Harry Bajraktari/

Sot është një ditë shumë e rëndë, jo vetëm për Kosovën dhe popullin e saj, por edhe për drejtësinë ndërkombëtare

Kjo e ashtuquajtur Gjykatë Speciale në Hagë dha një vendim skandaloz duke bërë një padrejtësi të rëndë me dënimin e ish-udhëheqësve të UÇK-së, Hashim Thaçin, Jakup Krasniqin, Kadri Veselin dhe Rexhep Selimin.

Ata u dënuan sepse qëndruan me popullin e tyre kundër shtypjes, brutalitetit, spastrimit etnik dhe mizorive të regjimit serb. Në anën tjetër, bota po e lejon Serbinë t’i ikë përgjegjësisë për më shumë se dhjetë mijë njerëz të vrarë e të masakruar, dhe për më shumë se 20 mijë gra të dhunuara. Kjo është një nga padrejtësitë më të mëdha në histori. Është absurde.

Tani pyetja është: ÇFARË DUHET TË BËJMË? Sot, udhëheqësit politikë të Kosovës dhe të gjithë ne duhet të reflektojmë.

Kosova duhet të jetë e përgatitur dhe e fortë që ta sfidojë këtë padrejtësi. Kjo rrugë nuk do të jetë e lehtë dhe as e shkurtër. Për ta fituar këtë betejë, përçarjet mes udhëheqësve politikë DUHET TË MARRIN FUND SOT.

Vetëvendosje, PDK, LDK dhe AAK duhet të bashkohen për ta mbrojtur popullin e Kosovës. Nuk përfitojmë asgjë nga urrejtja, përçarjet, fajësimet apo lojërat politike.

Tani, më shumë se kurrë, Kosovës i duhen institucione stabile, unitet, pjekuri politike, zhvillim ekonomik, ushtri më e fortë dhe angazhim serioz në Washington, Bruksel, Londër, Paris, Berlin dhe kudo ku diskutohet e ardhmja e Kosovës.

Ne duhet të punojmë së bashku, ditë e natë, për t’i treguar botës fytyrën e vërtetë të popullit të Kosovës dhe për ta mposhtur fushatën agresive të Serbisë kundër Kosovës.

Duke punuar për një Kosovë të zhvilluar e të suksesshme, ne nderojmë sakrificën e popullit tonë për liri dhe pavarësi. Ne nderojmë Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës dhe udhëheqësit e saj që po mbahen padrejtësisht në Hagë. Kjo është e vetmja mënyrë për ta fituar këtë betejë.

Zoti e bekoftë Kosovën dhe mbarë kombin shqiptar

Today is a painful day for Albanians everywhere. Following the judgment in The Hague against Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi and Jakup Krasniqi, our planned gathering in Times Square will now be a peaceful protest.

For those of us who believe this judgment represents a profound injustice, silence is not an option. We will gather peacefully, visibly and united to make our voices heard.

TIMES SQUARE — NEW YORK CITY

TODAY — SEPTEMBER 16, 2026

6:00 PM

We call on Albanian Americans throughout New York, New Jersey, Connecticut and the entire tri-state area to join us.

Bring your Albanian flag.

Bring your Kosovo flag.

Bring your American flag.

Bring your family. Bring your voice.

Our gathering is peaceful. Our message is clear: we stand together in support of our former KLA leaders and in calling for fairness, transparency and justice.

SHOW UP. STAND TOGETHER. LET OUR VOICES BE HEARD IN THE HEART OF NEW YORK CITY.

Milazim KRASNIQI/

Gjykata Speciale, nëse ka synim të ndajë drejtësinë, librin e Jakup Krasniqit, “Kthesa e madhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës”, duhet ta ketë busull për vendimin e saj, e jo dëshmitë e rreme të dëshmitarëve të rekrutuar nga shërbimet armiqësore ndaj UÇK, ndaj Kosovës. Pse? Jakup Krasniqi e ka botuar në vitin 2006 këtë libër me kujtime, observime e vlerësime, nga pozita e njërit nga protagonistët e asaj lëvizjeje, duke pasur në posedim dokumentet më të rëndësishme të saj dhe pa e vrarë mendjen se rrëfimi i tij mund të jetë objekt i ndonjë procesi gjyqësor. Nuk ka bërë seleksionim, nuk ka bërë autocensurë. Pra dëshmitë e autorit janë të besueshme e jo të manipuluara, si ato të prokurorëve të Gjykatës Speciale.

Autori librin e ka shkruar me idenë që të zbardhë sa më shumë të vërtetën për Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës, pa ndier nevojë të fshehë asgjë, pasi nuk ka fshehë asgjë. Autori ka qenë i bindur se e vërteta që po rrëfente, do t’u ndihmonte të gjithëve që ta kuptojnë të vërtetën, pra edhe armiqve të UÇK-së, armiqve të Kosovës. Autori nuk e ka vrarë mendjen se mos ai vetë dhe libri i tij do të ndiqeshin penalisht për një veprimtari legale dhe çlirimtare që kanë zhvilluar. Pra, edhe nga ky aspekt, dëshmia e tij mund t’i hyjë më së shumti në punë Gjykatës Speciale, nëse e ka për qëllim ta kuptojë të vërtetën për UÇK-në dhe protagonistët që po gjykohen padrejtësisht në Gjykatën Speciale në Hagë.

Për këtë rast do të ndajë me lexuesit disa fakte që dëshmojnë se akuza ndaj kreut politik të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, sidomos ndaj Hashim Thaçit e Jakup Krasniqit, po edhe ndaj Kadri Veselit e Rexhep Selimit, është e montuar, pa mbështetje në fakte. Po e nis nga një kryefakt: deri sa përfaqësuesit politikë të UÇK-së po merrnin pjesë në delegacionin e përbashkët (edhe me LDK-në) në Konferencën e Rambujesë, komandantët e terrenit e kishin shkarkuar komandantin e përgjithshëm dhe e kishin emëruar një komandant të ri. Autori, duke qenë pjesëmarrës në konferencën e Rambujesë dhe pastaj në mbledhjen në terren ku u diskutuan ato ndryshime, ka ngritur disa hipoteza mbi implikimin dhe ndikimin e faktorëve të jashtëm përfshirë edhe segmente të shërbimeve konkrete sekrete. Këtë pistë Gjykata Speciale me gjasë e ka injoruar në tërësi, ndërsa shumë e mundshme duket që disa nga çrregullimet dhe krimet janë ideuar e mbase edhe kryer nga shërbime sekrete armiqësore. Gjykata do të duhej të gjente mënyra ta adresonte këtë pistë. Jakup Krasniqi pranon se ndryshimet që ishin bërë pa dijeninë dhe pa miratimin e kreut politik (në këtë rast Hashim Thaçit e Jakup Krasniqit, po edhe vetë Azem Syles) u miratuan a posteriori nga kreu politik, vetëm për ta ruajtur unitetin.

Pra, kreu politik kishte humbur në atë ballafaqim. Kjo provon se segmente të terrenit kishin ndikim më të madh se sa kreu politik. Po qe se Gjykata Speciale e pranon këtë gjendje faktike, pra të implikimit dhe ndikimit të shërbimeve sekrete armiqësore në njërën anë dhe të ndikimit dominues të njerëzve nga terreni, në anën tjetër, atëherë bie poshtë e tërë akuza ndaj drejtuesve politikë, Hashim Thaçit, Jakup Krasniqit, Kadri Veselit e Rexhep Selimit, që janë duke u gjykuar në Hagë. Askush nuk mund të gjykohet, nëse nuk ka qenë urdhërdhënës ose zbatues i veprimeve.

Nga dëshmitë që sjellë autori lidhur me Konferencën e Rambujesë, mund të kuptohet qëndrimi absurd i Gjykatës Speciale, e cila ka akuzuar figurat politike që kanë qenë pro pjesëmarrjes në atë konferencë dhe kanë qenë vendimtar për firmosjen e Marrëveshjes së Parisit nga ana e Kosovës. Po qe se Gjykata do të kishte preokupim të zbulonte krimet eventuale, ajo do të duhej të orientohej drejt faktorëve konkretë, që kanë qenë kundër asaj konference dhe kundër firmosjes së asaj marrëveshjeje.

Ndërsa, Gjykata është vënë në ndjekje penale të figurave kryesore, që e kanë shtyrë përpara firmosjen e Marrëveshjes së Rambujesë/Parisit. Çdo interpretim logjik do të jep konkluzionin se kjo Gjykatë po tenton një lloj hakmarrjeje ndaj atyre që mundësuan aktivizimin e NATO-s kundër caqeve ushtarake të Jugosllavisë (Serbisë.) Ky është absurd sui generis, meqë Gjykata financohet dhe vepron në truallin e shteteve të NATO-s (dhe BE-së.) Rezulton se kjo Gjykatë po tenton në mënyrë tinëzare që të akuzojë dhe dënojë edhe vetë NATO-n, për aleancën e saj funksionale me UÇK-në, në pengimin e spastrimit etnik dhe gjenocidit serb në Kosovë. Kujt i duhet kjo ndërmarrje perverse, përveç armiqve të NATO-s?

Dëshmia e Jakup Krasniqit në librin “Kthesa e madhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës”, për aktivitetin e tij edhe në lëvizjen paqësore, nëse respektohet si fakt, do ta rrëzonte çdo vendim penalizues që eventualisht do të mund të ndërmirrej kundër tij dhe krerëve të tjerë politikë të UÇK-së.

Jakup Krasniqi, dëshmon se në kohën kur ishte i angazhuar në kreun e UÇK-së, vazhdonte të ishte kryetar i Degës së LDK-së në Gllogovc (Drenas), duke shërbyer pra edhe në politikën paqesore që ndiqte LDK-ja. Ky fakt nuk mund të injorohet nga Gjykata Speciale, sepse dëshmon se autori përkatësisht i akuzuari Jakup Krasniqi, ka dhënë kontribut në zgjidhjen paqesore të krizës. Vetëm kur është bindur se politika paqesore po dështonte, ai ka kërkuar angazhim me rrugë më aktive për ta mbrojtur popullin dhe Kosovën nga terrori ushtarak e policor i Serbisë.

Edhe angazhimi i Jakup Krasniqit në delegacionin në Rambuje, qëndrimet konstruktive të tij, të cilat e kanë bërë që të pranohej edhe nga LDK-ja si kandidaturë për postin e kryeministrit në Qeverinë e Përkohshme të Kosovës, është dëshmi që nuk mund të anashkalohet as nga Gjykata Speciale e aq më pak nga historia e re e Kosovës. Në këtë kontekst mund të sjellë edhe një dëshmi/sqarim plotësues lidhur me takimet e një përfaqësie të LDK-së me Jakup Krasniqin në Tiranë, në maj 1999, të cilit i referohet autori në libër, në faqet 225-226.

Meqë kam qenë një nga promotorët e atij takimi, mund të them si vijon: takimi vërtet ka qenë konstruktiv dhe vullneti i Jakupit për të gjetur një pajtim për inkuadrimin e LDK-së në QPK, ka qenë shumë i madh. Nuk e ka përjashtuar as mundësinë e integrimit të Bujar Bukoshit në atë qeveri, nëse do të ishte propozim yni e as ndryshimin e disa resorëve, për të fuqizuar LDK-në në atë qeveri. E vërteta të cilën autori Jakup Krasniqi nuk ka pasur si ta dijë është se hyrja e LDK-së në atë qeveri, e cila dukej punë e kryer dhe çështje e pak ditëve, (pritej kthimi i Bukoshit nga SHBA në Tiranë) u pengua nga mesazhi që dërgoi Rugova, për të ndërprerë ato kontakte, kur arriti në Romë pas lirimit nga Beogradi, ku faktikisht ishte peng lufte i Millosheviqit. Pra, negociata për të cilat Jakup Krasniqi ka qenë i hapur dhe vullnetmirë, janë ndërprerë nga ana e LDK-së. (Në një takim që më vonë u zhvillua në Shkup me Rugovën, dolën në pah mospajtimet tona për këtë çështje, që sollën edhe largimin e disave prej nesh nga LDK-ja pas çlirimit të vendit.) Pra, mbetet fakt kokëfortë se po të varej nga vullneti i shprehur i Jakup Krasniqit, LDK do të bëhej pjesë e Qeverisë së Përkohshme të Kosovës, çka tregon qartë se ai nuk ka pasur asnjë ndjenjë refuzimi e aq më pak ndjenjë hakmarrjeje ndaj kundërshtarëve politikë. Ndërsa, po të formohej një qeveri e përbashkët në maj 1999, ashtu si insistonte edhe Jakup Krasniqi, menaxhimi i krizës së pas çlirimit, përfshirë veprimet e shërbimeve sekrete armiqësore dhe aktet e hakmarrjeve, do të menaxhohej me më shumë sukses dhe disa nga ato raste që janë sot në Hagë, nuk do të ndodhnin fare. Këto janë fakte të cilat nuk ka gjykatë në botë, pra as Gjykata Speciale, që mund t’i falsifikojë. Nuk besoj se duhet të inkurajohet askush në Gjykatën Speciale nga letargjia e tashme në Kosovë, e imponuar nga forcat politike fanatike kundër disave nga ish krerëve politikë të UÇK-së. Kjo nuk zgjatë gjithmonë. Kosova dhe shqiptarët do ta kërkojnë drejtësinë dhe të vërtetën e historisë së tyre të lavdishme, deri në ditën e fundit në Tokë.

Lidhur me formimin dhe veprimin e Gjykatës Speciale ka edhe disa gjera të tjera jologjike, të cilat katër të akuzuarit në Hagë thjesht i kanë shndërruar në pengje të lojërave konspirative diplomatike. Në këtë sfond, roli i administratës Obama, me Hilari Klintonin e Xhoe Bajdenin, në imponimin e Gjykatës Speciale, mbetet i pakuptueshëm, i palogjikshëm, absurd. A mund të jetë ai angazhim si pjesë e marrëveshjes xhentëllmene Tallbot-Çernomyrdin në Moskë dhe akordit të ministrave amerikanë e rusë në korrik 1999 në Helsinki? Pyetjet mbeten pezull, por Gjykata me vendosmërinë e saj për të dënuar me çdo kusht, me dëshmitarë të rrremë, kreun politik të UÇK-së që nuk lejoi spastrimin etnik e gjenocidin serb e me vonë riintegrimin e Kosovës në ish Jugosllavi, duket si përgjigje konkrete.

Pra, ka indikacione që gjykimi është produkt i akordeve të hershme të fshehta, të vitit 1999, për të shëruar egot e komplekset ruse, e kurrsesi një proces mirëfilli gjyqësor. Është në nivel të idiotizmit tentativa që shërimi i egove dhe komplekseve ruse të vitit 1999 të bëhet duke gjykuar aleatët e NATO-s të asaj kohe, pra, kreun politikë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Pa rolin e UÇK-së NATO nuk do të mund të hynte në Kosovë e as të krijonte kushtet për anëtarësim në NATO të shteteve ballkanike, Malit të Zi, Shqipërisë e Maqedonisë, pra forcimin e krahut jugor të NATO-s. Takimet dhe bisedat e Jakup Krasniqit, me kreun e NATO-s, me diplomatët e rëndësishëm perëndimorë në atë periudhë, të prezentuar me fakte në këtë libër, janë dëshmi e pakontestueshme e aleancës së UÇK-së me NATO-n dhe me Perëndimin.

Këtë të vërtetë nuk mund ta ndryshojë asnjë gjykatë në botë. Për të vënë drejtësinë në vend, Gjykata Speciale do të mund të mirrej me kryesit konkretë të krimeve e jo me gjykimin e kreut politik të UÇK-së që de facto kanë qenë partnerë i strategjisë së zgjerimit të NATO-s në Ballkan. P.S. Nuk e di a është i përkthyer në anglisht libri i Jakup Krasniqi, “Kthesa e madhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës.” Nëse është, gjykatësit do të duhej ta kishin lexuar dhe ta kishin para sysh si një fakt të pakalueshëm për të dhënë drejtësinë përkatësisht për t’u dhënë pafajësinë autorit dhe shokëve të tij.

Një takim shumë i përzemërt dhe i frytshëm mes kryetarit të Vatrës Dr. Elmi Berisha dhe kryetares së Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës Prof. Dr. Justina Shiroka-Pula. Temë e takimit ishte situata aktuale politike në Kosovë, si dhe zgjerimi e institucionalizimi i bashkëpunimit ndërmjet Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës dhe Federatës Panshqiptare të Amerikës “Vatra”. Gjatë takimit u diskutua për mundësinë e ndërtimit të një bashkëpunimi afatgjatë në fushën e hulumtimit dhe dokumentimit të figurave kombëtare, si dhe për projekte të përbashkëta që ndriçojnë rolin dhe kontributin historik të “Vatrës” në historinë kombëtare shqiptare. Kryetari i Vatrës Dr. Elmi Berisha shprehu falënderime dhe mirënjohje për punën e jashtëzakonshme kërkimore-shkencore të institucionit më të lartë shkencor në Kosovë dhe çmoi lidershipin e vizionin e Akademikes Justina Shiroka-Pula.

Një vëmendje e veçantë në takim iu kushtua edhe rolit dhe kontributit të “Vatrës” në mbështetjen e çështjes së Kosovës dhe në rrugën drejt pavarësisë së saj, si pjesë e një trashëgimie të rëndësishme politike, kulturore dhe kombëtare. Bashkëpunimi mes Vatrës dhe Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës do të synojë gjithashtu forcimin e lidhjeve me komunitetin shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, promovimin e vlerave kombëtare dhe kulturore, si dhe angazhimin e brezave të rinj në ruajtjen dhe përcjelljen e kësaj trashëgimie patriotike.

Takimi i përzëmërt shënoi një hap të rëndësishëm drejt krijimit të urave të reja të bashkëpunimit ndërmjet institucioneve akademike të Kosovës dhe “Vatrës”, në shërbim të dijes, kulturës, historisë dhe interesit kombëtar shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës e trojet etnike.

Saimir Kadiu/

Dante Alighieri (1265–14 shtator 1321). Çfarë është Dante? Është e vështirë t’i përgjigjesh kësaj pyetjeje me një fjali. Dante nuk është vetëm një poet. Nuk është vetëm një filozof, teolog, mendimtar apo qytetar i Firences. Ai është një nga ato figura të rralla në historinë e njerëzimit tek të cilat bashkohen poezia, filozofia, feja, politika, dashuria, ekzili, gjuha dhe ideja e njeriut.

Dante është, mbi të gjitha, një udhëtim i njeriut në kërkim të vetvetes dhe të së vërtetës. Sot, kur kujtojmë vdekjen e tij në Ravenna, 705 vjet më parë, kujtojmë një njeri që vdiq larg Firences së tij, por që fitoi diçka më të madhe se një qytet: përjetësinë. Dante lindi në Firence më 1265, në një Itali që ende nuk ishte shtet, por një botë qytetesh, republikash, principatash, konfliktesh dhe pasionesh politike. Jeta e tij u përfshi nga luftërat e brendshme të Firences dhe nga përplasja midis guelfëve e gibelinëve, pastaj midis fraksioneve të vetë guelfëve. Politika nuk ishte për të një kapitull i veçuar nga jeta: ajo ishte pjesë e fatit të tij.

Në vitin 1302 erdhi katastrofa.

Dante u dëbua nga Firence. Mbi të rëndoi edhe një dënim që parashikonte, nëse kapej, djegien në turrën e druve. Ai nuk u kthye më në qytetin e lindjes. Jeta e tij u bë jeta e një mërgimtari. Dhe këtu ndodh një nga paradokset më të mëdha të historisë së letërsisë:

Firence e humbi Danten, por bota fitoi Danten.

Rreth vitit 1316 atij iu ofrua mundësia për t’u kthyer, por kushtet që i vendoseshin nuk i garantonin dinjitetin që ai kërkonte. Dante nuk pranoi një kthim që do të dukej si falje e një fajtori. Ai kërkoi të kthehej si qytetar me nder. Nuk u kthye kurrë. Ravenna u bë strehë e fundit e tij. Atje, nën mbrojtjen e Guido Novello da Polenta, kaloi vitet e fundit. Në vitin 1321, pas një misioni diplomatik në Venecia, u kthye i sëmurë në Ravenna dhe më 14 shtator vdiq, në moshën 56-vjeçare. Atje u varros dhe atje prehen ende eshtrat e tij.

Firence e kërkoi më vonë trupin e poetit të saj. Por Ravenna nuk ia dha. Është një tjetër paradoks i historisë: qyteti që e dëboi Danten dëshironte më vonë të kishte varrin e tij. Pse është kaq i madh Dante?

Sepse Dante nuk shkroi thjesht një poemë të madhe. Ai krijoi një botë. Në Komedinë, njeriu zbret në Ferr, ngjitet në Purgator dhe arrin në Parajsë. Por këto nuk janë vetëm tri hapësira të përtejme. Janë tri gjendje të shpirtit njerëzor.

Ferri është humbja e drejtimit. Purgatori është mundësia e pastrimit dhe e ndryshimit. Parajsa është drita, dashuria dhe bashkimi me të vërtetën. Prandaj Komedia nuk është vetëm poemë fetare. Është një nga veprat më të thella mbi natyrën njerëzore. Dante vendos në botën e përtejme njerëz realë: politikanë, papë, poetë, luftëtarë, filozofë, miq, armiq, njerëz që ka dashur dhe njerëz që ka urryer. Ai i vendos në përjetësi.

Dhe kështu, në duart e Dantes, poezia bëhet edhe gjykim moral i historisë. Por madhështia e tij nuk është vetëm te tema. Është te gjuha.

Dante zgjodhi të shkruante Commedia-n jo në latinishten e dijetarëve, por në gjuhën e gjallë të njerëzve, në volgaren fiorentine. Me këtë zgjedhje ai i dha një prestigj të jashtëzakonshëm gjuhës popullore dhe ndikoi në mënyrë vendimtare në formimin e italishtes letrare. Për këtë arsye ai quhet shpesh babai i gjuhës italiane. Komedia u bë një nga tekstet themeluese të traditës letrare italiane.

Ai bëri diçka që pak shkrimtarë në historinë e njerëzimit kanë mundur ta bëjnë: e ngriti gjuhën e përditshme në gjuhë të përjetësisë.

Dante është edhe poet i dashurisë.

Në jetën e tij reale, Beatrice Portinari mbeti një figurë e largët, pothuajse e paarritshme. Por në imagjinatën e tij poetike Beatrice u bë shumë më tepër se një grua.

Ajo u bë simbol i bukurisë, hirit, urtësisë dhe shpëtimit.

Dhe pikërisht këtu qëndron një nga revolucionet e Dantes: dashuria personale shndërrohet në filozofi të ekzistencës.

Në fund të Parajsës, Beatrice nuk është më vetëm Beatrice.

Ajo është drita që e udhëheq njeriun drejt së vërtetës.

Dhe Dante arrin atje ku poezia pothuajse nuk ka më fjalë.

Ai shkruan: “L’amor che move il sole e l’altre stelle.”

“Dashuria që lëviz diellin dhe yjet.”

Ndoshta këtu gjendet përgjigjja më e bukur për pyetjen: Cfare është Dante?

Dante është njeriu që e përfundon udhëtimin e tij duke zbuluar se në themel të universit nuk qëndron forca, as pushteti, as frika, por dashuria.

Dhe sa madhështore është skena e fundit!

Pas Ferrit, pas vuajtjeve, pas Purgatorit, pas mëkatit, politikës, ekzilit, kujtimeve dhe dhimbjeve njerëzore, Dante arrin te vizioni i fundit.

Në vargjet e famshme të këngës XXXIII të Parajsës, ai përpiqet të përshkruajë të papërshkrueshmen.

Pashko Gjeçi, përkthyesi shqiptar që e solli Danten në shqip me një mjeshtëri të jashtëzakonshme, e ka dhënë kështu:

“Nanë virgjineshë, ti bija e tand bir,

mbi çdo krijesë e prunjtë e madhështore…”

Dhe në fund të udhëtimit: “Dash’nia që lëviz diellin e yjet.”

Në këto vargje Dante nuk është më vetëm Dante.

Ai bëhet zëri i njeriut përballë misterit të ekzistencës.

Dante dhe Boccaccio

Është interesante edhe historia e emrit Komedi Hyjnore.

Dante vetë e quajti veprën “Commedia”. Ishte Giovanni Boccaccio ai që i dha asaj epitetin “divina”. Boccaccio ishte një nga interpretuesit e parë dhe më të mëdhenj të Dantes; në vitin 1373 ai mbajti ligjërata publike mbi veprën e tij në Firence dhe shkroi edhe Trattatello in laude di Dante, një nga burimet më të rëndësishme të biografisë së poetit.

Kështu, një brez pas vdekjes së Dantes, Firence po bënte atë që qytetet shpesh bëjnë me gjenitë e tyre: po e kthente në pasuri kombëtare njeriun që dikur e kishte dëbuar.

Dante dhe Shqipëria

Edhe Shqipëria ka historinë e saj të dashurisë me Danten.

Në traditën arbëreshe të Italisë, vepra e Dantes u bë pjesë e kulturës shqiptare shumë herët. Më pas, në shekullin XX, emri i Dantes lidhet pazgjidhshmërisht me Pashko Gjeçin.

Përkthimi i Gjeçit është një nga monumentet e mëdha të kulturës shqiptare. Ai nuk e përktheu vetëm kuptimin e Dantes; u përpoq të ruante edhe muzikën, rimën dhe frymën e vargut dantesk. Tre kantikat u botuan në periudhën 1960–1966.

Kjo është arsyeja pse për shumë shqiptarë Dante nuk është një poet i huaj.

Ai është Dante i Pashko Gjeçit.

Dhe nëpërmjet Gjeçit, ai ka hyrë në gjuhën shqipe.

Dante është i madh sepse mund të lexohet në shumë mënyra.

Mund ta lexojë teologu. Mund ta lexojë filozofi. Mund ta lexojë historiani. Mund ta lexojë politikani. Mund ta lexojë gjuhëtari. Mund ta lexojë poeti.

Por mund ta lexojë edhe një njeri i zakonshëm që pyet veten:

Ku jam? Pse jam këtu? Çfarë kam bërë me jetën time?

A mund të ndryshoj? A ka ende një rrugë nga errësira drejt dritës?

Dhe Dante i përgjigjet me një nga fillimet më të fuqishme të letërsisë botërore:

“Nel mezzo del cammin di nostra vita…”

“Në mes të udhës së jetës sonë…”

Jo “jetës sime”. Jetës sonë.

Sepse aty fillon madhështia e vërtetë e Dantes.

Ai nuk shkroi vetëm historinë e tij. Ai shkroi historinë tonë.

Njeriu humbet në pyllin e errët. Frikësohet. Kërkon një udhërrëfyes. Zbret në Ferr. Përballet me fajin. Ngjitet në Purgator. Pastrohet. Dhe më në fund sheh dritën.

Kjo është Komedia. Por kjo është edhe jeta njerëzore.

Prandaj Dante nuk plaket. Firence mund ta dëbonte.

Mund ta dënonte. Mund ta harronte për një kohë.

Por nuk mund ta mbyllte në një varr.

Sepse një qytet mund ta dëbojë një poet, por nuk mund ta dëbojë nga gjuha e njerëzimit.

Dante vdiq në Ravenna më 14 shtator 1321.

Por ai nuk mbaroi atë ditë. Atë ditë filloi jeta e tij e dytë:

jeta e përjetësisë.

Dhe, siç e përfundon ai vetë Komendinë, gjithçka përfundon aty ku fillon edhe misteri më i madh i botës:

DASHURIA QE LEVIZ DIELLIN DHE YJET.