Përgatiti Rafel Floqi/

Hapësira është teatër. Ndoshta spektaklet më dramatike që qeniet njerëzore do të vëzhgojnë ndonjëherë janë rezultat i vallëzimit të përjetshëm midis hënave, planetëve, yjeve dhe më shumë objekteve të kozmosit. Një shfaqje qielli afër shtëpisë do të shfaqet vonë në mbrëmjen e së enjtes, 13 mars dhe deri në orët e hershme të mëngjesit të 14 marsit. Kjo është kur të shfaqet një eklips hënor i ashtuquajtur “hëna e përgjakshme”, e dukshme në Amerikën Veriore dhe Jugore, në disa pjesë të Afrikës, Paqësorit dhe Evropës. Pra, çfarë e shkakton një eklips hënor, kur është koha më e mirë për ta parë këtë – dhe si e mori kjo dukuri atë emërtim të mrekullueshëm të hënës së përgjakur?

Ndërsa hëna rrotullohet rreth Tokës dhe Toka rrotullohet rreth Diellit, të tre trupat janë përgjithmonë në rrugën e njëri-tjetrit, duke bllokuar periodikisht pamjen nga njëri te tjetri. Kur hëna kalon midis Diellit dhe Tokës, siç ndodhi më 8 prill të kaluar, ndodh një eklips diellor, me diskun e hënës që bllokon diskun e diellit, duke hedhur një hije në planetin tonë.

Hëna është 400 herë më e vogël se dielli, që do të thotë se nuk duhet të ketë shumë ndikim në sasinë e dritës së diellit që arrin tek ne. Por në një pjesë të mrekullueshme të qetësisë kozmike, hëna është gjithashtu 400 herë më afër nesh, gjë që rezulton në disqet diellore dhe hënore që duken të jenë saktësisht të njëjtat përmasa në qiellin tonë, duke krijuar një përshtatje të përsosur, me vetëm koronën e diellit – ose zjarret – që shpërthejnë nga pas hënës gjatë eklipsit total.

Ndryshe nga një eklips total diellor, kur disku i diellit është plotësisht i nxirë, një hënë e eklipsuar nuk zhduket plotësisht nga qielli. Përkundrazi, ajo është ende e larë nga një dritë dielli që kalon pranë Tokës dhe, në mënyrë të konsiderueshme, përmes atmosferës së saj. Kjo ka një efekt dramatik në ngjyrën e hënës. Drita diellore përmban të gjitha ngjyrat e spektrit të dukshëm, por ndërsa arrin në atmosferën tonë, gjatësitë e valëve blu me frekuencë më të lartë shpërndahen – kjo është ajo që i jep qiellit tonë ngjyrën karakteristike. Gjatësia valore e kuqe dhe portokalli kalojnë menjëherë. Në rastin e një eklipsi hënor, kjo do të thotë se hëna është e larë me një shkëlqim të kuqërremtë – prandaj emërtimi i hënës së përgjakur.

Ka emra të tjerë për një hënë të plotë në këtë periudhë të vitit kur nuk po ndodh një eklips hënor. Sipas Almanakut të Farmerit të Vjetër, hëna e plotë e marsit quhet edhe hëna e krimbit – një emër që i atribuohet krimbave të tokës që zakonisht dalin nga toka në fillim të pranverës, ose larvave të brumbullit që dalin gjithashtu nga degët e pemëve në shkrirjen pas dimrit. Fiset vendase të Amerikës e kanë quajtur gjithashtu hënën e plotë të marsit Hëna e Shqiponjës, Hëna e Patës ose Hëna e Korbit që kthehet, duke paralajmëruar rishfaqjen e këtyre kafshëve në pranverë.

Cilido qoftë emri i hënës, pamja e saj duke rënë në hije këtë javë do t’ju bëjë të humbni pak gjumë. Sipas NASA-s, hëna fillimisht do të fillojë të lëvizë në hije në orën 23:57. EDT (8:57 p.m. PDT) më 13 mars. Eklipsi total fillon në orën 2:26 të mëngjesit. më 14 mars në bregun lindor (23:26 më 13 mars në perëndim) dhe zgjat pak më shumë se një orë. Nëse e kaloni këtë në gjumë, do të keni shanse të tjera. Rreth dy eklipse hënore ndodhin mesatarisht çdo vit. I ardhshmi do të ndodhë në shtator. 7, 2025 – megjithëse do t’i japë Amerikës një kalim, ndërsa do të jetë i dukshëm në pjesën më të madhe të pjesës tjetër të botës. Eklipsi tjetër hënor për të kaluar kontinentin tonë do të jetë më 26 qershor 2029. Qielli i natës, siç është zakon, do të vazhdojë të na shfaqë spektaklet e tij.

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/

Dita e Mësuesit, 7 Marsi, është një moment i veçantë reflektimi dhe mirënjohjeje për të gjithë ata që kanë përkushtuar jetën e tyre në edukimin dhe ndriçimin e mendjeve të reja. Mësuesi nuk është vetëm një transmetues i dijes, por një mentor, një udhërrëfyes dhe një model frymëzimi për brezat e ardhshëm.

Në historinë tonë kombëtare, roli i mësuesve ka qenë gjithmonë jetik. Që nga rilindësit tanë të mëdhenj si Sami Frashëri, Pashko Vasa dhe Ndre Mjeda, të cilët e panë arsimin si forcën kryesore për çlirimin e kombit, deri te pedagogët modernë që formojnë të rinjtë në universitete dhe shkolla, mësuesit kanë qenë themeli i çdo ndryshimi shoqëror dhe politik.

1. Shkolla e parë shqipe dhe sakrifica për arsimin kombëtar

Në 7 mars 1887, në Korçë, u hap shkolla e parë shqipe, një ngjarje historike që tregoi se arsimi në gjuhën amtare ishte një akt heroik. Mësuesit e asaj kohe, si Pandeli Sotiri, Petro Nini Luarasi dhe Aleksandër Xhuvani, përballuan persekutimin osman dhe sakrifikuan gjithçka për të mbajtur gjallë dritën e dijes.

2. Mësuesit në kohët e vështira të luftës dhe diktaturës

Gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe më pas në periudhën e diktaturës komuniste, mësuesit shqiptarë shpesh u përballën me sfida të mëdha. Mësuesi Sali Nivica, një patriot dhe edukator i shquar, u ekzekutua për idetë e tij kombëtare. Në regjimin komunist, shumë mësues e gjetën veten mes dilemës për të edukuar të rinjtë me vlera të larta apo për t’iu nënshtruar ideologjisë së kohës.

3. Roli i Mësuesve në periudhën e Pavarësisë së Kosovës

Në Kosovë, gjatë viteve ‘90, kur Serbia mbylli shkollat dhe institucionet arsimore shqiptare, mësuesit u kthyen në heronj të heshtur. Ata krijuan Sistemin Paralel të Arsimit Shqiptar, duke dhënë mësim në shtëpi private, xhami apo objekte të improvizuara, në kushte të vështira, shpeshherë pa paga dhe nën kërcënimin e regjimit serb. Një shembull i jashtëzakonshëm është Ukshin Hoti, i cili, përveçse profesor i shkëlqyer, u bë simbol i rezistencës intelektuale kundër shtypjes serbe.

4. Mësuesit në ditët e sotme – sfidat dhe përgjegjësitë

Në epokën moderne, roli i mësuesve mbetet i pazëvendësueshëm, pavarësisht sfidave që sjell globalizimi, teknologjia dhe ndryshimet sociale. Në një kohë kur informacioni është i pakufizuar, por shpesh i pafiltruar, mësuesi është ai që ndihmon të rinjtë të mendojnë kritikisht dhe të bëjnë dallimin mes së vërtetës dhe manipulimit.

Mirënjohja dhe Përgjegjësia për Mësuesit

Një shoqëri e zhvilluar matet nga mënyra se si trajton mësuesit e saj. Të gjithë ne, si nxënës, studentë, prindër dhe qytetarë, kemi një detyrim moral dhe institucional për të vlerësuar dhe mbështetur mësuesit tanë. Ata nuk formojnë vetëm profesionistë, por krijojnë qytetarë të ndërgjegjshëm dhe të përgatitur për të ardhmen.

Sot, më shumë se kurrë, duhet të reflektojmë mbi vlerën e arsimit dhe të bëjmë gjithçka që mësuesit të kenë kushtet dhe respektin që meritojnë. Një mësues i mirë nuk është thjesht një edukator, por një ndërtues i së ardhmes!

GËZUAR DITËN E MËSUESIT! RESPEKT PËR TË GJITHË ATA QË NDAJNË DIJEN DHE INSPIRIMIN!

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/

1.Kosova – Një Shtet me Status të Përcaktuar nga Rrethana unike

Që nga shpallja e pavarësisë më 17 shkurt 2008, Kosova ka ndërtuar një shtet funksional me institucione të konsoliduara, një kushtetutë demokratike dhe një qeverisje që synon integrimin euro-atlantik. Megjithatë, sovraniteti i saj i jashtëm mbetet i pjesshëm për shkak të pengesave politike dhe juridike ndërkombëta.

Në arenën ndërkombëtare, Kosova përfaqëson një rast sui generis, që nuk mund të krahasohet drejtpërdrejt me rastet e tjera të shteteve të reja. Kjo vjen si rezultat i disa faktorëve:

Ndërhyrja humanitare e NATO-s në vitin 1999, e cila ndaloi gjenocidin dhe spastrimin etnik nga Serbia.

Administrimi i përkohshëm nga OKB-ja përmes UNMIK-ut, duke krijuar një rrugë të mbikëqyrur drejt pavarësisë.

Deklarata e Pavarësisë e vitit 2008, e cila u mbështet nga fuqitë kryesore perëndimore dhe u konfirmua si e ligjshme nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND) në vitin 2010.

Pavarësia pa një marrëveshje me shtetin amë (Serbinë), duke krijuar një precedent të veçantë në të drejtën ndërkombëtare.

Megjithatë, sfidat për një sovranitet të plotë mbeten ende të mëdha. Kosova duhet të përshpejtojë integrimin në OKB, NATO dhe BE për të siguruar njohje të plotë dhe stabilitet të qëndrueshëm.

2. Kosova në OKB: Një Anëtarësim i Vështirë, por i Domosdoshëm

2.1. Pse Kosova nuk është ende anëtare e OKB-së?

Anëtarësimi në OKB është një nga sfidat kryesore të politikës së jashtme të Kosovës. Megjithëse mbi 100 vende e kanë njohur pavarësinë e saj, Kosova ende nuk është pranuar si anëtare e OKB-së për shkak të vetos së Rusisë dhe Kinës në Këshillin e Sigurimit.

Në OKB, një shtet i ri mund të pranohet vetëm nëse:

1. Aprovohet nga Këshilli i Sigurimit me të paktën 9 vota nga 15, pa asnjë veto nga pesë anëtarët e përhershëm (SHBA, Britania, Franca, Rusia, Kina).

2. Votimi në Asamblenë e Përgjithshme, ku duhen dy të tretat e votave të shteteve anëtare.

Rusia dhe Kina vazhdojnë ta kundërshtojnë anëtarësimin e Kosovës për arsye gjeopolitike. Rusia e sheh Kosovën si precedent për rajone separatiste si Osetia Jugore dhe Donbasi, ndërsa Kina shqetësohet për Tajvanin dhe Tibetin.

2.2. Strategjitë për Anëtarësimin në OKB

Kosova duhet të ndjekë disa rrugë strategjike për të siguruar njohjen në OKB:

Forcimi i aleancave me vendet që ende nuk e kanë njohur Kosovën, veçanërisht brenda BE-së, Afrikës dhe Amerikës Latine.

Lobimi për një rezolutë të re të Asamblesë së Përgjithshme që do të lejonte anëtarësimin e saj si “anëtare e veçantë” ose “observatore”, si Palestina dhe Vatikani.

Shtimi i presionit diplomatik ndaj Serbisë për të ndalur fushatën e saj të çnjohjeve.

Përdorimi i precedentëve ndërkombëtarë, si Sudani i Jugut, për të argumentuar se Kosova ka të drejtën e anëtarësimit në OKB.

Në këtë aspekt, SHBA dhe aleatët evropianë kanë një rol vendimtar për të shtyrë procesin në drejtimin e duhur.

3. NATO: Garancia e Sigurisë dhe Qëndrueshmërisë Afatgjatë

3.1. Pse Kosova duhet të bëhet anëtare e NATO-s?

Kosova ka nevojë për anëtarësim në NATO për disa arsye strategjike:

Garantimi i sigurisë kombëtare dhe mbrojtja nga kërcënimet e Serbisë dhe Rusisë.

Largimi i çdo mundësie të konfliktit të ardhshëm në rajon.

Rritja e fuqisë së saj diplomatike dhe strategjike në arenën ndërkombëtare.

Forcimi i Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK) në standardet e NATO-s.

3.2. Hapat drejt Anëtarësimit në NATO

Thellimi i bashkëpunimit me Partneritetin për Paqe, duke ndjekur modelin e Malit të Zi dhe Maqedonisë së Veriut.

Sigurimi i njohjes nga të gjitha vendet anëtare të NATO-s.

Forcimi i marrëdhënieve me Turqinë, e cila mund të luajë një rol kyç në shtyrjen e procesit.

Investimi në infrastrukturën ushtarake dhe bashkëpunimi më i madh me ushtritë e NATO-s.

4. Bashkimi Evropian: Integrimi i Plotë dhe Njohja nga të Gjitha Vendet Anëtare

4.1. Pse Kosova nuk ka statusin e vendit kandidat?

Ndryshe nga vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, Kosova ende nuk ka marrë statusin e vendit kandidat për BE për shkak të pesë vendeve mosnjohëse:

Spanja, Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Qiproja.

4.2. Strategjitë për Njohje nga BE

Përdorimi i procesit të zgjerimit të BE-së si një mundësi për të detyruar njohjen nga pesë shtetet e mbetura.

Angazhimi aktiv me Greqinë dhe Spanjën, të cilat janë më të hapura ndaj ndryshimit të qëndrimit.

Mbështetja e fuqishme nga SHBA për të ndikuar në njohjen e Kosovës nga të gjitha vendet anëtare të BE-së.

Anëtarësimi në BE është një prioritet për Kosovën, pasi siguron zhvillim ekonomik, investime dhe stabilitet politik afatgjatë.

5.Një Proces i Domosdoshëm për Shtetësinë e Plotë

Kosova nuk mund të mbetet në një status të paqartë në arenën ndërkombëtare. Për të siguruar sovranitet të plotë, duhet të përshpejtojë anëtarësimin në OKB, NATO dhe BE. Pa sovranitet të jashtëm të plotë, pavarësia e Kosovës mbetet e cënueshme dhe e ekspozuar ndaj rreziqeve gjeopolitike.

Prandaj, veprimi diplomatik duhet të jetë më i fuqishëm se kurrë për të realizuar objektivin madhor: një Kosovë plotësisht sovrane dhe e integruar në sistemin ndërkombëtar.

Nga Kristina Nano

Kandidate për Doktaturë, JMU, SHBA/

Ngjarja e fundit në Zyrën Ovale, ku bota ishte dëshmitare e një përplasjeje të hapur mes Presidentit Donald Trump dhe Presidentit të Ukrainës Volodymyr Zelenski, shënoi një kthesë dramatike në politikën globale. Ky moment nuk ishte thjesht një episod politik, por një sinjal i qartë se po hyjmë në një epokë të re të marrëdhënieve ndërkombëtare, ku rendi i vjetër po zhbëhet dhe një rend i ri po lind, shpeshherë në kaos dhe përplasje interesash.

Në këtë kontekst, lind pyetja thelbësore: A janë shqiptarët të përgatitur për këtë rend të ri?

A kemi ne lidershipin e duhur për të orientuar kombin në këtë peizazh gjeopolitik gjithnjë e më kompleks?

Një botë e re po formësohet, një botë ku nuk mund të flasim më për një rend unipolar të udhëhequr nga Perëndimi në mënyrë të padiskutueshme.

Po shohim përplasjen e modeleve të ndryshme të fuqisë, Amerika dhe Perëndimi tradicional, fuqitë në rritje si Kina dhe India, si dhe një Rusi e rizgjuar që kërkon të rindërtojë ndikimin e saj.

Lufta në Ukrainë, përplasjet ekonomike mes SHBA-së dhe Kinës, rikthimi i rivaliteteve energjetike, si dhe fragmentimi i aleancave tradicionale janë të gjitha shenja të një bote të paqëndrueshme, ku më shumë se kurrë, shtetet e vogla kanë nevojë për lidership të mençur dhe strategjik për të mbijetuar.

Në këtë realitet të ri, legjitimiteti i lidershipit global është në krizë.

Shumë liderë po shfaqin simptoma të autoritarizmit, ndërsa demokracitë po përballen me polarizim ekstrem dhe pakënaqësi të thella qytetare.

Shqipëria dhe shqiptarët nuk mund të jenë spektatorë pasivë në këtë lojë të madhe.

Ne duhet të kemi një Projekt Kombëtar që përfshin një lidership të ri të aftë të lundrojë në këto ujëra të trazuara.

Lidershipi i sotëm shqiptar është larg pritshmërive të një kombi që dëshiron të mbijetojë dhe të përparojë në shekullin XXI.

Ai vuan nga:

• Mungesa e një vizioni të qartë kombëtar

• Kapja nga interesat oligarkike dhe korrupsioni strukturor

• Mungesa e aftësisë për të negociuar fuqishëm në arenën ndërkombëtare

• Një qasje reaktive dhe jo proaktive ndaj zhvillimeve globale

Kjo situatë kërkon një model të ri të liderit shqiptar, i cili duhet të përmbushë disa kritere thelbësore:

Lidershipi shqiptar nuk mund të jetë më i përqendruar vetëm te zgjedhjet e radhës apo te administrimi rutinor i shtetit.

Duhet një vizion i qartë për dekadat që vijnë.

Ky lidership duhet të marrë mësim nga modelet historike të suksesit, siç janë:

• Lee Kuan Yew në Singapor, i cili e transformoi një shtet të vogël në një superfuqi ekonomike.

• David Ben-Gurion në Izrael, i cili ndërtoi një komb të fortë në një rajon armiqësor përmes strategjisë dhe lidershipit të fortë.

• Konrad Adenauer në Gjermani, i cili e riktheu Gjermaninë në majat e zhvillimit përmes një modeli lidershipi të urtë dhe vizionar.

Shqipërisë i duhet një lider i këtij kalibri, një njeri i pajisur me njohuri të thella, integritet moral dhe aftësi për të parë përtej kufizimeve të momentit.

Korrupsioni është kanceri i shtetit shqiptar. Për ta çliruar Shqipërinë nga ky mallkim, duhet një udhëheqës që nuk është i lidhur me oligarkinë, një lider që nuk ka asnjë lidhje me pazaret e errëta të politikës dhe ekonomisë.

Një lider i tillë nuk mund të dalë nga strukturat e vjetra të sistemit, por duhet të vijë si një forcë e re, me integritet të plotë dhe me mbështetje të sinqertë popullore.

Në një botë ku marrëdhëniet ndërkombëtare janë një shah i madh global, Shqipëria nuk mund të mbijetojë me një lidership që nuk di të negociojë.

Lideri shqiptar duhet të ketë:

• Aftësi diplomatike të nivelit të lartë

• Kapacitet për të ndërtuar aleanca strategjike

• Aftësi për të mbrojtur interesat kombëtare pa servilizëm ndaj të mëdhenjve

Duke pasur parasysh ndryshimet e thella globale, shqiptarët nuk mund të mbeten më thjesht konsumues të historisë, por duhet të bëhen arkitektë të saj.

Projekti Shqiptar për Epokën e Re duhet të përfshijë:

• Një koncept të qartë kombëtar për rolin e shqiptarëve në Ballkan dhe më gjerë

• Një strategji zhvillimi që fuqizon ekonominë dhe burimet tona njerëzore

• Një politikë të jashtme aktive dhe jo pasive

Kjo nuk mund të ndodhë pa një lidership të qartë, kombëtarist dhe të përgatitur.

Bota ka hyrë në një epokë të re.

Shqiptarët nuk mund të përballen me të me lidershipin e vjetër, të dobët dhe të korruptuar.

Kërkohet një udhëheqje e re, e pastër, vizionare dhe kombëtare.

Historia nuk pret.

Shqiptarët duhet të zgjedhin: Ose do të formësojnë fatin e tyre me një lidership të ri, ose do të mbeten të humbur në vorbullën e historisë.

Prof. Milazim Krasniqi/

Bamirësia është njëra nga aktivitetet e rëndësishme sidomos gjatë Ramazanit. Po ua kujtoj disa nga institucionet e bamirësisë klasike të muslimanëve. E meritojnë t’i mbajmë mend dhe t’i vlerësojmë si pjesë e trashëgimisë. Dëshmojnë për unitetin dhe devotshmërinë e gjeneratave para nesh. Mos përtoni të lexoni si më poshtë!

VAKËFI është njëri nga institucionet më të përhapura në shoqërinë muslimane, që nga koha e të dërguarit të fundit, Muhamedit(a.s.) Vakëfi është shkallë e lartë e bamirësisë, sepse njerëzit japin një pjesë të pasurisë së vet për ta shfrytëzuar të tjerët. Vakëfi caktonte mënyrën e shfrytëzimit të pasurisë që e jepte për bamirësi. Tradita e vakëfit ka qenë shumë e përhapur edhe në viset tona shqiptare. Shumë nga ato prona edhe sot shfrytëzohen nga bashkësitë fetare islame, si në Kosovë, ashtu edhe në tokat e tjera shqiptare. Nuk jam në dijeni, a ekziston në këto bashkësi një bazë e të dhënave për emrat e bamirësve dhe sasinë e pasurisë së dhuruar. Do të ishte korrekte të hartohej ajo bazë të dhënash, që gjeneratat e reja ta dinin se kush ishin paraardhësit tanë bamirës, prej të cilëve edhe sot ndihmohet jeta fetare islame në viset tona.

IMARETI ishte një institucion bamirësie në të cilin ushqeheshin të varfërit çdo ditë. Imaretet mbaheshin nga persona bamirës, të cilën nga pasuria e tyre financonin këtë formë bamirësie. Ushqimet që servoheshin, nuk ishin dosido, po ato bëheshin të ditura si një lloj menyje që publikohej. Në imaret jipeshin edhe ligjërata nga dijetarë të ndryshëm, që nevojlitë të përfitonin edhe edukim fetar. Shteti i drejtë dhe njerëzit e mirë, kur veprojnë bashkërisht, gjithnjë gjejnë mënyra të përshtatshme për të ndihmuar njerëzit. Por, në rast se shteti nuk e ka atë preokupim, njerëzit e mirë nuk duhet të stepen, ata duhet të ndihmojnë vetë.

KARVANSARAJI ishte një institucion që ofronte shërbim humanitar, social por edhe siguri për karvanet, udhëtarët dhe pasuritë e tyre. Kavansarajet ngriheshin në largësi të caktuara, ashtu që udhëtarët me karvane të mbërrinin nga njëri karvansaraj në tjetrin, para muzgut. Llogaritej se niseshin me të falë të namazit të sabahut dhe arrinin në karvansarajin tjetër, në kohën e ikindisë. Në karvansaraje ofrohej ushqim dhe strehim tre net falas. Edhe karvansarajet mirëmbaheshin nga njerëz bamirës, jo nga fondet shtetërore. Pasanikët besimtarë i financonin ato institucione me bindjen se ashtu fitonin shpërblimet te Krijuesi. Në karvansaraje kishte edhe mesxhide për falje të namazeve, hamame e në ndonjë rast edhe medrese. Karvansarajet ruheshin nga roje të armatosura dhe më të shumtën ishin të fortifikuara, që të ishte siguria e plotë.

BAMIRËSIA TASHË (guri i bamirësisë) ishte një institucion bamirësie shumë i veçantë, shumë i bukur. Si ishte kjo sadaka? Në një shtyllë guri, kund 1.5 metra, ndanë rrugës, liheshin para nga bamirësit anonimë. Të varfërit i merrnin ato të holla pas jacisë, nëpër errësirë, që të mos njiheshin as ata. Pra, as nuk dihej kush i jipte e as kush i merrte paratë. Sigurisht kjo bëhej falë besimit të fortë të dhënësit se Zoti mjaftonte që e shihte bamirësinë dhe nga synimi që nevojliut t’i ruhej dinjiteti. Vërtet, një bamirësi që të frymëzon e të bën të nderosh paraardhësit tanë besimdrejtë, që ishin aq zemërbardhë.