Nga Hysen S.Dizdari

Studjues i Historisë e Filatelisë / Tiranë më, 12.11.2024

581- VJET – 28 NENTOR 1443 – 28 NENTOR 2024

Në vitin jubilarë të 581 Vjetorit të ngritjes, Flamurit Kombëtar në kalan e Krujës nga Heroi ynë Kombëtare Gjergj Kastriotit Skënderbeu, shtëpia botuese: “Faik Konica” në Prishtinë, boton vepren Madhore të sekertarit personal të Skënderbeut, Dhimitër Frangu të përkthyer me shkrimtari atdhetar, Lek PERVIZI.

Dhimitër Frangu (Demetrio Franco,L. (1443 -1525), lindi në vitin 1443 në qytetin mesjetare të Drishtit afër Shkodres, dhe vdiq në vitin 1525 në Trevi, Itali.

Dhimitër Frangu përkrahu që në moshë të re luftën e lavdishme të popullit shqiptarë të udhëhequr nga Skënderbeu dhe shpejt fitojë besimin e tij duke i sherbeu Skënderbeut me besnikëri, si sekertarë, si arkëtarë, si përkthyes dhe si luftëtar. Ai e shoqëroi Skënderbeun në udhtimin e tij në Romë e Napoli ,Itali në vitet, 1466-1467. Pas vdekjes Skënderbeut me 17 Janar 1468, Dhimitër Frangu u zhvendos në qytetin e Tivarit, dhe pastaj në Venedik ku shkroi në latinisht dhe biografinë e Skënderbeut me titullë: “Gli illustri e gloriosi gesti e vittoriose imprese fatte contro i Turchi dal Signor Don Georgio Castriotto detto Scanderbeg, principe d’ Epyrro.”

Kjo vepër u shkruar nga Dhimitër Frangu u botua me 2 prill të vitit 1480 në gjuhën latine, dhe u shtyp në shtypshkronjën gjermane “Erhard Ratdolf ”. Nuk dihet se si i humbi gjurmët për 59 vjet, por në vitin 1539 ky libër u gjet, u përkthye në Venecia nga Paolo Giovio.

Në vitin 1584 ky libër u ribotua i rishikuar dhe i korrigjuar nga prifti italian, G.M. Bonardo, me titull: “Gli illvstri e gloriosi, gesti, e vittoriose imprese fatte contro Tvrchi dal Signor D. Giorgio Castriotto, detto Scanderbeg, principe d’Epirro”. Titulli në gjuhën shqipe: “Bëmat e shklqyera e të lavdishme dhe ndrmarrjet fitimtare të bëra kundër turqve nga z. Gjergj Kastrioti i quajtur Sknderbeu, princ i Epirit”. Në përkushtimin e tij ,Giovanni Maria Bonardo ku i drejtohet nipit të Skënderbeut, G.A. Flavios, thuhet se origjinali i vepres është shkruar në gjuhën latine prej Dhimitër Frangut. Vepra është e pajisur me një portret të Skënderbeut në ksilografi.

G.M.Bonardo thekson se teksti ishte shtypur në vitin 1545, duke u bazuar në dorshkrimin e origjinalit të autorit të shkruar në latinisht në vitit 1480.

Nga viti 1539 deri në vitin 1679 kjo vepër është përkthyer e botuar 18 herë në gjuhët: italiane, gjermane, angleze, franceze, spanjolle etj.

Në gjuhën shqipe vepra e Dhimitër Frangut u përkthye dhe u botua në botimin e parë nga shkrimtari atdhetarë, Lek Pervizi në vitin 2005.

Sot në nëntor të vitit 2024, pas shumë kërkesave të atdhetarve shqiptarë në Shqipëri, në Kosovë, në Maqedonin e Veriut, në Malin e Zi dhe në gjithë botën po ribotohet kjo vepër e rëndësishme e sekertarit (arkëtarit) të Heroit tonë Kombëtarë, Gjergj Kastriotit Skënderbeut i cili e shoqërojë dhe e njohu nga afër në betejat e tij fitimtare kundër pushtuesve osmanë. Kjo vepër do të ndihmojë shumë nxënsit e shkollave 9 vjeçare, të shkollave të mesme e studentve të shkollave të larta për të njohur historin e vërtete mbi jeten dhe veprat e lavdishme të Skënderbeut.

Me këtë rast i shprehim mirënjohjen dhe e falenderojë Shtëpin Botuese : “ Faik Konica”, Prishtinë, dhe veçanarisht pronarin e saj shkrimtarin e njohur , Nazmi RRAHMANI dhe përkthyesin, Lek PERVIZIN për përkthimin në shqip, e botimin e kësaj vepre të rëndësishme kushtuar, Skënderbeut, në vitin jubilarë të 581 vjetorit të ngritjes, Flamurit Kombëtar në kalanë e Krujës nga Heroi ynë Kombëtare Gjergj Kastriotit Skënderbeu.

Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Paraprakisht, më duhet që të falënderoj përzemërsisht median brënda dhe jashtë vendit për publikimin (25 vitet e fundit) të dhjetra vlerësimeve strategjike në fushën e reformave të sistemit të mbrojtjes dhe zhvillimit të interesave (mbarë) Kombëtare, me fokus situatën e sigurisë të pas-çlirimit të Kosovës nga pushtimi Serb (06/1999); progresin dhe sfidat për ndërimin e paqës së qëndrueshme si dhe axhendën e integrimit Euroatlantik (NATO/BE) të vendeve të rajonit të Ballkanit.

Edhe mbas daljes në reservë, në kapacitetin (forumin) e Ekspertit të fushës së SK, Rajonit dhe NATO-s, jam përpjekur për të përfaqësuar dhe prezantuar me dinjitet interesat (mbarë) Kombëtare në: “10-ra konferenca të Këshillit të Atlantikut, Institutit të Luftës dhe panele të ekpertëve/kolegëve të sigurisë në Washington, USA; Bruksel, Qëndrën Marshall, Gjermani, Kolegjin e NATO-s Romë, si dhe 3 Samitet e fundit të Aleancës Euroatlantike, Madrid – 22, Vilnus – 23, Washington – 2024, etj”!   

1.  KONSIDERATA TË PËRGJITHSHME

Përtej profecisë “si mallkim” të Nolit mbi shtazërinë e luftës mes vedit (për kolltuqet e politikës dhe zullumqarët e pusht-etit), nuk mund të mohojmë, “përkundrazi përulemi” për të rënët, luftëtarët dhe sakrificat sublime të Shqiptarëve në shekuj por edhe për patriotët vizionare, penat e forta, si dhe përpjekjet konstante për kohezion, që veçmas apo së bashku mbeten të skalitur në memorien e nderit të historinë sonë (mbarë) Kombëtare. 

Gjithësesi nuk mund të krenohemi as me patriotizma folklorike; as me“histori legjendare”; as me paranojën se “fajin e kanë gjithmonë bota”, Anglo-Amerikanët, Francezët, etj. Kjo pasi megjithëse me histori, gjuhë, kulturë, rreziqe dhe interesa të përbashkëta, fatëkeqësisht Shqipëria dhe Kosova mbeten ende të ndara. Nuk kam thënë/them kurrë të “qurravitemi, as të dorezëhemi dhe as te nxjerim sytë e njëri-jatrit”. Në të kundërt, e përsëris që gjaku, sakrificat, përpjekjet, arritjet (qoftë edhe modeste) si dhe problematikat ose “mësimet e nxjerra” duhet të Na shërbejnë si bazë për jetësimin të një Koncepti, Projekteve si dhe një matrice të përbashkët mes 2 vendeve.   

Pa bërë kurrësesi gjykatësin e protagonisteve të historisë së (pa) lavdishme por as profetin e ardhmërisë së ndritur, në vijim gjeni një përmbledhje gjeopolitike, duke përsëritur edhe më fortë rekomandimin për të hartuar, nënëshkruar dhe jetësuar një strategji historike mes RSh dhe Kosovës: “dy vende sovrane, një Komb i vetem”. Për më qartë, aplikimin e parimit bazë (artikullit-5) të NATO-s: “çdo sulm ushtarak ndaj tërësisë teritoriale të Republikës së Kosovës, konsiderohet edhe si sulm ndaj sovranitetit të RSh dhe anasjelltas. Kështu edhe kundërpërgjigja do jetë e përbashkët, proporcionale dhe shkurajuese”!  

Kjo platformë/përqasje, që për disa mund të tingëllojë shumë e fortë, mbetet një e drejtë legjitime për të aplikuar një koncept të avancuar “smart” mbi mbrojtjen e sovranitetit si dhe zhvillimin e interesave kombëtare duke garantuar faktorët ndërkombëtarë se kjo qasje nuk mbart asnjë “kërcenim” ndaj vëndeve të rajonit. Në të kundërt, synon kontribute shtesë për zhvillimin e masave të mirëbesimit reciprok, bashkëjetesës paqësore mes popujve, stabilitetin demokratik dhe axhendën integrimit Euroatlantik.  Për më tepër, që kjo paketë, mbetet e hapura ndaj çdo vendi të rajonit (përfshi Serbinë) për t’u përballur dhe adresuar bashkërisht sfidat ndaj terrorizmit, krimi të organizuar, trafiqeve, emergjencave civile dhe politikën e sigurisë së BE-së (ESDP).  

Në shtesë të sa paranojave bollshevike të E.Hoxhës, ende nuk arrij të (mirë) kuptoj pse dhe kush (në fakt kërkush) i ka ndaluar Qeveritë (me kullaro demokratike) mbas 1991, që ende nuk ka një akademi shkencash, sistem shëndetësor, mbrojtje kibernetike, ambasada të përbashkëta, etj. Gjithësesi duhet mbajtur në konsideratë që partneriteti strategjik (2-Shtete 1-Komb i vetëm) mes RSh dhe Kosovës tejkalon mandatet e disa Qeverive si dhe paranojën turkoshake të përjetësisë së (mbi) Pusht-etit. 

II. PAKETË me 10 PROJEKTE TË PËRBASHKËTA

Projekti nr.1: Krijimin e një Instituti të përbashkët të Studimeve Strategjike për zhvillimin e SSK, SU, PAZh, standardizimin, doktrinave, rregullave të angazhimit, etj, experiencë që duhet të institucionalizohet me një MoU. 

Projekti nr 2. Projekt -Pilot, ose shembullor për modernizimin e sistemit të mbrojtjes civile me koncept, paketë ligjore, kapacitete, rregulla angazhimi, strukturë të përbashkët të Komandim-Kontrollit (C2) si dhe një matricë me masa të përshkallëzuara dhe përgjegjesi respektive. Ndërsa mbështetur edhe në ekperiencën e Italisë, Sllovenisë, Austrisë, etj, në vartësi të Qëndrës (mbarë) Kombëtare të Emergjencave Civile (QKEC) mund të këtë 3 njësi/Br logjistike (force provider), 6 Baza Teritoriale dhe 12 Degë të Mbrojtjes Civile të shtrira në të gjithë territorin e RSh dhe Kosovës. 

Projekti nr.3: Sistem të përbashkët për arsimimin, trajnimin/stërvitjen e personelit ushtarak dhe civil për FA të 2 vendeve. Synimi i këtij projekti: “një Kolegj/Kursi i Lartë i Sigurisë dhe Mbrojtjes (KLSM), një akademi oficerësh, një nënoficerësh, një shkollë trupe, një poligon stërvitje si dhe program të përbashkët Master dhe Doktoraturë.

Projekti nr.4: Njësi/Ekipe përbashkëta për operacione ndërkombëtare të drejtuara nga NATO, BE, OKB apo koalicione, përfshirë stërvitje të përbashkëta fillimisht në nivel toge e kompanie, stërvitje të shtabeve në qëndrën e perbashket të simulimit si dhe çertifikimin sipas standardeve të Aleancës.

Projekti nr.5: Task force e përbashkët, për mbështetjen Kosovës në 5 fushat e Planit të Veprimit për Anëtarësim në NATO (Politika, Ekonomia, Kuadri Ligjor, Financat dhe Informacioni); për pjesëmarrjen në iniciativat rajonale, si në SEDM/SEEBRIG, A5; në “Balkan Battle Group të BE”; Qëndrat e Ekselencës së NATO-s, etj.

Projekti nr.6: Inteligjencën ushtarake dhe sigurinë e informacionit të klasifikuar sipas standarteve të NATO-s, me qëllim zhvillimin e kapaciteteve, si dhe rregulla të përbashketa angazhimi të inteligjencës për parandalimin e akteve terroriste, krimit, de-stabilitetit të shoqërisë demokratike, etj.  

Projekti nr.7: Struktura, plane, masa dhe proçedura të përbashkëta/koordinuara prokurimesh për blerjen e armatimit, pajisjeve dhe sistemeve madhore, të bazohuara në strandartet e NATO-s në mënyrë që FA të dy vendeve të jenë të ndërveprueshme.  

Projekti nr.8: mirëmbajtjen e armatimit, pajisjeve dhe sistemeve ushtarake si dhe një infrastrukturë e përbashkët për të shkatërruar municionet dhe armatimet e dala/tepërta jashtë përdorimit të FA. 

Projekti nr.9: Vëzhgimit dhe policimit të hapësirës ajrore, mbetet një nga projektet/sfidat më të vështira, më të kushtueshme dhe kështu të pamundura për secilin nga 2 vendet tona. Prandaj Shqipëria dhe Kosova do duhet të angazhohen bashkarisht (MoU për tu bërë pjesë me MoU e programeve rajonale (p.sh me Kroacinë). Me mbarimin e misionit të KFOR, ende përgjëgjes për hapësirën ajrore të Kosovës, Shqipëria duhet të mbështesë përfshirjen e Kosovës në iniciativën BRAD apo iniciativa të tjera. 

Projekti nr.10: Ngritjen e një kapaciteti portualo-detar të Kosovës “në ujrat e thella të Adriatikut (RSh)”, të dedikuar për të mbështetur veprimtaritë ekonomike por edhe të dislokimit strategjik të forcave ushtarake në operacionet ndërkombëtare, etj. Për modalitetet, procedurat, bazën ligjore, vend-ndodhjen dhe aspekte të tjera do të duhet paraprakisht vullnet politik.

III. MESAZHE PËRMBLEDHËSE

Qëllim i Platformës historike (2-shtete 1-Komb) si dhe paketës me 10 projekte të përbashketa: “zhvillimin e kapaciteteve, strategjive, doktrinave, standardizimin, planifikimin, prokurimet; emergjencat civile, arsimimit, stërvitjeve, pjesëmarrjes në misione kombëtare dhe ndërkombëtare, mirëmbajtjen, rreziqeve kibernetike, policimin ajror, situatat renegate, etj”. Ndërtimi i kapaciteteve më vehte (nga RSh/Kosova), në optikën profesionale është thjesht mision i pamundur. Duke qënë kështu, do ishte njëherësh edhe vijimësi e gabimeve historike, strategjike dhe gjeopolitike njëherësh. 

As draft-Platfoma, as 10 projektet e përbashkëta nuk janë kurrësesi përpjekje për të “shpikur rrotën dhe as thirrur Eureka”, pasi suksesi në këtë fushë me sencitivitet të lartë kombëtar, kërkon mentalitet të ri, besim reciprok, lidership të fortë dhe kohezion të shoqërive të dy vendeve. Për më tepër, këto kjo platforme dhe 10 projektet do duhen të konsultohen dhe harmonizohen me përpjekjet dhe qëndrimin zyrtare të SHBA: “Kosova, mbetet modeli kur komuniteti ndërkombëtar drejtuar nga SHBA, angazhohet për ruajtjen e interesave dhe vlerave të përbashkëta! NATO, do të duhet të qëndrojë në Kosovë deri sa FSK të ketë legjitimitetin dhe aftësitë për të marrë përgjegjësitë për mbrojtjen e tërësisë territoriale dhe sigurisë së vendit”. 

Përsa “merakun e sforcuar diplomatik”, konfirmoj se kjo përqasje është aplikuar me sukses edhe nga shumë vende p.sh. nga vendet e Beneluks-it, (Belgjikë, Holandë, Luksemburg); vendet Baltike (Lituani, Estoni dhe Letoni, si Kolegji Mbrojtjes (BALDEFCOL), Grup-Batalioni Përbashkët (BALTBAT), Policimi i Përbashkët Ajror (Baltik Air Policing); vendet Nordike (Norvegji, Finlandë, Suedi); Sllovenia me Hungarinë, pa përmendur qasjen e dy vëndeve të NATO-s (Turqisë dhe Greqisë) në raport me sovranitetin e Qipros, pra ndaj një vendi anëtar të BE-se!

Përtej “armatosjen deri në dhëmbë” të Serbisë; (keq) shpërdorimin e Beogradit për axhendën e Rusisë-Putiniste si dhe zgjimit (apo blerjen) e aleancave historike; besoj edhe më fortë se paqja mbetet misioni i vetëm, në interes të bashkëjetesës paqësore, sigurisë së jetës, pronës, mirëqënies së qytetarëve si dhe ardhmërisë euroatlatike të 6 vendeve të 6 vendeve të ballkanit perëndimor, pra Shqipërisë, Kosovës, MV, Malit të Zi, Serbisë dhe Bonje-Hercegovinës.

Ndërsa, aktorët dhe strategët/kolegët në rajon, Washington, Bruksel, etj do t’i sugjeroja që perspektivën e paqes, statuskuosë dhe interesave gjeopolitike në Ballkan, do duhet ta para-kushtëzojnë jo me rikthimin e garës se armatimeve, por me “imponimin” e dy Masave të Mirëbesimit Reciprok, nëpërmjet të cilave Beogradi Zyrtar: “(1) do të ruajë balancat e fuqisë ushtarake (Tanke,  Mig -29, Rafale, raketa Ruso-Kineze, etj) deri në masën që të mos kërcënojë fqinjët (posacerisht Kosovën); (2) nuk do të vendosen as instalime as aktivitete ushtarake (20 km distancë ajrore dhe 5 tokësore), në kufijtë ndërshtetërorë, të monitoruara nga USA/NATO/BE, si faktor kritik për paqen në rajon.  

Po ashtu, do t’i këshilloja vëllazërisht faktorët politik të Tiranës dhe Prishtinës zyrtare që: “rrukullimën mbas humbjes së luftës së Rusisë-Putiniste, riciklimi i aleancave historike si dhe kërcënimet e Beogradit ndaj integritetit të Kosovës”, ti adresojnë me përgjegjësi të lartë shtetërore për të ndërtuar “Shqipërinë dhe Kosovën Demokratike”, përtej prezencës së NATO-s (që nuk mundet të jetë e përjetshme); ku mbi të gjitha, qytetarët pavarësisht përkatësive etnike, fetare dhe politike të ndihen të barabartë para ligjit, si dhe në faktorizimin të rolit të Shqipërisë dhe Kosovës, nga konsumatorë në “Komb leader” për paqen, stabilitetin demokratik dhe integrimin në NATO/BE. 

Së fundmi, shpresoj që edhe ky produkt, të kontribuojnë sadopak, për të përditësuar “opinionin strategjik, zyrtar dhe publik” në rrafshin mbarëkombëtar, rajonal dhe jo vetëm. Ndërsa përtej paragjykeve (nga cinik që përdredhin jo vetëm të ndenjurat), më duhet te ri-rikonfimoj se, mbetem i përkushtuar për të kontribuar me ekperiencë dhe përgjegjësi shtesë në mbrojtjen dhe zhvillimin e interesave kombëtare si dhe për forcimin e partneritetit strategjik me USA/NATO! 

Autori: Gjeneral ® Piro Ahmetaj:

Ekspert për SK, Rajonin dhe NATO-n,

Zv/President i Këshillit të Atlantikut; si dhe ish:

Këshilltar për Sigurinë Kombëtare në PD,

Këshilltar i Presidentit; Zv/ShShPFA,

Përfaqësues Ushtarak i RSh në SHAPE/NATO. 

Opinion nga Rafael Floqi

Reklamat politike janë një pamje satirike për Cirkun e Demokracisë Amerikane. Ndërsa zgjedhjet erdhën, ne po përballemi me një spektakël të lezetshëm që mund të përshkruhet vetëm si muzikali “Reklamat politike “. 

Skena është ngritur dhe ja ku vijnë kandidatët, duke kërcyer në dhomat tona të jetesës me premtime kaq madhështore sa i bëjnë përrallat të duken si dokumentarë.

Akti 1: Baleti i vrasjes së personazheve

Në numrin e hapjes, ne shohim heronjtë tanë – le t’i quajmë “Kandidati T dhe “Kandidatja  K” – duke kërcyer dhe duke u rrotulluar drejt një zhurme tërheqëse rreth virtyteve të integritetit. Por prisni! Dritat e vëmendjes kalojnë në një figurë me hije në një dhomë të errësuar, një zë që kullonte me tone ogurzeza: 

Kjo ka qenë një garë politikisht një herë në jetë, me një ish-president që përballet me një zëvendëspresidente aktuale e ndjekur nga një ndryshim i vonuar në krye të biletës për demokratët, por është gjithashtu i paprecedent për sa i përket shpenzimeve për reklama. Shumica e analistëve po parashikojnë se shpenzimet për reklamat politike janë në shënjestër për të arritur nivele të larta, sipas të gjitha vlerësimeve, me mundësinë që shpenzimet mund të kalojnë edhe vlerësimet e mëparshme. Disa parashikime për shpenzimet sugjerojnë se gati 17 miliardë dollarë do të shpenzohen në të gjithë politikën e SHBA-së, e jo vetëm në fushatën presidenciale.

Ngjarjet e muajit të fundit kanë rritur aksionet dhe do të sjellin edhe më shumë shpenzime për fushatën, siç dëshmohet nga angazhimet e fundit të bëra nga super-miliarderë si Elon Musk dhe Miriam Adelson, të cilët kanë bërë zotime për të financuar super PAC me qindra miliona dollarë.

Por cilat janë shenjat e një fushate reklamuese të suksesshme?

Ka një gjë që ndajnë të gjitha fushatat dhe markat e suksesshme: aftësia për të identifikuar një mesazh të vetëm kyç dhe për t’iu përmbajtur atij.

Në fushatën e Obamës 2008, mesazhi thelbësor ishte “ndryshimi”, me “shpresën” si një temë dytësore. Çdo pjesë e përmbajtjes, markës dhe reklamimit pasqyronte vazhdimisht këto tema.

Në mënyrë të ngjashme, në vitin 2016, Donald Trump përdori në mënyrë efektive sloganin “Make America Great Again”, i përforcuar nga kapelet ikonike të kuqe që rezultuan në një nismë jashtëzakonisht të suksesshme të markës.

Po cila duket reklama e Kamala Harris deri tani duhet të jetë “Unë vij nga shtresa e mesme!” shoqëruar nga një sallatë fjalësh.

Pavarësisht se sa të avancuara janë mjetet – AI, reklamat e para-regjistrimit në YouTube ose posta direkte – nëse mesazhi kryesor nuk është i qëndrueshëm dhe i qartë, përpjekjet e fushatës do të dështojnë.

Ç’po ndodh me reklamat ne kanalet e internetit? 

Me orën që po shënon në ditët më intensive të zgjedhjeve, reklamat politike po vërshojnë telefonat celularë, mediat sociale dhe platformat e transmetimit – por çfarë ndodh me miliona amerikanë që ende shikojnë TV duke përdorur antena të modës së vjetër qoftë në çatinë e shtëpive të tyre ose tani, më shpesh, nga antenat e vogla të zeza që mbështeten në xhamat e tyre? 18.2 për qind e familjeve amerikane ende shikojnë TV në këtë mënyrë, dhe përqindja e shikimit në Midëest është edhe më e lartë – deri në 34 për qind në Ëisconsin, për shembull. Këto familje të anashkaluara mund të jenë arma sekrete në shtetet e lëkundura në këto momente të nxehta të fundit të zgjedhjeve.

Në shumë mënyra, shikuesit e televizionit në ajër janë “burrat dhe gratë e harruara” të TV. Këta shikues priren të jenë më të moshuar, më pak të pasur dhe jetojnë në zona me akses të kufizuar në brez të gjerë, duke i bërë më të vështirë arritjen e tyre përmes kanaleve tradicionale dixhitale. Megjithatë, ato mund të përfaqësojnë një bllok votimi të rëndësishëm dhe me ndikim dhe mund të ndikojnë ndjeshëm në rezultatet e një zgjedhjeje të ngushtë.

Tani te kthehemi tek këto turma është në buzë të kolltuqeve, duke shtrënguar kokoshkat e tyre – sepse kujt i duhet substancë kur kemi një balet të mirë për vrasjen e personazheve? Njeri quhet “fashist”, tjetra e padenjë për presidente , dhe presidenti i larguar me një grusht të heshtur pallati i quan të gjithë mbështetësit e kundërshtarit “plehra”.

Akti 2: Orkestra e Manipulimit Emocional

Më tej, ne kemi baladën tronditëse të “Gjyshja ime vdiq për shkak të Politikës X”. Kandidati B, me një lot që i rrotullohet në faqe, tregon historinë e gjyshes së tyre të dashur, e cila patjetër do të kishte jetuar deri në 120 vjeç nëse nuk do të ishte për politikat mizore të kandidatit A. Orkestra fryhet dhe në ekran shkëlqejnë imazhet e këlyshëve, ylberëve dhe pamjeve të perëndimit të diellit. Tregoni zmadhimin e ngadaltë në fytyrën e kandidatit B—sepse asgjë nuk thotë “Më intereson” si një pamje nga afër në kohën e duhur gjatë një montazhi sentimental.

Në Michigan kandidati republikan për në senat i mbështetur nga Trump, Mike Rogers quhet vrasësi i pleqve sepse bashkëpunoi kur qe kongresmen me kompanitë farmaceutike dhe si pasojë vdiqën shumë të moshuar, ndërsa kundërshtarja demokrate Elissa Slatking, e shkatërroi industrinë e Makinave të Michiganit pasi mbështeti makinat elektrike. Ekzagjerim, ekzagjerim, ekzagjerim I dyanshëm…

Gara presidenciale është ndezur për muaj të tërë, por shumë fushata të Dhomës së Përfaqësuesve kursyen burimet e tyre për shtrirjen përfundimtare përpara se të shkarkojnë paratë e tyre për çështjet që ata më së shumti duan të theksojnë. Dhe ajo që po ndodh në Dhomë flet shumë për mjedisin politik që do të vendosë edhe zgjedhjet presidenciale.

Një analizë e NBC News e gati 150 reklamave televizive të transmetuara gjatë javës së kaluar në 44 distriktet më konkurruese të Shtëpisë së Përfaqësuesve të identifikuar nga  nuk gjeti asnjë reklamë demokratike të kontrolluar me emrin e Donald Trump dhe vetëm katër reklama të GOP të referuara ose shfaqura drejtpërdrejt Kamala Harris. Është e vështirë të imagjinohet se do të ishte rasti nëse Joe Bidenin nuk do ta largonin nga gara.

Kostoja e jetesës është parësore, veçanërisht te republikanët.

Kostoja e lartë e jetesës mbetet në krye të mendjes për votuesit dhe çështja ka qenë duke dominuar garat e Shtëpisë, me gati një të katërtën e reklamave që i referohen çështjes. Rreth 40% e reklamave të fundit të GOP janë fokusuar në koston e jetesës, krahasuar me rreth 16% të spoteve demokratike. Republikanët e shohin këtë çështje si një çështje të spikatur për partinë në fletëvotim, me votuesit në sondazhet e fundit që i dhanë Trumpit nota më të larta në ekonomi sesa Harris.

Sulmet demokratike ndaj abortit janë kryesisht pa përgjigje, ndërsa sulmet e GOP në kufi po nxisin një përgjigje.

Demokratët po sulmojnë mundësinë e abortit, duke i bërë jehonë një argumenti kyç nga fushata e Harris. Aborti ishte çështja kryesore në vendet demokratike, referuar në 30% të reklamave të partisë në javën e fundit. Vetëm dy republikanë lëshuan reklama gjatë javës së fundit për këto çështje.

Ndërsa republikanët kanë nisur sulme ndaj sigurisë kufitare, më shumë demokratë i janë përgjigjur atyre mesazheve, me rreth 20% të reklamave demokrate që përmendin këtë çështje. Kjo i bën jehonë vendimit të Harris për të dalë me një reklamë kufitare brenda disa javësh pasi u bë kandidati presidencial demokrat, pasi Biden nuk bëri asnjë reklamë të vetme televizive në kufi gjatë fushatës së tij 2024.

Si po e shohin votuesit e Gen Z ndeshjen Harris-Trump

Një sondazh i ri i NBC News Stay Tuned Gen Z, i mundësuar nga SurveyMonkey, tregon se Harris ka hapur një epërsi ndaj Trump me votuesit e rinj, por është duke mbetur prapa kufijve të Bidenit për vitin 2020 me bllokun kritik.

Gjysma e votuesve të regjistruar nën 30 vjeç thanë se mbështesin Harris, krahasuar me 34% për Trump. Një në 10 të anketuar thanë se nuk do të votojnë në zgjedhjet presidenciale, ndërsa 6% thanë se mbështesin një kandidat tjetër.

Harris mbështetet nga 60% e votuesve të rinj që thonë se janë pothuajse të sigurt se do të votojnë këtë vjeshtë. Kjo shifër është në përputhje me 60% të 18-29-vjeçarëve të fituar nga Biden katër vjet më parë, sipas rezultateve të sondazhit të daljes nga NBC News.

Hendeku gjinor: Gratë e reja thanë se do të votojnë për Harris me 30 pikë. Të rinjtë gjithashtu thanë se favorizojnë Harris, por me vetëm 4 pikë ndaj Trump.

Hendeku arsimor: Harris udhëhoqi Trump midis të diplomuarve në kolegj (56% deri në 30%) dhe studentë të regjistruar aktualisht të kolegjit (54% në 29%). Mbështetja midis dy kandidatëve është e barabartë me 41% në mesin e votuesve të rinj pa diplomë kolegji, të cilët aktualisht nuk janë të regjistruar në shkollë.

Për çështjet: Tre në 10 votues nën 30 vjeç thanë se inflacioni dhe kostoja e jetesës janë problemi më i rëndësishëm me të cilin përballet vendi, i ndjekur nga kërcënimet ndaj demokracisë (11%) dhe aborti (9%).

Si i zhvilloni zgjedhjet për ndryshim – kur të dy kandidatët janë nënkryetar në detyrë dhe ish-presidenti më i fundit?

Shkurtimisht, kandidati që humbet ka të ngjarë të jetë ai që shumica e votuesve të lëkundur e shohin si më “të ngjashëm me pushtetin” në mendjet e tyre. Dhe debati javën e ardhshme do të shkojë shumë në vendosjen e kësaj, në varësi të asaj se sa mirë bëjnë kandidatët në pikturimin e tjetrit si pjesë e problemit aktual.

Kur ju tërhiqeni dhe të shqyrtoni qëndrimin e votuesve të SHBA-së nëse vendi po shkon në drejtimin e duhur apo në rrugën e gabuar, vendi në thelb ka qenë në anën e “rrugës së gabuar” për gati dy dekada – e quani atë një gjë masive. dhe recesioni politik brez pas brezi.

Dhe rezultatet tona të zgjedhjeve presidenciale dhe afatmesme në atë kohë kanë treguar se shumica e elektoratit në fjalë kërkonte ndryshim.

Vetëm dy zgjedhje kombëtare në këtë shekull – 2004 dhe 2012 – nuk panë një rrokullisje të njërës nga tre qendrat e mëposhtme të pushtetit të Uashingtonit: Shtëpia e Bardhë, e cila ka ndryshuar duart partiake tri herë (2008, 2016 dhe 2020); Senati katër herë (2002, 2006, 2014 dhe 2020); dhe Dhoma katër herë (2006, 2010, 2018 dhe 2022).

Akti 3: Propozimi i Politikës  së dhuratave dhe mitingjeve 

Ndërsa tymi largohet nga vorbulla emocionale, ne jemi trajtuar me Propozimin e Politikave të mitingjeve Jamboree! Kandidati A ngjitet në skenë me një tabelë që ka më shumë grafiku me byrek sesa politikat aktuale. “Unë do të ulë taksat, do të krijoj vende pune dhe do të zgjidh ndryshimet klimatike – të gjitha duke u dhënë të gjithëve pica falas !” Turma shpërthen në një ovacion të vazhdueshëm, duke injoruar me lumturi faktin se askush nuk e ka idenë se si do të financohet kjo. Kandidati B vijon me një shfaqje verbuese të premtimeve të paqarta, duke përhapur fjalë buze si “sinergji”, “risi” dhe “ndryshim” me braktisje të egër. Publiku mbetet të pyesë nëse janë në një tubim politik apo në një bisedë TED. 

Të dy kandidatët janë dhe duhet ta kenë të vështirë të bëjnë kërkesë për ndryshim thjesht për shkak të punës së tyre aktuale dhe të mëparshme.

Reklamat e Donald Trump

Reklamat e Trump zakonisht fokusohen në tema të tilla si:  Rritja ekonomike: Theksimi i krijimit të vendeve të punës, uljes së taksave dhe derregullimit. Reklamat e tij shpesh theksojnë sukseset nga mandati i tij i mëparshëm, duke e portretizuar atë si një lider të fortë për ekonominë.

 Patriotizmi dhe siguria kombëtare: Reklamat shpesh përfshijnë imazhe të flamurit dhe ushtrisë amerikane, duke promovuar një qëndrim të ashpër ndaj imigracionit dhe krimit.

 Kritika ndaj kundërshtarëve: Reklamat e Trump sulmojnë shpesh kundërshtarët e tij, duke i inkuadruar ata si të paprekshëm ose joefektiv. Ai shpesh përdor një gjuhë të fortë dhe të drejtpërdrejtë për të përcjellë pikat e tij.

Reklamat e Kamala Harris

Reklamat e Harris në përgjithësi fokusohen në:

 Drejtësia Sociale dhe Barazia: Reklamat e saj shpesh theksojnë çështje si drejtësia racore, të drejtat e grave dhe aksesi në kujdesin shëndetësor, duke treguar përkushtimin e saj ndaj vlerave progresive.

 Empatia dhe Uniteti: Mesazhet e Harris shpesh theksojnë bashkimin e njerëzve dhe dëgjimin e zërave të ndryshëm, shpesh duke shfaqur histori nga zgjedhësit ose anëtarët e komunitetit. Pavarësisht çka ka pas thënë më parë 

 Zgjidhjet e politikave: Reklamat e saj priren të përqendrohen në propozime specifike të politikave, të tilla si reforma arsimore, veprimi i ndryshimeve klimatike dhe kujdesi shëndetësor i përballueshëm, duke synuar ta paraqesin atë si një zgjidhës problemesh, por asgjë konkrete. Do tu japim 6 dollare per kujdes shëndetësor 25 dollarë çifteve për shtëpi te re, por nga dalin fondet?

Dallimet kryesore

 Toni: Reklamat e Trump janë shpesh më konfrontuese dhe luftarake, ndërsa reklamat e Harris priren të kenë një ton më shpresëdhënës dhe përfshirës përveç kur flet për një Trump Fashist  apo kur Biden i quan mbështetësit e Trump -plehra .

 Audienca e synuar: Trump i bën thirrje një baze që vlerëson temat tradicionale konservatore, ndërsa Harris synon të angazhojë votues të rinj dhe progresistë që kërkojnë ndryshime sistematike.

Të dyja strategjitë janë krijuar për të rezonuar me mbështetësit e tyre përkatës dhe për të lëkundur votuesit e pavendosur gjatë fushatave.

Finale: Thirrja për Veprim 

Sot që show i afrohet fundit, të dy kandidatët nxitojnë drejt përpara, duke tundur krahët dhe duke bërtitur: “Votoni për mua! Sepse nëse nuk e bëni, gjithçka do të shkojë tmerrësisht keq!” Fishekzjarret shpërthejnë, konfeti bie dhe shikuesit mbeten me një zgjedhje që duket më shumë si një lojë karrigesh sesa një vendim i informuar. Reklama përfundon me mohimin e detyrueshëm: “Paguhet nga Komiteti për të zgjedhur dikë, këdo – për shkak të demokracisë!”

Dhe ja ku e keni! Cirku që është reklama politike – ku logjika është lënë në derë, dhe e vetmja gjë që ka vërtet rëndësi është performanca. Ndaj kapni kokoshkat, o njerëz, sepse në këtë sezon zgjedhor nuk ka të bëjë vetëm me atë se kush merr më shumë vota; ka të bëjë me atë se kush mund të bëjë shfaqjen më të mirë!

Stop ,spot….

Në 35-vjetorin e rënies heroike të veprimtarëve të shquar çlirimtarë, Afrim Zhitia e Fahri Fazliu, kryetari i Kuvendit të Republikës së Kosovës, Glauk Konjufca së bashku me kryeministrin Albin Kurti, bëri homazhe dhe vendosi lule pranë varreve ku prehen eshtrat e dy heronjve.

Kryetari Konjufca tha se liria e Kosovës erdhi sepse kishte çlirimtarë si Afrim Zhitia dhe Fahri Fazliu, duke lënë porosinë e qartë se mirë të vdiset me armë në dorë kundër Serbisë okupatore, se sa të jetohet në robëri.

Kreu i Kuvendit tha se Afrimi e Fahriu jo vetëm që ishin çlirimtarë e luftëtarë, por edhe intelektualë të mëdhenj.

“Veprat e tyre, shkrimet e tyre, mendimi i tyre politik na frymëzon edhe sot e kësaj dite, sepse është mendim politik çlirimtar, është mendim politik i vetëdijes së lirisë. Ata përmes sakrificës së tyre sublime, duke dhënë edhe jetën për atdhe, lanë amanetin për çlirimtarët e ardhshëm. Duke e dhënë shembullin e tyre ideal, përmes dhënies së jetës, u bënë pararendës të vërtetë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, prandaj do të kujtohen e do të nderohen gjithmonë nga institucionet dhe populli i Kosovës”, theksoi kryetari Glauk Konjufca.

Nga Jan-Werner Müller/

Ky libër analitik dhe provokues shtrihet në histori dhe merr shembuj nga Amerika Latine, Evropa dhe SHBA-ja, për të përcaktuar karakteristikat e populizmit dhe shkaqet e thella të triumfit elektoral në kohët tona. Sipas autorit, populizmi është gjithmonë anti-pluralist. Ndërsa populistët mund të fitojnë zgjedhjet dhe të qeverisin, ata tentojnë të përmbysin institucionet demokratike sapo të jenë në pushtet. Ata shpesh minojnë gjyqësorin, dobësojnë shtypin dhe kërkojnë të gërryejnë kontrollet mbi autoritetin e tyre, duke i transformuar sistemet demokratike në regjime më autoritare.

Sipas Muller karakteristikat e populizmit përfshijnë:

1. Retorikë Anti-elitë: Populistët shpesh e përshkruajnë veten si mbrojtës të popullit kundër interesave të elitës.

2. Fokusi në “vullnetin e popullit”: Populistët zakonisht flasin për “vullnetin e popullit” si një vlerë supreme që duhet të udhëheqë qeverinë, duke shpërfillur ose sfiduar procedurat tradicionale demokratike.

3. Qasje “Ne kundër Tyre”: Populizmi e ndan shoqërinë në dy grupe të kundërta: “ne”, populli i zakonshëm, kundrejt “atyre”, elitave dhe institucioneve të korruptuara.

Ndërsa populizmi mund të jetë i majtë ose i djathtë, ai shpesh bëhet i kontestueshëm sepse priret të nxisë polarizimin dhe të përdorë retorikë të fortë që mund të cenojë institucionet demokratike dhe sundimin e ligjit.

Ai shpjegon se populistët bëjnë pretendime specifike që i dallojnë ata nga aktorët e tjerë politikë. Këto pretendime rrotullohen rreth pikëpamjes së tyre moraliste për politikën dhe qasjes së tyre përjashtuese ndaj përfaqësimit. Ja çfarë thonë zakonisht populistët, sipas Müller:

– Vetëm ne përfaqësojmë popullin e vërtetë

Populistët pretendojnë se janë përfaqësuesit e vetëm autentikë të “popullit”. Ata argumentojnë se kanë një lidhje unike me popullin dhe vullnetin e tyre, ndryshe nga kundërshtarët e tyre, të cilët portretizohen si pjesë e një elite apo establishmenti të korruptuar. Ky është një element kyç që përcakton populizmin – nuk ka të bëjë vetëm me kritikën e elitave, por me pretendimin e një monopoli mbi legjitimitetin politik.

Cfarë bëjnë populistët, ose populistët në pushtet…

•Në *Çfarë është Populizmi?*, Jan-Werner Müller përshkruan se si populistët në pushtet zakonisht sillen në mënyra që minojnë demokracinë:

•1. **Mënimi i institucioneve**: Populistët dobësojnë institucionet demokratike si gjyqëstarët, mediat e pavarura dhe legjislaturat, të cilat ata i shohin si barriera për sundimin e tyre. Ata shpesh zëvendësojnë gjyqtarët, censurojnë ose kooptojnë shtypin dhe anashkalojnë partitë opozitare.

•2. **Pretendimi i përfaqësimit ekskluziv**: Populistët këmbëngulin se ata janë përfaqësuesit e vetëm legjitim të “popullit”, duke i hedhur poshtë kundërshtarët dhe kritikët politikë si të korruptuar ose armiq të kombit.

•3. **Refuzimi i pluralizmit**: Populistët nuk tolerojnë mospajtimin ose diversitetin në pikëpamjet politike, duke përjashtuar pakicat dhe grupet opozitare, duke sulmuar kështu thelbin e pluralizmit demokratik.

•4. **Shfrytëzimi i krizave**: Ata shpesh përdorin kriza reale ose të prodhuara—si emergjencat kombëtare ose kërcënimet e sigurisë—si një pretekst për të zgjeruar fuqinë e tyre dhe për të justifikuar masat e jashtëzakonshme, duke gërryer kontrollet dhe ekuilibrat.

Përgatiti: Prof. Dr. Sylë Ukshini