Nga idealet e vitit 1776 te kauzat e brezit të ri të shqiptarve në 2026.

Nga Frank Shkreli/

Ndërsa Shtetet e Bashkuara të Amerikës festojnë kët vit 250-vjetorin e shpalljes së pavarësisë, bota demokratike ka rastin të reflektojë jo vetëm mbi historinë e një kombi të madh, por edhe mbi vlerat universale që e kanë bërë Amerikën simbol të lirisë, demokracisë dhe mundësive njerëzore.

Për ne shqiptarët, ky jubile ka një domethënie të veçantë. Amerika nuk ka qenë vetëm një mike e madhe e kombit shqiptar, por edhe një frymëzim i vazhdueshëm për breza të tërë që kanë kërkuar liri, dinjitet dhe drejtësi. Nga mbështetja e Presidentit Woodrow Wilson për Shqipërinë, te roli vendimtar i Amerikës në çlirimin dhe pavarësimin e Kosovës, historia shqiptaro-amerikane është histori besimi te idealet e lirisë. 

Në këtë përvjetor të madh, vëmendja, këto ditë, natyrshëm kthehet te rinia shqiptare. Ashtu si Amerika e vitit 1776 u ndërtua mbi energjinë, guximin dhe idealizmin e një brezi që kërkoi ndryshim, edhe sot në hapësirën shqiptare po shohim një brez të ri që kërkon të dëgjohet. Protestat dhe angazhimi qytetar i të rinjve në Tiranë, Prishtinë dhe Shkup janë shprehje e një vetëdijeje të re që kërkon më shumë përgjegjësi publike, më shumë meritokraci dhe më shumë mundësi për të ardhmen.

 Demokracia nuk forcohet nga heshtja, por nga pjesëmarrja. Ajo nuk mbahet gjallë vetëm nga institucionet, por edhe nga qytetarët që kërkojnë nga pushtetarët llogari, transparencë dhe drejtësi. Ky është një nga mësimet më të mëdha që na jep historia 250-vjeçare e Amerikës.  Natyrisht, protestat dhe pakënaqësitë nuk janë qëllim në vetvete. Ato marrin vlerë kur shndërrohen në energji pozitive për ndërtimin e një shoqërie më të mirë. Sfida e rinisë shqiptare sot nuk është vetëm të kundërshtojë atë që nuk funksionon, por edhe të ndërtojë alternativa, të marrë përgjegjësi dhe të bëhet pjesë aktive e jetës publike.

Në këtë kuptim, jubileu amerikan është më shumë se një përkujtim historik. Ai është një ftesë për reflektim edhe për shqiptarët. Ky jubile na kujton se liria, demokracia dhe përparimi nuk janë dhurata të përhershme; ato kërkojnë përkushtim, vigjilencë dhe angazhim nga çdo brez.  “Liria nuk është më shumë se një gjeneratë larg zhdukjes”, ka thenë ish presidenti amerikan Ronald Reagan. Ai ka theksuar se demokracia dhe liria duhet të mbrohen aktivisht nga çdo gjeneratë.

Ronald Reagan e ka artikuluar për herë të parë këtë ide në fjalimet e tij të vitit 1961 dhe 1967, më së shumti në fjalimin e tij të inaugurimit governator I kalifotnisës në vitin 1967, ku ka deklaruar se liria është diçka e brishtë dhe nuk është më shumë se një gjeneratë larg zhdukjes. Ai ka shpjeguar se liria nuk trashëgohet automatikisht, se për të duhet luftuar dhe mbrojtur vazhdimisht nga çdo gjeneratë, sepse ata popuj që e kanë humbur lirinë, historikisht, rrallë e kanë rikthyer atë.

Në këtë 250-vjetor të Amerikës, mesazhi për të rinjtë shqiptarë është i qartë: ndryshimet më të mëdha në histori nuk i kanë sjellë politikanët e karrierës, por brezat që kanë pasur guximin të kërkojnë një të ardhme më të mirë. Protesta pa dhunë, pjesëmarrja qytetare, liria e fjalës dhe përgjegjësia publike janë shenja të një demokracie të gjallë, jo të një demokracie në krizë.

Prandaj, protestat e rinisë shqiptare sot kanë një domethënie që shkon përtej kërkesave të momentit. Ato janë një kujtesë se liria nuk trashëgohet përgjithmonë; ajo duhet mbrojtur dhe ripërtërirë nga çdo brez. Ashtu si Amerika e vitit 1776 u ndërtua mbi idealizmin dhe guximin e një brezi të ri, edhe e ardhmja e kombit shqiptar do të varet nga aftësia e rinisë për të mbrojtur demokracinë, drejtësinë dhe interesin kombëtar.

Në 250-vjetorin e Amerikës, rinia shqiptare ka arsye të shohë përtej kufijve të ditës dhe të frymëzohet nga një histori që dëshmon se idealet mund të ndryshojnë botën. Ashtu si një grup kolonësh amerikanë në vitin 1776 guxuan të ëndërronin lirinë, edhe të rinjtë shqiptarë sot kanë të drejtën dhe detyrën të ëndërrojnë një shoqëri më të drejtë, më të ndershme dhe më demokratike.

Ky është mesazhi më i bukur me rastin e 250-vjetorit amerikan: se e ardhmja u përket atyre që besojnë te liria, punojnë për të dhe nuk reshtin kurrë së kërkuari një shoqëri më të mirë për brezat që vijnë.  Në fund të fundit, jubileu i 250-vjetorit të Amerikës nuk është vetëm festë e historisë së saj; ai është edhe një kujtesë se çdo brez i cilitdo popull ka detyrën dhe përgjegjësinë të shkruaj kapitullin e vet të lirisë. Për shqiptarët e sotëm, ai kapitull duket se po shkruhet nga rinia që nuk pranon heshtjen, përballë padrejtësisë.

A reflection on the youth-led protests, democratic renewal, and the responsibilities of leaders, police, and citizens alike.

By Cafo Boga, M.S. Diplomacy

Every generation inherits a nation; only a few are given the opportunity to renew it. For more than three decades, Albania’s political life has been shaped largely by the same personalities, the same rivalries, and often the same disappointments. The demonstrations unfolding across Albania and throughout the Albanian diaspora suggest that a growing number of citizens—particularly young people—are asking whether the time has come to turn the page. Their answer appears to be yes.

Seven days ago, when the first protests began in Tirana and other Albanian cities, many questions remained unanswered. Who was organizing them? What were their true objectives? Were they driven by hidden political interests, foreign influences, or something else entirely?

Today, many of those questions have been answered.

What we are witnessing is not simply a reaction to a handful of controversial investment projects, disputed public lands, or concerns about government transparency. Those issues may have ignited the spark, but the fire runs much deeper. These demonstrations have evolved into a broader call for political renewal, democratic reform, and a different vision for Albania’s future.

The Rise of a New Civic Generation

The overwhelming majority of protesters are young Albanians—educated, informed, and determined to shape the future of their country. Their message is clear: Albania deserves better governance, stronger institutions, greater accountability, and a political class that reflects the aspirations of the twenty-first century rather than the divisions and rivalries of the past.

Perhaps the most remarkable aspect of these protests has been their discipline and maturity. The organizers have repeatedly insisted that the demonstrations remain peaceful and independent. They have rejected violence, discouraged political opportunism, and warned against anyone attempting to hijack their movement for personal or partisan gain.

This represents a profound change in Albania’s political culture.

For decades, public demonstrations were often associated with party rivalries, confrontations, and divisions. Today’s movement is different. It is civic rather than partisan, future-oriented rather than ideological, and constructive rather than destructive.

Whether one agrees with every demand being made is ultimately secondary. What matters is that a rising generation of Albanians has decided that it will no longer remain a spectator. It wants to participate, to lead, and to hold those in power accountable.

When young people stop asking for permission and begin accepting responsibility for their country’s future, nations often enter periods of renewal and transformation. That is precisely what appears to be happening today in Albania.

This should not be feared. It should be welcomed.

Every successful democracy periodically renews itself through the energy, ideas, and idealism of its youth. Albania is no exception. The emergence of a politically conscious, peaceful, and engaged civic movement is not a sign of instability—it is a sign of democratic health.

A Message to Albania’s Political Leaders

To Albania’s political leaders—both those in government and those in opposition—the message from the streets should not be viewed as a threat but as a warning and an opportunity.

No generation has a permanent claim on power. The men and women who have dominated Albanian politics since the fall of communism undoubtedly played an important role in the country’s journey. They have experienced successes and failures, victories and defeats. Yet every political era eventually reaches its natural conclusion.

The protesters are not calling for revenge. They are calling for renewal.

Wise leaders recognize when history is turning a page. They do not attempt to stop it by force, nor do they seek to divide citizens against one another. Instead, they facilitate an orderly transition, preserve democratic institutions, and ensure that change occurs through peaceful and constitutional means.

The true strength of a democracy is measured not by the longevity of its leaders but by its ability to renew itself peacefully through democratic processes.

Albania does not need another political confrontation. It does not need violence, instability, or a struggle between competing factions. The nation has paid too high a price throughout its history for division and internal conflict.

Both the government and the opposition should listen carefully to the concerns being expressed by the country’s youth, engage in genuine dialogue, and help create the conditions for new leadership to emerge. Their greatest legacy will not be how long they remained in power, but whether they possessed the wisdom and patriotism to place the interests of Albania above their own political ambitions.

True patriotism is not preserving the past at all costs; it is preparing the nation for the future.

The game of politics is not about individuals; it is about the nation. Individuals come and go, but Albania remains. Those who recognize this truth will leave the political stage with dignity and earn the respect of future generations.

A Message to the Police and the Protesters

At this critical moment, both the police and the protesters carry a special responsibility toward Albania and its future.

To the police, I would say: remember that the young men and women in the streets are not your enemies. They are your fellow citizens, your neighbors, your children, and the future of the nation you have sworn to serve. Your duty is to maintain public order and protect lives and property, not to suppress legitimate democratic expression. Professionalism, restraint, and respect for constitutional rights will do more to preserve peace than force ever can.

To the protesters, I would offer the same advice: respect the police officers who stand before you. Most of them are not policymakers or political leaders. They are public servants performing a difficult duty under challenging circumstances. Do not provoke them, insult them, or treat them as opponents. Your greatest strength lies in your discipline, dignity, and commitment to peaceful democratic action.

The world is watching. Albania has a unique opportunity to demonstrate that meaningful political change can be achieved not through violence, destruction, or hatred, but through civic engagement, mutual respect, and democratic participation.

No Albanian should raise a hand against another Albanian. The future of the country will not be decided by force, but by wisdom, dialogue, and the will of its citizens expressed peacefully and freely.

A Defining Moment for Albania

The future of Albania does not belong to any political party, government, or individual leader. It belongs to its people, and increasingly to the young citizens who are demonstrating that they are ready to assume responsibility for it.

If these protests remain peaceful, independent, and grounded in democratic principles, they may come to represent far more than a disagreement over specific policies or projects. They may mark the moment when a rising generation decided it was time to take ownership of the nation’s future.

History rarely announces the beginning of a new chapter. More often, it reveals itself through the actions of ordinary citizens who refuse to believe that tomorrow must look exactly like yesterday.

Albania now stands at such a moment.

Whether this becomes a story of democratic renewal or another missed opportunity will depend on the wisdom of its leaders, the professionalism of its institutions, and the discipline of its citizens.

History moves forward when wisdom guides those who leave and courage inspires those who arrive.

The young people in the streets have delivered their message. It is now up to the rest of the nation to listen.

Nga Frank Shkreli/

Për më shumë se tri dekada, politika në Shqipëri, Kosovë dhe në hapësirën shqiptare në Maqedoninë e Veriut ka ndërtuar një sistem që ka prodhuar një paradoks të dhimbshëm: brezi më i arsimuar në historinë moderne shqiptare është bërë, njëkohësisht, brezi më i zhgënjyer i shqiptarëve në histori. Të rinjtë kanë studiuar më shumë se prindërit e tyre, kanë akses më të madh në informacion, njohin më mirë botën demokratike dhe standardet perëndimore. Por, ndërkohë, në jetën e tyre të re dhe veprimtarinë e tyre, përfshir shkollat e universitetet, janë përballur me korrupsion, nepotizëm, mungesë meritokracie dhe institucione shtetërore që shpesh kanë shërbyer më shumë interesat e pushtetit dhe të klasës politike sesa interesin e publikut shqiptar.

Për vite me radhë, elitat politike janë mbështetur në një llogari të thjeshtë, por ndoshta të gabuar se rinia shqiptare ose do të heshtë, ose do të largohet nga trojet e vete stërgjyshore për një jetë më të mirë e normale në shekullin XXI. Dhe në masë të madhe ky realitet fatkeq ka ndodhur. Qindra mijëra të rinj shqiptarë kanë zgjedhur emigrimin si votën e tyre më të fortë kundër një sistemi që nuk u ofronte shpresë as perspektivë për një jetë më të mirë në tokën e të parëve të tyre. Nuk është e nveojshme të lexoni studime, raporte ose deklarata të qeverisë. Mjafton të udhëtosh nepër aeroportet e Evropës për të parë se ato janë shndërruar në qendrat më të mëdha të protestës së heshtur shqiptare.

Por, sot shohim se po shfaqen shenja se ky cikël mund të mos vazhdojë pafundësisht. Nga protestat studentore dhe lëvizjet qytetare, deri te angazhimi në mbrojtje të mjedisit, transparencës dhe të drejtave civile, duket se po krijohet një brez shqiptarësh që nuk po kërkon thjesht rotacion pushteti. Por ai po vë në pikëpyetje vetë mënyrën se si është ndërtuar pushteti. Kjo është arsyeja pse zgjimi i rinisë përbën zhvillimin më të rëndësishëm politik në hapësirën shqiptare, sot për sot, por edhe këto 35-vjet tranzicion të pafund.

Frika më e madhe e establishmentit politik nuk është opozita tradicionale politike. Opozitat kanë qenë të parashikueshme, të integruara në lojën e zakonshme të pushtetit të radhës. Sot frika e vërtetë e klasës politike shqiptare, është një brez që nuk ndien detyrim ndaj miteve politike të viteve ’90, që nuk voton sipas besnikërive familjare apo partiake por që kërkon llogari nga të gjithë, pa dallim ngjyrash politike të partive shterpa politike të ashtuquajturit “tranzicionit post-komunist”.

Në Shqipëri, protestat kundër korrupsionit në çdo nivel të shoqërisë, të qeverisë e të shtetit, për mbrojtjen e hapësirave publike, mjedisit, dhe interesit komunitar kanë treguar se shumë të rinj nuk janë më të gatshëm të pranojnë vendime të marra pa konsultim. Edhe në Kosovë, votuesit e rinj kanë luajtur rol vendimtar në transformimet politike të viteve të fundit, duke sfiduar partitë tradicionale politike. Në Maqedoninë e Veriut, me protesta e tyre të fundit, studentët dhe aktivistët e rinj shqiptarë vazhdojnë të jenë ndër zërat më kritikë ndaj dështimeve institucionale dhe të partive politike shqiptare.

Megjithatë, pyetja kryesore mbetet: a mjafton zemërimi për të sjellë ndryshim? Historia na mëson se jo. Zemërimi mund të rrëzojë sisteme, por nuk ndërton institucione. Protesta mund të zgjojë shoqërinë, por nuk e reformon automatikisht shtetin as qeverinë. Ndryshimi i qëndrueshëm kërkon organizim, vizion, lidership dhe këmbëngulje. Rreziku më i madh për rininë shqiptare sot është që energjia e saj të kanalizohet nga të njëjtat struktura që ajo kërkon të ndryshojë. Gjatë viteve, politika shqiptare ka treguar një aftësi të jashtëzakonshme për të absorbuar kritikët, për t’i shndërruar rebelët në pjesë të sistemit dhe për të neutralizuar çdo lëvizje që kërcënon status quo-në dhe privilgjet e tyre. Pikërisht, këtu do të matet pjekuria e brezit të ri në këtë moment të historisë kombëtare.

Por një gjë është e qartë: trojet shqiptare nuk vuajnë nga mungesa e burimeve, as nga mungesa e inteligjencës. Por ato vuajnë nga mungesa e besimit te drejtësia, meritokracia dhe shteti ligjor. Dhe askush nuk ka më shumë interes për t’i rikthyer këto vlera sesa brezi që do të jetojë për dekada, me pasojat e vendimeve të sotme të klasës politike aktuale – pozitë edhe opozitë.

Por, nëse rinia shqiptare arrinë të shndërrojë pakënaqësinë në angazhim qytetar, protestën në pjesëmarrje dhe idealizmin në përgjegjësi publike, atëherë ajo mund të bëhet forca që do të thyejë ciklin e tranzicionit të pafund shqiptar. Nëse jo, atëherë, vendet shqiptare do të vazhdojnë të humbasin kapitalin e tyre më të çmuar: njerëzit e rinj, të cilët të zhgënjyer do marrin rrugët e botës. Prandaj, çështja nuk është më nëse rinia mund të sjellë ndryshimin. Çështja është nëse ajo do të ketë guximin, durimin dhe vendosmërinë për ta imponuar atë përballë një sistemi që ka mësuar prej kohësh t’i rezistojë ndryshimit.

Sepse unë besoj se çdo brez qet njerëzit e vet dhe se çdo epokë ka momentin e saj vendimtar. Dhe ndoshta momenti i brezit të ri shqiptar ka ardhur. Nëse ai do të shfrytëzohet apo do të humbasë, kjo nuk varet më nga elitat e vjetra politike të këtyre 35-viteve tranzicion të pafund. Varet nga vetë rinia.

Megjithatë, mes apatisë dhe zhgënjimit të akumuluar prej vitesh e dekadash, fakti që gjithnjë e më shumë të rinj e të reja po refuzojnë të heshtin është në vetvete një lajm i mirë. Është një shenjë pozitive se shoqëria shqiptare në përgjithsi ende ka energji për tu përballur me problemet e saj, përfshir klasën politike të dështuar, që udhëheq sot. Ndoshta është tepër heret të flitet për një transformim të madh, ose për një “Pranverë shqiptare”. Por është e qartë se një brez i ri shqiptarësh po troket në derën e historisë. Dhe pyetja nuk është më nëse rinia shqiptare është zgjuar ose jo. Pyetja është nëse politika aktuale shqiptare, anë e mbanë trojeve shqiptare, është gati ta dëgjojë atë.

Dr. Rudina Luçka Uruçi/

Monumentet e natyrës janë pjesë e rëndësishme e trashëgimisë natyrore kombëtare, të papërsëritshme dhe të pakthyeshme për natyrën dhe shoqërinë tonë. Janë burim i pazëvendësueshëm informacioni për shumë shkenca, burim për kërkime shkencore, burim kulture për njerëz të profesioneve dhe të moshave të ndryshme, burim të ardhurash, mjete të pazëvendësueshme didaktike. Duke u mbështetur në politikat e strategjitë e përcaktuara nga UNESCO për mbrojtjen e Trashëgimisë Natyrore Botërore, çdo shtet harton politikat e strategjitë për vlerësimin, mbrojtjen e menaxhimin e trashëgimisë së vetë kombëtare, për të evidentuar dhe mbrojtur këto vlera të trashëguara dhe për t’ua përcjellë ato brezave të ardhshëm.

Bashkia Kolonjë ka gjithsej në administrim 21 monumente natyre(gjeomonumente, hidromonumente, biomonumente) nëbazë të vendimit të Këshillit të Ministrave të datës 10.5.2019.Këto monumente janë: Propozim për tu futur në listë ështëdorëzuar edhe për: 1. Vakëfi Psar i Zi; 2. Mecka e Bënjëzit; 3. Liqeni akullnajor i Gramozit . 4. Krojete Kishës së Podës. Këto monumente janë 1.Banjat e avullit Postenan. 2. Bokërimat e Piskalit. 3. Bredhi i Shtikës. 4. Burimet termale Vronomer. 5. Dafina e Cerckës.6. Dritare e mbulesës tektonike Qinam Vodicë. 7. Grumbulli i plepit të egër Varishtë. 8. Kanioni i Virkës. 9. Koria e Shën Kollit Vodicë. 10. Koria e Mullirit Gostivisht. 11. Lisat e Shën Kollit Lëngës. 12. Pisha e Pogonicës Sotirë-Radanj. 13. Rrapi i Leskovikut. 14. Rrapi i Mbreshtanit. 15. Rrepet e Glinës. 16. Rrobujt e Badres. 17. Selvit e Radovës. 18. Shpella e Podës.19. Tisi i Golos. 20. Travertinat(Cmërset-Blush). 21.Ujëvara e Rehovës. Rrapi i Leskovikut, gjendet në qendër të qytetit të Leskovikut në Bashkinë Kolonjë. Përfaqëson një lloj të veçuar rrapi (Platinius Orientalis) me kurorë në trajtën e një kupole me një moshë 300 vjeçare, lartësi 18m, diametër të trungut 140cm, perimetër 440cm.

Monumentet e natyrës në Parkun Kombëtar “Bredhi i Hotovës-Dangëlli” ndodhet në jug – lindje të Shqipërisë, midis Leskovikut dhe Përmetit, në lindje të lumit Vjosa dhe është shpallur park kombëtar (VKM nr. 1631, datë 17.12.2008.) Sipërfaqja e këtij parku është gjithsej rreth 34363 ha nga të cilat, sipërfaqja prej rreth 33167 ha shtrihet pjesërisht në bashkinë e Përmetit ndërsa sipërfaqja tjetër prej rreth 1196 ha është në bashkinë e Kolonjës. Ky park ka një florë të pasur e cila përfaqësohet nga: Bredhi i Maqedonisë, shparthi, qarri, panja, shkoza e bardhë, frashri, dëllinja, mareja etj, ndërsa fauna që është po kaq e pasur përfaqësohet nga: ariu i murrmë, kaprolli, derri i egër, lepuri i egër, ujku, dhelpra, ketri, shqiponja e malit, bufi, etj. Në këtë park ndodhen dhe disa monumente natyre që janë; Pylli i Rrapushës, Bokërimat e Dangëllisë, Gështenja e Teqesë, Frashër, Bredhi i Kokojkës, Kanioni i Kamenicës, Kanioni i Borockës (Guri i Bletës), Ujërat termale të Bënjës, Kanioni i Langaricës, Shpella e Pëllumbave, Bredhi i Petranit, Arra e Llukanit Frashër ( njëpjesë e tyre ei perkasin Përmetit). Monumentet e natyrës në Parkun Kombëtar i Gërmenjit-Shelegur, ndodhet midis Leskovikut dhe Ersekës, në zonënpyjore e mbrojtur, prej 7.300 ha, është i mbushur me kafshë të egra të ndryshme. (VKM. NR 303.2019) Kjo zonë ka një pejsazh befasues dhe e bën Kolonjën një vend shumë tërheqës për turizmin alpin dhe aktivitetet në natyrë. Liqeni i Shelegurit është një tjetër pasuri natyrore që nuk duhet lënë pa vizituar. Gjatë verës organizohen një kampe verore dhe veprimtari të tjera në natyrë në të cilat mund të marrin pjesë vizitorë dhe turistë të ndryshëm. Ndodhet në kurrizin malor Kamenik-mali i Vashës, në një lartësi që fillon nga 1000m deri në 2023m. Eshtë vend i pasur me burime të mëdha të ftohta me vlera shkencore, turistike e çlodhëse që përbëjnë burimë tëardhurash ekonomike për popullsinë vendase. Ka një mbulesëbimore shumë të dendur si halorë dhe ahishta të përziera dhe kullota malore. Në të gjenden gjitarë si ariu, ujku, kaprolli etj. Dy biomonumente që gjenden në të janë Tisi i Golos (20 drurëTisi) dhe pishat e Pogonicës në Radanj (pishë e zezë mbi 130 vjeçarë). Problematika në këtë park janë; prerjet e drurëve, zjarret, dëmtime, ndërtime. Rrezikojnë dhe dy biomonumentet e sipërpërmendura. Monumentet e natyrës në Zonën e mbrojtur e burimeve tëmenaxhuara Piskal Shqerri. Ndodhet midis çarshovës dhe lumit Osum. Dallohet për një larmi dhe kompleksitet natyror. Ka bimësi të dendur si dushqe kserofile të bulgrit, mënishte, dëllinja e kuqe, shparthi, qarri, etj. Fauna e egër përfaqësohet nga derri i egër, gjenden disa monumente natyre si Bokërrimat e Piskalit, rrapi iMbreshtanit, selvitë e Radovës. Problemet janë mbikullotja zjarret prerjet masive ku rrezikohen dhe biomonumentet e sipërpërmendura. Këto biomonumente mbartin vlera natyrore, shkencore, turistike etj. Pellgu i Vjosës dallohet për burime të shumta termominerale. Dajet e tij janë në Bënjë të Përmetit, gazrat sulfurore të Postenanit dhe ato të Vromonerit në Sarandapor tëLeskovikut. (dy të fundit përfshihen në bashkinë Kolonjë) Gazrat sulfurore të Postenanit. Dalin në pjesën juglindore të masivit shkëmbor të malit të Postenanit. Ka sipërfaqe 30m2 dhe lartësi 1400m. Janë tëvetmet në vendin tonë që dalin në formën e rrymave tëngrohta të ajrit. Ujërat që rrjedhin në thellësi dhe që nuk arrijnë të dalin në sipërfaqe shëndrohen në rryma avujsh tëngrohtë. Avujt e ngrohtë mund të thithen me anë të hundës për kurimin e rrugëve të frymëmarjes (insolacin), por mund tëpërdoren edhe për kurimin e reumatizmës apo kyçeve. Nëse do të ndërtohen salla të veçanta apo zgavrime të ngopura me avuj uji do të ishin shumë më të efektëshme ku temperatura arin nga 25-28 oC. Vetë banorët e zonës së fshatit Postenan qëndodhet rreth 1km larg qytetit të Leskovikut kanë mundur tëndërtojnë një dhomë primitive të suvatuar nga ana e brendëshme dhe qëndrojnë jo më shumë se 10min, duke e përsëritur këtë veprim për disa herë. Edhe kjo pasuri është në objekt termal me rëndësi të veçntë. Rëndësia është shumë e madhe për zhvillimin e turizmit kurativ. Burimet e Vronomerit, Sarandapor Burimet termale kanë vlera shkencore (gjeologjike, hidrologjike), mjekësore, estetike, turistike e ekonomike.Sfida e sotme është ofrimi i një shërbimi cilësor dhe mundësia e zhvillimit bashkëkohor të turizmit kurativ dhe blanear i cili do të sjellë premisë për zhvillimin ekonomik sadopak të zonës. Në fund të kanionit të lumit të Lengaricës, në të dy anët ëluginës dalin burime termominerale të nxehta me temperaturërreth 30 oC dhe me prurje të konsiderueshme. Zakonisht thyerjet e thella tektonike bëjnë të mundur dhe daljen e gazrave në trajtë avujsh të nxehtë rrëzë malit të Postenanit dhe të gryka e Vromonerit, Sarandaporit. Zakonisht në çarjet tektonike dalin ujëra të tilla. Burimet termale minerale gjenden 10-12 km në jug të qytetit të Leskovikut. Janë burime termale të pasura me kripëra, të cilat trajtojnë disa lloje sëmundjesh. Përmbajnë sasi të vogla të Ca, Na, Cl, dhe H2CO3. Temperatura e ujërave varion nga 280-400 oC të cilat trajtojnë disa lloje sëmundjesh. Burimet termale gjenden pranë fshatit Kuqesh të komunës Leskovik, në bashkinë e Kolonjës, në buzë të lumit të Sarandoporit, degë e Vjosës, 430 m mbi nivelin e detit dhe 4 km larg pikës doganore të Tri Urave. Ato dalin në krahun e djathtë me shumë vrull rreth 20-30 m mbi shtratin e lumit rrëzë shkëmbinjve gëlqerorë. Temperatura e ujit në burim shkon deri 28 oC dhe dalin me presion.

Qysh në kohët antike është njohur fenomeni i banjave termale. Nga burime të ndryshme rezulton se ato janëshfrytëzuar që 3-4 shekujve më parë në mënyrë sporadike. Vetëm pas shek 18-të frekuentimi ishte më i rregullt dhe mësistematik. Rreth 3 km larg nga burimi buzë lumit Sarandapor në vitin 1973, u ndërtua qendra kurative (stacion hidrotermal) dhe hoteli me kapacitet 50 shtretër dhe deri në fund të viteve ‘80 arriti deri 100 shtretër. Uji sillej me tubacion dhe furnizonte këtë qendër kurative e cila u pajis me ambiententet e nevojëshme që nga bufe, restorant, dhoma gjumi, ambiente çlodhëse etj. Cilësitë kurative të këtyre ujërave janë të njohura për shërimin e shumë sëmundjeve duke filluar nga ato të lëkurës, reumatizmale deri në ato të organeve të brendshme (stomaku, zorrëve, gastritit, veshkat, tëmthi etj), si dhesëmundjeve gjinekologjike. Sipas të dhënave zyrtare, në këto mjedise, frekuentimi ka arritur mbi 1200 pacientë në vit. Nga zona të ndryshme të Shqipërisë shtroheshin pacientë për t’u kururar. Vetia e ujit është që ai mund të konsumohet edhe për tu pirë por edhe për tu gatuar, (hidropinik). Hetoterapia është kurimi me anë të baltës që ka temperaturë nga 40-45 oC, i cili praktikohej në këtë qendër.

Në ditët e sotme kjo qendër është jashtë funksionit pasi që pas 1997 u dëmtua rëndë. Është blerë nga një investitor shqiptaro-amerikan i cili përvëçse disa rregullimeve për përdorim vetjak nuk ka bërë asnjë investim tjetër për ta rivendosur në funksionim. Funksionimi i ujërave sot është tepër primitiv. Vetëm gjatë muajve korrik dhe gusht ku frekuentohet nga vizitorët që nuk mungojnë për tu futur në vaskat natyrale të improvizuara përgjithësisht nga banoret e Leskovikut dhe Përmetit e zonave përreth. Përgjithësisht ata janë turistë ditor të cilët qëndrojnë për disa orë afër burimit te gryka e Vronomerit. Këto ujëra janë një dhuratë dhe pasuri e falur nga nëna natyrë.

Albulenë Halili/

Studentët i përkasin gjithmonë shekullit që vjen. Ndoshta kjo është arsyeja se përse ata kuptohen me vonesë. Institucionet ecin me ritmin që ua imponon burokracia, partitë me ritmin e kalkulimeve politike dhe shtetet me ritmin e frikës së sigurisë dhe stabilitetit. Ndërkaq ata, studentët, lëvizin me intuitën e kohës që po afrohet. Kjo është dëshmuar më shumë se një herë. Për fatin tonë të mirë si komb, studentët u kanë paraprirë lëvizjeve të mëdha historike për liri e barazi, themele mbi të cilat janë ndërtuar kombet moderne. Vetëdija jonë kombëtare është ndërtuar mbi vullnetin dhe përpjekjet tona kolektive për të fituar apo mbrojtur këto vlera, ndaj lëvizjet studentore kanë qenë gjithmonë zë i ndërgjegjes së gjithë popullit.

Lëvizja studentore shqiptare në Maqedoni të Veriut është njëra nga këto ndërmarrje me peshë historike. Ata po refuzojnë të jenë të nënrenditur. Diskursi i tyre jeton në të ardhmen. Ata e kanë kuptuar shumë mirë që, siç thoshte Zakaria, botën po e lëviz identiteti dhe jo ideologjia. Dhe ndoshta pikërisht kjo e bën protestën e tyre kaq të rëndësishme. Sepse për herë të parë pas shumë kohësh, shqiptarët po reagojnë si brez që refuzon të trashëgojë heshtjen si model mbijetese.

Protesta nuk flet vetëm për të drejtën e një provimi jurisprudence në gjuhën shqipe. Kjo revoltë flet më shumë për marrëdhënien midis shqiptarit të këtij brezi dhe shtetit me logjikë oruelliane të Fermës së Kafshëve. Studentët e kanë ngritur çështjen brenda logjikës aktuale kushtetuese dhe ligjore të vendit. Ata kërkojnë barazi dhe dinjitet në vendin e vet dhe të të parëve të tyre. Fakti që identiteti kombëtar i një populli autokton në truallin e vet risfidohet pas çerek-shekulli, nga një qeverisje që përpiqet të zhbëjë Rendin e Ohrit, thotë shumë për mendësinë dhe shekullin në të cilin jeton ky shtet.

Në Tiranë, studentë, profesorë dhe figura publike marshuan drejt ambasadës së Maqedonisë së Veriut, me një porosi të qartë, se gjuha shqipe dhe identiteti kombëtar nuk ndalen në kufi. Mbështetja e Tiranës dëshmoi se çështja e shqiptarëve në Maqedoni të Veriut nuk është çështje lokale apo krahinore, por çështje e gjithë kombit shqiptar, kudo që jeton ai.

Lëvizja studentore dëshmon në të njëjtën kohë edhe aftësinë për të kaluar nga rruga në diplomaci me të njëjtën qetësi dhe vendosmëri. Përfaqësuesit e lëvizjes studentore kanë zhvilluar takime me përfaqësues të përfaqësive diplomatike më të rëndësishme në vend, duke trajtuar marrëdhëniet ndërkombëtare si instrument strategjik. Po ashtu, kongresisti amerikan Keith Self, kryetar i Nënkomitetit për Evropën i Komisionit të Punëve të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA-së, ka takuar studentët dhe ka dëgjuar me vëmendje shqetësimet dhe argumentimet e tyre.

Lëvizjet e studentëve janë gjithmonë paralajmërim historik. Ata e ndiejnë më herët se të tjerët detyrën që ua cakton koha dhe peshën që duhet bartur si brez. Dalja e tyre në rrugë, pa urrejtje, pa dhunë e pa lider që ua dikton fjalët, pastaj ulja në tryezë me diplomatë e përfaqësues të fuqive botërore, për të folur për procese historike, na dëshmon se nuk kemi të bëjmë më me episod studentor, por me simptomën e një kohe që po ndryshon.

Studentët do të vazhdojnë.

Në Tiranë, Prishtinë, Shkup, Tetovë e gjetiu.

Çështja është nëse ne të tjerët do të jemi në lartësinë e detyrës së brezit tonë dhe kohës që është para nesh.