Rezoluta amerikane për anëtarësimin e Kosovës në NATO si instrument i rikonfigurimit strategjik të sigurisë në Ballkanin Perëndimor.

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në historinë e marrëdhënieve ndërkombëtare ekzistojnë akte politike që, ndonëse nuk prodhojnë menjëherë efekte juridikisht detyruese, kanë fuqinë të gjenerojnë pasoja strategjike afatgjata, të riformësojnë ekuilibrat diplomatikë dhe të hapin horizonte të reja në arkitekturën e sigurisë kolektive ndërkombëtare.

Në këtë kategori hyn edhe rezoluta e paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara të Amerikës nga kongresistët Keith Self, Ritchie Torres dhe Mike Lawler, e cila mbështet anëtarësimin e Republikës së Kosovës në Organizatën e Traktatit të Atlantikut Verior (NATO).

Në thelbin e saj politik dhe strategjik, kjo rezolutë nuk mund të lexohet thjesht si një akt formal parlamentar apo si një deklaratë simbolike politike. Ajo përfaqëson artikulimin e një orientimi të qartë strategjik amerikan për konsolidimin e Kosovës brenda arkitekturës perëndimore të sigurisë kolektive dhe për integrimin e saj gradual në sistemin euro-atlantik të mbrojtjes.

Në kontekstin e transformimeve të reja gjeopolitike në Evropë—veçanërisht pas agresionit të Federatës Ruse ndaj Ukrainës dhe rikthimit të logjikës së balancës së fuqive në kontinent—kjo rezolutë fiton një peshë strategjike dukshëm më të madhe sesa dimensioni i saj procedural.

Kosova: nga objekt i sigurisë ndërkombëtare në subjekt aktiv të sigurisë kolektive

Që nga ndërhyrja ushtarake e NATO-s në vitin 1999 kundër regjimit të Sllobodan Milosheviqit, Kosova ka qenë pjesë e një hapësire të garantuar nga mekanizmat ndërkombëtarë të sigurisë.

Për një periudhë të gjatë, Kosova është perceptuar kryesisht si përfituese e sigurisë dhe si territor nën mbikëqyrje ndërkombëtare. Megjithatë, realiteti strategjik bashkëkohor ka ndryshuar rrënjësisht.

Transformimi i Forcës së Sigurisë së Kosovës, avancimi i kapaciteteve mbrojtëse, konsolidimi i rendit demokratik dhe orientimi i pakthyeshëm euro-atlantik e kanë zhvendosur Kosovën nga pozita e objektit të sigurisë në atë të një subjekti aktiv dhe kontribuues në sigurinë kolektive.

Ky transformim ka rëndësi thelbësore në filozofinë strategjike të NATO-s, sepse anëtarësimi në Aleancë nuk matet vetëm me fuqinë ushtarake, por mbi të gjitha me stabilitetin institucional, kontrollin civil demokratik mbi forcat e armatosura, kulturën kushtetuese dhe përputhshmërinë strategjike me vlerat e demokracive perëndimore. Në këtë aspekt, Kosova tashmë ka ndërtuar një bazë të rëndësishme të legjitimitetit strategjik.

Pengesa reale: jo kapaciteti, por arkitektura politike e njohjes

Megjithatë, pengesa themelore për integrimin e Kosovës në NATO nuk është e natyrës ushtarake apo operacionale; ajo mbetet thellësisht politike.

Sipas Traktatit themelues të NATO-s, çdo zgjerim i Aleancës kërkon konsensus unanim të të gjitha shteteve anëtare. Pikërisht këtu qëndron nyja kryesore diplomatike për Kosovën.

Mosnjohja e Kosovës nga Spanja, Greqia, Rumania dhe Sllovakia krijon një barrierë politike që nuk lidhet me standardet demokratike apo me kapacitetet institucionale të Kosovës, por me kalkulimet e brendshme politike dhe kushtetuese të këtyre shteteve. Kjo dëshmon një realitet thelbësor të sistemit ndërkombëtar: në praktikën diplomatike, legjitimiteti politik shpesh i paraprin legalitetit formal.

Precedentët historikë e mbështesin këtë tezë. Maqedonia e Veriut mbeti për vite të tëra jashtë NATO-s për shkak të kontestit identitar me Greqinë, deri në nënshkrimin e Marrëveshjes së Prespës, e cila krijoi bazën politike dhe juridike për integrimin e saj. Ky rast dëshmon se pengesat politike mund të tejkalohen përmes diplomacisë së strukturuar dhe marrëveshjeve strategjike.

Rezoluta amerikane si arkitekturë e mesazheve strategjike

Në planin diplomatik dhe strategjik, kjo rezolutë artikulon tri mesazhe themelore.

Së pari, ndaj Kosovës:

Shtetet e Bashkuara e konsiderojnë Kosovën pjesë integrale të projektit strategjik perëndimor në Ballkan dhe të ardhmen e saj brenda arkitekturës euro-atlantike të sigurisë.

Së dyti, ndaj Serbisë:

Çdo përpjekje për zvarritjen artificiale të statusit të Kosovës apo për destabilizim rajonal bie ndesh drejtpërdrejt me interesat strategjike amerikane.

Së treti, ndaj aktorëve të tretë destabilizues, veçanërisht Federatës Ruse:

Ballkani Perëndimor mbetet pjesë e interesit strategjik të Perëndimit dhe nuk do të lejohet rikthimi i tij në zonë ndikimi gjeopolitik anti-perëndimor.

Kosova në NATO: jo vetëm interes kombëtar, por interes strategjik amerikan

Dimensioni më domethënës i kësaj rezolute qëndron në faktin se integrimi i Kosovës në NATO nuk paraqitet vetëm si realizim i aspiratës shtetërore të saj, por edhe si interes i drejtpërdrejtë i sigurisë kombëtare amerikane.

Kur një çështje hyn në kategorinë e interesit strategjik amerikan, ajo kalon nga niveli i mbështetjes politike në nivelin e prioritetit strategjik. Historia e zgjerimit të NATO-s pas përfundimit të Luftës së Ftohtë e dëshmon qartë këtë logjikë. Integrimi i Polonisë, Hungarisë dhe Çekisë nuk ishte vetëm zgjerim institucional, por konsolidim i vijës strategjike të sigurisë perëndimore në Evropën Qendrore. Në këtë kuadër, Kosova përfaqëson një hallkë të rëndësishme të stabilitetit rajonal dhe të arkitekturës së re të sigurisë në Ballkan.

Çfarë duhet të bëjë Kosova tani? Një strategji e re diplomatike

Kosova duhet ta kuptoj këtë rezolutë si kapital të ri diplomatik dhe si mundësi strategjike.

Së pari, duhet të ndërtojë një platformë të veçantë diplomatike të fokusuar ndaj katër shteteve mosnjohëse brenda NATO-s, përmes qasjeve të diferencuara dhe të personalizuara, duke marrë parasysh ndjeshmëritë e tyre të brendshme politike dhe kushtetuese.

Së dyti, duhet të përshpejtohet transformimi i Forcës së Sigurisë së Kosovës sipas standardeve doktrinare dhe operacionale të NATO-s.

Së treti, duhet të synohet integrimi gradual përmes mekanizmave paraprakë, si Partneriteti për Paqe (Partnership for Peace), si fazë tranzitore drejt anëtarësimit të plotë.

Së katërti, duhet të intensifikohet koordinimi strategjik me Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Evropian dhe qendrat kryesore vendimmarrëse të Aleancës.

Diplomacia e momentit dhe arti i leximit të historisë

Në diplomaci, jo çdo rezolutë e ndryshon historinë; por ka rezoluta që e paralajmërojnë atë. Kjo rezolutë amerikane mund të jetë pikërisht njëra prej tyre. Ajo nuk e anëtarëson sot Kosovën në NATO, por e afron atë ndjeshëm me orbitën strategjike të Aleancës.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, afërsia strategjike pothuajse gjithmonë i paraprin integrimit formal. Kosova ndodhet sot përballë një dritareje të re historike dhe strategjike. Nëse vepron me maturi shtetërore, koherencë institucionale dhe mençuri diplomatike, kjo nismë amerikane mund të shënojë fillimin e një etape të re në rrugëtimin e saj drejt integrimit të plotë në sistemin euro-atlantik të sigurisë.

Historia e shteteve ka dëshmuar se nuk ndërtohet vetëm mbi sakrificë, por mbi aleanca strategjike, vizion afatgjatë dhe aftësi për ta lexuar drejt momentin historik.

Supremacia kushtetuese si garanci kundër arbitraritetit politik dhe deformimit institucional.

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në teorinë bashkëkohore të së drejtës kushtetuese ekziston një aksiomë themelore: pushteti politik nuk është burim i së drejtës kushtetuese, por produkt i saj. Kushtetuta nuk lind nga pushteti; përkundrazi, pushteti lind nga Kushtetuta, legjitimohet përmes saj dhe kufizohet nga ajo.

Ky raport përbën themelin e demokracisë kushtetuese moderne dhe shpreh esencën e shtetit juridik: askush dhe asnjë institucion nuk qëndron mbi normën kushtetuese. Çdo tejkalim i këtij kufiri prodhon jo vetëm pasiguri juridike, por edhe krizë legjitimiteti institucional.

Historia kushtetuese e shteteve demokratike ka dëshmuar se degradimi institucional fillon pikërisht aty ku pushteti tenton ta relativizojë Kushtetutën dhe ta interpretojë atë sipas nevojës politike të momentit.

Kushtetuta si mekanizëm kufizues i pushtetit

Funksioni themelor i Kushtetutës nuk është ta fuqizojë pushtetin, por ta kontrollojë atë.

Ky është dallimi esencial ndërmjet demokracisë kushtetuese dhe sundimit arbitrar. Në demokraci, shumica qeverisëse vepron brenda kufijve normativë të përcaktuar nga Kushtetuta; në sistemet e deformuara, shumica tenton ta vendosë veten mbi Kushtetutën.

Në momentin kur vullneti politik fillon të zëvendësojë procedurën kushtetuese, shteti hyn në një fazë të rrezikshme të deformimit institucional.

Pikërisht në këtë hapësirë lindin dy fenomene të rrezikshme për demokracinë: personalizimi i pushtetit dhe absolutizimi i lidershipit politik.

Personalizimi i pushtetit si deformim institucional

Një ndër format më problematike të devijimit kushtetues është përqendrimi i autoritetit institucional te individi.

Kur vendimmarrja fillon të buron nga vullneti personal dhe jo nga procedura institucionale, atëherë institucioni humb autonominë funksionale dhe shndërrohet në instrument të individit.

Ky fenomen është parë në shumë sisteme politike.Në France, periudhat e paqëndrueshmërisë institucionale para konsolidimit republikan treguan se stabiliteti shtetëror mund të ndërtohet vetëm mbi forcën e institucioneve dhe jo mbi dominimin e figurave politike.

Në Itali, përvoja e regjimit të Benito Mussolini dëshmoi se kur pushteti personal dominon mbi institucionin, Kushtetuta humb funksionin e saj garantues dhe shteti juridik shndërrohet në mekanizëm kontrolli autoritar.

Historia e ka provuar vazhdimisht: kur individi zë vendin e institucionit, demokracia humb substancën e saj.

Kulti politik i individit dhe rreziku për rendin kushtetues

Më i rrezikshëm se personalizimi i pushtetit është identifikimi i pushtetit me vetë individin.Në këtë fazë, lideri politik fillon të perceptohet — dhe shpesh ta perceptojë veten — si qendra e funksionimit të shtetit.Kjo prodhon një deformim të rëndë të vetëdijes kushtetuese: krijohet bindja se pa individin institucioni nuk funksionon.

Por demokracitë e konsoliduara e kanë refuzuar këtë logjikë.

Në United States, skandali historik Watergate scandal konfirmoi se as kreu i shtetit nuk qëndron mbi Kushtetutën. Dorëheqja e Richard Nixon mbetet precedent i fuqishëm i epërsisë së rendit kushtetues mbi pushtetin personal.

Në Germany, përvoja e regjimit të Adolf Hitler shërbeu si mësim historik për ndërtimin e një sistemi kushtetues me mekanizma të fortë mbrojtës ndaj kapjes së shtetit.

Gjykata kushtetuese si gardiane e rendit demokratik

Asnjë demokraci moderne nuk mund të mbijetojë pa mekanizëm kontrolli kushtetues.Vendimi historik Marbury v. Madison vendosi parimin universal të kontrollit kushtetues: çdo akt që bie ndesh me Kushtetutën është juridikisht i pavlefshëm.Ky parim mbetet sot themeli i të gjitha sistemeve kushtetuese demokratike.

Gjykatat kushtetuese nuk janë instrument politik; ato janë mekanizma juridikë mbrojtës të rendit kushtetues.Kur pushteti tenton të zgjerojë kompetencat përtej kufijve kushtetues, ndërhyrja e gjykatës kushtetuese bëhet domosdoshmëri sistemike.

Kosova përballë provës së maturisë kushtetuese

Në Kosovo, sfida më e madhe nuk është vetëm ndërtimi formal i institucioneve, por ndërtimi i kulturës kushtetuese.Shtetet e reja janë veçanërisht të ekspozuara ndaj rrezikut të personalizimit të pushtetit, relativizimit të procedurave dhe instrumentalizimit të normës kushtetuese.

Roli i Constitutional Court of Kosovo është thelbësor për ruajtjen e ekuilibrit institucional dhe për mbrojtjen e rendit juridik nga deformimet politike.

Në momentin kur procedura zëvendësohet me vullnet personal, kur afatet kushtetuese relativizohen dhe kur kompetencat interpretohen sipas interesit politik, fillon erozioni i rendit kushtetues.

Tri parime të panegociueshme të demokracisë kushtetuese

Demokracia kushtetuese qëndron mbi tri shtylla themelore:Parimi i legalitetit.Çdo veprim i pushtetit duhet të ketë bazë të qartë juridike.Parimi i institucionalitetit.Institucionet janë të përhershme; bartësit e tyre janë të përkohshëm.Parimi i kufizimit të pushtetitPushteti është legjitim vetëm brenda kufijve kushtetues.

Kushtetuta si vijë e kuqe e demokracisë

Kushtetuta mbetet kufiri juridik dhe politik i çdo pushteti demokratik.Ajo nuk është tekst simbolik dhe as instrument politik; ajo është garancia themelore kundër arbitraritetit, kundër përqendrimit të pakufizuar të pushtetit dhe kundër identifikimit të shtetit me individin.

Kur pushteti tenton ta relativizojë Kushtetutën, ai nuk sfidon vetëm një normë juridike — ai sfidon vetë rendin demokratik.Parimi mbetet universal dhe i pandryshueshëm:Institucioni është mbi individin.Shteti është mbi pushtetin personal.Kushtetuta është mbi të gjithë.

Nën udhëheqjen e figurave të njohura Joe DioGuardi dhe Shirley Cloyes DioGuardi, një delegacion i Bordit Ekzekutiv dhe i Komitetit Këshillimor Ndërkombëtar të Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane qëndroi për disa ditë gjatë kësaj jave në Washington.

Ngjarja kryesore ishte pjesëmarrja aktive në takimin vjetor të Organizatës së Ish-Anëtarëve të Kongresit Amerikan (FMC – Former Members of Congress). Në këtë takim bashkohen ish-anëtarë me anëtarë aktualë të Kongresit, ndahen mirënjohje për senatorë dhe kongresmenë të dalluar, si dhe diskutohen përvoja dhe mundësi për zhvillimin e mëtejshëm të shtetit amerikan.

Ishte një kënaqësi e veçantë të dëgjoheshin deklaratat për bashkëpunim nga përfaqësues të të dy partive kryesore politike, republikane dhe demokrate.

Delegacioni i Ligës zhvilloi bashkëbisedime dhe takime të shumta e të rëndësishme para dhe gjatë këtij aktiviteti, me kongresmenë, senatorë dhe anëtarë të rëndësishëm të stafit të tyre, të specializuar në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Ndër ta veçohen: kongresmeni Gregory Meeks, nënkryetar i Komitetit për Marrëdhënie me Jashtë në Dhomën e Përfaqësuesve; senatori John Boozman; senatori Raphael Warnock, kongresmeni Bill Huizenga; Grace Cason, asistente legjislative e senatores Tammy Duckworth; Samantha Schifrin, këshilltare për mbrojtje dhe politikë të jashtme, si dhe Wonyong Shim, asistent legjislativ i senatorit Cory Booker.

Temat kryesore të diskutimit përfshinin avancimin e mëtejshëm të marrëdhënieve midis popullit shqiptar dhe atij amerikan, përballjen me hegjemonizmin serb në Ballkan dhe zgjidhjen e konfliktit ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Serbia mbetet burimi kryesor i paqëndrueshmërisë në Ballkan. Regjimi i Millosheviçit shkaktoi katër luftëra, të cilat i humbi, dhe kreu gjenocid në Bosnje dhe Kosovë me synim dominimin rajonal dhe zgjerimin territorial. Politika e sotme e regjimit të Aleksandar Vuçiç vazhdon në të njëjtën linjë, megjithëse me metoda të ndryshme.

NATO, e udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, u detyrua të ndërhyjë ushtarakisht për të ndalur gjenocidin në Kosovë. SHBA-të kanë ndihmuar në shpalljen e pavarësisë së Kosovës dhe kanë investuar vazhdimisht në ndërtimin e demokracisë dhe forcimin e shtetit.

Dialogu me Serbinë, i udhëhequr nga Bashkimi Evropian, nuk ka dhënë rezultatet e pritura. Për këtë arsye, përfshirja e drejtpërdrejtë e Shteteve të Bashkuara konsiderohet e domosdoshme. Po ashtu, shtimi i pranisë së trupave amerikane në Bondsteel shihet si një faktor stabiliteti.

Vetëm anëtarësimi i Kosovës në NATO mund të ndalojë përfundimisht agresionin serb dhe të garantojë paqe të qëndrueshme në rajon.

Për këtë arsye, kërkohet një angazhim më i madh i senatorëve, kongresmenëve dhe stafit të tyre profesional, në bashkëpunim me administratën amerikane, për forcimin e shtetit të Kosovës — një objektiv që përkon edhe me interesat strategjike të SHBA-ve në Evropë.

Populli i Kosovës dhe mbarë kombi shqiptar mbeten ndër aleatët më të qëndrueshëm dhe më të besueshëm të Amerikës, ndërkohë që Serbia vazhdon të ruajë lidhje të ngushta me shtete si Rusia, Kina, Irani dhe aktorë të tjerë në kundërshtim me interesat amerikane.

Agim Aliçkaj

Drejtor Ekzekutiv i Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane

Dr. Bledar Kurti/

“Incluso su firma es una obra de arte.” (Edhe firma e tij është vepër arti.) tha Pablo Picasso për Ibrahim Kodrën. Poeti i madh francez, Paul Eluard, në vitin 1946 e quajti Kodrën “primitivi i një civilizimi të ri.”

Shqipëria ka nxjerrë shumë emra artistësh të cilët kanë arritur suksesin në botë, megjithatë, Ibrahim Kodra mbetet artisti emër-madh më i rëndësishëm shqiptar i shekullit të 20-të. Ai lindi më 22 prill, 1918, në Ishëm, qarkun e Durrësit, ku sot është edhe vendi i tij i prehjes.

Viti i lindjes, pra 1918, njihet zyrtarisht, por sipas burimeve të familjarëve tē Kodrës, viti i tij i vërtetë i lindjes ishte 1914. Arsyeja e ndryshimit të vitit ndoshta ka të bëjë me mundësinë e studimeve në Itali. Për ta fituar këtë të drejtë studimi, pasi hasi pengesë nga ministria e kulturës nën Mbretin Zog, Kodrës iu desh t’i dërgonte një letër Mbretëreshës Geraldinë, shoqëruar me një portret që ai i kish bërë Mbretëreshës.

Sipas burimeve, ishte ndërhyrja e Mbretëreshës, e mahnitur nga talenti i Kodrës, që bëri t’i jepej leja për të shkuar me studime në Itali, ku jetoi e prodhoi rreth 6 mijë vepra, që mbeten një trashëgimi e jashtëzakonshme jo vetëm për artin shqiptar por edhe artin botëror. Figura emblematike e Ibrahim Kodrës konsiderohet ndër më të rëndësishmet në artin e shekullit të 20-të, duke ekspozuar veprat e tij anëembanë botës, në galeritë më presigjoze, përkrah kolosëve të artit, si Pablo Picasso, Henri Mattise, Marc Chagall, Amedeo Modigliani, Salvador Dali, Georges Braque, e të tjerë. Miqësia e tij e ngushtë me Pablo Picasso lindi në Romë në vitin 1948.

Gazeta të kohës shkruanin për Picasso-n bashkë me Kodrën, duke e konsideruar shqiptarin si “postkubisti i fundit në Evropë.” Vetë Picasso e quante Kodrën “Shqiptari im,” jo vetëm nga prejardhja por edhe nga reflektimi i elementeve tradicionalë shqiptarë në veprat e tij, si peizazhi i Ishmit, kostumet popullore, ngjyrat tradicionale, etj. Veprat e Ibrahim Kodrës gjenden në dhomat e Vatikanit, në Dhomën e Deputetëve (Parlamenti Italian) në galeri e muze të njohura, dhe koleksione private në të gjithë botën.

Kodra e vizitoi Shqipërinë në vitin 1973 e më pas në vitin 1996, 1997, 2003, e për t’u kthyer përgjithmonë, sipas amanetit që la, për t’u prehur në vendlindjen e tij, në fshatin Likmetaj në Ishëm. Ai prehet pranë Kalasë së Ishmit, në një peizazh madhështor, ku nderohet nga vendasit dhe vizitorë të shumtë. Por, ka ardhur koha që emri i tij të lartësohet edhe më shumë përmes krijimit të një muzeu apo galerie me emrin dhe në nder të artistit të madh, pasi rrallëherë ndodh që të lindin sërish figura të tilla të cilët mbeten ambasadorë të përjetshëm të Shqipërisë në arenën dhe historinë botërore.

Ishmi, Durrësi, e gjithë Shqipëria, duhet të krenohen me Ibrahim Kodrën. Jeta dhe veprat e tij duhet të mësohen më shumë në shkolla pasi ai do mbetet njē trashëgimi tejet e çmuar dhe e rrallë e artit shqiptar.

Nga Roland Qafoku/

21 prilli i vitit 1921 është një ditë e madhe e shtetit shqiptar. Si sot 105 vjet më parë, për herë të parë, u mblodh parlamenti i parë, i dalë nga zgjedhjet e 5 prillit të atij viti, të parat të organizuara në historinë e shtetit shqiptar. Kjo ngjarje shënon një moment kulmor historik për mënyrën e funksionimit të shtetit shqiptar, vetëm 9 vjet nga shpallja e Pavarësisë. Në orën 10.00 të asaj dite të bekuar, 56 deputetë ishin ulur në të vetmen sallë të përshtatshme për një parlament në Tiranën e asaj kohe, që ishte shtëpia e Zija Toptanit, godina ku sot është Akademia e Shkencave dhe realizuan një moment solemn hapjen e asaj që e quajtën Këshilli Kombëtar.

Ishte deputeti 55-vjeçar nga Tirana, Mytesim Këlliçi, ai që hapi seancën si më i vjetri mes të gjithë kolegëve. Pas verifikimit të mandateve, Deputeti i Korçës Pandeli Evangjeli u zgjodh kryetar i parlamentit. Më 27 mars pasdite ky parlament nisi punimet normale me seancën e parë parlamentare nën drejtimin e tij. Në shkrimin kryesor të numrit të datës 1 maj 1921, gazeta “Taraboshi” që botohej në Shkodër, shkruante për këtë ngjarje:

“Parlamenti u hap. Vllaznit t’onë q’i janë larg nesh, larg atmës, do të thonë: A mos jena n’ander? E qe besa, gadi gadi se dhe na që gjendena në Shqypnie mendohena: A thue mos t’jemi në andër?”. (Foto 2)

Po, kush ishin ata 56 deputetët e zgjedhur dhe që hapën parlamentin e parë? Në foton që po publikoj janë disa prej tyre që as më shumë e as më pak kishin vërtetë përkufizimin baballarët e kombit; Sejfi Vllamasi, Stavro Vinjau, Ali Këlcyra, Ali Koprëncka, Ahmet Zogu, Bahri Omari, Rexhep Mitrovica, Bajram Fevziu, Pandeli Cale e të tjerë. (Foto 1).

Mes tyre do veçoja dy Ali-të. I Pari Ali Këlcyra, deputeti i Gjirokastrës dhe pinjoll i familjes së madhe Këlcyra. Për atë që bënte dhe jepte në parlament, beu i Këlcyrës është cilësuar oratori i parlamentit. Fjalimet e tij janë të papërsëritshme edhe sot e kësaj dite dhe kanë hyrë në historinë e parlamentarizmit si më të bukurat, më të veçantat dhe më një fjalor të pasur politik dhe juridik. Ali Këlcyra bëri një akt personal në parlamernt teksa hoqi dorë nga titulli bej dhe kjo më pas u pasua edhe nga të tjere me një ligj të posaçëm. I dyti ishte Ali Koprëncka, deputeti i parë dhe i vetëm në atë parlament i Skraparit. Një nga më të arsimuarit e atij parlamenti, me akademi ushtarake dhe me kulture gjenerale të admirueshme, ai njihej edhe si armik personal i Ahmet Zogut.

Fjalimet e tij në parlament kanë mbetur në memorien e asaj kohe, ndërsa për studiuesit janë një lëndë e parë për startin e jetës parlamentare. Shumë ligje të asaj kohe kanë iniciatvën dhe ideimin prej tij. Për fat të keq Ali Koprëncka u vra më 12 korrik 1930, 9 vjet nga zgjedhja si deputet i parlamenti të parë. Ai kishte lidhje të largët me firmëtarin e pavarësisë Xhelal Koprëncka po nga Skrapari, si dy patriotë që e donin Shqipërinë kur nuk kishte Shqipëri.

Edhe Xhelal Koprëncka pati të njëjtin fat. U vra më 21 tetor 1919, 7 vjet pasi hodhi firmën e rëndë në proklamatën e Pavarësisë, duke treguar edhe një herë se bijtë më të mirë ky vend nuk i ka dashur. Si vrasja e Xhelal Koprënckës dhe ajo e deputetit Ali Koprëncka janë turpe të mëdha të asaj kohe. Por më me turp na bën sot mosrespektimi dhe mosvlerësimi i këtyre figurave, deri në raste ekstreme si mospranim nga shoqëria. 105 vjet më pas na takon të nderojmë atë parlament dhe ata deputetë që e bënë atë parlament.