Mother Teresa of Kolkata is among the most famous Christian names of the 20th century. But she is not often thought of as a mystical writer. While her private journals and letters have been described as ‘scrawled and desperate documents’ by Christopher Hitchens, we find in these documents deep mystical experiences and engagement with many of the central aspects of mystical theology. Particularly this is doubt and going through what John of the Cross termed the Dark Night of the Soul. This is accompanied by language of darkness, unknowing (apophaticism) and the abyss. Rather than indicating a lack of faith, this instead places Mother Teresa within a rich tradition of Christian mysticism.

About the tutor:

Professor Ines Angeli Murzaku is Professor of Religion and Director of the Catholic Studies Programme at Seton Hall University in New Jersey. She has published substantially on Eastern European Christianity, Monasticism, and Catholicity. Her forthcoming book is Mother Teresa’s Revolutionary Theology: Prayer, Poverty, Suffering, and Conscience (Routledge).

About the Modern Mystics Series

We often think that mysticism is a thing of the past, that the great mystics like Francis of Assisi, Julian of Norwich or Teresa of Avila are resigned to times long gone, and that mysticism died in the Reformations, the Enlightenment, or the Quietist Controversy.

However, there are important mystical elements of all major world religions today including Christianity, and many 20th-, and 21st-century figures exemplify mysticism.

In our fifth series of webinars on Modern Mystics, we are excited to look at three major figures of the 20th century. Each webinar will be led by an expert on the mystic in question, and will consist of a 50-minute introductory lecture on that figure and their mystical writings. After a quick break we will have 30 minutes for Q&A with our expert. Each webinar runs from 7:30-9 PM (UK time) on Zoom on a Monday evening.

This series will look at three extraordinary writers and figures of this period. Each session is led by an expert who has researched and published on the specific mystical writer and the Christian mystical tradition more broadly.

Schedule and speakers

Monday 21st September: Egied Van Broeckhoven with John Arblaster

Monday 28th September: Mother Teresa of Kolkata with Ines Murzaku

Monday 5th October: Iris Murdoch with Donna Lazenby

---

---

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 17 Shtator 2026

Gazeta australiane “The Canberra Times” ka botuar, të martën e 3 korrikut 1984, në faqen n°4, reportazhin e gazetares britanike Kerin Hope mbi udhëtimin e saj asokohe në Shqipërinë komuniste. Përmes vëzhgimeve të drejtpërdrejta, ajo përshkruan një vend të mbyllur dhe të izoluar, ku makinat private, feja, kontraceptivët, mjekrat dhe ndikimet e kulturës perëndimore ishin të ndaluara ose rreptësisht të kufizuara, ndërsa vizitorët e huaj lëviznin nën mbikëqyrje të vazhdueshme. Duke ndërthurur informacionin zyrtar me përshtypjet dhe dëshmitë e mbledhura gjatë qëndrimit të saj, Kerin Hope sjell një tablo të veçantë të Shqipërisë së vitit 1984, të jetës së përditshme dhe të realitetit të saj shoqëror e ekonomik, në një prej vendeve më të izoluara të Evropës. Aurenc Bebja e sjell këtë dëshmi të rrallë për lexuesin shqiptar përmes blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”.

Makinat, kontraceptivët, mjekrat dhe feja janë të ndaluara

Shqipëria e vogël, “komb i vetmuar” i Evropës

Nga Kerin Hope, e cila ka vizituar së fundmi Shqipërinë

Në kufirin verior të këtij vendi të vogël dhe të mbyllur ballkanik, një roje kufiri me uniformë të stilit kinez hap një portë metalike rrëshqitëse për të lejuar një autobus me vizitorë të hyjë në Shqipëri.

Një flamur i kuq me shqiponjën e zezë dykrenare të Shqipërisë valëvitet mbi pikën doganore në Hanin e Hotit, pika kufitare me Jugosllavinë.

Brenda këtij vendi me 2.8 milionë banorë, një tabelë e vendosur dukshëm mban të shkruar në anglisht: “Edhe nëse duhet të mbetemi pa bukë, ne shqiptarët nuk e tradhtojmë marksizëm-leninizmin.”

Nën udhëheqjen e zotit Enver Hoxha, një admirues i Stalinit, Shqipëria u izolua nga pjesa tjetër e Evropës 40 vjet më parë. Ajo u shkëput përfundimisht nga Bashkimi Sovjetik në vitin 1961 dhe ka mbetur pa një aleat të madh që nga prishja me Kinën në vitin 1977.

Makinat private janë të ndaluara në Shqipëri, ashtu si feja, kontraceptivët, huamarrja nga jashtë, muzika popullore perëndimore dhe madje edhe mjekrat.

Përveç shqiptarëve etnikë që u kthyen para marrjes së pushtetit nga komunistët në vitin 1944, shumicës së amerikanëve nuk u jepen viza për të hyrë në vend. Vizitat për gazetarët e huaj zakonisht nuk lejohen, përveç nëse ata ftohen nga autoritetet shqiptare. Kjo korrespondente, një shtetase britanike, udhëtoi si pjesë e një grupi turistik britanik.

Enver Hoxha, atëherë 75 vjeç dhe i raportuar me shëndet të dobët, rrallë shfaqej në publik. Por portreti i tij, librat dhe aforizmat e tij janë të ekspozuara kudo.

Rreth 3,000 vizitorë të huaj hyjnë në Shqipëri çdo vit. Ata dërgohen në ture të organizuara në fabrika shtetërore, ferma, shkolla dhe site arkeologjike, me autobusë të prodhimit italian. Ata qëndrojnë në hotele të stilit të vjetër, të preferuara nga elita e Partisë së Punës së Shqipërisë — emri i partisë komuniste të vendit — nën vëzhgimin e kujdesshëm të zyrtarëve të Albturist.

Statuja dhe buste të liderit sovjetik të ndjerë Josef Stalin — thuajse të vetmet që ende qëndrojnë jashtë Gjeorgjisë së tij të lindjes — mund të shihen në çdo qytet shqiptar. Stalini nderohet në Shqipëri si hero.

Pika vrojtimi prej betoni të sapondërtuara të stilit të Luftës së Dytë Botërore shpërndahen në peizazh. Bunkerët prej betoni shihen midis blloqeve të apartamenteve në shumë qytete. Pranë kolegjit bujqësor jashtë kryeqytetit Tiranë, topa të vjetër kundërajrorë drejtohen nga qielli.

Karroca të tërhequra nga qe dhe traktorë kinezë të vjetër lëvizin me zhurmë përgjatë rrugëve të ngushta, duke kaluar punëtorë që punojnë tokën me shata në fusha të shpërndara në tarraca kodrinore.

Bujqësia me punë intensive në fermat shtetërore dhe kooperativat, të cilat punësojnë rreth 48 për qind të fuqisë punëtore, e ka bërë Shqipërinë të vetë-mjaftueshme në ushqim që nga viti 1979, sipas zyrtarëve.

“Ne nuk jemi më vendi më i varfër i Evropës,” tha zoti Luan Zhdiu, agronom në Fermën Shtetërore të Agrumeve Ksamil, pranë Butrintit në jug të Shqipërisë. “Tani kemi të ardhura për frymë më të larta se Portugalia.”

“Ne eksportojmë fruta dhe perime të freskëta dhe të përpunuara, sardele të konservuara dhe ullinj — disa në Gjermaninë Perëndimore dhe Greqi.”

Shtatëmbëdhjetë vjet ndihmë ekonomike nga Kina i kanë dhënë Shqipërisë një bazë industriale. Vendi pretendon se është i vetë-mjaftueshëm në energji, falë rezervave të naftës në jug dhe hidrocentraleve nga lumenjtë e shpejtë në veri. Ai eksporton energji elektrike në Greqinë dhe Jugosllavinë fqinje.

Në ekspozitën “Albania Today” në Tiranë, një guidë tregon me krenari një traktor të prodhuar në Shqipëri, tekstile dhe farmaceutikë të prodhuar në vend, si dhe fotografi të një uzine çeliku të ndërtuar nga Kina.

Enver Hoxha, një revolucionar i shkolluar në Francë, mori pushtetin në nëntor 1944 pasi udhëhoqi një fushatë guerile kundër ushtrive pushtuese italiane dhe gjermane naziste. Më pas ai mundi grupet partizane monarkiste dhe nacionaliste rivale.

Mbreti Zog, një udhëheqës fisnor që e shpalli veten monark të Shqipërisë në vitin 1928, u detyrua të largohej në mërgim pasi diktatori italian Benito Mussolini dërgoi forca pushtuese në Shqipëri në prill 1939.

Kur Enver Hoxha mori pushtetin, Shqipëria ende i përkiste Mesjetës.

Kryetarët lokalë drejtonin prona feudale, shumica e shqiptarëve ishin analfabetë, malaria ishte endemike dhe vendi ishte zyrtarisht i falimentuar.

Tani, arsimi dhe kujdesi mjekësor janë falas. Nuk ka taksa dhe, zyrtarisht, inflacioni dhe papunësia nuk ekzistojnë. Asnjë shqiptar nuk lejohet të fitojë më shumë se dyfishin e pagës mujore të punëtorit më të paguar më pak, që është e barabartë me rreth 80 dollarë australianë.

Qiratë janë të ulëta — jo më shumë se 4 për qind e të ardhurave të një familjeje për një apartament në Tiranë. Por shumica e çifteve të martuara jetojnë me prindërit e bashkëshortëve për shkak të mungesës së banesave. Televizorët bardh e zi, të prodhuar në vend, janë të zakonshëm. Shumë familje po kursejnë për një televizor me ngjyra të importuar që kushton rreth 750 dollarë australianë.

Programet televizive janë kryesisht dokumentarë dhe drama vendase, por ka edhe disa programe të huaja të përzgjedhura me kujdes. Filmat e vjetër britanikë dhe amerikanë thuhet se janë të pëlqyer, ashtu si edhe dokumentarët britanikë dhe amerikanë për natyrën dhe shkencën që shfaqen herë pas here.

Lajmet e huaja përqendrohen në demonstratat anti-bërthamore dhe trazirat sociale në vendet kapitaliste, si greva aktuale e minatorëve në Britani.

Shqiptarët në jug mund të kapin programet greke në televizorët e tyre, ndërsa në veri stacionet italiane dhe jugosllave. Por zyrtarisht shqiptarëve u ndalohet të shikojnë programe të huaja.

Java e punës është gjashtë ditë, 48 orë, me dy javë pushim në vit — zakonisht të kaluara në bregdetin e Adriatikut ose në resortet e veriut malor. Punëtorët gjithashtu detyrohen të bëjnë orë shtesë pa pagesë për Partinë.

Shqipëria, kryesisht myslimane, por me pakica të konsiderueshme katolike romake dhe ortodokse greke, u shpall zyrtarisht shtet ateist në vitin 1967.

“Ende shihen njerëz të moshuar që bëjnë shenjën e kryqit, por të rinjtë nuk kanë nevojë për fe,” tha një student 20-vjeçar nga Berati, ku kishat e famshme bizantine janë të mbyllura për vizitorët. “Kleri ishte shumë i korruptuar dhe pengonte përparimin.”

Në birraritë dhe kafenetë, shqiptarët shmangen nga të huajt. Policia largon fëmijët që u afrohen turistëve.

Por në dyqanet e zymta të shënuara sipas mallrave që shesin — Ushqimore (ushqime), Sallam (sallam), Libraria (libra) — turmat grumbullohen rreth të huajve. Të moshuarit ofrojnë me mirësjellje ndihmë në italisht, një gjuhë që shumë e kanë mësuar gjatë pushtimit italian. Por sapo kryhet blerja, biseda ndalet.

Të rinjtë flasin anglisht, të cilën e kanë mësuar për dy orë në ditë në shkollën e mesme.

Vetëm pak shkencëtarë dhe zyrtarë udhëtojnë jashtë vendit. Shqipëria ka linja ajrore vetëm me Greqinë dhe disa vende të Evropës Lindore, si dhe një lidhje me traget me Italinë. Një linjë hekurudhore me Jugosllavinë do të hapet më vonë gjatë vitit.

Kontrollet e rrepta kanë bërë që shumë të arratisur politikë nga Shqipëria ta quajnë vendin “një burg i madh”.

Në hotelet e Albturist, ku vizitorët mbajnë vetë valixhet e tyre, dhomat duket se kontrollohen çdo ditë. Filmi u hoq nga kamera e kësaj korrespondenteje, e lënë një pasdite në një dhomë në Hotel Tirana, hotel i klasit të parë në kryeqytet.

If there is one issue that should unite the entire political spectrum of Kosova and Albanians everywhere, it is the demand for justice for Ylli, Agron, and Mehmet Bytyqi.

They were sons of Kosova and American citizens who answered the call of their people in the struggle for freedom and national survival. The Bytyqi brothers were not killed on the battlefield. After the war had ended, they fell into the hands of Serbian authorities. They were arrested at the border, imprisoned, and, after completing their sentence, taken back into custody and transferred to Petrovo Selo, where they were executed. Their bodies were later discovered in a mass grave on the grounds of a Serbian police training facility.

This was not only a crime against three unarmed Albanians from Kosova. It was also the murder of three citizens of the United States of America and, as such, has remained an unresolved issue in U.S.–Serbia relations for more than two decades.

On September 20, 2026, together with Prime Minister of the Republic of Kosova Albin Kurti, members of the Bytyqi family, and other representatives, we paid tribute at the graves of Ylli, Agron, and Mehmet in Yonkers, New York. At the meeting after the tribute, Prime Minister Kurti reaffirmed the determination of the Republic of Kosova to continue working together with the United States until those who ordered and carried out this crime are brought to justice.

The U.S. Department of State has long described the Bytyqi case as a priority in bilateral relations with Serbia. Washington has called for accountability not only for those who carried out the executions, but also for those who ordered and oversaw the killings and those responsible for covering up the crime.

The United States Congress has also noted that Serbian President Aleksandar Vučić made commitments to senior American officials that justice would be delivered in the Bytyqi case. Yet no one has been convicted for the murders.

The United States has taken at least one significant individual measure. In 2018, the Department of State publicly designated former Serbian Ministry of Internal Affairs official Goran Radosavljević as ineligible for entry into the United States, stating that he had been credibly implicated in the murder of the Bytyqi brothers. But one individual measure and more than two decades of diplomatic demands have still not produced justice. The time has therefore come for Kosova and its international partners, first and foremost the United States of America, to consider new, concrete, and coordinated steps aimed at achieving accountability.

The Republic of Kosova could propose to Washington the establishment of a joint Kosova–U.S. institutional mechanism or working group dedicated to the Bytyqi case and, where legally appropriate, other unresolved crimes. Within the respective legal jurisdictions of both countries, such a mechanism could facilitate the exchange of documentation, diplomatic coordination, and the identification of obstacles that have prevented justice.

Kosova’s institutions could also ask the U.S. Congress and the Administration to consider additional individual measures against persons for whom credible evidence exists of participation in the crime, responsibility for issuing orders, or obstruction of justice. Appropriate diplomatic and economic measures, consistent with U.S. and international law, should also be considered if Serbian authorities continue to fail to cooperate effectively in resolving this case.

The European Union should likewise treat Serbia’s cooperation in investigating and prosecuting war crimes as a serious component of its assessment of the rule of law and Serbia’s obligations in the European integration process. The Bytyqi case cannot be viewed entirely in isolation from the broader problem of impunity for crimes committed during the 1990s or from the security challenges that have continued in the region.

The armed attack in Banjska on September 24, 2023, in which Kosova Police Sergeant Afrim Bunjaku was killed, demonstrated once again the danger posed by organized violence in northern Kosova. The European Union has called on Serbia to prosecute those responsible for that attack. The attack on the Ibër-Lepenc water canal in November 2024 was another serious assault on Kosova’s security and critical infrastructure. Those responsible must be identified through a thorough investigation and brought to justice.

Serbia must seriously confront the legacy of the crimes of the 1990s and any structure or individual that uses violence as a political instrument. President Aleksandar Vučić bears a special political responsibility due to his position within the Milošević regime and the continuation of its aggressive policies in the Balkans.

Kosova must also do its part.

The principal institutional responsibility belongs to the Government and other competent institutions of the Republic of Kosova, but this must never become an issue belonging to one political party or one government. Government and opposition should stand together in demanding justice.

Justice for the Bytyqi brothers is not a partisan issue. It is a human, state, and national issue.

Kosova needs stable and fully functioning institutions so that it can defend its interests with strength and credibility in Washington, Brussels, and elsewhere. Therefore, the election of a consensual president before October 6 is of vital importance for Kosova. Those who persist in blocking the parliament will bear historical responsibility for the state’s failures and will be punished by the popular vote.

After 27 years, the Bytyqi family should not simply continue hearing that justice will come. They deserve to see justice being done. Justice for Ylli, Agron, and Mehmet Bytyqi is an obligation to their family, to Kosova, to America, and to the truth. Friendship with America is not honored by words alone. It is also honored by persistently seeking justice for three American citizens who sacrificed their lives for the freedom of Kosova. May Ylli, Agron, and Mehmet Bytyqi be eternally honored and remembered.

Agim Aliçkaj

Executive Director

Albanian American Civic League

On September 27, 2026

Ambasador Flamur Gashi/

Sa shqiptarë në Shqipëri, Kosovë, Luginën e Preshevës, Mal të Zi, Maqedoninë e Veriut dhe në mërgatën shqiptare e njohin sot Kristo Dakon? Dhe sa prej nesh e dimë se ky intelektual, arsimdashës, publicist, veprimtar politik e kombëtar ia kushtoi pjesën më të madhe të jetës gjuhës shqipe, arsimit dhe mbrojtjes së çështjes kombëtare shqiptare? Kristo Dako është një nga ato figura të mëdha për të cilat kujtesa jonë kombëtare ka ende një borxh.

I lindur më 1876, ai u arsimua në Bukuresht dhe kreu studime të larta për matematikë. Por shumë shpejt e vuri dijen e tij në shërbim të një qëllimi më të madh: Kombit shqiptar. U përfshi në shoqëritë patriotike shqiptare dhe në përpjekjet për shkollën, gjuhën dhe të drejtat kombëtare. Si shqiptar që vinte nga tradita e krishterë, Kristo Dako ishte ndër veprimtarët që kërkonin jo vetëm shkolla shqipe, por edhe përdorimin e gjuhës shqipe në jetën kishtare.

Për të, besimi nuk mund të kërkonte mohimin e gjuhës dhe të përkatësisë kombëtare. Ai mbështeti në mënyra të ndryshme përpjekjet kombëtare që lidhen me alfabetin dhe jehonën e Kongresit të Manastirit, atij momenti historik kur shqiptarë të besimeve të ndryshme u bashkuan rreth një prej themeleve të identitetit tonë:

Gjuhës shqipe.

Jeta e çoi më pas në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku u përfshi fuqishëm në organizimin e mërgatës shqiptare. U vu në drejtimin e Federatës Panshqiptare “Vatra” dhe drejtoi gazetën “Dielli”, dy institucione me rol të jashtëzakonshëm në mbrojtjen e çështjes shqiptare në Amerikë. Dako kërkonte që zëri shqiptar të arrinte edhe atje ku merreshin vendimet e mëdha. Në vitin 1918 i dërgoi Presidentit amerikan Woodrow Wilson materiale për të drejtat, aspiratat dhe integritetin territorial të Shqipërisë.

Më pas u takua dy herë me Presidentin Wilson, duke mbrojtur drejtpërdrejt interesat kombëtare shqiptare. Në një kohë kur vetë ekzistenca dhe kufijtë e Shqipërisë diskutoheshin në kancelaritë ndërkombëtare, Kristo Dako trokiste në dyert më të larta të Amerikës për kombin e tij. Ai u angazhua edhe në përpjekjet shqiptare rreth Konferencës së Paqes në Paris më 1919. Shqipëria e Kristo Dakos nuk përfundonte te kufijtë politikë të shtetit shqiptar.

Ai shkroi për Lidhjen Shqiptare të Prizrenit, për të drejtat kombëtare dhe integritetin territorial shqiptar dhe botoi në Boston edhe hartën “Albania and its Unredeemed Territories”.

Në vitin 1921 u bë Ministër i Arsimit në qeverinë e Hasan Prishtinës. Ky fakt ka një simbolikë të jashtëzakonshme: Kristo Dako nga Korça dhe Hasan Prishtina nga Kosova, në të njëjtën qeveri dhe në shërbim të së njëjtës Shqipëri.

Por një nga monumentet më të bukura të veprës së tij mbeti arsimi. Së bashku me bashkëshorten e tij, atdhetaren dhe arsimtaren e shquar Sevasti Qiriazi-Dako, dhe me Parashqevi Qiriazin, punoi për Institutin Femëror “Kyrias”, i cili u vendos më pas në Kamëz.

Në një kohë kur arsimimi i vajzës shqiptare përballej ende me pengesa të mëdha, ata investonin te gruaja e arsimuar shqiptare dhe te brezi i ardhshëm.

Edhe kjo ishte atdhetari.

Dako e kishte kuptuar se:

një komb nuk ndërtohet vetëm duke mbrojtur kufijtë e tij.

Ndërtohet duke arsimuar njerëzit e tij.

Ai shkroi libra, tekste dhe studime.

Shkroi për shqiptarët, historinë, arsimin dhe çështjen kombëtare.

Dako nuk i shërbeu kombit vetëm në një mënyrë.

Kur duhej, përdori shkollën.

Kur duhej, gazetën.

Kur duhej, librin.

Kur duhej, diplomacinë.

Kur duhej, politikën.

Por gjithmonë për të njëjtin qëllim:

Shqiptarinë.

Prandaj Kristo Dako duhet njohur shumë më tepër në Shqipëri, Kosovë, Luginën e Preshevës, Mal të Zi, Maqedoninë e Veriut dhe në mërgatën shqiptare.

Jeta e tij na kujton edhe diçka që sot kemi shumë nevojë ta rikujtojmë.

Kombi shqiptar nuk u ndërtua nga njerëz të një besimi, një krahine apo një treve.

U ndërtua nga shqiptarë të besimeve dhe viseve të ndryshme, që ditën ta vendosnin gjuhën, arsimin, lirinë dhe interesin kombëtar mbi ndarjet mes tyre.

Kristo Dako vinte nga tradita e krishterë shqiptare dhe dëshmoi me jetën e tij se besimi dhe shqiptaria nuk ishin kundërshtarë.

Në këto kohë kur kaq lehtë përpiqemi ta ndajmë shqiptarin sipas fesë, krahinës, politikës apo kufirit, figura të tilla na rikujtojnë një të vërtetë të thjeshtë:

Ata që ndërtuan kombin nuk pyetën se në cilën anë të kufirit jetonte shqiptari apo në çfarë mënyre i lutej Zotit.

Pyetën se çfarë mund të bënin për gjuhën, shkollën, lirinë, dinjitetin dhe të ardhmen e tij.

Kristo Dako përgjigjen e dha me jetën e vet.

Me dije.

Me punë.

Me arsim.

Me diplomaci.

Me atdhedashuri.

Kristo Dakon nuk kemi nevojë ta ngremë mbi askënd tjetër për t’i dhënë vendin që meriton.

Mjafton ta njohim.

Mjafton ta lexojmë.

Mjafton të mos e harrojmë.

Kristo Dako është një prej atyre shqiptarëve që meriton shumë më tepër vend në kujtesën tonë kombëtare!

Prof. Afrim Krasniqi/

Një nismë pozitive & profesionale dhe konstruktive: koha për debat serioz, reflektim dhe zgjidhje. E kam mbështetur nismën sapo u njoha me të dhe mendoj se është përgjegjësi morale e profesionale e cilido që ka ide, aftësi e sens integriteti publik të jetë gjithashtu mbështetës.

Brezi i ri po jep leksione demokracie, – disa me protesta qytetare, disa me ide reformatore, disa me platforma profesionale diskutimi, të gjithë në përpjekje për të kërkuar e gjetur zgjidhje për krizën e vlerave, shtetit të munguar të së drejtës, demokracinë jofunksionale dhe gjendjes ku ndodhet shteti e shoqëria.

Elitat/kastat e emëruara në Shqipëri, universitare, akademike e publike, me pragmatizmin dhe konformitetin personal janë rreshtuar kryesisht pro pushteteve të radhës, si përpara ashtu edhe pas 1990, ashtu edhe tani.

Reformat dhe debati i ideve kërkon integritet, moral, profesionalizëm dhe mendje të hapura, cilësi që atyre kryesisht u mungojnë, – ndaj edhe nisma të tilla si kjo janë nxitje edhe “në kërkim të kohës së humbur”, edhe për një Shqipëri reale dhe normale në standardet e një vendi demokratik të pranueshëm në BE.

https://gaan-albania.org/deklarata

https://www.panorama.com.al/shqiperia-ka-nevoje-per-nje…