Qyteti i New Yorkut po udhëheq rrugën në avancimin e aksesit gjuhësor si një mjet thelbësor për një demokraci përfshirëse, për t’i ndihmuar votuesit të marrin pjesë plotësisht dhe me besim. Komisioni i Angazhimit Qytetar i NYC ka kaluar një rezolutë për të shtuar gjuhën shqipe në shërbimet e interpretimit në qendrat e votimit të Programit të Asistencës Gjuhësore për Votuesit në qendra votimi të përzgjedhura në NYC. Votimi i hershëm fillon të shtunën, 13 qershor, dhe përfundon të dielën, 21 qershor. Dita e Zgjedhjeve është e martë, 23 qershor.

Komisioni i Angazhimit Qytetar i NYC do të ofrojë shërbime të interpretimit në gjuhën shqipe pranë kabinës së votimit si vijon:

20 qershor dhe 21 qershor

Bronx: Columbus High School, 925 Astor Avenue, Bronx, NY 10469

Brooklyn: St. Dominic R.C. Church, 2001 Bay Ridge Parkway, Brooklyn, NY 11204

Staten Island: Holy Rosary Parish Center, 44 Bionia Avenue, Staten Island, NY 10305 dhe Port Richmond High School, 85 St Joseph’s Avenue, Staten Island, NY 10302

Dita e Zgjedhjeve, 23 qershor

Bronx: Columbus High School, 925 Astor Avenue, Bronx, NY 10469; P.S. 105, 725 Brady Avenue, Bronx, NY 10462; P.S. 96, 2385 Olinville Avenue, Bronx, NY 10467

Staten Island: P.S. 22, 1860 Forest Avenue, Staten Island, NY 10303

Bëni një plan për të votuar dhe për më shumë informacion kontrolloni: http://on.nyc.gov/vla

Prof. Dr. Pal Nikolli/

Studimi i strukturës demografike dhe etnike të Çamërisë në prag të copëtimit territorial të trojeve shqiptare përbën një nga çështjet më të rëndësishme të gjeografisë historike shqiptare. Në debatin shkencor mbi përkatësinë etnike të rajonit, burimet statistikore të fillimit të shekullit XX zënë një vend të veçantë, pasi ato ofrojnë një pasqyrë të drejtpërdrejtë të realitetit demografik para vendimeve të Konferencës së Ambasadorëve në Londër (1913).

Një ndër kontributet më të rëndësishme në këtë drejtim është statistika e hartuar nga historiani dhe studiuesi i njohur i arkivave shqiptare, Kujtim Nuro, e mbështetur në dokumentacionin e Arkivit Qendror të Shtetit dhe fondet historike shqiptare. Të dhënat e paraqitura prej tij ofrojnë informacion mbi përbërjen kombëtare, gjuhësore dhe territoriale të krahinave kryesore të Çamërisë në fillim të shekullit XX, duke krijuar mundësinë për një analizë të thelluar gjeografike, demografike dhe statistikore.

Konteksti gjeografik i Çamërisë.

Çamëria përfaqëson pjesën jugore të hapësirës historike shqiptare, e vendosur ndërmjet bregdetit të Jonit, luginës së lumit Kalama dhe rajoneve të Epirit. Në fillim të shekullit XX ajo përfshinte një numër krahinash me rëndësi të madhe ekonomike, kulturore dhe strategjike, ndër të cilat veçohen Filati, Paramithia, Margëlliçi, Parga dhe Kosturi.

Pozicioni gjeografik i rajonit, në nyjën lidhëse ndërmjet Adriatikut, Egjeut dhe Ballkanit qendror, ka ndikuar historikisht në lëvizjet demografike dhe në ndërthurjen e popullsive të ndryshme. Megjithatë, të dhënat statistikore tregojnë se pavarësisht kësaj larmie, elementi shqiptar përbënte shtyllën kryesore të strukturës etnike të rajonit.

Struktura demografike e popullsisë.

Sipas statistikës së historianit të Arkivave, Kujtim Nuro, popullsia e përgjithshme e krahinave të përfshira në studim arrinte në 172.726 banorë.

Nga kjo popullsi:

– Shqiptarë: 104.218 banorë;

– Vllehë: 14.987 banorë

– Bullgarë: 30.983 banorë

– Grekë: 9.300 banorë

– Të tjerë: 13.238 banorë

Llogaritja e peshës relative të secilit grup tregon se shqiptarët përbënin 60,34% të popullsisë së përgjithshme, duke formuar shumicën absolute të rajonit.

Bullgarët përfaqësonin 17,94%, vllehët 8,68%, grekët 5,38%, ndërsa grupet e tjera 7,66%.

Nga këndvështrimi statistikor, ky rezultat është veçanërisht domethënës, pasi shqiptarët jo vetëm përbënin grupin më të madh etnik, por ishin më të shumtë se secili grup tjetër i marrë veçmas dhe ruanin epërsi të konsiderueshme edhe ndaj kombinimit të disa grupeve joshqiptare.

Analiza e shpërndarjes territoriale.

Një nga aspektet më të rëndësishme të studimit është shpërndarja gjeografike e popullsisë shqiptare.

– Në Filat shqiptarët përbënin 90,1% të popullsisë.

– Në Paramithi ata arrinin në 78,2%.

– Në Margëlliç përfaqësonin 95,8%.

– Në Pargë arrinin në 71,9%.

Vetëm Kosturi paraqiste një strukturë më të larmishme etnike, ku shqiptarët përbënin 38,5% të popullsisë.

Nëse analizohen veçmas katër krahinat tradicionale të Çamërisë (Filat, Paramithi, Margëlliç dhe Pargë), rezulton se aty jetonin 67.100 shqiptarë nga 76.400 banorë gjithsej, ose 87,8% e popullsisë.

Ky tregues paraqet rëndësi të veçantë në gjeografinë historike, sepse dëshmon se bërthama territoriale e Çamërisë karakterizohej nga një dominim i qartë demografik shqiptar.

Analiza e homogjenitetit etnik.

Një tregues i përdorur gjerësisht në studimet e popullsisë është koeficienti i homogjenitetit etnik.

Në gjeografinë demografike konsiderohet se një territor me mbi 75% të një grupi etnik paraqet homogjenitet të lartë, ndërsa mbi 90% homogjenitet shumë të lartë.

Sipas këtij kriteri:

– Margëlliçi paraqet homogjenitet shumë të lartë shqiptar (95,8%).

– Filati paraqet homogjenitet shumë të lartë shqiptar (90,1%).

– Paramithia paraqet homogjenitet të lartë shqiptar (78,2%).

– Parga paraqet homogjenitet të konsiderueshëm shqiptar (71,9%).

Kjo do të thotë se katër nga pesë krahinat e analizuara kishin karakter të theksuar shqiptar.

Analiza statistikore e përqendrimit të popullsisë.

Mesatarja aritmetike e popullsisë për krahinë rezulton 34.545 banorë. Megjithatë, krahasimi ndërmjet krahinave tregon një shpërndarje jo uniforme të popullsisë. Kosturi përfaqësonte krahinën më të madhe me 96.326 banorë, ndërsa Parga krahinën më të vogël me vetëm 5.700 banorë. Raporti ndërmjet tyre ishte afërsisht 16,9 : 1.

Ky tregues dëshmon për ekzistencën e qendrave të mëdha demografike krahas krahinave me popullsi relativisht të kufizuar.

Po aq interesant është edhe përqendrimi i shqiptarëve.

Nga 104.218 shqiptarë gjithsej:

– 35,6% jetonin në Kostur;

– 26,5% në Margëlliç;

– 19,2% në Filat;

– 14,8% në Paramithi;

– 3,9% në Pargë.

Mbi 81% e shqiptarëve të regjistruar në statistikë jetonin në tri qendra kryesore: Kostur, Margëlliç dhe Filat.

Struktura gjuhësore.

Analiza e gjuhëve të folura përforcon përfundimet e analizës etnike.

– Shqipja flitej nga 104.218 banorë ose 60,34% e popullsisë.

– Bullgarishtja flitej nga 17,94%.

– Rumanishtja (vllahishtja) nga 8,68%.

– Greqishtja nga vetëm 5,38%.

Raporti ndërmjet shqipfolësve dhe greqishtfolësve rezulton 11,2 : 1.

Në terma statistikorë kjo do të thotë se për çdo banor që përdorte greqishten si gjuhë kryesore kishte më shumë se njëmbëdhjetë banorë që përdornin shqipen.

Ky tregues ka rëndësi të veçantë për studimet mbi identitetin kulturor dhe hapësirën gjuhësore të rajonit.

Interpretimi gjeopolitik dhe historik.

Nga perspektiva e gjeografisë politike, statistika e historianit Kujtim Nuro paraqet një dokument me vlerë të konsiderueshme për kuptimin e realiteteve etnike në jug të trojeve shqiptare para vitit 1913. Të dhënat tregojnë se shumica e popullsisë së rajonit identifikohej si shqiptare dhe përdorte shqipen si gjuhë kryesore komunikimi. Në veçanti, homogjeniteti i lartë shqiptar në Filat, Margëlliç dhe Paramithi tregon se këto zona përbënin bërthamën demografike të Çamërisë historike. Për rrjedhojë, çdo analizë historike e kufijve etnografikë të rajonit duhet të marrë në konsideratë peshën numerike të elementit shqiptar të dokumentuar në burimet statistikore të kohës.

Përfundime.

Analiza gjeografike, demografike dhe statistikore e të dhënave të paraqitura nga historiani Kujtim Nuro dëshmon se Çamëria në fillim të shekullit XX karakterizohej nga një shumicë e qartë shqiptare, si në aspektin etnik ashtu edhe në atë gjuhësor.

Shqiptarët përbënin mbi 60% të popullsisë së përgjithshme të rajonit dhe dominonin në katër nga pesë krahinat kryesore të analizuara. Në zemrën territoriale të Çamërisë, pesha e tyre arrinte gati 88% të popullsisë. Shqipja ishte gjuha kryesore e komunikimit dhe përfaqësonte elementin gjuhësor dominues të rajonit.

Në dritën e këtyre treguesve statistikë, të dhënat e historianit Kujtim Nuro përbëjnë një dëshmi të rëndësishme të gjeografisë historike të Çamërisë dhe një burim të vlefshëm për studimin e marrëdhënieve ndërmjet territorit, popullsisë dhe identitetit etnik në Ballkanin e fillimit të shekullit XX. Për këtë arsye, ato zënë një vend të rëndësishëm në dokumentimin shkencor të pranisë historike shqiptare në hapësirat jugore të trojeve etnike shqiptare.

Nga idealet e vitit 1776 te kauzat e brezit të ri të shqiptarve në 2026.

Nga Frank Shkreli/

Ndërsa Shtetet e Bashkuara të Amerikës festojnë kët vit 250-vjetorin e shpalljes së pavarësisë, bota demokratike ka rastin të reflektojë jo vetëm mbi historinë e një kombi të madh, por edhe mbi vlerat universale që e kanë bërë Amerikën simbol të lirisë, demokracisë dhe mundësive njerëzore.

Për ne shqiptarët, ky jubile ka një domethënie të veçantë. Amerika nuk ka qenë vetëm një mike e madhe e kombit shqiptar, por edhe një frymëzim i vazhdueshëm për breza të tërë që kanë kërkuar liri, dinjitet dhe drejtësi. Nga mbështetja e Presidentit Woodrow Wilson për Shqipërinë, te roli vendimtar i Amerikës në çlirimin dhe pavarësimin e Kosovës, historia shqiptaro-amerikane është histori besimi te idealet e lirisë. 

Në këtë përvjetor të madh, vëmendja, këto ditë, natyrshëm kthehet te rinia shqiptare. Ashtu si Amerika e vitit 1776 u ndërtua mbi energjinë, guximin dhe idealizmin e një brezi që kërkoi ndryshim, edhe sot në hapësirën shqiptare po shohim një brez të ri që kërkon të dëgjohet. Protestat dhe angazhimi qytetar i të rinjve në Tiranë, Prishtinë dhe Shkup janë shprehje e një vetëdijeje të re që kërkon më shumë përgjegjësi publike, më shumë meritokraci dhe më shumë mundësi për të ardhmen.

 Demokracia nuk forcohet nga heshtja, por nga pjesëmarrja. Ajo nuk mbahet gjallë vetëm nga institucionet, por edhe nga qytetarët që kërkojnë nga pushtetarët llogari, transparencë dhe drejtësi. Ky është një nga mësimet më të mëdha që na jep historia 250-vjeçare e Amerikës.  Natyrisht, protestat dhe pakënaqësitë nuk janë qëllim në vetvete. Ato marrin vlerë kur shndërrohen në energji pozitive për ndërtimin e një shoqërie më të mirë. Sfida e rinisë shqiptare sot nuk është vetëm të kundërshtojë atë që nuk funksionon, por edhe të ndërtojë alternativa, të marrë përgjegjësi dhe të bëhet pjesë aktive e jetës publike.

Në këtë kuptim, jubileu amerikan është më shumë se një përkujtim historik. Ai është një ftesë për reflektim edhe për shqiptarët. Ky jubile na kujton se liria, demokracia dhe përparimi nuk janë dhurata të përhershme; ato kërkojnë përkushtim, vigjilencë dhe angazhim nga çdo brez.  “Liria nuk është më shumë se një gjeneratë larg zhdukjes”, ka thenë ish presidenti amerikan Ronald Reagan. Ai ka theksuar se demokracia dhe liria duhet të mbrohen aktivisht nga çdo gjeneratë.

Ronald Reagan e ka artikuluar për herë të parë këtë ide në fjalimet e tij të vitit 1961 dhe 1967, më së shumti në fjalimin e tij të inaugurimit governator I kalifotnisës në vitin 1967, ku ka deklaruar se liria është diçka e brishtë dhe nuk është më shumë se një gjeneratë larg zhdukjes. Ai ka shpjeguar se liria nuk trashëgohet automatikisht, se për të duhet luftuar dhe mbrojtur vazhdimisht nga çdo gjeneratë, sepse ata popuj që e kanë humbur lirinë, historikisht, rrallë e kanë rikthyer atë.

Në këtë 250-vjetor të Amerikës, mesazhi për të rinjtë shqiptarë është i qartë: ndryshimet më të mëdha në histori nuk i kanë sjellë politikanët e karrierës, por brezat që kanë pasur guximin të kërkojnë një të ardhme më të mirë. Protesta pa dhunë, pjesëmarrja qytetare, liria e fjalës dhe përgjegjësia publike janë shenja të një demokracie të gjallë, jo të një demokracie në krizë.

Prandaj, protestat e rinisë shqiptare sot kanë një domethënie që shkon përtej kërkesave të momentit. Ato janë një kujtesë se liria nuk trashëgohet përgjithmonë; ajo duhet mbrojtur dhe ripërtërirë nga çdo brez. Ashtu si Amerika e vitit 1776 u ndërtua mbi idealizmin dhe guximin e një brezi të ri, edhe e ardhmja e kombit shqiptar do të varet nga aftësia e rinisë për të mbrojtur demokracinë, drejtësinë dhe interesin kombëtar.

Në 250-vjetorin e Amerikës, rinia shqiptare ka arsye të shohë përtej kufijve të ditës dhe të frymëzohet nga një histori që dëshmon se idealet mund të ndryshojnë botën. Ashtu si një grup kolonësh amerikanë në vitin 1776 guxuan të ëndërronin lirinë, edhe të rinjtë shqiptarë sot kanë të drejtën dhe detyrën të ëndërrojnë një shoqëri më të drejtë, më të ndershme dhe më demokratike.

Ky është mesazhi më i bukur me rastin e 250-vjetorit amerikan: se e ardhmja u përket atyre që besojnë te liria, punojnë për të dhe nuk reshtin kurrë së kërkuari një shoqëri më të mirë për brezat që vijnë.  Në fund të fundit, jubileu i 250-vjetorit të Amerikës nuk është vetëm festë e historisë së saj; ai është edhe një kujtesë se çdo brez i cilitdo popull ka detyrën dhe përgjegjësinë të shkruaj kapitullin e vet të lirisë. Për shqiptarët e sotëm, ai kapitull duket se po shkruhet nga rinia që nuk pranon heshtjen, përballë padrejtësisë.

A reflection on the youth-led protests, democratic renewal, and the responsibilities of leaders, police, and citizens alike.

By Cafo Boga, M.S. Diplomacy

Every generation inherits a nation; only a few are given the opportunity to renew it. For more than three decades, Albania’s political life has been shaped largely by the same personalities, the same rivalries, and often the same disappointments. The demonstrations unfolding across Albania and throughout the Albanian diaspora suggest that a growing number of citizens—particularly young people—are asking whether the time has come to turn the page. Their answer appears to be yes.

Seven days ago, when the first protests began in Tirana and other Albanian cities, many questions remained unanswered. Who was organizing them? What were their true objectives? Were they driven by hidden political interests, foreign influences, or something else entirely?

Today, many of those questions have been answered.

What we are witnessing is not simply a reaction to a handful of controversial investment projects, disputed public lands, or concerns about government transparency. Those issues may have ignited the spark, but the fire runs much deeper. These demonstrations have evolved into a broader call for political renewal, democratic reform, and a different vision for Albania’s future.

The Rise of a New Civic Generation

The overwhelming majority of protesters are young Albanians—educated, informed, and determined to shape the future of their country. Their message is clear: Albania deserves better governance, stronger institutions, greater accountability, and a political class that reflects the aspirations of the twenty-first century rather than the divisions and rivalries of the past.

Perhaps the most remarkable aspect of these protests has been their discipline and maturity. The organizers have repeatedly insisted that the demonstrations remain peaceful and independent. They have rejected violence, discouraged political opportunism, and warned against anyone attempting to hijack their movement for personal or partisan gain.

This represents a profound change in Albania’s political culture.

For decades, public demonstrations were often associated with party rivalries, confrontations, and divisions. Today’s movement is different. It is civic rather than partisan, future-oriented rather than ideological, and constructive rather than destructive.

Whether one agrees with every demand being made is ultimately secondary. What matters is that a rising generation of Albanians has decided that it will no longer remain a spectator. It wants to participate, to lead, and to hold those in power accountable.

When young people stop asking for permission and begin accepting responsibility for their country’s future, nations often enter periods of renewal and transformation. That is precisely what appears to be happening today in Albania.

This should not be feared. It should be welcomed.

Every successful democracy periodically renews itself through the energy, ideas, and idealism of its youth. Albania is no exception. The emergence of a politically conscious, peaceful, and engaged civic movement is not a sign of instability—it is a sign of democratic health.

A Message to Albania’s Political Leaders

To Albania’s political leaders—both those in government and those in opposition—the message from the streets should not be viewed as a threat but as a warning and an opportunity.

No generation has a permanent claim on power. The men and women who have dominated Albanian politics since the fall of communism undoubtedly played an important role in the country’s journey. They have experienced successes and failures, victories and defeats. Yet every political era eventually reaches its natural conclusion.

The protesters are not calling for revenge. They are calling for renewal.

Wise leaders recognize when history is turning a page. They do not attempt to stop it by force, nor do they seek to divide citizens against one another. Instead, they facilitate an orderly transition, preserve democratic institutions, and ensure that change occurs through peaceful and constitutional means.

The true strength of a democracy is measured not by the longevity of its leaders but by its ability to renew itself peacefully through democratic processes.

Albania does not need another political confrontation. It does not need violence, instability, or a struggle between competing factions. The nation has paid too high a price throughout its history for division and internal conflict.

Both the government and the opposition should listen carefully to the concerns being expressed by the country’s youth, engage in genuine dialogue, and help create the conditions for new leadership to emerge. Their greatest legacy will not be how long they remained in power, but whether they possessed the wisdom and patriotism to place the interests of Albania above their own political ambitions.

True patriotism is not preserving the past at all costs; it is preparing the nation for the future.

The game of politics is not about individuals; it is about the nation. Individuals come and go, but Albania remains. Those who recognize this truth will leave the political stage with dignity and earn the respect of future generations.

A Message to the Police and the Protesters

At this critical moment, both the police and the protesters carry a special responsibility toward Albania and its future.

To the police, I would say: remember that the young men and women in the streets are not your enemies. They are your fellow citizens, your neighbors, your children, and the future of the nation you have sworn to serve. Your duty is to maintain public order and protect lives and property, not to suppress legitimate democratic expression. Professionalism, restraint, and respect for constitutional rights will do more to preserve peace than force ever can.

To the protesters, I would offer the same advice: respect the police officers who stand before you. Most of them are not policymakers or political leaders. They are public servants performing a difficult duty under challenging circumstances. Do not provoke them, insult them, or treat them as opponents. Your greatest strength lies in your discipline, dignity, and commitment to peaceful democratic action.

The world is watching. Albania has a unique opportunity to demonstrate that meaningful political change can be achieved not through violence, destruction, or hatred, but through civic engagement, mutual respect, and democratic participation.

No Albanian should raise a hand against another Albanian. The future of the country will not be decided by force, but by wisdom, dialogue, and the will of its citizens expressed peacefully and freely.

A Defining Moment for Albania

The future of Albania does not belong to any political party, government, or individual leader. It belongs to its people, and increasingly to the young citizens who are demonstrating that they are ready to assume responsibility for it.

If these protests remain peaceful, independent, and grounded in democratic principles, they may come to represent far more than a disagreement over specific policies or projects. They may mark the moment when a rising generation decided it was time to take ownership of the nation’s future.

History rarely announces the beginning of a new chapter. More often, it reveals itself through the actions of ordinary citizens who refuse to believe that tomorrow must look exactly like yesterday.

Albania now stands at such a moment.

Whether this becomes a story of democratic renewal or another missed opportunity will depend on the wisdom of its leaders, the professionalism of its institutions, and the discipline of its citizens.

History moves forward when wisdom guides those who leave and courage inspires those who arrive.

The young people in the streets have delivered their message. It is now up to the rest of the nation to listen.

Nga Frank Shkreli/

Për më shumë se tri dekada, politika në Shqipëri, Kosovë dhe në hapësirën shqiptare në Maqedoninë e Veriut ka ndërtuar një sistem që ka prodhuar një paradoks të dhimbshëm: brezi më i arsimuar në historinë moderne shqiptare është bërë, njëkohësisht, brezi më i zhgënjyer i shqiptarëve në histori. Të rinjtë kanë studiuar më shumë se prindërit e tyre, kanë akses më të madh në informacion, njohin më mirë botën demokratike dhe standardet perëndimore. Por, ndërkohë, në jetën e tyre të re dhe veprimtarinë e tyre, përfshir shkollat e universitetet, janë përballur me korrupsion, nepotizëm, mungesë meritokracie dhe institucione shtetërore që shpesh kanë shërbyer më shumë interesat e pushtetit dhe të klasës politike sesa interesin e publikut shqiptar.

Për vite me radhë, elitat politike janë mbështetur në një llogari të thjeshtë, por ndoshta të gabuar se rinia shqiptare ose do të heshtë, ose do të largohet nga trojet e vete stërgjyshore për një jetë më të mirë e normale në shekullin XXI. Dhe në masë të madhe ky realitet fatkeq ka ndodhur. Qindra mijëra të rinj shqiptarë kanë zgjedhur emigrimin si votën e tyre më të fortë kundër një sistemi që nuk u ofronte shpresë as perspektivë për një jetë më të mirë në tokën e të parëve të tyre. Nuk është e nveojshme të lexoni studime, raporte ose deklarata të qeverisë. Mjafton të udhëtosh nepër aeroportet e Evropës për të parë se ato janë shndërruar në qendrat më të mëdha të protestës së heshtur shqiptare.

Por, sot shohim se po shfaqen shenja se ky cikël mund të mos vazhdojë pafundësisht. Nga protestat studentore dhe lëvizjet qytetare, deri te angazhimi në mbrojtje të mjedisit, transparencës dhe të drejtave civile, duket se po krijohet një brez shqiptarësh që nuk po kërkon thjesht rotacion pushteti. Por ai po vë në pikëpyetje vetë mënyrën se si është ndërtuar pushteti. Kjo është arsyeja pse zgjimi i rinisë përbën zhvillimin më të rëndësishëm politik në hapësirën shqiptare, sot për sot, por edhe këto 35-vjet tranzicion të pafund.

Frika më e madhe e establishmentit politik nuk është opozita tradicionale politike. Opozitat kanë qenë të parashikueshme, të integruara në lojën e zakonshme të pushtetit të radhës. Sot frika e vërtetë e klasës politike shqiptare, është një brez që nuk ndien detyrim ndaj miteve politike të viteve ’90, që nuk voton sipas besnikërive familjare apo partiake por që kërkon llogari nga të gjithë, pa dallim ngjyrash politike të partive shterpa politike të ashtuquajturit “tranzicionit post-komunist”.

Në Shqipëri, protestat kundër korrupsionit në çdo nivel të shoqërisë, të qeverisë e të shtetit, për mbrojtjen e hapësirave publike, mjedisit, dhe interesit komunitar kanë treguar se shumë të rinj nuk janë më të gatshëm të pranojnë vendime të marra pa konsultim. Edhe në Kosovë, votuesit e rinj kanë luajtur rol vendimtar në transformimet politike të viteve të fundit, duke sfiduar partitë tradicionale politike. Në Maqedoninë e Veriut, me protesta e tyre të fundit, studentët dhe aktivistët e rinj shqiptarë vazhdojnë të jenë ndër zërat më kritikë ndaj dështimeve institucionale dhe të partive politike shqiptare.

Megjithatë, pyetja kryesore mbetet: a mjafton zemërimi për të sjellë ndryshim? Historia na mëson se jo. Zemërimi mund të rrëzojë sisteme, por nuk ndërton institucione. Protesta mund të zgjojë shoqërinë, por nuk e reformon automatikisht shtetin as qeverinë. Ndryshimi i qëndrueshëm kërkon organizim, vizion, lidership dhe këmbëngulje. Rreziku më i madh për rininë shqiptare sot është që energjia e saj të kanalizohet nga të njëjtat struktura që ajo kërkon të ndryshojë. Gjatë viteve, politika shqiptare ka treguar një aftësi të jashtëzakonshme për të absorbuar kritikët, për t’i shndërruar rebelët në pjesë të sistemit dhe për të neutralizuar çdo lëvizje që kërcënon status quo-në dhe privilgjet e tyre. Pikërisht, këtu do të matet pjekuria e brezit të ri në këtë moment të historisë kombëtare.

Por një gjë është e qartë: trojet shqiptare nuk vuajnë nga mungesa e burimeve, as nga mungesa e inteligjencës. Por ato vuajnë nga mungesa e besimit te drejtësia, meritokracia dhe shteti ligjor. Dhe askush nuk ka më shumë interes për t’i rikthyer këto vlera sesa brezi që do të jetojë për dekada, me pasojat e vendimeve të sotme të klasës politike aktuale – pozitë edhe opozitë.

Por, nëse rinia shqiptare arrinë të shndërrojë pakënaqësinë në angazhim qytetar, protestën në pjesëmarrje dhe idealizmin në përgjegjësi publike, atëherë ajo mund të bëhet forca që do të thyejë ciklin e tranzicionit të pafund shqiptar. Nëse jo, atëherë, vendet shqiptare do të vazhdojnë të humbasin kapitalin e tyre më të çmuar: njerëzit e rinj, të cilët të zhgënjyer do marrin rrugët e botës. Prandaj, çështja nuk është më nëse rinia mund të sjellë ndryshimin. Çështja është nëse ajo do të ketë guximin, durimin dhe vendosmërinë për ta imponuar atë përballë një sistemi që ka mësuar prej kohësh t’i rezistojë ndryshimit.

Sepse unë besoj se çdo brez qet njerëzit e vet dhe se çdo epokë ka momentin e saj vendimtar. Dhe ndoshta momenti i brezit të ri shqiptar ka ardhur. Nëse ai do të shfrytëzohet apo do të humbasë, kjo nuk varet më nga elitat e vjetra politike të këtyre 35-viteve tranzicion të pafund. Varet nga vetë rinia.

Megjithatë, mes apatisë dhe zhgënjimit të akumuluar prej vitesh e dekadash, fakti që gjithnjë e më shumë të rinj e të reja po refuzojnë të heshtin është në vetvete një lajm i mirë. Është një shenjë pozitive se shoqëria shqiptare në përgjithsi ende ka energji për tu përballur me problemet e saj, përfshir klasën politike të dështuar, që udhëheq sot. Ndoshta është tepër heret të flitet për një transformim të madh, ose për një “Pranverë shqiptare”. Por është e qartë se një brez i ri shqiptarësh po troket në derën e historisë. Dhe pyetja nuk është më nëse rinia shqiptare është zgjuar ose jo. Pyetja është nëse politika aktuale shqiptare, anë e mbanë trojeve shqiptare, është gati ta dëgjojë atë.