Ambasador Blerim Reka/

Aleatët euro-atlantik, javën e kaluar festuan 80 vjetorin e mposhtjes së nazizmit hitlerian, e Kosova sot po kremton 25 vjetorin e çlirimit nga fashizmi millosheviqian. Para tetë dekadash, zbarkimi i aleatëve në Normandi dhe para çerek shekulli hyrja e NATO-s në Kosovë, pas ndërhyrjes ajrore 78 ditëshe; i dhanë fund dy regjimeve gjenocidale.

“D-Day”, shënoi desantin trans-atlantik krah rezistencës së armatosur franceze. Hyrja e tankeve britanike të KFOR-it, shënoi zbarkimin e trupave veri-atlantike, në vijim të luftës çlirimtare të UÇK-së.

Derisa Republika e Kosovës, u ngrit nga hiri i luftës, në një rrëfim suksesi të shtet-ndërtimit demokratik; Beogradi, nuk ndryshoi as pas çerek shekulli. Agresioni në Banjskë vjet dhe “Kuvendi Pan-Serb” sivjet, dëshmuan se Serbia mbeti e njejta: hegjemoni militariste, e papenduar për të kaluarën e saj gjenocidale.

Falemnderim luftëtarëve të lirisë dhe aleancës veriatlantike. Kosovë, urime dita e çlirimit!

Milazim KRASNIQI/

Lidhja e Prizrenit është ngjarja më e rëndësishme në historinë e re të shqiptarëve sepse i nxjerrë për herë të parë qartë kërkesat politike e kulturore të shqiptarëve për të krijuar identitetin kombëtar e rrjedhimisht edhe shtetin kombëtar shqiptar. Programi i saj kryesor filloi si program politik dhe format e organizimit si një organizatë politiko-ushtarake. Këtë model të organizimit e imponuan ngjarjet që u zhvilluan në Perandorinë Osmane (imponimi nga ana e Rusisë i Traktatit të Shën Stefanit, që copëtonte territoret shqiptare) dhe Kongresi i Berlinit i vitit 1878, i cili edhe legjitimoi gllabërimin e tokave të banuara me shqiptarë nga shtetet e reja ballkanike, Serbia e Mali i Zi. Pas shpërbërjes së Lidhjes së Prizrenit, si organizatë politike-ushtarake, shqiptarët iu kthyen organizimit kulturor, duke gjetur hapësira të reja të mobilizimit kombëtar e të afirmimit të ideve komb-formuese e shtet-formuese.

Ky rend i lëvizjeve në kuadër të Rilindjes Kombëtare, fillimisht si lëvizje politiko-ushtarake e më vonë kulturore, ishte i imponuar nga rrethanat e pafavorshme me të cilat u ballafaquan shqiptarët në shekullin XIX. Natyrisht, mobilizimi politik e ushtarak në atë përmasë kombëtare ka qenë i frymëzuar edhe nga frytet e lëvizjes kulturore që ekzistonte edhe më herët në gjirin e lëvizjes, por që ishte më e zbehtë dhe në një proces më të ngadaltë konsolidimi. Zhvillimet politike ndikuan si katalizatorë edhe për dinamizmin e lëvizjes kulturore shqiptare. Urgjenca e zhvillimeve politike ia imponoi edhe lëvizjes kulturore tonin dhe tematikën kryesore që do të trajtohej prej saj. Ishte fjala për një reagim urgjent, ndaj faktorëve të jashtëm që po e kërcënonin kombin shqiptar me zhbërje. E para, pasi Perandoria Osmane u detyrua pas disfatës në luftën ruso-turke që të pranonte projektin rus të emërtuar si Traktati i Shën Stefanit (1877), kjo u përjetua si rrezik direkt për shqiptarët. Lëshimet territoriale të cilat po i bënte Perandoria Osmane në favor të krijimit të një shteti të madh bullgar, përfshinin një hapësirë të madhe të territoreve shqiptare. Traktati parashihte që Bullgarisë t’i jepej Maqedonia e sotme, Kosova deri në Sharr, Shqipëria e mesme, duke u zgjatur deri në bregdetin e sotëm shqiptar. Fuqitë e Mëdha evropiane nuk kanë pasur si ta pranonin këtë projekt, pasi që me të Rusia do të merrte zemrën e Ballkanit.

Si rezultat i refuzimit të Fuqive të Mëdha ndaj Traktatit të Shën Stefanit, në qershor të vitit 1878 u organizua Kongresi i Berlinit, në të cilin u anuluan vendimet e Traktati i Shën Stefanit. Edhe pse nuk u pranua krijimi i Bullgarisë së Madhe, sipas projektit rus, në Kongresin e Berlinit u bë një vizatim i ri i hartave të Ballkanit, që rezultoi me pavarësinë e Serbisë e Malit të Zi dhe me pranimin e një Bullgarie autonome. Shqipëria e Kosova bashkë me Maqedoninë e sotme mbeten edhe më tutje nën Perandorinë Osmane. Me një fjalë, Kongresi i Berlinit ligjësoi riorganizimin e territoreve shqiptare në favor të fqinjëve ballkanikë, ndërsa Perandoria Osmane u tregua e paaftë që të mbronte tërësinë e saj formale. Prandaj, kjo është periudha kur shqiptarët e kuptuan përfundimisht që Perandoria Osmane më nuk ishte e aftë për t’i mbrojtur, prandaj ata e intensifikuan organizimin politiko-ushtarak dhe kulturor, i cili merrte përsipër mbrojtjen e territoreve të veta me anën e fuqisë së vetë shqiptarëve. Ky ishte faktori i jashtëm që shqiptarët i kishte detyruar të lëviznin nga status-kuoja, ku kishin qëndruar gjatë.

Faktorët që ndikuan në formimin e Lidhjes së Prizrenit

Faktor i brendshëm shqiptar për ta formuar Lidhjen e Prizrenit ka qenë formimi i një elite shqiptare, e cila edhe pse ishte formuar në gjirin e Perandorisë Osmane, mori një kurs të fortë kombëtar, në kohën kur u shpërfaqën dobësitë e Perandorisë Osmane dhe kur u rriten pretendimet e kombeve fqinje, serbëve, bullgarëve, grekëve e malazezve, për të grabitur tokat shqiptare. Në gjirin e kësaj elite kishte diplomatë, profesorë, shkrimtarë, ushtarakë, etj., të cilët kishin mbërritur në kulmin e karrierave të tyre dhe në fazën që ishin, kishin vetëdijesimin se duhej të bënin diçka më shumë për atdheun e për kombin e vet. Ndër ta veçohen Hoxha Hasan Tahsini, Pashko Vasa, Sami Frashëri, Naim Frashëri, Jani Vreto, Koto Hoxhi, Petro Poga, etj. Aktiviteti më i rëndësishëm i këtij grupimi intelektualësh u zhvillua në asociacionin “ Shoqëria e të shtypurit shkronja shqip (tetor 1879) ose “Shoqëria letrare” a “Shoqëria e Kostandinopojës”, sikundër i emërton Mid’hat Frashëri. Ky ishte një organizim kulturor legal, i cili kishte lejen e veprimit nga autoritetet osmane. Nga aktivitetet e kësaj shoqërie kulturore e atdhetare, u realizua botimi i librave shkollorë, botimi i revistës letrare “Drita” (përkatësisht “Dituria”) e u iniciua edhe studimi i gjuhës shqipe. Alfabeti që përdorej nga kjo shoqëri ishte alfabeti latin, gjë që trasoi rrugën dhe e lehtësoi miratimin e alfabetit latin në Kongresin e Manastirit të vitit 1908. Mid’hat Frashëri pohon: “Shoqëria letrare zhvilloi një veprimtari mjaft të madhe për të përhapur mësimin në gjuhën shqipe dhe për ta bërë praktike studimin e gjuhës kombëtare.”(Kulla: 132)

Përderisa pikat kryesore të programit të Shoqërisë letrare ishin kultivimi dhe studimi i gjuhës shqipe, përgatitja e librave për shkolla në gjuhën shqipe, pikat kryesore të programit të Lidhjes së Prizrenit, në sfondin e procesit të rrezikshëm të copëtimit të territoreve shqiptare, kishin qenë: ruajtja e tërësisë territoriale të gjithë territoreve të tokave shqiptare, duke u përfshirë në një vilajet (entitet) të vetëm ngritja e gjuhës shqipe në gjuhë zyrtare, kryerja e shërbimit ushtarak brenda territoreve shqiptare (përveç në raste të luftërave) e kështu me radhë. Lidhja pati organizuar edhe njësitë ushtarake për mbrojtjen e Plavës, Gucisë dhe të Ulqinit.

Është me rëndësi të theksohet se Kuvendi i Lidhjes së Prizrenit është mbajtur tre ditë para fillimit të punëve të Kongresit të Berlinit. Pra, ishte një ngjarje që ka pasur synimin t’i paraprijë një ngjarjeje për ta bërë me dije se ekzistojnë shqiptarët dhe se kanë kërkesat e tyre politike. Por kryetari i Kongresit të Berlinit, Otto von Bismark, citohet të ketë thënë se Shqipëria është vetëm një nocion gjeografik. Për shkak të raportit të pafavorshëm të forcave, Lidhja për fat të keq nuk i përmbushi objektivat e veta, mirëpo, rezultati më i madh i saj ka qenë që megjithatë ka mbërritur ta ndërkombëtarizojë çështjen e shqiptarëve dhe pas aktivitetit të Lidhjes, as Bismarku dhe askush tjetër nuk kanë mundur të thotë se fjala Shqipëri ekziston vetëm si një nocion gjeografik. Lidhja e Prizrenit i ka kompaktësuar shqiptarët deri në njëfarë mase pavarësisht prej përkatësive fetare dhe rajonale. Ka qenë një Lidhje në të cilën kanë marrë pjesë të gjithë pa marrë parasysh përkatësitë, e cila ka ndikuar në formimin e kombit shqiptar mbi një koncept të gjuhës, prejardhjes dhe historisë së përbashkët. Ky është rezultati më i madh që ka realizuar Lidhja e Prizrenit. Pra, që ka krijuar bazat ideologjike e kulturore të formimit të kombit e të shtetit shqiptar. Rilindësit tanë kanë qenë vizionarë. Nëse marrim për analogji mënyrën e formimit të kombeve fqinje ballkanike, serbëve, kroatëve e boshnjakëve, shohim se ata ndoqën rrugën e ndarjes në vija fetare, edhe pse gjuhën, historinë e hershme dhe prejardhjen etnike i kishin të përbashkëta. Tek shqiptarët kjo për fat të mirë nuk ka ndodhur. Përkundrazi, ka ndodhur bashkimi dhe kompaktësimi në idenë e një kombi unik në bazë të historisë, gjuhës, kulturës, prejardhjes së përbashkët dhe kjo është njëra prej meritave më të mëdha që ka pasur Rilindja Kombëtare dhe Lidhja e Prizrenit që si e tillë është lëvizje që ka vënë themelet e kombit shqiptar.

Mbi këtë ideologji kombëtare janë formuar edhe mediat dhe shtypi shqiptar në periudhën e Rilindjes Kombëtare. Pra, janë media dhe është një shtyp, i cili e ndjek në masën më të madhe këtë ide kombëtare të formimit të kombit dhe të shtetit mbi parimet e gjuhës, historisë, prejardhjes së përbashkët dhe vlerave që i kanë formuar Lidhja e Prizrenit dhe ideologët e saj. Tashmë kërkesat politike dhe kulturore të shqiptarëve ishin të artikuluara në atë mënyrë që tregonin se ishte formësuar një komb i veçantë, me kërkesa të veçanta politike dhe kulturore. Normalisht, edhe shtypi shqiptar i asaj periudhe ishte në masën më të madhe zëdhënës i këtyre kërkesave politike dhe kulturore kombëtare dhe si i tillë padyshim ka luajtur një rol jashtëzakonisht të madh në afirmimin e këtyre kërkesave dhe në kompaktësimin politik, kulturor dhe kombëtar të shqiptarëve. Pra, shtypi ka qenë thjesht një mjet, në duart e elitës politike dhe intelektuale shqiptare në luftën e saj për identitet dhe shtet kombëtar.

Fryma romantike e publicistikës së Rilindjes Kombëtare

Një element i rëndësishëm që ka ndikuar në natyrën e shtypit shqiptar të asaj periudhe të Rilindjes, ka qenë se shtypi ka bashkëjetuar me frymën e Romantizmit, si një lëvizje letrare dhe kulturore, e cila në fokus të vetin kishte pikërisht afirmimin e vlerave kombëtare, krenarinë me të kaluarën, kultit për gjuhën e për atdheun. Prandaj, kemi të bëjmë me një shtyp që brenda vetes ka një simbiozë interesante, një shtyp që është mjet politik dhe armë ideologjike e çastit konkret jetësor e në të njëjtën kohë brenda vetes i ka disa elemente stilistike të romantizmit ëndërrimtar. Prirjet e Pashko Vasës, të Sami Frashërit, të Abdyl Frashërit, po edhe të tjerëve për ta glorifikuar të kaluarën e lashtë, prejardhjen pellazge të shqiptarëve, për të treguar se shqiptarët kanë epërsi ndaj të gjithë popujve të tjerë, se i kanë bërë shërbime të mëdha Evropës e kështu me radhë, janë projeksione romantike në esencën e tyre, sepse përmes tyre thjesht bëjnë përpjekje ta zmadhojnë rëndësinë dhe vlerën e kombit shqiptar. Kështu që gazetaria shqiptare e periudhës së Rilindjes, në një farë mënyre bashkëjeton me letërsinë romantike, sepse kanë dhënë dhe kanë marrë njëra prej tjetrës. Kjo është një karakteristikë e stilit të saj dhe e përmbajtjes së një pjese të madhe të gazetarisë shqiptare të periudhës së Rilindjes, pra, të periudhës së shek. XIX. Karakteristika kryesore e shtypit shqiptar të periudhës së Rilindjes është se është zhvilluar kryekëput në diasporë. Pra, të gjitha gazetat, revistat e përkohshme që kanë dalë prej vitit 1848 deri më 1912, janë botuar jashtë Shqipërisë. Arsyet se përse kështu ka ndodhur janë të shumta por ne do të fokusohemi vetëm në një aspekt qenësor të kësaj, dhe kjo ka të bëjë në fakt me krijimin e një elite shqiptare në kuadër të Perandorisë Osmane, e cila aktivitetin e vet e realizonte në qytetet e mëdha të Perandorisë Osmane, e më vonë edhe në qytetet e mëdha të shteteve të reja ballkanike, që u krijuan, po edhe të atyre evropiane. Kjo lidhet thjesht me statusin dhe fatin e tyre. Shumica e ideologëve të Rilindjes Kombëtare, duke përfshirë Hoxha Hasan Tahsinin, Pashko Vasën, Abdyl, Sami e Naim Frashërin, Koto Hoxhin, Petro Pogën, Jani Vreton, etj, kanë jetuar në Stamboll, në Liban, ose në Egjipt, pra në qytete apo metropole të mëdha që ishin pjesë e Perandorisë Osmane ose që kishin qenë pjesë e saj.

Larmia gjuhësore si qëllim strategjik

Një aspekt i rëndësishëm i kësaj ka të bëjë me qëllimin e tyre parësor, që të ndikojnë mbi opinionin publik të vetë Perandorisë Osmane, por edhe të shteteve tjera evropiane në mënyrë që të kuptoheshin më mirë kërkesa politike dhe kulturore të shqiptarëve. Shumë prej këtyre personaliteteve, tekstet e veta i kanë shkruar në gjuhë të tjera, frëngjisht, greqisht, turqisht, arabisht, gjermanisht, e kështu me radhë, sepse qëllimi i tyre ishte që të komunikojnë me opinionin publik të atyre shteteve në të cilët ata jetonin ose me diplomacinë të cilët merreshin me çështjen shqiptare.

Një karakteristikë tjetër e shumë revistave të asaj kohe ishte se, kanë qenë ose dy gjuhësore ose tri gjuhësore, pra dilnin edhe në shqip, por paralelisht edhe në një ose dy gjuhë të tjera dhe kjo prapë inkuadrohet në këtë ide të pasjes mundësi të komunikohet me edhe me ata që nuk dinë shqip, por që flasin gjuhë të tjera. Normalisht, këtë mundësi të komunikimit në gjuhë tjera, shumicës së këtyre intelektualëve ua ka mundësuar fakti që ata kanë qenë intelektual të formatit të lartë, kanë ditur shumë gjuhë, jo vetëm t’i flasin por edhe t’i shkruajnë dhe kjo u ka mundësuar që të shkruajnë edhe në gjuhë të tjera. Fjala vjen, Hoxha Tahsini, ka folur dhe ka shkruar njëmbëdhjetë gjuhë paralelisht, pra, ka qenë një poliglot, i cili nuk e ka pasur vështirë që të komunikojë në cilëndo prej 11 gjuhëve.

Në realitetin e zvogëluar, në horizontin e ngushtuar kulturor, ne sot na duket e çuditshme që njerëzit e asaj periudhe kanë pasur aso aftësish, që të flasin aq shumë gjuhë, por në kushtet e një aktiviteti politik, kulturor, intelektual, në një perandori siç ka qenë Perandoria Osmane, edhe në rritjen e komunikimeve siç ka qenë periudha e shek. XIX dhe XX, kjo duket një gjë shumë e natyrshme, aq më tepër që shumica e tyre kanë qenë diplomatë dhe njerëz që tërë jetën janë marrë me punë intelektuale. (Fragment nga një tekst më i gjatë)

Ngjarja e rëndë e ndodhur në Maqedonin e Veriut, këto ditë ku kapiteni shqiptar u keqëtrajtua rëndë fizikisht nga shërbimet vëndase, na ka indinjuar së tepëmi ne punonjësit shqiptar që shërbejmë në departamente të ndryshme policie në shtetin amerikan.

Rrjedha e kohës tregon se shqiptarët që jetojnë në atë vënd, janë grupi i dytë më i madh etnik. Ata janë popull autokton dhe përfaqësojnë rreth 25 % të popullsisë vëndore, afërsisht 509 mijë vetë. Kryesisht të vendosur në pjesët veri-perëndimore dhe perëndimore të vëndit. Në rrjedhën e jetës ndaj shqiptarëve shpesh gjoja me arsyen për të frenuar ndikimin bullgar dhe atë sërb, janë mbajtur qëndrime jo dashamirëse. Mjaft probleme që janë ngritur nga popullsija shqiptare vëndase shpesh kanë rënë në vesh të shurdhër të qeverisë. Edhe akti përçmues ndaj kapitenit me origjinë shqiptare është një vërtetësi monsturioze e klaneve shtetrore që nuk respektojnë të drejtat e kësaj popullsije. Batalioni i forcave speciale “Ujqrit” i Shtabit të Përgjithëshëm të Ushtrisë së Maqedonis së Veriut, në këtë vazhdë kryen seleksionime për pranimet në radhët e tij. Dhe më e pakuptueshmja është se ai denigron dhe nuk pranon në radhët e tij kuadro nga vëndasit shqiptar. Dihet tashmë që kapiteni shqiptar në bazë të rezultateve të kursit të seleksionimit të Shtabit të Përgjithëshëm do të bëhej pjesë e këtij batalioni special, sepse ishte një kuadër me pregatitje të lartë profesionale, me shumë trajnime brënda dhe jashtë vëndit dhe i sistemuar në ARM falë dhe diplomimit me sukses në Akademin Ushtarake. Këto veprime dashakeqe dhe të pa pranueshme për mbarë botën e civilizer janë të papranueshme edhe për çdo shqiptar kudo që punon dhe jeton. Rruga që po ndiqet ndaj kapitenit shqiptar edhe tashmë duke e çuar nga një spital në tjetrin se gjoja është me probleme psiqike është një mashtrim i turpëshem i një vendi që kërkon të futet në Bashkimin Evropjan. Ka dhe të tjerë që përpiqen ta mohojnë këtë fakt skandaloz, duke synuar të dekurajojnë edhe komandantët e tjerë shqiptar që me arritjet e tyre kërkojnë përfshirjen në këtë batalion special. Sido që të paraqiten mafiozët e lartë ushtarak goditjet që ka marrë kapiteni shqiptar dhe gjëndja aktuale në traum nuk mund të mbulohen nga vellua e ligësisë qeveritare maqedonase. Ata nuk mund të mbulojnë ecjen me nder dhe dinjitet të kapitenit shqiptar në rrugën e jetës, ai është ngritur në detyra jo me servilizma por me aftësi dhe ndershmëri shqiptari.

Ne gëzohemi për shumë arritje në shtetin e Maqedonis së Veriut, por indinjohemi dhe duam që në këtë vënd të ketë paqe, qetësi dhe liri për të gjithë shtetasit pa dallim krahine, feje apo rrace.

Ne ish shtetasit shqiptar që jetojmë dhe punojmë ligjërisht në SHBA, jemi kenar që vendi jonë Amerika është bastjon i të vërtetës, ligjit, paqes , lirisë dhe demokracisë shëmbullore. Shoqata jonë “American Albanian Law Enforcement Association” me qëndër në New York do të jetë vazhdimisht në mbështetje të ligjeve dhe mirësisë në botë. Në çdo hap që ndërmerrni referojuni dritës amerikane dhe ecni gjithëmon përpara.

Nga shoqata “AALEA”

K r y e t a ri

Elton Shametaj

Dr. Bexhet Asani/

Me nismën e çiftit bashkëshortor Arjana dhe Alban Gaba, në Bibliotekën Publike të qytetit të Garfieldit në Nju Xherzi, u themelua Këndi i Librit Shqip – Shqipëria (Albania), në prani të strukturave udhëheqëse të Komunës së Garfieldit dhe të Bibliotekës Publike. Këtë ngjarje të rëndësishme kulturore e përshëndeti ambasadorja e Shqipërisë në Organizatën e Kombeve të Bashkuara znj. Suela Janina.

Këndin e Librit Shqip, me veprat e tyre e pasuruan krijueset dhe krijuesit e Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro – Amerikanë. Shkrimtarëve të cilët dhuruan librat e tyre Shoqata “Albanian Alliance of New Jersey” me në krye Alban Gabën, u ndau Certifikata Mirënjohjeje.

Në këtë ceremoni përurimi morën pjesë: Mëhill Velaj, Bexhet Asani, Arjeta Ferlushkaj – Kotrri, Adnan Memeti, Yllka Filipi, Desi Tahiraj, Age Ivezaj, Sabije Veseli, Premisa Kërthi, Luz Thaçi, Nazmi Demishau, Sami Mulaj etj.

Pas përshëndetjeve që bëra midis tjerash thash:

Jam i lumtur që gjendem sot këtu në mesin tuaj për të dhënë edhe unë kontributin tim modest për krijimin e Këndit të Librit Shqip – Albania, në Bibliotekën Publike të qytetit të Garfieldit në Nju Xherzi.

Mbase nuk do të habiteni në qoftë se them se emri i qytetit Garfield për mua është shumë i njohur edhe atë që në vitin e largët 1969, këtu e 55 vjet më parë. Pra, është vit jubilar i 55 vjetorit të njohjes sime me këtë qytet. E di se të gjithë pyesni si ka mundësi që ti 11 vjeçar të kesh ditur për këtë qytet?! Të gjithë do të mendoni se emrin e Garfieldit do ta kem mësuar në shkollë?! Përgjigjja është: Jo.

Në janar të vitit 1969, vëllai im Mustafa Asani ka emigruar për në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe atëbotë ka jetuar në Garfield. Unë i kam shkruar letrat për vëllain tim. Në zarfin me ngjyra anësh, i cili kishte një aromë që i ngjante parfumit, unë lexoja adresën, rrugën, numrin e shtëpisë dhe qytetin GARFIELD, N. J. U S A. Dhe me duart e mia të vockëla shënoja adresën. Asnjëherë një fëmije siç isha unë nuk do t’ i shkonte në mend se një ditë, pikërisht në atë qytet – në Bibliotekën e atij qyteti, në Garfield, do të dhuronte disa nga veprat e tij letrare dhe shkencore.

Të nderuar kolege e kolegë shkrimtarë, kjo ditë është një ngjarje me rëndësi jo vetëm për Bibliotekën Publike të Garfieldit por edhe për ne shkrimtarët. Pse është ngjarje e rëndësishme për ne shkrimtaret dhe shkrimtarët? Më 1917, Mësuesja e Popullit Sevasti Qiriazi e botoi gazetën “Ylli i mëngjesit” në Filadelfia, para 107 vitesh. Ajo gazetë ruhet në Bibliotekën Publike të Filadelfias në shtetin e Pensilvanisë. Mbase pas 100 vitesh, stërmbesat e stërnipërit tanë do t’ i gjejnë librat, në gjuhën shqipe apo në gjuhën angleze, në Bibliotekën Publike të Garfieldit.

Nuk rri dot pa e përmendur shokun tim shkrimtarin Mëhill Velaj sepse sa i tregova për nismën e Arjanës dhe Albanit, u gëzua pa masë dhe bëri gati librat për t’ ia dhuruar Bibliotekës Publike të Garfieldit. Ky njeri humanist e altruist rrallë i ka shokët!

Të nderuar miqtë e mi Arjana dhe Alban ju falënderoj nga zemra për këtë nismë! Kam shpresë se nismës tuaj do t’ i bashkohen edhe qindra shkrimtare e shkrimtarë të tjerë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Tomë Mrijaj/

Sërisht autori shqiptaro amerikanë Klajd Kapinova, paraqitet para lexuesit mbarëshqiptarë me një vepër tjetër interesante, me librin e ri: “Dritë dhe hije historike në New York” (Shënime & Refleksione), New York, 2024, botuar në Amazon, Barnes and Noble etj., i cili gjerësisht trajton temat e larmishme të disa prej figurave të shquara historike shqiptare ndër dekada, hulumtimin dhe analizën e disa prej tyre, si dhe shohim një ndërthurje të re mes publiçistikës dhe reçensionëve mbi librat e rinj të botuara për nacionalizmin dhe personazhet e tyre, shkruar ndër vite, sipas këndvështrimeve të reja të autorit, që faqe pas faqeje përshkojnë natyrshëm të gjithë veprën e tij të re voluminoze.

Autori e fillon librin me Prek Calin, i cili ishte një figurë e madhe kombëtare shqiptare e përbaltur dhe harruar me qëllim për shumë dekada, nga diktatura totalitare komuniste. Këtë temë të re dhe shumë të dashur historike, të mbuluar nga pluhuri i madh i dekadave dhe të përbaltur pa të drejtë, studiuesi ynë e ka trajtuar vazhdimisht pas viteve ‘90 të shekullit XX, nëpër faqet e ndryshme të shtypit periodik në SHBA dhe vendlindje. 

Sikurse dihet Preka ishte dhe mbeti deri sa kaloi në amshim, një piramidë e gjallë e sinorëve të shejta arbërore, i cili, padrejtësisht në mënyrë sistematike u anatemua dhe u ngjyroz zi e më zi vazhdimisht për shumë dekada nga historiografia propagandistike dhe “gazetarët” komunistë dhe fletushkat e reja sot neo-komuniste. 

Me në krye Prek Calin, banorët kreshnik kelmendas, për arsye të vetëmbrojtjes, ishin të detyruar vazhdimisht të bënin roje në kufi, në provat e tyre, në bjeshkët e në stanet e verës, mbasi asokohe ato binin përherë pre e vjedhjeve, plaçkitjeve dhe dhunimeve nga hajdutët kojshi (komshi) sllavë.

Të gjithë akuzat qesharake të bëra në drejtim të tij nga rregjimi i diktatorit antishqiptar Enver Hoxha janë të pathemelta, shpifje, dashakeqe, trillime bajate të ulëta dhe pa fakte e argumente. Kjo vite nga fakti historik, se Preka tek komunizmi i zi, shihte bashkëpunëtorin me armikun e përjetshëm të tij dhe popullit shqiptar, që ishte dhe mbeti vazhdimisht sllavizmi komunist serbo-malazez. 

Si një kopje apo model i denjë i malësorit stoik atdhedashës pa kufi të kelmendasit Prek Calit, ishte edhe nacionalisti dhe atdhetari i pamposhtur krutan Gjeneral Abas Kupi, të cilin studiuesi Kapinova e ka ofruar mjeshtërisht, duke e zbërthyer me detaje, përmes analizës shkrimore, kushtuar monografisë së shkruar me pasion dhe kulturë nga ish i perndjekuri politik, në kohën e regjimit komunist në Shqipëri, shkrimtari shqiptaro amerikan Makensen Bungo.

Shumë rrallë dhe për më tepër vetëm në vitet e demokracisë në Shqipëri, fatmirësisht është zbardhur apo shkruar dhe folur me fakte konkrete historike, për veprimtarinë e pasur dhe jetën e madhe të nacionalistit të shquar të botës shqiptare në vendlindje dhe diasporë, personalitetin e paharruar legalist patriotin Abas Kupi.

Sikurse shihet qartë edhe në veprën shkrimore në fjalë, që fatmirësisht kemi në dorë sot, shohim se ajo në brendsi është edhe historia e jetës së tij brenda popullit shqiptarë në vendlindje, sikurse edhe këtu në diasporën e SHBA-së, pranë familjes së tij, dhe komunitetit të madh shqiptaro amerikanë, ku nacionalisti Abas Kupi kaloi një pjesë shumë të mirë të jetës së tij tepër aktive, me përmbajtje të theksuar nacionaliste dhe antikomuniste, deri sa ai kaloi në amshim apo jetën e pasosun, sikurse thoshte vazhdimisht, nga elteri i kishës katolike (në shenj nderimi dhe respekti, për mikun e vet të ngushtë Abas Kupin), personaliteti brilant, kleriku dhe patrioti i shquar i komunitetit shqiptaro amerikanë, lideri antikomunist i përbetuar, Themeluesi i Kishës së Parë Katolike Shqiptare në SHBA imzot dr. Zef Oroshi (1912-1989).

Studiuesi Kapinova, në librin e tij interesant na ofron disa konsiderata apo këndvështrime të veçanta historike, rreth librit biografik: “Marie Shllaku bijë e Shkodrës martire e Kosovës”, të shkruar nga studiuesi Tomë Mrijaj. 

E parë në planin e rizgjimit të traditës atdhetare, trimëresha e zgjuar sypatrembur shkodrane Marie Shllaku, i përket atij brezi të patriotëve shqiptarë, që fatin e lidhën ngushtësisht me atë të popullit të vet, që zemra e re rrahu gjithë jetën për popullin, gjithçka që patën, si: energjitë, aftësitë e dituritë i vunë me ndërgjegje të pastër në shërbim të çështjes nacionale, të realizimit të aspiratave të ligjshme amtare.

Martirët tanë, me madhështinë e stoicizmit të tyre të gjatë, falë fakteve të reja, që ruan nëna histori, dalin nga labirinthet e heshtjes, në momentin e përshtatshëm, kur populli ka nevojë më së shumti për ta. 

Për bashkëqytearin e vet shkodran prof. Sami Repishtin me banim prej disa dekadash në SHBA, autori shkëput citatin e tij, se: “Asgjë nuk kam harruar, por shumë kam mësuar: Shqipëria, sot jeton në pellgun e padrejtësisë”, duke ndërtuar dhe shkruar vit pas viti një studim të veçantë historik, për jetën dhe veprimtarinë e madhe atdhetare dhe intelektuale prej shumë dekadash në diasporë të profesorit të shquar Repishti. 

Ai duke u mbështetur në volumin narrativ të profesorit me titull: “Pika e Loti” (tregime burgu, Shkodër, 1997), tregon në studimin e tij, se ky libër, ka qëndruar në dorëshkrim, për shumë vite. Kujtimet e para, prof. Repishti i shkroi në tetor të vitit 1960 (Zagreb), kurse shkrimin e fundit në vitin 1977 dhe të plota ato kujtime u botuan mbas 27 vjetëve në vendlindjen e tij të dashur Shkodër, në vitin 1997. 

Një temë e re shumë interesante, dhe që zbardhet për herë të parë dhe e plotë në faqet e librit të ri, është edhe jeta dhe veprimtaria e pandalshme antikomuniste e bashkëqytetarit tjetër të tij Kolec Pikolinit, i cili u arratis nga “lumturia” e Shqiperisë komuniste dhe ndërroi jetë në Detroit, Michigan, në moshën 96-vjeçare.

Këtu mësojmë, se Koleci, për shumë dekada punoi pa u lodhur dhe me pasion si elektriçist në Detroit për Ford Motor Company deri sa doli në pension. Ai ishte një ndër themeluesit e zjarrtë të kishës katolike shqiptare të shën Palit dhe shën Pjetrit në Warren, Detroit, Michigan, ku shërbeu për shumë vite si antar i Këshillit të Kishës. 

Fotografi amator Pikolini, ishte i pari që i dhuroi me bujari kishës katolike shqiptare të shën Palit dhe shën Pjetrit fotot origjinale të Dedë Gjon Lulit dhe liberatorit demokrat shkodran Luigj Gurakuqit, të cilat, i zmadhoi dhe sot fatmirësisht janë të ekspozuar në ambientet atdhetare të kishës në fjalë, në Ditën e Flamurit dhe Pavarsisë (më 28 nëntor 1912, në Vlorën historike) dhe për përkujtimin e përvitshëm të ngjarjes më të rëndësishme në historinë e lavdishme të popullit shqiptar.

Një nga temat interesante të autorit, të cilën e ka pasqyruar edhe në këtë libër është edhe Janullatosfobia, shqiptarët ekstremistë të Al Qaidës në Luftën e Shenjt të ISIS dhe kush është realisht Fortlumturia e Tij akademik prof. dr. Anastas Janullatosi, i cili drejton me dinjitet nga viti 1992 Kishën Autoqefale Orthodokse të Shqipërisë. 

Shkak për këtë shkrim, dhe më pas të kthyer në studim akademik të autorit, u bë një protestë e vogël në numër, të disa shqiptaro amerikanëve, para ambienteve të jashtme të Fordham University (1841) në Bronx, New York, shumë vite më parë, kundër Fortlumturisë se Tij, shtetasit shqiptar prof. dr. Anastas Janullatosit, i cili fatmirësisht ishte ftuar nga Universiteti Jezuit Katolik Amerikan, për t’i dhënë titullin e lartë akademik “Doktor Nderi” (Doctor Honoris Causa) i Universitetit Jezuit Fordham. 

Më pas, autori Kapinova bën për herë të parë në botën shqiptare një jetëshkrim të plotë studimor për Kryepeshkopin Fortlumturine e Tij akademik prof. dr. Anastas Janullatos.

Supërstari kantautor Frederik Ndoci, është në një këndveshtrim të ri nga studiuesi ynë, i cili i ka bërë këtij artisti me përmasa dhe famë të madhe kombëtare shqiptare dhe ndërkombëtare. 

Aty ndodhet fatmirësisht me detaje përshkrimi historia e një artisti e rrëfyer saktësisht për herë të parë në New York; Tragjedia e gjyshit dhe gjyshës, që vdesin nga orteku i borës; Adoloshenti 17-vjeçar Kola (babai i Rrikut), njeriu me zemër të madhe, venit ëndërrat në shkollat akademike të Rusisë për vellezërit e motrat jetim; Si zbulohet talenti i artistit Frederik Ndoci, në moshën 4-5 vjeçare në korin e kishës katedrale të qytetit?; Arti dhe muzika një traditë e familjes Ndoci; Nxënësi me rezultate të shkëlyera në mësime, bëhet këngëtari numër një për fëmijë me shumë çmime nderi…; Adolishenca dhe ndikimi i muzikës kontemporane botërore në kulturën e tij; Shkolla e lartë dhe letra anonimë sajuar për t’a goditur karrierën e “armikut”; Lotët e braktisjes së vendit nga Maqedonia e Veriut në Jugollavi…; Buzëqeshjet e para të suksesit në Itali…; Si bëhet maestro i orkestrantëve në Bergamo të Italisë; Rruga e albumit të parë në CD dhe kasetë etj., janë disa nga nentemat e bukura të jetëshkrimit apo studimit shumë tërheqes, për t’u lexuar me andje deri në fund. 

Me këte përkujdesje hulumtuesi, ka trajtuar edhe punimin e studiuesit të shquar pasionant dr. Pjetër Ndoc Pepa (1942-2014), një bir i denjë i Shkodrës, ashtu sikurse ishin edhe dy vëllezërit e tjerë të tij albanologu dhe profesori i Universitetit “Luigj Gurakuqi” (Shkodër) prof. dr. Simon Pepa dhe intelektuali i njohur dhe shkrimtari i humorit Kolec Pepa.

Stomatologu prof. Pepa, gjatë gjithë kohës, hulumtoi dhe punoi papushim si bleta punëtore, me përkushtim dinjitoz, për të nxjerrë në dritë të Diellit, malin e madh të kalvarit dhe mundimeve mbinjerëzore, që kaloi mbi shpinën e përvuajtur qyteti ynë.

Me shumë endje, mund të kundrohet edhe shkrimi interesant kushtuar nënës heroinë Hane Sinës dhe të birit të saj, gazetarit veteran të komunitetit shqiptaro amerikanë, mikut tim të hershëm Beqir Sina, ku të dy nanë e bir ishin ikona të gjalla të kalvarit të vuajtjes dhe mundimeve në Shqipëri, gjatë kohës së sundimit të egër të regjimit totalitar.

Temat shqiptare të periudhave të ndryshme historike, që vijnë njera pas tjetrës, në faqet e librit, zënë padyshim një vend dhe rëndësi të veçantë, për mënyrën e trajtimit me guxim larg klisheve dhe tabuve se po na idhnohen “vëllaznit” ish pushtues otomanë dhe analizën mjeshtërore historike, me të cilin ai i ka trajtuar ato në veprën e tij. 

I tillë është shkrimi bashkëkohor për neo-otomanistin dhe islamizmin radikal të flaktë Rexhep Taip Erdoganin, për të cilin dje dhe sot asimilimi i turqve në Gjermani është krim, ndërsa asimilimi i shqiptarëve në Turqi është sevap!!! 

Për figurën e madhe poliedrike të prof. Arshi Pipës, studiuesi Kapinova, ka shkruar vazhdimisht në shtypin tonë këtu dhe vendlindje, sepse po ndodh shpesh, që fatkeqsisht në librat e reja, që po botohen për shqiptarët e Amerikës mungon vazhdimisht jeta dhe veprimtaria shumë vjeçare e një ndër profesorëve më të shquar dhe nderuar të komunitetit shqiptaro amerikanë dhe qarqet e përzgjedhura elitare intelektuale universitare amerikane. Shkodrani prof. Pipa, ishte njëherazi për një vit kryetar i Federatës Panshqiptare Vatra dhe editor i gazetës së saj Dielli. 

Në serinë e pasur të atdhetarëve të shquar shqiptarë, brenda librit në fjalë, studiuesi me përvoj një vend të merituar i ka dhënë Nikollë Pren Mrijaj, që sikurse thotë ai ishte një intelektual dhe kuvendar i zgjuar në odat e burrave dhe që gëzonte një emër shumë të mirë në Dardani. 

Për piktorin e talentuar dhe fisnik Enrrik Mendoja, në libër lexojmë një histori interesante përkujtimi, për shokun dhe bashkëqytetarit të vet, ku Kapinova, i ka ndezur një qiri drite, në 43-vjetorin lindje së tij si dhe e ka përshkruar aktivitetin e artistit me realizëm të gjithë veprimtarinë artistike të piktorit të talentuar shkodran. 

Sikurse dihet historikisht vazhdimisht Shkodra, është referencë e pasur historike, për artin grafik si djepi i kulturës elitare shqiptare, ku piktura, është njëra nga gjinitë e artit figurative të spikatur, që ka patur dhe ka zanafillën dhe lulëzimin e vet në qytetin zëmadh antik. Përgjatë pjacës (sheshit) dhe rreth saj gjen disa studio grafike të piktorëve shkodranë, ku, ekspozohet puna e tyre intelektuale dhe mund të blihen fatmirësisht pikturat e mjeshtërve bashkëhore tematike të sotme dhe të traditës.

E thënë në mënyrë të përmbledhur, vepra artistike e piktorit të talentuar Enrrik Mendoja, për motive të pastra shqiptare, mbetet një bazë e shëndoshë në tabanin e gurrës së pashtershme shqiptare, si një art i mirëfilltë autokton, dhe një gur i çmueshëm në artin modern shkodran dhe gjerdanin e pasur shqiptar të figurave të shquara ndër shekuj.

Zbulime të reja historike, mësojmë, duke lexuar me kujdes veprën voluminoze të autorit shqiptaro amerikan, ku, ndër të tjera në vijimsi ai shkruan me detaje për studentin e talentuar shqiptar me Medalje të Artë, nacionalistin Qazim Mulleti, që asokohe njihte 8 gjuhë të huaja. Intelektuali i shquar elitar Qazim Mulleti, ishte një politikan shqiptar, nacionalist dhe kryetar bashkie i Tiranës nga viti 1939 deri më 1940 dhe prefekt i saj nga vitet 1942-1944. 

Ai bënte pjesë në njësinë e vullnetarëve të flaktë patriotë shqiptarë, në luftën kundër ushtrisë kolonizuese serbe, gjatë vitëve 1919-1920. Sikurse dihej asokohe Qazimi, ishte një poliglot, ku, njihte (fliste dhe shkruante) shumë mirë 8 gjuhë të huaja, si: turqishten, arabishten, gjermanishten, frëngjishten, italishten, latinishten, greqishten dhe serbokroatisht.

Intelektuali i shquar erudit Mulleti, ishte i dhënë pas pasioneve të tij të dashur, që ishin ai i sporteve të kalërimit, patinazhit në akull dhe si mbledhjes apo koleksionist pasionant të suvenireve dhe relikeve të ndryshme origjinale, në shtëpinë e tij “muze”. Shumë pak vetë e dijnë faktin historik, se atdhtari ynë asokohe la një kat bosh në shtëpinë e tij, me  qëllimin fisnik të krijimit të një minimuzeu me sende apo relike (koleksione) të ndryshme origjinale me vlera të mëdha historike, duke menduar që një ditë me shumë dëshirë t’ia dhuronte muzeumeve historike kombëtare shqiptare, që mund të krijoheshin në të ardhmen e lirë dhe demokratike. 

Për më tepër, mësojmë se shtëpia e patriotit dhe intelektualit të shquar Qazim Mulletit u bë asokohe Ministria e parë e Bujqësisë së Shqipërisë. Ky është rast i vetëm në historinë e Shqipërisë dhe trojeve të tjera etnike amtare, kur një person me dashuri dhe përkushtim të madh atdhedashësi vë në dispozicion të Atdhetu të tij të gjithë shtëpinë e tij private, pa qira dhe interesa përfitimi financiarë.

Si për t’i dhënë një kuptim të ri veprës se re, autori hulumtues shqiptaro amerikanë, merr në analizë tre figura të komunitetit tonë këtu, ku, përballë njeri-tjetrit vë peshkopin e kuq Fan Stilian Nolin leninisto-hoxhist, me dy intelektualët e shquar disidentë dhe anti-komunistë stoik si miq të njeri-tjetrit, atdhedashësit brilantë: prof. Arshi Pipën dhe imzot dr. Zef Oroshi. 

Dhe për këtë, ai sjell nga historia shembuj dhe fakte investigative të reja, duke iu referuar personaliteteve të shquar të kohës, sikurse ishte antikomunisti i përbetuar prof. Mhill Marku, i cili me kurajo qytetare i kujton Nolit bolshevik, se: “Nuk u besova syve të mij, kur pash telegramet që Hirësia e Juaj i ka çue herpasher qeveris së kasapvet të Tiranës. Në ketë telegram, Hirësia Juaj, jo vetëm që aprovon ç’ka bajn ata, që kanë deklarue kjartsisht se nuk besojn në Zotin dhe kanë fut në burg e vra të tjerët… Ju i keni paraqitë komunistat e Tiranës në sytë e botës si njerëz të denj me e qeveris popullin shqiptar. Nji ditë, keni me takue Skanderbegun dhe po ju thom se ka me qenë shumë i idhnuem. Shpresoj, se nuk i ka ra në dorë kopja e Diellit, ku në të krahasohet Enver Hoxha me të.”

De-komunistizimi i shkodranëve dhe qytetit antik të Labeatëve apo Gentit dhe Teutës, vazhdimisht është sot domosdoshmëri e kohës post-komuniste. Me këtë dhimbje të drejtë qytetari, studiuesi dhe hulumtuesi ynë trajton me fakte një temë aktuale dhe shumë shqetësuese sot në trojet shqiptare dhe qytetin e tij Shkodër, e cila sikurse dihet nga historia e dhimbshme e saj, ka vuajtur dikur shumë nga diktatura mostruoze komuniste, gjatë viteve të zeza 1941-1990. 

Në Shqipërinë totalitare komuniste, Shkodërloca antike, mbahet si qyteti më antikomunist, ndërsa sot po ndodh një fenomen i çuditshëm absurd (Sindroma e Stokholmit), ku herë pas here përkujtohen fatkeqsisht emrat e debatikasve komunistë, si: Ndoc Mazi, Vasil Shanto, Shejnaze Juka, Jordan Misja, Salo Halili, Perlat Rexhepi, Branko Kadia etj. 

Mjedologu i shquar prof. Mentor Quku me një seri albanologjike esseistike me 11 vëllime brilante rizbulon edhe më tej poetin e ambelsisë dhe personalitetin e shquar të botës shqiptare dom Ndre Mjedën, ku, studiuesi Kapinova në veprën e tij pëshkruan punën e madhe kolosale hulumtuese prej disa dekadave të profesorit shkodran Quku, i cili, sikurse mësojmë më hollësisht i kushtohet rinisë së dom Ndre Mjedës dhe aktivitetit të hershëm letrar e gjuhësor të tij, shoqëruar me një literaturë voluminoze të pasur, me futnota, fotografi, spote, fotokopje dokumente, grafika dhe pasqyra, harta e ilustrime shumë intereante dhe të panjohura më parë, për botën letrare dhe historike shqiptare. 

Kjo nga ana e tjetër, tregon seriozitin dhe punën e madhe shteruese dhe voluminoze në seri të studiuesit të palodhur skrupuloz prof. Quku, për zbardhjen në detaje të ciklit të plotë të jetës dhe veprës së shumanshme të poetit tonë brilant dom Ndre Mjeda. 

Kësisoj albanologu Quku, me një përkujdesje të vazhdueshme profesionisti, i jep rëndësi të dorës së parë gjenezës dhe botës së brendshme të poetit të ambelsisë dom Ndre Mjedës, si: fëmijërisë, familjes, mjedisit dhe shkollës, poezisë Vaji i bylbylit, si dhe problemeve shumë të diskutueshme: frymëzimit dhe mënyrës së të shprehurit poetik, vit kur i palodhuri e i perkushtuari Mjeda boton tre libra dhe la në dorëshkrim edhe shumë vepra të tjera, ç’ka në këte rast lexuesi shqiptar zbulon inteligjencën e jashtëzakonshme, me një kujtesë fenomenale dhe talentin e rrallë, qe zotëronte asokohe bariu shpirtëror katolik Mjeda, i cili kishte arritur të bëhej një nga artistët dhe poliglotët më të shquar të kohës. 

Për Kapinovën, poeti dom Mjeda dhe prof. Quku si studiues i tij, bëhen përjetësisht dhe natyrshëm sinonim i pandashëm të njeri-tjetrit për shumë dekada, në fushën e letrave albanologjike. Prof. Quku, provon bindshëm dhe në mënyrë serioze punën e madhe që bëri Mjeda, për alfabetin e njësuar të gjuhës shqipe, se ai ka qenë i aftë të falë punën e tij shumë vjeçare si dhe të ndryshojë qëndrimin e tij, sa herë që këte gjë ia kanë kërkuar asokohe interesat madhore të kombit, duke provuar me argumente historike rolin vendimtar prej negociatori të talentuar apo të lindur të meshtarit dhe patriotit dom Ndre Mjedës në shumë momente kthese historike.

Në ditët tona, një pjesë e mirë e shqiptaro amerikaneve ndër vite, kanë arritur të integrohen me sukses në nivelet e larta të shoqërisë së lirë dhe demokratike amerikane, falë talentit dhe punës së madhe personale të tyre. 

Autori, në këte libër sjell një shembull të shkëlqyer pozitiv, se si shqiptaro amerikanja Violetta Berisha nga dyerët e ferrit komunist në Shqipëri (që u detyrua të kaloi familja Berisha ndër vite), sot ajo u bë kryetare e Bashkisë Fairview në shtetin New Jersey, ku, ndër të tjera thjeshtësia e saj është e admirueshme dhe mbresëlenëse, mbasi fatmirësisht talenti i saj i spikatur dhe meritokracia, bën që ne të kemi zj. Violetta Berisha si Kryetare të Bashkisë. 

Kujtojmë, se shqiptaro amerikanja Violetta Berisha, është me origjinë nga Puka, e lindur në Itali, e cila në moshën 3 muajshe ka ardhur në SHBA si emigrante, së bashku me familjen e saj. Ajo është rritur në Amerikë, nën përkujdesin e vazhdueshëm të familjes fisnike pukjane, ku, këtu ajo ka përfunduar me sukses të gjithë ciklin e plotë mësimor të shkollës fillore, të mesme dhe universitetin.

Në vijim Kapinova, bën një meditacion cilësor mbi esse-në e kredos së njohurive etiko-shkencore filozofike të mikut tonë të përbashkët filozofit shkodran, ish i përndjekuri dhe i denuari për motive të pastra politike antikomuniste Bepin Kuqani (1930-2016), duke e përshkruar atë, në një jetë të tërë mes idealizmit dhe materializmit.

Këto mendime dhe pikëpamje filozofike mbi gjithësinë (universin) dhe jetën, mes njerëzve në planetin tonë e kanë preokupuar vazhdimisht, gjatë dekadave të jetës në vendlindje Shkodër dhe me pas në Stamford (SHBA), njeriun me dije të thella dhe gjëra mbi shkencat ekzakte dhe ne veçanti mbi matematikën dhe filozofinë e lashtë dhe bashkëkohore botërore. 

Në këte kontekst, shqiptarët, gjatë diktaturës totalitare, ishin të përjashtuar dhumshëm, për të njohur të vërtetën reale, përmes dritës të së vërtetës, sikurse natyrshëm ndodh në vendet e qytetëruara dhe të lira të botës përparimtare, ku pikë sëpari respektohet diversiteti i pasur i mendimeve dhe ideve të ndryshme pa paragjykime dhe çensurë apo ideologji politike sociale qeveritare apo shteterore. 

Kujtoj, se miku im Bep Kuqani, u përshkua vazhdimisht dhe padrejtësisht nga kalvari i gjatë i mundimeve non stop dhe burgut të tmerrshëm politik, ku e plandosi arbitrarisht regjimi totalitar policorë dhe diktatori antishqiptar dhe antihuman Enver Hoxha. 

Por, megjithatë, autori filozof shkodran i esse-ve në qelitë e ftohta të burgjeve, fati i krijoi mundësinë të merrte një “univesitet” cilësor, me dije të qendrueshme, larg injorancës dhe propagandës me elozhe, fodullekun dhe pseudo intelektualizimin shterp të servilëve propagandist politik të sistemit absurd dhe diktaturës komuniste.

Bepi, meditoi kështu thellë e më thellë për jetën, edhe pse trupin e kishte të sfilitur nga vuajtjet e një pas njëshme, mbasi ishte i izoluar e i stërmunduar nga trajtimi më ç’njerëzor, që iu bë të gjithë elementëve elitarë shkodranë, që ishin asokohe shumë të ditur dhe të mirë shkolluar antikomunistë. 

Edhe pse në kafazin e hekurt ateisto-komunist, ai e ndiente në shpirt agimin e dritës së lirisë, ndiente se një ditë ky sistem shterp, i ndërtuar si kalaja mbi rërë do të shembej keqas, ashtu sikurse edhe ndodhi në realitet, në vitin e shpresës së madhe më 1991…

Sa herë që shkruaj tema me ngjarje të paharruara nga vendlidja ime e dashur Kosova martire, menjëherë në mendje më parakalojnë si episode filmash dokumentarë, episode, data, figura të shquara dardane ndër shekuj, ngjarje dhe historitë tragjike, që ka kaluar mbi trupin e saj të sfilitur vendlindja ime e shtrenjtë në vitet e zeza të pushtimit nga kolonizatorët antihuman serb. 

Një ndër këto ngjarje të pashlyera, të mbushur plot histori lufte dhe mbijetese të vazhdueshme kreshnike, është edhe dera zëmadhe e familjes Berisha të Dardanisë në arkivat e historisë dhe për të ardhur natyrshëm deri tek simboli i martirit të gjallë, që ishte dhe mbeti aktivisti i palodhur i ditëve tona miku im i hershëm, punëtori dhe patrioti i palodhur i çështjes shqiptare Ismet Uk Sadiku Berisha, një ndër bashkëpunëtorët e mi më të ngushtë të “Lidhjes së Tretë Shqiptare të Prizrenit”, ku unë prej disa dekadash jam zgjedhur dhe jam sot ende Sekretar i Pergjithshem i Lidhjes së Tretë të Prizrenit, ku kam punuar vazhdimisht non stop me Ismetin, për të njëjtat qëllime fisnike dhe ideale të pastra atdhetare, për çeshtjën kryesore shqiptare dhe të Kosovës në veçanti.

Historia e kësaj familje të madhe, është e lidhur me historinë legjendare të “Lidhjes së Tretë Prizrenit”, që vetëm në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ka një vijimësi dhe aktivitet të pasur patriotik 62-vjeçarë (1962-2024).

Autori Kapinova, librin e tij e mbyll me një analizë serioze mbi Ismail Kadarenë, një shkrimtar servil klasik dhe shembull negativ i oborrit të diktaturës më të egër ateiste dhe komuniste në Shqipëri, gjatë viteve të zeza 1944-1990, duke na dhënë faqe pas faqeje një përshkrim dhe analizë serioze të jetës dhe veprimtarisë së tij letrare, në interes tërësisht të regjimit dhe diktatorit totalitar asokohe në Shqipëri.

Në këte rast, është i saktë përcaktimi historik i autorit, se asokohe “shkrimtari servil Ismail Kadare ishte një kubure e flaktë në duart e diktatorit Enver Hoxha.”, duke ofruar për këte përcaktim real dhe të argumentuar fakte dhe prova shkrimore të vërteta nga historia e librave të tij të turpshme letrare  socialkomuniste tipike propagandistike si njolla turpi sot në historinë e letërsisë shqipe. 

Sikurse shohim në veprën e re, autori risjell shembullin se si shkrimtari Kadare, ishte lider klasik shpirtëror i nomeklaturës së kuqe komuniste, sepse ai asokohe ka shkruar mbi 25 faqe kundër SHBA-së dhe demokracisë së saj si kampione shembullore pozitive kudo në botë. (Yonkers, New York)