, nënkupton, shprehjen e lirë dhe shpërndarjen e mendimeve dhe të informacionit, pa marrë parasyshë se cili aspekt i medias përdoret, sidomos duke pasë parasyshë teknologjinë e sotëme moderne të shpërndarjes së lajmeve dhe informacionit. Por, nëqoftse deputetët shqiptarë dhe qeveria e Kryeministrit Rama vërtetë janë të interesuar që në Shqipëri të aplikohen standardet e Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara për lirinë e shtypit dhe lirinë e të shprehurit, atëherë zgjidhja e këtij problemi është shumë e thjeshtë.  Hiqni dorë plotësisht nga projektligji i ashtuquajtur “anti-shpifje” dhe bazuar në artikullin e parë të Kushtetutës amerikane, mos miratoni asnjë ligj për kufizimin e lirisë së medias dhe të fjalës së lirë, le të vet-rregullohet dhe le të merren gjykatat me shpifjet dhe fyerjet.  Ky është standadi amerikan! Është krejtësisht e pa besueshme se si qeveria dhe parlamenti i një vendi, që mbrenda disa javëve, merr përsipër Kryesinë e Organizatës për Siguri dhe Bashkpunim në Evropë, angazhohen pa pikë turpi, para publikut shqiptar dhe para botës, të miratojnë shpejt e shpejt një ligj për medien, që shkel brutalisht të drejtat themelore të njeriut në vend, të mbrojtura nga një mori marrëveshjesh e konventash ndërkombëtare.  Ky është një absurditet shqiptar që është zor të shpjegohet, një paradoks i vërtetë, për të mos thënë një arrogancë përbuzëse dhe mospërfillëse ndaj një organizate ndërkombëtare, e cila si mision të sajin kryesor ka mbrotjen e lirive dhe të drejtave të njeriut.  Në vend që Shqipëria, në Kryesi të OSBE-së, të jetë një shtet model për vendet e tjera anëtare të kësaj organizate që të zbatojnë angazhimet e tyre për të mos i shkelur të drejtat e njeriut, në përgjithësi, dhe lirinë e medias dhe të fjalës së lirë, në veçanti – Kryeministri shqiptar kërkon, urgjent, miratimin e ligjeve që shkelin këmbë e krye këto të drejta universale themelore të njeriut. Jo më pak se 35 organizata ndërkombëtare nga vende të ndryshme, kryesisht evropiane, së bashku me një numër organizatash të gazetarëve shqiptarë i kanë bërë thirrje, ditët e fundit, Qeverisë Shqiptare ta tërheq paketën anti-demokratike dhe anti-ligjore për kufizimin e lirisë së medias.  Ato thonë se projektligji i ashtuquajtur, “antishpifje” është në kundërshtim të plotë me, “Angazhimet e Shqipërisë në kuadër të kryesimit të OSBE-së dhe në mënyrë të veçantë me nevojën për siguri dhe stabilitet, prosperitet të shtetasve të vendeve tona”.  Siç duket, 35 organizatat ndërkombëtare të të drejtave të njeriut e shikojnë paketën shqiptare të “antishpifjes” edhe si një kërcënim për to, andaj shfaqën masivisht shqetësimin e tyre për efektet negative që mund të ketë Shqipëria — si kryetare OSBE-së në vitin 2020–në zhvillimet demokratike dhe në promovimin e të drejtave të njeriut dhe të lirisë së medias edhe në vendet e tyre.

Ky është artikulli i parë i Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara, që mbron lirinë e shtypit dhe lirinë e fjalës, është miratuar më 15 Dhjetor,1791, si një prej 10- artikujve kryesorë që përbëjnë Ligjin e të Drejtave themelore për Amerikanët

Ish Drejtor i VOA-së për Euro-Azinë*