Evarist Beqiri/

Ky shkrim është botuar para 182-viteve nga gazeta austriake “Lloyd Austriaco”, më 28 korrik 1842, në faqen numër dy. Ai flet për Mahmud bej Vlorën dhe ndihmën bujare që ai i jep ekuipazhit të një anije austriake, viktimë të një sulmi piratësh në brigjet shqiptare. Mahmud bej Vlora, ishte i biri i Ismail bej Vlorës dhe babai i Ismail Qemal Bej Vlorës.

Disa pjesë nga shkrimi: “Anija e lartpërmendur mbërriti në Durrës. Mahmud Beu, i biri i Ismail Beut nga Vlora sapo u informua për ngjarjen, mori të gjitha masat për t’i siguruar bujarisht ekuipazhit të mbathura, njëkohësisht i dha kapitenit Giaxevich, të gjitha paratë që dispononte me vete në atë moment, duke shtuar edhe një sasi ari, si kompensim për atë çka i ishte grabitur.

Ai arrestoi edhe disa persona nga fshati Dukat, si të dyshuar për aktin, si edhe për t’i detyruar të paguajnë vlerën e plotë të sendeve të grabitura. Më pas anija austriake “Trionfo” u nis nga Durrësi për në Maltë…”.

I ati i Ismail Qemalit, Mahmud Vlora ishte fisnik dhe idealist dhe këto tipare i kultivoi edhe tek i biri. Biblioteka e tij ka qenë ruajtur pjesërisht deri në vitin 1944 në bibliotekën e familjes Vlora. Eqrem Vlora dëshmon se Ismail Qemali i fliste atij shpesh për të atin. “Një ditë Mahmud beu”, – tregon Ismail Qemali, – “me sy të përlotur e me një libër në dorë, po rrinte në një cep të dhomës së tij të punës. Vjen brenda kushëriri i tij Selim pasha (i cili nuk dinte as shkrim as këndim) dhe e pyet i shqetësuar: ‘Çfarë ka ndodhur, Mahmud? Përse po qan?’ Mahmud beu i tregoi librin: ‘Shiko këtu çfarë po lexoj! Ky është Gerusalemme liberata ( Jeruzalemi i çliruar) i Torkuato Tasos: sikur ta dije se me ç’vargje të mrekullueshme i ka shprehur idetë e tij të larta për bujarinë, njerëzdashjen, drejtësinë dhe lirinë edhe ti do të qaje!’. Selim pasha kishte qeshur muaj radhazi me këtë histori dhe pastaj për vite të tëra e tregonte si histori”.

Modelet janë shumë të rëndësishme për zhvillimin e lidershipit. I ati i tij ishte shembulli me të cilin u rrit Ismail Qemal Vlora. Qysh në fëmijëri, Ismail Qemali do të provonte shijen e kulturës europiane, nëpërmjet mësimit dhe leximit në italisht dhe frëngjisht. I ati i tij ndikoi që ai veç shqipes, turqishtes dhe greqishtes, të mësonte edhe italisht dhe frëngjisht. Vetë Mahmud bej Vlora zotëronte disa gjuhë (turqishten, italishten, greqishten, frëngjishten). Duke qenë edhe vetë një njohës i gjuhëve dhe letërsisë europiane, ai donte që ti rrënjoste atij që në vogëli dashurinë për gjuhët dhe kulturën europiane, duke i vendosur në dispozicion edhe bibliotekën e pasur personale që zotëronte. Ismail Qemali thotë se: “Ai donte qysh kur isha i vogël, të ushqente tek unë zell dhe shije për kulturën europiane”.

Mahmud bej Vlora dhe Selim Vlora, xhaxhai i Ismail Qemalit, ishin udhëheqësit e kryengritjes popullore kundër reformave të Tanzimatit (1839 – 1876). Më 3 nëntor të vitit 1839, u shpallën zyrtarisht reformat e Tanzimatit. Më 2 mars të vitit 1847, zyrtarët turq arritën në Delvinë, për të lexuar dekretin e reformave për Labërinë. Ata nuk dinin shqip, por edhe shqiptarët nuk dinin turqisht, prandaj përkthimin e bëri Mahmud bej Vlora, që nuk e kishte harruar vrasjen e pabesë të të atit në Janinë. Ai ia përktheu popullit, dekretin sipas mënyrës së vet: “Ata kërkojnë djemtë tanë. Puna e parë do t`ua presin perçen, do t`ua marrin pushkën dhe fustanellën dhe pastaj do u veshin çitjane që të duken si gra. Në u pëlqeftë t`ua marrin të gjitha shenjat e burrërisë me të cilat keni fituar në mijëra beteja, bukur, binduni rregullave të reja, në mos atëherë vendosni vetë se çfarë duhet të bëni”.

Në fakt, me këtë gjuhë, Mahmud bej Vlora i bëri thirrje Labërisë të merrte armët. Si rezultat i shtypjes dhe mohimit të të drejtave të shqiptarëve, më 1847 vala e kryengritjeve popullore kundër reformave të Tanzimatit u përhap gati në të gjithë Shqipërinë. Pas shtypjes së saj ata të dy u arrestuan dhe u internuan në Konia të Azisë së Vogël.

Por, në vitin 1850, Porta e Lartë filloi një politikë pajtuese kundrejt shqiptarëve. Sulltan Abdylmexhidi (1839-1861), vendosi në provincat shqiptare të perandorisë valinj me origjinë shqiptare. Në shkurt 1850 në Janinë, Ismail Rahmi Pasha, nipi i Ali pashë Tepelenës, u emërua si guvernator i “Shqipërisë së Poshtme”, dhe në Prizren, u emërua si guvernator i “Shqipërisë së Epërme”, Ismail Pasha Pliasa. Tashmë era dukej se po frynte në favor të familjes Vlora.

Dy valinjtë e sapoemëruar kishin lidhje gjaku nga ana mashkullore dhe femërore me Vlorajt. Kjo politike e re e Portës së Lartë ndaj shqiptarëve, favorizonte kthimin e të dëbuarve. Kështu që, në fund të vitit 1851 ose në fillim të vitit 1852, Mahmud bej Vlora, erdhi nga Konia në Vlorë, duke marrë sërish zyrtarisht kryesimin e familjes dhe udhëheqjen e krahinës. Ndërkohë, vëllai i tij Selim pashë Vlora dhe prijësi i shquar Çelo Picari, u konsideruan akoma të rrezikshëm nga qeveria otomane dhe nuk u lejuan të ktheheshin akoma. Këto ngjarje do të shënjonin fëmijërinë e Ismail Qemalit.

Ndjenja e mirëfilltë e përkatësisë kombëtare nis të zhvillohet te shqiptarët vetëm pak para mesit të shekullit të XIX, pikërisht me fillimet e veprimtarive kulturore-kombëtare. Për t’i armiqësuar shqiptarët me turqit, kanë ndikuar edhe luftërat e pandalura lokale kundër autoriteteve turke gjatë kohës së zbatimit të reformave të Tanzimatit. Karakteristikë për këtë armiqësim është një dokument, i cili disa vite më parë Tanzimatit as që mund të mendohej. Ai gjendet sot në bibliotekën e parlamentit grek në Athinë dhe është një vendim i Kuvendit të krejt Labërisë më 18 mars 1847, nën kryesinë e Mahmud bej Vlorës (i ati i Ismail Qemalit), të Abdyl Bej Delvinës dhe të Myslim Gjonlekës (i biri i Zejnel Gjonlekës), ku i bëhet thirrje mbretit grek të mbështesë kryengritjen shqiptare kundër Turqisë, në këmbim të krijimit të “Mbretërisë greko-shqiptare”, brenda së cilës secili komb do të qeverisej në mënyrë të pavarur dhe vetëm personi i sundimtarit, si edhe ushtria e marina do të ishin të përbashkëta. Kërkesën e kanë nënshkruar 44 figura të shquara shqiptare (ndër ta vetëm pesë ortodoksë). Kryeministri i atëhershëm grek Ioannis Kolettis, e përkrahu këtë kërkesë. Por, kolegët e tij dhe parlamenti nuk e pranuan statusin e veçantë që kërkonin shqiptarët brenda kësaj mbretërie.

Në vitin 1854, bandat andarte shoviniste të organizuara nga qeveria greke filluan luftën për pushtimin e trojeve shqiptare në Thesali. Ata donin të merrnin Janinën dhe krahinat e tjera të Jugut të Shqipërisë, duke kryer masakra mbi popullatën civile shqiptare. Në këto kushte, për herë të parë, shqiptarët u ndjenë të kërcënuar nga fqinjët dhe elita shqiptare u shty drejt zgjedhjeve të detyruara për aleancë politike dhe ushtarake, mes Perandorisë Osmane dhe fqinjëve. Mahmud bej Vlora dhe Selim pashë Vlora me trupat e tyre nga Labëria i prapsën grekët në Mecovë. Mirëpo qeveria turke nuk i shpërbleu vullnetarët. Krerët protestuan dhe i thanë se ata e kishin ndjekur atë duke i besuar fjalës së tij.

Qeveria osmane i dha atij obligacione shtetërore pa vlerë, por si besnik i “fjalës së dhënë”, ai paguante me paratë e veta. Mahmud Vlora u detyrua të shiste të gjitha çifligjet e tij për të paguar ushtarët “se nuk donte ta hante fjalën dhe të nxinte fytyrën” dhe ra në varfëri. Për këtë arsye, këtë varfëri e trashëgoi edhe Ismail Qemali, i cili kaloi një rini shumë të vështirë. Megjithatë, falë aftësive dhe cilësive të jashtëzakonshme, ai arriti të bëjë karrierë, duke prekur majat e administratës së Perandorisë Osmane. Mbajtja e besës dhe fjalës së dhënë ishte një tipar karakteristik i prijësve shqiptarë. Këtë tipar fisnik e trashëgoi Ismail Qemal Vlora…

Prof.as.dr. Thanas Gjika/

Në historinë botërore kanë dalë herë pas here drejtues shtetesh të pasura që e kanë drejtuar vendin e tyre drejt armatimit dhe pastaj janë përpjekur te zgjerojnë territoret e shtetit të tyre me luftë pushtuese. Mirëpo shkëlqimi i tyre ka qenë i shkurtër, shumë shpejt ka ardhur katastrofa, largimi i tyre me turp nga jeta dhe historia. Në jetën e Europës si të tillë ishin Adolf Hitleri e Benito Musolini. Mirëpo Vladimir Putini, sundimtari i sotëm i Federatës Ruse nuk i ka parasysh përfundimet e turpshme të Hitlerit dhe të Musolinit. Ai frymëzohet nga testamenti qe ka lene Cari i Rusise, Pjetri Madh, ku midis tjerash shkruhet: “Rusia duhet te luftoje gjithnje per te zgjeruar territoret e veta. Duhet te forcoje frymen e pansllavizmit tek popujt sllave te Europes e Ballkanit dhe te fute ne ngrindje shtetet europiane midis tyre per t’i shkaterruar e sunduar nje dite”.

I frymezuar nga keto mesime Putini nuk e degjoi Mikail Gorbacovin, hoqi dore nga ecja drejt demokratizimit te jetes se Fedrates Ruse, nuk e afroi Rusine me boten Euro-Atlantike, por mbolli urrejtje ndaj demokracive perendimore. Ne vend qe te ngrinte mireqenien e popullit, zhvilloi industrine ushtarake dhe, nje dite te vitit 2014 pushtoi ushtarakisht gadishullin e Krimese, me te cilin nuk kishte lidhje tokesore. Ky gadishull prej 70 vjetesh bente pjese ne Republiken e Ukraines, kur Ukraina ishte pjese e Bashkimit Sovjetik.

Mbas 8 vjetesh, me 2022, vijoi ne rrugen e pushtimeve dhe pushtoi tri krahinave te tjera te Ukraines ne kufi tokesor midis Rusise dhe Ukraines. Kesaj radhe bota euro-atlantike nuk u mjaftua vetem me nota diplomatike, por i doli ne krah Republikes se Ukraines duke I shpallur Rusise sanksione dhe duke iu pergjigjur pozitivsht kerkesave te udheheqesit patriot te Ukraines, V. Zelenski, per t’i dhene arme dhe paisje luftarake ne menyre qe ushtria ukrainase ta fitoje luften per clirimin e territoreve te pushtuara nga ushtria ruse.

Putini synon ta perjetesoje pushtimin e kater krahinave te Ukraines. Ai nuk e ka te qerte se lufta e sot5me Rusi – Ukraine nuk eshte thjesht lufte midis Rusise dhe Ukraines, por lufte midis sistemit te tij diktatorial dhe demokracise perendimore. Kete lufte nuk ka sesi ta fitoje diktatori Putin…

Ashtu si humbi luften Hitleri do ta humbe edhe Putini. Ashtu sikunder ne Gjermani pas kapitullimit te nazizmit erdhen ne fuqi forca perparimtare antinaziste qe krijuan Gjermanine e re demokratike, edhe ne Rusi, pasi te perfundoje lufta ne favor te Ukraines, do te vijne ne pushtet forca perparimtare antipansllaviste, te cilat do te krijojne nje Rusi demokratike. Kjo Rusi me pasurite e medha tokesore dhe njerezore do te behet fuqia numer nje ne Europen e neserme demokratike.

Prof. Xhelal Zejneli/

Nuk gjetëm shtigje që e lidh Makondon me botën. Jemi të izoluar . Do të vazhdojmë t’i përlajmë gjelat!

“Njëqind vjet vetmi” (spanjisht – Cien años de soledad) është roman i shkrimtarit kolumbian Gabriel Garsia Markez (Gabriel García Márquez, 1927-2014), të botuar në Spanjë në vitin 1967. Vepra korri sukses të jashtëzakonshëm dhe është përkthyer në shumë gjuhë të botës. Kjo vepër paraqet zbulim më të madh të stilit postmodern të të shkruarit. Kur u bë libër i dytë më i shitur në tërë historinë e letërsisë spanjolle, vepra korri edhe sukses komercial, menjëherë pas “Don Kishotit” të shkrimtarit spanjoll Miguel de Servantesit (Miguel de Cervantes, 1547-1616).

“Njëqind vjet vetmi” është vlerësuar si më i miri roman i Evropës, i botuar nga një joevropian. Është vlerësuar si roman i vështirë për t’u kuptuar.

Lufta midis guerilëve të Makondos, në një anë dhe kompanisë së bananeve, në anën tjetër, zgjati njëzet vjet. Pas dy dekadave, midis palëve ndërluftuese u arrit një marrëveshje paqeje. Guerilët luftën s’e humbën, por edhe nuk e fituan. Historinë do ta shkruanin, jo guerilët, por kundërshtarët e tyre.

Varrimi i njërit prej komandantëve të gueriles u bë me gjashtë vetë. Ishte një ditë me shi. Arkivoli me trupin e komandantit ishte vendosur në karrocë që tërhiqej prej katër kuajve. Rruga nëpër të cilën kalonte karroca ishte mbuluar nga balta. Rrotat e karrocës ishin zhytur deri në gjysmë në baltë. Me të mësuar për varrimin, Ursula i kërkoi mbesës së vet, Amarantës, ta nxirrte te dera, për t’ia dhënë përshëndetjen e fundit prijësit të guerilëve. Plaka ishte njëqindvjeçare. Kishte mbetur sa një kumbull. As shihte, as dëgjonte. Komandanti ishte rritur në oborrin e saj. I kishte dhënë gji, njësoj si djalit të vet. U ndal nën strehën e derës së oborrit. Shiu binte rrëke. Në shenjë nderimi për nënën e guerilëve, Ursulën, gjashtë guerilët e ndalën karrocën me kufomën e kryekomandantit. Ursula salutoi, duke ngritur grushtin përpjetë.

Makonadasit nuk e dinin se atë ditë shkonte në amshim njeriu i cili njëzet vjet kishte udhëhequr 200 mijë guerilë, në luftë kundër kompanisë së bananeve. Histori për luftën e tyre s’kishte. Atë e shkruanin të tjerët.

* * *

Në këtë vepër Markezi punoi plot 15 muaj pandërprerë, duke u tjetërsuar nga pjesa tjetër e botës, në dhomën e vet, bashkë me faqet e letrës që gjithmonë i mungoni dhe cigareve.

Në pikëpamje kronologjike, romani përcjell familjen Buendia dhe historinë e fshatit mitik Makondo. Titulli i veprës tregon se veprimi i romanit zgjat njëqind vjet. Megjithëkëtë, veprimi nuk është i kufizuar në mënyrë rigoroze në atë periudhë kohore. Shumë kritikë janë dakord se “një vjet” është përdorur si metaforë. Kjo papërcaktueshmëri e kohës ndikon në interpretimin e kohës sipas mënyrës që është karakteristike për romanin, në të cilin ndërthuren mendimet dhe përshtypjet se koha përsëritet, e ndërron shpejtësinë apo plotësisht ndalet të rrjedhë në pjesë të ndryshme të rrëfimit. Duket sikur të gjitha ngjarjet ndodhin disi në të njëjtën kohë.

Sikundër edhe shumë romane të tjera të Markezit, “Njëqind vjet vetmi” i takon një zhanri karakteristik në të cilin janë kombinuar elemente të romantikës, të historisë dhe të fantastikes. Vepra është e pasur me metafora dhe ironi dhe është ndërtuar në mënyrë të përsosur mbi baza të realizmit magjik.

* * *

Veprimi i romanit “Njëqind vjet vetmi” nuk është i caktuar me kufijtë që i vendos realiteti. Ai i kapërcen ato, duke i fshirë kufijtë e tij me një guxim të tillë, saqë vetë realiteti i shtrin rrënjët e veta në fantazi. Raporti midis realitetit dhe fantastikes është harmonizuar në mënyrë të përsosur, në rrafshin e një objektiviteti të jashtëzakonshëm. Kësisoj është krijuar efekti i një realiteti fiktiv që i shemb të gjitha muret pengues që i vendos realiteti i ashpër, duke e privuar lexuesin që ta përjetojë veprën plotësisht. Duke i përsëritur shkallë-shkallë temat e njëjta nëpër roman, Markezi dëshmon në të vërtetë për natyrën ciklike të historisë, të cilën gjithsesi nuk duhet harruar, ngase një harresë e tillë sjell me vete të këqija të shumta.

Romani e përcjell fatin e familjes Buendia në fshatin Makondo. Edhe Makondo është një prej fryteve të imagjinatës së Merkezit. Makondo edhe pse krijohet në fillim të romanit dhe shkatërrohet në fund të tij, krijon përshtypjen se është i përhershëm. Kjo ndodh mbase për shkak të faktit se ky fshat mitik nuk shfaqet vetëm në këtë roman të Markezit.

Personazhet

Trungu familjar Buendia

Brezi i parë

Hose Arkadio Buendia (José Arcadio Buendía)

Patriarku i familjes Buendi, Hose Arkadio Buendia është njeri me vullnet të fuqishëm i cili, edhe fizikisht, edhe psiqikisht “tjetërsohet” prej familjes së vet, në momentin kur udhëhiqet nga interesi për mister filozofik. Buendia e udhëhiqte Makondon në vitet e hershme të fshatit.

Hose Arkadio Buendia tri herë ndërmori ekspedita për të gjetur rrugë që e lidhin Makondon me botën. Rrugë nuk gjeti. I dëshpëruar, bashkë me ekspeditën, u kthye në fshat. Bashkëfshatarëve që e pritnin me ankth, u tha:

“Rrugë që na lidhin me botën, nuk gjetëm. Jemi të izoluar. Do të vazhdojmë t’i përlajmë gjelat!”

Në luftën e gjelave, merrte pjesë me gjelin e vet edhe Hose Arkadio Buendia. Gjatë një përleshjeje, gjeli i tij e mundi atë të një tjetri. Ai, gjeli i të cilit kishte humbur, iu drejtua me zemërim:

“Dëgjo ti Hose Arkadio Buendia, merre këtë gjelin tënd dhe çoja gruas tënde që t’ia bëjë atë punë që s’je në gjendje t’ia bësh ti!”

“Kujt ia thua ato fjalë, or ti horr i ligë?” – ia ktheu me të keq Hose Arkadio Buendija.

E nxori revolen dhe e qëlloi makondasin me tre plumba në gjoks. U kthye në shtëpi, e pa gruan e vet në oborr te zarzavatet, e zuri dhe e shtriu për toke, ia grisi rrobat dhe ia bëri punën.

E shoqja mbeti pa mend. “Ç’je duke më bërë kështu Hose?! Të paskan lënë mendtë!” – i tha ajo e habitur.

Prej çastit të vrasjes së bashkëfshatarit, Hose Arkadio Buendia nuk do të jetë ai që kishte qenë dikur. Nisi të çmendet, prandaj u detyruan ta nxjerrin në oborr dhe ta lidhin për gështenje.

* * *

Prania e tij në roman humbet kur ai fillon të çmendet, duke kërkuar gurin e magjistarit. Me kalimin e kohës e humb arsyen dhe fillon të flasë në gjuhën latine. Që atëherë, e lanë të lidhur për trungun e gështenjës. Para se të vdiste, gruaja e tij, Ursula (Úrsula) e liron dhe çon në dhomën e tij. Në prag të vdekjes, ai kthehet nën trungun e gështenjës ku edhe vdes.

Ursula Iguaran (Úrsula Iguarán)

Gruaja e Hose Arkadia Buendias, Ursula, është një prej personazheve kryesore të romanit. Jeta e saj shtrihet pothuajse nëpër të gjithë brezat e familjes. Ajo mbikëqyr familjen, i kryen punët e shtëpisë dhe kujdeset për Hose Arkadia Buendian. Ajo vdes në moshën midis 114 dhe 122 vjeçe. Kishte mbetur sa një kumbull dhe nuk ishte më e madhe se një fetus.

Brezi i dytë

Hose Arkadio (José Arcadio)

Hose Arkadio ishte djali i parë i Hose Arkadio Buendias, nga i cili trashëgoi vetinë e të qenit këmbëngulës si dhe sjelljen impulsive. Kishte për dashnore Pilar Ternerën, nga e cila u nda në fillim të shtatzënisë së saj. U bashkëngjitet romëve dhe largohet nga familja. Në Makondo kthehet pas disa vitesh si një i rritur. Thoshte se kishte lundruar nëpër detet e botës. Me të ardhur, martohet me të motrën e adoptuar, Rebekën. Që të dy u dëbuan nga shtëpia familjare. Vdes nga plaga e shkaktuar nga një plumb i panjohur, vetëm disa ditë pasi i kishte shpëtuar i vëllai nga dënimi me vdekje.

Koloneli Aureliano Buendia

Aureliano Buendia ishte djali i dytë i Hose Arkadio Buendias dhe personi i parë i lindur në Makondo. E pagëzuan me emrin e gjyshit. Aureliano kishte qarë në barkun e së ëmës dhe kishte lindur me sy të hapur.

Shoku i tij i fëmijërisë kishte bërë nja gabim. Si pasojë, kishin pësuar katër guerilë. Në përputhje me ligjet e luftës guerile, koloneli Aureliano shokun e vet e kishte dënuar me vdekje. Për rastin e rëndë kishte mësuar edhe e ëma, Ursula. Kërkoi ta çonin tek i biri. Ende pa gdhirë, u nis për te koloneli, për të arritur para muzgut. Rojet e shtabit të guerilëve mësuan se është nëna e kolonelit. E njoftuan komandantin për ardhjen e saj. “Le të hyjë”, u tha koloneli.

E paralajmëruan nënën:

“Do të hysh brenda dhe do të qëndrosh tre metra larg kolonelit. Mund të qëndrosh brenda, jo më shumë se tri minuta.”

Nëna hyri në shtabin e guerilëve. Me ta parë të ëmën, koloneli u ngrit në këmbë. Nëna bëri t’i afrohet, por rojet e shtabit e rrokën për krahu dhe ndalën.

“Ju paralajmëruam zonjë. Mund t’i drejtoheni kolonelit vetëm nga një distancë prej tre metrave. Qëndrimi Juaj këtu nuk mund të zgjatë më shumë se tri minuta.”

Nëna nuk ia tha të birit atë për të cilën kishte ardhur – ta tërheqë dënimin me vdekje ndaj shokut të tij të fëmijërisë. Që të dy ishin rritur në oborrin e saj. Që të dyve u kishte dhënë gji.

Në ato dy-tri minuta Ursula ia tha të birit fjalët më të rënda. Koloneli heshti. Ende pa kaluar tri minuta, rojet e shtabit të guerilëve iu afruan nënës, e rrokën për krahu dhe morën ta nxjerrin jashtë. Ajo e ktheu kokën kah i biri dhe i tha: “Dënimin që e ia ke dhënë shokut tënd të fëmijërisë, ta tërheqësh sa më parë. Ndryshe, për se jeta do ta kesh mallkimin tim.”

Koloneli Aureliano vetëm tani e kuptoi përse e ëma e kishte marrë gjithë atë rrugë, nëpër shtigjet e egra të fushëbetejave.

* * *

Koloneli Aureliano nuk tregoi ndonjë aftësi të veçantë në dashuri. Besonte se zotëronte fuqi të mbinatyrshme për të parashikuar atë që do të ndodhte. Ato që i kishte thënë deri atëherë, kishin dalë të sakta. Lufton në anën e liberalëve, merr pjesë në 32 luftëra dhe disa herë ia ka dalë t’i shpëtojë vdekjes. Me të humbur interesin për luftë, nënshkruan me kompaninë e bananeve marrëveshjen e paqes dhe kthehet në shtëpi.

Aureliano s’ishte vetëm luftëtar. Ishte edhe poet. Në moshë të shtyrë, nisi ta humbë kujtesën dhe të bëhet i pandjeshëm për ndodhitë rreth vetes. Kohën e kalon në punëtori duke punuar peshq të artë. I shkëmbente për monedha të cilat i shkrinte dhe bënte prej tyre peshq të tjerë. Vdiq nën trungun e gështenjës nën të cilin babai i tij ishte i lidhur me vite.

Remedios Moskote (Remedios Moscote)

Remedia ishte vajza më e vogël e konservatorit dhe drejtuesit, Don Apolinar Moskote. Ngjyra e bukur e lëkurës dhe sytë e gjelbër smeraldi e bënin të jetë tërheqëse. Në moshën 12-vjeçare u martua me kolonelin Aureliano. Ishte shumë e re kur koloneli u dashurua në të. U desh të pritnin kurorëzimin derisa ajo të hynte në pubertet. Për befasinë e të gjithëve, ajo u bë një bashkëshorte e mrekullueshme dhe simpatike. Si rrjedhojë, e fitoi simpatinë e të gjithëve. Ishte i vetmi person që kujdesej për Hose Arkadio Buendian, gjatë kohës kur ai ishte i sëmurë. Për fat të keq, ajo vdes e re gjatë lindjes së fëmijës.

Amaranta

Amaranta ishte fëmija i tretë i Hose Arkadio Buendias. U rrit bashkë me simotrën e saj, Rebekën. Dashuria dhe delikatesa që shfaqte ndaj saj u shndërruan në xhelozi dhe smirë kur në jetën e tyre paraqitet Pietro Krespi (Pietro Crespi). Që të dyja e dashuronin me zjarr. Madje Amaranta kishte deklaruar se do ta vriste Rebekën po qe se martohet për Pietro Krespin. Por, pas vdekjes së Remedias, Amaranta u pendua për atë që kishte thënë. Pas kësaj, përjeton krizë emocionale.

Kur Rebeka martohet me Hose Arkadian (Jose Arcadio) dhe jo me Pietron, Amaranta e refuzon secilin që i vardiset, madje edhe Pietro Krespin. I dëshpëruar, ky e vret veten. Një prej atyre që i vardiseshin ishte edhe shoku më i ngushtë i vëllait të saj Aurelianos, koloneli Gerineldo Markez (Gerineldo Marquez), por ajo, pa ndonjë arsye, e refuzon edhe dorën e tij. Ka pasur marrëdhënie joseksuale me nipat e saj, me Aureliano Hosen dhe me Hose Arkadian.

Një ditë do të vdesim, i tha Amaranta vetes. Nisi të thurë mbulesën e saj të varrimit. Kur mbaroi së thururi, vdiq si një e virgjër dhe si një vajzë e vetmuar e pamartuar. Ishte disi e kënaqur ngase ishte pajtuar me fatin.

Rebeka

Rebeka është një bonjake që e adopton familja Buendia. Supozojnë se ajo është vajzë e farefisit të largët të Ursulës. Në fillim ajo ka qenë shumë e tërhequr, refuzonte të fliste dhe kishte një shprehi të çuditshme: hante truall dhe gëlqere nga muret e shtëpisë si dhe e thithte gishtin. Sjell me vete thesin me eshtrat e prindërve të vet dhe bisedon vetëm me shërbëtorët Visitacin dhe Kataurin (Cetaure). Paraqitet pasi që Hose Arkadio shkon me romët. Edhe pse ishte rritur në shtëpinë e familjes Buendia, e dëbojnë prej aty pasi u martua me Hose Arkadian. Vdekja e mistershme e Hose Arakdit është e ndërlidhur në mënyrë të pashpjegueshme me Rebekën. Pas kësaj, ajo jeton e izoluar nga bota.

Po ky personazh paraqitet edhe në novelat e Markezit veprimi i të cilave po ashtu zhvillohet në Makondo.

* * *

Në vepër ka një skenë ku fjalosen vjehrra me dhëndrin. Vjehrra i thotë dhëndrit:

“O i mjerë! Ti nuk je i vetëdijshëm se ke marrë për grua një vajzë e cila kur ishte dy vjeçe e bënte nevojën në oturak prej floriri.”

Me t’i dëgjuar këto fjalë të rënda, pa çelur gojë, dhëndri doli jashtë, ndërsa nusja e tij i theu duart dhe mallëngjyeshëm reagoi ndaj fjalëve të së ëmës: “Si munde t’ia thuash ato fjalë nënë…A e ke parasysh se do m’i prishësh raportet me burrin.”

* * *

Artisti kolumbian Garsia Markez është një ndër më të mëdhenjtë e shekullit XX.

Prof. Bahtijar Kryeziu/

Në ligjërimin e përditshëm, të folur e të shkruar, nga njerëz strukturash të ndryshme, si për nga përgatitja e tyre profesionale, ashtu edhe për nga pozitat e detyrat në shoqëri, folës të emisioneve të radio-televizioneve tona, ose njerëz të lapsit – në shtypin tonë të përditshëm e atë periodik, gjithnjë e më tepër po përdorin (ndërdyshas) disa fjalë e shprehje të cilat semantikisht nuk qëndrojnë në gjuhën tonë të bukur. Shembujt e tillë janë të shumtë dhe kanë një shtrirje relativisht të gjatë në kohë dhe goxha të madhe në hapësirë, mbase edhe në mbarë shqiptarinë.

Të papranueshme për shqipen, kujtojmë ne, janë gabimet e paraqitura te togfjalëshat e poshtëshënuar, meqë përcaktori i përdorur pranë emrit është i panevojshëm (fjalë tallash), sepse vetë emri përmban kuptimin e duhur – edhe të përcaktorit:

1. Vogëlushi i vogël – si te fjalia: Ngjarja e dhembshme ndodhi pasi vogëlushi i vogël një natë më parë kishte parë në TV…(RTK), ku fjala i vogël është e tepërt, sepse vogëlushi është gjithnjë i vogël, jo i madh dhe si e tillë ajo fjalë nuk e ka vendin aty, është e panevojshme. Të ngjashëm e kemi edhe shembullin tjetër:

2. Ju përshëndes në emrin tim personal (në medie por edhe më shpesh tek ata që mbajnë fjalë rasti kur i paraqiten audiencës) – në vend se: Ju përshëndes në emrin tim, ngase emri i tij është emër vetëm i tij – personal.

3. Derisa në gjuhët sllave përdoren togfjalëshat që shprehin aspektin kohor: nedelju dana, mesec dana dhe godinu dana, në gjuhën shqipe duket fare i panevojshëm emri ditë – serb. “dana” (besojmë nën ndikimin e sllavishtes), për arsye se me shenjat gjuhësore: javë, muaj, vit, kuptojmë 7 ditët që ka java, 30 ditët e muajit dhe 365 ditët e vitit. Jo vetëm për një ekonomi gjuhësore e mendim të ngjeshur, por edhe për arsye të qartësisë e logjikës, nuk duhet përdorur emri ditë, por vetëm: kaq javë, kaq muaj, kaq vjet. Nëse dikush do të pyeste: përse në serbishte përdoret emri ditë “dana”, pas përcaktorit, përgjigja mund të jepet, mbështetur në faktin se në serbishte thuhet: nedelju dana, mesec dana, po edhe godinu dana, e që kjo nuk përkon me togfjalëshat në shqip. Ne përdorim (shpeshherë) pa farë arsye: një javë ditë, një muaj ditë, asnjëherë në gjuhën shqipe nuk lexojmë diku e as nuk dëgjojmë nga dikush të përdorë një vit ditë. Shikuar në këtë rrafsh nuk ka kurrfarë arsyeje që të diferencojmë javën dhe muajin nga viti, kur dihet se edhe java, edhe muaji, po edhe viti shënojnë një interval kohor, shënojnë ditët, që në shqipe vetiu fjala ditë del si një fjalë e tepërt që nuk duhet të përdoret te rastet e këtilla. Pra, shqip e drejt mund të thuhet: Kemi pushim një muaj, do të shkoj te vëllai (në Gjermani) e do të rri një javë. Jo një muaj ditë, jo një javë ditë.

4. Te portali i gazetës “Bota Sot”, 3 korrik 2023, kemi ndeshur këtë titull shkrimi: “Kryeministrat e Holandës dhe Luksemburgut në Kosovë dhe Serbi për uljen e tensioneve”, ku kryefjala kryeministrat është përdorur në shumës, jo ndesh rregullave drejtshkri¬more morfo-sintaksore (kështu ndeshet edhe në gramatikat tona), por ne, megji¬thatë kujtojmë se më e pranueshme do të ishte sikur të ishte shkruar: “Kryeministri i Holandës dhe ai i Lukse¬m¬¬burgut…”, ngase një shtet ka një kryeministër e jo disa kryeministra. Përdorimi i kryefjalës në shumës, “Kryeministrat”…, nënkupton më shumë kryeministra të Holandës dhe të Luksemburgut.

5. Në një shkrim tjetër, te gazeta e njëjtë (18.8.2023), thuhet: “Vizita e Kryeministrit Kurti në Maqedoni të Veriut u bë me ftesë të kryetarit të Komunës së Çairit, Visar Ganiu dhe kryetarit të Komunës së Tetovës, Bilall Kasami me rastin e ri-emërtimit të një rruge në Shkup me emrin e veprimtarit “Adem Demaçi”, që për ne, paraqitur kështu, duke përcaktuar njërin kryetar të njërës komunë dhe me emër kryetarin i komunës tjetër, del të jete më drejt e thënë, sesa të thuhet: kryetarët e Komunës së Çairit dhe Komunës së Tetovës…, ngjashëm me ndërtimin “Kryeministrat e Holandës dhe Luksem¬burgut…”.

6. Te një titull tjetër, po te portali (“Bota Sot”, 30 qershor 2023), kemi ndeshur edhe këtë ndërtim: “Nga skara e deri tek tharja e rrobave, këto janë rregullat e ballkonit në Gjermani”. Këtu, në vend të fjalës tharja, më drejt do të ishte sikur të ishte përdorur fjala terja. Gjithmonë në popull është thënë e thuhet: ishin terur rrobat; më janë terur flokët, duart…, që i kisha të lagëta etj. Fjala tharj/e,-a, përdoret në raste të tjera, si: ishte tha bari nga dielli i fortë; ishte tha pema pa e ujitur etj. Ç’ është e vërteta, te Fjalori i shqipes së sotme, “Toena”, Tiranë, 2002:1378, ndeshim nja 2 shembuj ku përdoret leksema thaj, -va, -rë, edhe për rrobat e tokën: i thau rrobat në diell; i thanë tokat, porse po në këtë Fjalor, fq. 1337, përmendet edhe emri “terinë,-a, f. sh.-a, -at, vend ku ndejnë rrobat”, d.m.th., ku teren rrobat.

Se këto leksema nuk janë sinonime të mirëfillta, dhe jo gjithherë e gjithkund mund të zëvendësojnë njëra tjetre, na ndihmon edhe shembulli tjetër që e ndeshim në popull, jo rrallë: Vjet ka qenë thatë i madh e assesi: Vjet ka qenë terje e madhe.

Fjalët terje – tharje, sado që na duken si sinonime, kanë, pra, edhe nuanca dallimi, ashtu sikurse fjalët: krye – kokë, udhë – rrugë etj., prandaj edhe duhen përdorur secila në vendin e duhur.

7. Po kështu, fjala esëll e përdorur nga një opinionist, te shembulli: “Është koha e fundit për esullim dhe ndërgjegjësim nacional! (“Bota Sot”, 4 dhjetor 2022), është përdorur figurativisht, si një shprehje e re – neologjizëm, por jo i qëndrueshëm, në vend të fjalëve: vetëdijesim, ndërgjegjësim… Formën e fjalës esullim nuk e njohin as fjalorët e gjuhës shqipe, as gramatikat tona, andaj as ne nuk kemi nevojë ta përdorim kur kemi përgjegjëse fjalësh (përkatëse) të cilat i shënuam më sipër.

8. Meteorologët, me rastin e parashikimit të motit me shi, shprehen kështu: sot (ose nesër) do të ketë mot me reshje shiu. Për borë thuhet dhe është thënë gjithmonë: do të ketë reshje bore. Edhe shiu, edhe bora, edhe vesa…, janë reshje atmosferike (dukuri natyrore), megjithatë kanë specifikat (dallimet) e tyre. Për borë thuhet me të drejtë po reshë borë, do të ketë reshje bore etj., por nuk na duket aq e logjikshme dhe e pranueshme të thuhet: do te ketë reshje shiu, në vend se të thuhet: do të bie shi, mot me riga shiu, vende-vende do të bie shi, vende-vende to ketë riga shiu etj.

Në popull kaherë ka ekzistuar një thënie: “Bora po reshë, miku po kesh”, por për shiun në asnjë mënyrë dhe asnjëherë nuk kemi ndeshur ndonjë shembull kur thuhet: po reshë shi, ose do të ketë reshje shiu, siç e kemi hasur te shembulli: “Reshjet e shiut bëhen shkak për aksident në aksin Memaliaj-Mallakastër, plagosen disa persona” (Titull te gazeta “Panorama”, Tiranë, 12 gusht 2022), por dhe në përditshmërinë tonë, sa herë që bie shi.

9. Edhe shembulli “Ikën dritat”, ashtu si te shembulli “Reshjet e shiut …”, na duket togfjalësh i paqëndrueshëm e që sot po përdoret me të madhe, si në masmedie, ashtu edhe te popullata e gjerë, sidomos në Shqipëri. Dritat mund të fiken ose jo, të ndalet rryma (elektrike) ose jo, por jo “të ikin” dritat. Ikin gjallesat, ato që mund të lëvizin, të ikin, por jo edhe dukuritë, ose gjësendet e pashpirt.

10. Edhe ndajfolja patjetër, nuk na duket e drejtë të përdoret gjithherë ashtu. Fjalori i gjuhës shqipe e ka me këto shpjegime “1. Medoemos, në mënyrë të detyrueshme a të padiskutueshme; me çdo kusht. Do të vijë (do të shkojë, do të ndodhë) patjetër”, ngase edhe në këto raste veprimi mund të mos jetë i domosdoshëm, patjetër të kryhet. Ose kur dikush i thotë dikujt takohemi, ai ia kthen: – po, patjetër, pa pasur parasysh rrethanat e tjera. Kjo fjalë mund të paraqitet edhe “2. Si fjalë e ndërmjetme: pa asnjë dyshim, me siguri. Ju, patjetër, e keni marrë vesh. Ai ishte, patjetër, unë e pashë mire”, me ç’rast edhe këtu shpërfaqet një lloj ekskluziviteti (jo gjithmonë me vend), në vend të fjalëve: besoj, mbase, ndoshta, mund.

11. Edhe fjala flak/ë,-a, f. sh. –ë, -ët, që me rastin e ndezjes së një shtëpie, të një veture në rrugë, të një fabrike, të një mali etj., kjo fjalë po përdoret kryesisht në shumësin e shquar – flakët: e kapluan flakët shtëpinë, veturën, fabrikën, malin… Në raste të tilla ne kujtojmë se semantika e fjalisë nuk dëmtohet, në qoftë se fjala flakë përdoret në njëjës, në të folur ose në të shkruar, si te shembujt: e kaploi flaka shtëpinë, veturën, fabrikën, malin…, ose kur emri flakë,-a përdoret në rasën emërore, kurse emrat shtëpi, veturë, fabrikë, mal – në dhanore, si p.sh.: i doli flaka shtëpisë, veturës, fabrikës, malit etj.

Krahas përdorimit të fjalës flakë (në njëjës) përdoret edhe fjala tym (e jo tym,-ra, -rat), si te shembulli: tym e flakë, e që asnjëherë nuk e kemi ndeshur të thuhet a të shkruhet: shtëpinë e kapluan tymrat e as shtëpisë i dolën tymrat… Edhe fig. për një fëmijë, kur ka temperaturë të lartë, gjithmonë është thënë e thuhet edhe sot: i doli flaka, (më rrallë: i doli tymi) e jo i dolën flakët ose i dolën tymrat. Po edhe kur dikush ecë (shkon) shpejt përpjetë, thuhet: shkoi (u ngjit) flakë përpjetë etj. Edhe kur shprehim dhimbje – mërzi a nostalgji për diçka a dikë, themi: po më del flaka për djalin – vajzën; po më del flaka për vendlindjen, e jo po më dalin flakët për atë a për këtë.

12. Jo rrallë, sidomos në Shqipëri, kur takohen dy shokë/shoqe, njëri/a e pyet tjetrin/ën: si dukesh? (për të kuptuar si është, mirë apo jo bash mirë). Ai/ajo i përgjigjet: mirë jam; po mirë jam, ose nëse nuk është bash mirë ia kthen: po, mirë jam… Nuk e kemi hallin se si i përgjigjet shoku/shoqja atij/asaj që pyet, por e kemi fjalën te pyetja e atij/asaj kur i drejtohet dikujt: si dukesh? Është kjo një pyetje për ne jo aq e qëlluar dhe jo aq e logjikshme. Se si duket – duket, shihet, ngase dukja shpërfaqë pamjen e jashtme, të cilën e sheh fort mirë edhe ai që pyet. Në raste të tilla ne kujtojmë se më mirë e më drejt është, që ai/ajo që pyet – të pyesë: si je – si jeni?; qysh je – qysh jeni?; a jeni mirë?…, për të kuptuar gjendjen shëndetësore e shpirtërore të atij/asaj që i drejtohet pyetja.

Kësaj radhe nuk po pyesim e as nuk po përgjigjemi më tepër. Le të pyesin e le të përgjigjen edhe të tjerët. Fundja, gjuha nuk është pronë individi, që t’i dalë “sajp” vetëm një njeri ose një grup njerëzish, ngaqë “gjuha është tepër e rëndësishme për t’ua lënë vetëm gjuhëtarëve”, ka thënë me të drejtë filozofi e dijetari i madh gjerman Martin Hajdeger (Heidegger).

Parregullsitë si këto, padyshim se dëmtojnë, jo vetëm shprehësinë, por edhe qartësinë e saktësinë e mendimit, sidomos kur shfaqen në ligjëratat e komunikimin e njerëzve publikë (mësimdhënës, titullarë, politikanë, qeveritarë…) dhe kur i kultivojnë e i përhapin mjetet e komunikimit, përkatësisht masmediat.

Qershor 2024

Përkthyer nga AP, Rafael Floqi/

Propozimi i fundit për një armëpushim në Gaza ka mbështetjen e Shteteve të Bashkuara dhe pjesës më të madhe të komunitetit ndërkombëtar, por Hamasi nuk e ka përqafuar plotësisht atë dhe, siç duket, as Izraeli.

Hamasi këtë javë pranoi përmbledhjen e gjerë të parimve, por kërkoi “amendamente”. Kryeministri Benjamin Netanyahu ka kundërshtuar publikisht aspekte të planit, duke ngritur pikëpyetje në lidhje me angazhimin e Izraelit ndaj asaj që SHBA thotë se është një propozim izraelit.

Sekretari amerikan i Shtetit, Antony Blinken, i cili është në vizitën e tij të tetë në rajon që nga sulmi i Hamasit më 7 tetor që shkaktoi luftën, u tha gazetarëve në Katar të mërkurën se negociatat do të vazhdojnë.

Por ai tha se Hamasi kishte kërkuar ndryshime “të shumta”, duke shtuar se “disa nga ndryshimet janë të zbatueshme; disa nuk janë.”

Blinken nuk pranoi të shtjellonte, por deklaratat e fundit nga zyrtarët izraelitë dhe të Hamasit sugjerojnë se ata mbeten të ndarë për shumë nga të njëjtat çështje që ndërmjetësit janë përpjekur të kapërcejnë për muaj të tërë.

Për t’i dhënë fund luftës

Hamasi ka këmbëngulur se nuk do të lirojë pengjet e mbetura nëse nuk ka një armëpushim të përhershëm dhe një tërheqje të plotë të forcave izraelite nga Gaza. Kur Presidenti Joe Biden njoftoi propozimin e fundit muajin e kaluar, ai tha se ai përfshinte të dyja.

Por Netanyahu thotë se Izraeli është ende i përkushtuar për të shkatërruar aftësitë ushtarake dhe qeverisëse të Hamasit dhe për të siguruar që nuk mund të kryejë më kurrë një sulm të stilit të 7 tetorit. Një tërheqje e plotë e forcave izraelite nga Gaza, ku lidershipi i lartë i Hamasit dhe pjesa më e madhe e forcave të tij janë ende të paprekura, pothuajse me siguri do ta linte grupin nën kontrollin e territorit dhe në gjendje të riarmatosej.

Kjo është pjesërisht sepse Izraeli nuk ka paraqitur ende një plan për qeverisjen e pasluftës së Gazës dhe ka refuzuar një propozim të SHBA-së që ka mbështetje të gjerë rajonale, sepse do të kërkonte përparim të madh drejt krijimit të një shteti palestinez.

Zëdhënësi i Hamasit, Jihad Taha, tha për një gazetë libaneze të mërkurën se “ndryshimet” e kërkuara nga grupi synojnë të garantojnë një armëpushim të përhershëm dhe një tërheqje të plotë izraelite.

Hamasi po kërkon gjithashtu lirimin e qindra palestinezëve të burgosur nga Izraeli, duke përfshirë liderë politikë dhe militantë të lartë të dënuar për orkestrimin e sulmeve vdekjeprurëse ndaj civilëve izraelitë. Por është e paqartë nëse palët kanë rënë dakord për një listë se kush do të lirohet, apo nëse ata do të lirohen në Gaza, në Bregun Perëndimor apo do të dërgohen në mërgim.

Si arrihet në fazën e dytë të planit

Plani i armëpushimit kërkon një fazë fillestare gjashtë-javore në të cilën Hamasi do të lironte disa pengje – duke përfshirë gra, të moshuar dhe të plagosur – në këmbim të një tërheqjeje izraelite nga zonat e populluara. Civilët palestinezë do të mund të kthehen në shtëpitë e tyre dhe ndihma humanitare do të rritet.

Si armëpushimi i përkohshëm do të bëhej i përhershëm

Të dy palët supozohet të përdorin atë periudhë gjashtë javore për të negociuar një marrëveshje për fazën e dytë, e cila tha Biden do të përfshijë lirimin e të gjithë pengjeve të mbetura të gjallë, duke përfshirë ushtarët meshkuj, dhe tërheqjen e plotë të Izraelit nga Gaza. Armëpushimi i përkohshëm do të bëhej i përhershëm.

Por vetëm nëse të dyja palët bien dakord për detajet.

Hamasi duket i shqetësuar se Izraeli do të rifillojë luftën sapo të kthehen pengjet e tij më të cenueshme. Dhe edhe nëse nuk e bën, Izraeli mund të bëjë kërkesa në atë fazë të negociatave që nuk ishin pjesë e marrëveshjes fillestare dhe janë të papranueshme për Hamasin – dhe më pas të rifillojë luftën kur Hamasi t’i refuzojë ato.

Ambasadori i Izraelit në OKB, Gilad Erdan, tha se Izraeli do të kërkojë në këto negociata që Hamasi të hiqet nga pushteti. “Ne nuk mund të pajtohemi që Hamasi të vazhdojë të jetë sundimtar i Gazës, sepse atëherë Gaza do të vazhdojë të përbëjë një kërcënim për Izraelin,” tha Erdan për CNN të hënën “The Source”.

Izraeli gjithashtu duket i kujdesshëm ndaj dispozitës së planit që armëpushimi fillestar të zgjatet për sa kohë që negociatat vazhdojnë për fazën e dytë. Erdan tha se kjo do të lejonte Hamasin të “vazhdonte me negociata të pafundme dhe të pakuptimta”.

Zgjidhja e mosbesimit mes armiqve të vjetër

Ka çështje të tjera që mund të zbërthejnë përpjekjet për armëpushim, duke filluar me mungesën e plotë të besimit midis Izraelit dhe Hamasit, të cilët kanë zhvilluar pesë luftëra dhe janë të përkushtuara për shkatërrimin e njëri-tjetrit.

Pastaj janë presionet e forta dhe të kundërta ndaj Netanyahut, të cilat mund të shpjegojnë sinjalet e tij të përziera në lidhje me propozimin.

Mijëra izraelitë, duke përfshirë familjet e pengjeve, kanë protestuar muajt e fundit për të kërkuar që qeveria t’i kthejë robërit në shtëpi, edhe në kurriz të një marrëveshjeje të gabuar me Hamasin.

Por partnerët e ekstremit të djathtë në koalicionin gjithnjë e më të ngushtë të Netanyahut kanë hedhur poshtë planin e mbështetur nga SHBA dhe kanë kërcënuar se do të rrëzojnë qeverinë e tij nëse ai i jep fund luftës pa shkatërruar Hamasin.

Ata duan të ripushtojnë Gazën, të inkurajojnë “emigrimin vullnetar” të palestinezëve nga territori dhe të rindërtojnë vendbanimet hebraike atje. Aleatët ultranacionalistë të Netanyahut kanë më shumë ndikim mbi të se në çdo kohë që nga fillimi i luftës pasi Benny Gantz, një kundërshtar politik centrist, dha dorëheqjen të dielën nga kabineti i luftës i Izraelit.

Është e vështirë të imagjinohet që Izraeli apo Hamasi të heqin dorë tërësisht nga bisedimet. Për Izraelin, kjo ka të ngjarë të nënkuptojë braktisjen e shumë pengjeve që ende mbahen në Gaza. Për Hamasin, kjo do të zgjaste vuajtjet e palestinezëve në Gaza dhe do t’i jepte Izraelit më shumë kohë për të asgjësuar militantët.

Negociatat nuk do të vazhdojnë pafundësisht

Por Blinken la të kuptohet se negociatat nuk do të vazhdojnë pafundësisht.

“Në një moment në një negociatë, dhe kjo ka shkuar përpara dhe me radhë për një kohë të gjatë, ju arrini në një pikë ku nëse njëra palë vazhdon të ndryshojë kërkesat e saj, duke përfshirë bërjen e kërkesave dhe këmbënguljen për ndryshime për gjërat që ajo tashmë ka pranuar, ju duhet të pyesni nëse ata po ecin me mirëbesim apo jo.”