Ne si Institut iu kemi rrekur ta trajtojmë këtë figurë në një plan pak a shumë më mikroskopik, duke nxjerrë nga thesari i saj shpirtëror e njerëzor margaritarët më të çmuar , me të cilët ajo stolisi veten dhe  më shumë të tjerët. Ajo mbi të gjitha stolisi nocionin njeri në skëterrën e lakmive të pakufishme

Nga Prof. dr. Skender ASANI

Të merresh me jetën dhe veprën e Nënës Tereze, nuk është një punë thjeshtë rutinore, por është më tepër ballafaqim me të panjohurat që dalin gjatë depërtimit në botën e saj komplekse e shumëdimensionale. Sepse Nënë Tereza nuk ishte vetëm një bëmirëse, siç perceptohet gabimisht në një pjesë të opinionit publik, por ajo parasegjithash ishte patentuese e një sistemi të veçant të sjelljes dhe qasjes ndaj çështjeve të mprehta shpirtërore që askush tjetër nuk i trajtonte dhe nuk i njihte më mirë se ajo.

Kjo është edhe arsyeja kryesore pse ne si Institut iu kemi rrekur ta trajtojmë këtë figurë në një plan pak a shumë më mikroskopik, duke nxjerrë nga thesari i saj shpirtëror e njerëzor margaritarët më të çmuar , me të cilët ajo stolisi veten dhe  më shumë të tjerët. Ajo mbi të gjitha stolisi nocionin njeri në skëterrën e lakmive të pakufishme dhe vetëm ata që do të mund ta deshifrojnë këtë filozofi jetësore të Nënës Tereze, do ta kuptojnë se më e fuqishme se lakmia megjithatë është dashuria dhe ngrohtësia njerëzore.

Nënë Tereza fali dashuri dhe ngrohtësi edhe në skutat më të ftofta të vetmisë së njerëzve, të cilët pasi u braktiksën nga rrethi i tyre ku jetonin u pranuan nga Nëna Tereze, me të gjitha sëmundjet, brengat dhe vështirësstë që i ka jeta.

Duke ngelë në mbamendjen tonë si një stoli që me kalimin e kohës shkëlqimi vjen duke iu shtuar, Nëna Tereze tash më është bërë një aset i vlerave të pakrahashueshme universale, me të cilat ne si Institut dhe Departamenti për trashëgiminë e Gonxhe Bojaxhiut – Nënës Tereze , po identifiukohemi më tepër në fushat e hulumtimit shkencor dhe studimit empirik të veprës së saj në disa rrafshe interdisiplinare.

Ne si Institut, jo rastësisht i kemi profilizuar studimet dhe hulimtimet mbi jetën dhe veprën e Nënës Tereze, duke themeluar një departament të veçant, i cili nga viti në vit po lëshon rënjë në një truall ku mendojmë të forcojmë edhe më tej mirëkuptimin midis njerëzve, pa marrë parasysh racën, fenë apo etninë e tyre. Si produkt i këtij profilizimi, ne sivjet filluam të botojmë edhe revistën e parë letrare me karakter shkencor e kulturor DRITA E GONXHËS, e cila përpos që është një tribunë e hapur e mendimit dikursiv mbi shumdimensionalitetin e empirisë jetësore të Nënës Tereze, ajo ofron edhe një mundësi ideale për të krijuar ura interaktiviteti në mes të autorëve e qendrave të ndryshme hulumtuese që si emërues të përbashkët kanë fuqinë e ndikimit dhe reflektimit të kësaj gruaje me përmasa planetare.

Sivjet kur po e organizojmë edicionin e dytë të manifestimit tradicional kulturor-shkencor “DRITA E GONXHËS”, që përkon me 112 vjetorin e vdekje dhe 25 vjetorin e lindje së Nënës Tereze, kemi arritur të aktivizojmë një game të gjerë resursesh intelektuale e institucionale brenda dhe jashtë vendit tonë, sepse konsiderojmë se nuk mjafton të kesh në duar një kauzë të madhe humane e civilizuese siç është Nëna Tereze, por  duhet edhe strategji konkrete për ta shndërruar këtë kauzë në në dioptri më të zgjeruar.  

Nëse të tjerët në botë kanë xhiruar dhe botuar  me qindra filma dhe vepra kushtuar jetës dhe veprës së Nënës Tereze, ne mund të shkojmë përtej kësaj, duke thurrur fabula të pathëna nga fëmijëria dhe rinia e Gonxhe Bojaxhiut, nga Shkupi i saj që arriti të regjistrohet në kartotekën e madhe të botës në saje të gjithë asaj që kishte  bartur me vete në bvotë kjo grua me shpirt të madh.  

Ky zatën mbetet edhe synimi ynë kryesor si hulumtues dhe si studiues, pasi që pritjet e të tjerëve nga ne tejkalojnë caqet e një kurreshtjeje sipërafaqësore, detyrim ky moral e institucional që kërkon mbështetje të gjithanshme.   

Shkup, 26 gusht 2022

Shkruan: Enis SULSTAROVA, Shkup/

Ne, shqiptarët, duhet të kujtojmë. Është detyrim kujtesa për dramat kolektive që na kanë ndodhur. Për pjesën më të madhe të historisë së kombit tonë varemi nga dokumentet që kanë prodhuar të tjerët për ne. Edhe në shek. XX, kur krijuam institucionet tona shkencore e kulturore, na mungonte liria e fjalës. Disa të vërteta, si p.sh. Masakrën e Tivarit, duhej t’i bisedonim me zë të ulët dhe me njerëz të besuar. Po kështu, indoktrinimi ideologjik shpeshherë e bënte të pamundur pranimin e së vërtetës dhe të fakteve. Tani jemi në kushte më të mira, sepse studiuesit që punojnë në disiplina të ndryshme kanë lirinë dhe mundësitë që t’i përdorin teoritë e metodologjitë bashkëkohore për t’iu qasur të kaluarës dhe për të dhënë ndihmesë në kultivimin e kujtesës kolektive.

Libri “Fjalimet që përgjakën Ballkanin”, i autorit Gëzim Mekuli, gazetar i mirënjohur dhe studiues i shkencave të komunikimit, na çon mbrapa disa dekada për të na kujtuar se luftërat në ish-Jugosllavi më së pari nisën me përndezjen e fjalëve. Sikurse shpërthimi i Luftës së Dytë Botërore nuk mund të shihet i shkëputur prej fjalimeve të Hitlerit nëpër tavernat dhe sheshet e Gjermanisë, po ashtu edhe fillimi i shkatërrimit të Jugosllavisë mund të gjurmohet te fjalimet luftënxitëse të Sllobodan Millosheviqit. Fuqia mistike e fjalës, e cila mund të ngrejë në këmbë një popull të tërë, ka tërhequr interesimin e Mekulit për të studiuar, nga këndvështrimi i retorikës dhe i shkencave të komunikimit, disa fjalime që Millosheviqi ka mbajtur në fillim dhe në fund të karrierës së tij politike. Sigurisht që vetëm fjala në vetvete nuk mjafton, sepse, siç e vëren Mekuli, që fjala të prekë “telat” e shpirtit të një populli, ajo duhet të thuhet në çastin e duhur e në mënyrën e duhur dhe gjithashtu të përhapet sa më gjerë përmes mediave. Që fjala të bëjë ndryshimin, kërkohet publiku retorik dhe situata e duhur retorike (f. 29-30). Duke cituar nga studiues të ndryshëm, që kanë hulumtuar marrëdhënien e retorikës me kontekstin politik dhe shoqëror, autori ka ndërtuar një aparat konceptual me të cilin i analizon fjalimet e Millosheviqit. Në qendër të këtij aparati ndodhen togfjalëshat që përsëriten më shpesh dhe që në mendjet e dëgjuesve ndërtojnë një botë fantastike, ku përleshen forcat e së mirës (zotit) me forcat e së keqes (djallit). Nëse politikani ia del të ndërtojë një botë imagjinare, që i mbivendoset botës reale dhe që besohet nga pasuesit e tij, atëherë ai i zotëron shpirtrat e këtyre dhe mund t’i tërheqë pas projektit të vet politik. Sigurisht që përndezja emocionale nuk zgjat përgjithmonë, sepse vjen një çast dhe realiteti bëhet kaq i shpërputhshëm me imagjinatën, saqë pasuesit ose, së paku një pjesë e tyre, kthjellohen dhe “ftohen”. Kjo duhet qartë në dy prej fjalimeve që Millosheviqi i ka mbajtur gjatë viteve të fundit në pushtet dhe që Mekuli i ka veçuar për t’i analizuar.

Studimi i Mekulit përqendrohet në tri fjalime të Millosheviqit. I pari dhe më i rëndësishmi syresh është fjalimi në Gazimestan më 28 qershor 1989, i dyti është fjalimi në 10 qershor 1999, i mbajtur në Beograd pas përfundimit të luftës midis Jugosllavisë dhe NATO-s, dhe i treti është fjalimi në Beograd në vitin 2000, pas humbjes së zgjedhjeve parlamentare. Fjalimi në Gazimestan është cilësuar si programatik, sepse mbahej me rastin e 600-vjetorit të Betejës së Fushë-Kosovës, ndoshta miti më i rëndësishëm i nacionalizmit serb, dhe paralajmëronte projektin e Millosheviqit për t’ia nënshtruar Jugosllavinë interesave serbe. Mbi një milionë serbë morën pjesë në tubimin e Gazimestanit, përfshirë klerikë dhe pelegrinë ortodoksë që nderonin reliktet e princit Llazar që u vra në Betejën e Fushë-Kosovës dhe që u shpall martir i Kishës Serbe. Tubimi u transmetua drejtpërdrejt nga RTV Beograd. Siç vëren Mekuli në analizën e retorikës së fjalimit të Millosheviqit, ky i fundit shfrytëzoi simbolikën diakronike për t’i thënë publikut serb se Kosova është zemra e Serbisë dhe se gjoja ishte e shkëputur nga trupi i Serbisë, prandaj ringritja e Serbisë po ndodhte pikërisht në atë çast në Fushë-Kosovë, ku ishte flijuar edhe princi Llazar. Nëse beteja para 600 vjetëve u humb për shkak se midis princave serbë mungonte uniteti, tani Serbia ishte unike dhe kërkonte të drejtat e saj “të mohuara” në Jugosllavinë socialiste. Serbët, jo vetëm në Kosovë, por kudo në Jugosllavi, do të kërkonin që “gjymtyrët” e ndara t’i bashkoheshin trupit të Serbisë. Me këtë fjalim, të ngopur me imazhe fetare, Millosheviqi i ftoi serbët që ta ndiqnin në një “luftë të shenjtë” dhe shumë prej tyre i shkuan pas atij, duke e kujtuar për mishërim të Car Llazarit (f. 74).

Pothuaj dhjetë vjet më pas, Millosheviqi mbajti një fjalim në Beograd, për të shënuar përfundimin e luftës së Jugosllavisë me NATO-n. Fjalimi i Millosheviqit nuk u ndoq nga më shumë se 50.000 pjesëmarrës në shesh, shumë më pak se turma e mbledhur në Gazimestan, por është domethënës fakti se ai nuk u botua në shumë prej gazetave të kohës dhe disa media televizive e transmetuan të përmbledhur. Për sa i përket situatës retorike, bashkimi i serbëve në një Serbi të Madhe nuk kishte ndodhur. Një pjesë e mirë e serbëve ishin përzënë nga Kroacia, Bosnjë-Hercegovina ishte shtet i pavarur dhe serbët atje kishin arritur të njiheshin si një njësi përbërëse e federatës. Në Mal të Zi ishte formuar një tendencë e qartë politike për daljen nga partneriteti me Serbinë dhe në Kosovë po hynin trupat e NATO-s. Epilogu i luftërave që serbët ndezën në Jugosllavi shënohej nga ndërtesat e shkatërruara në mes të Beogradit. Mekuli shkruan se “e gjithë bota e Millosheviqit, sistemi i ngritur prej tij, u shpërbë me lehtësi të pabesueshme, krejt ndryshe nga pretendimet e tij të dikurshme. Pra, situata retorike kishte një problem të ngutshëm dhe ky duhej të zgjidhej përmes gjuhës (komunikimit)” (f. 104). Dukej sikur Millosheviqin po e ndiqte pas fati i princit Llazar, që në Kosovë e humbi “mbretërinë tokësore”, prandaj në fjalimin e tij ai i mëshonte idesë se ia kishte dalë ta ruante sovranitetin e Serbisë mbi Kosovën. Tema qendrore e fjalimit është se populli serb duhet ta ndjejë veten fitimtar, sepse tregoi se mund t’i qëndronte me vetëmohim “agresionit” të NATO-s. Në Gazimestan, Millosheviqi kishte thënë se serbët në Betejën e Fushë-Kosovës e kishin mbrojtur Perëndimin ndaj islamit, duke aluduar se këtë rol ata kryenin sërish. Dhjetë vjet më pas ai thotë se lufta e serbëve kundër NATO-s po jep ndihmesë në krijimin e një bote multipolare. Pra, Perëndimi tani nuk përfaqëson më vlerat për të cilat serbët janë flijuar. Nga aleat i serbëve kundër fundamentalizmit islamik, Perëndimi është shndërruar në vetë “djallin” (f. 124-125). Millosheviqi i paraqet serbët si viktimë dhe askund në fjalimin e tij nuk përmenden viktimat shqiptare të makinerinë ushtarake serbe, të udhëhequr prej tij. Përkundrazi, siç e vëren Mekuli, Millosheviqi përpiqet që imazhi i ushtrisë serbe të shkëlqejë (“Ushtria jonë është e pathyeshme dhe më e mira në botë”; “Populli ishte ushtri dhe ushtria ishte popull”).

Fjalimi i tretë që Mekuli merr në analizë u mbajt menjëherë pasi Millosheviqi kishte pësuar humbje në zgjedhjet presidenciale të vitit 2000. Ai nuk e pranoi rezultatin e raundit të parë të zgjedhjeve dhe u përpoq që të mbante pushtetin, por qeveria e tij u rrëzua disa ditë më pas, si rezultat i protestave popullore. Tema e fjalimit para një publiku prej jo më shumë se 30,000 vetave është se si Serbia po sulmohet nga Perëndimi dhe nga “tradhtarët” e opozitës. Millosheviqi i përshkruan shtetit dhe kombit serb një funksion “kundërimperialist” dhe paralajmëron se nëse serbët nuk rezistojnë, ekziston rreziku i pavarësimit të Kosovës dhe i largimit të Malit të Zi nga federata. Madje, edhe vetë Serbia mund të shpërbëhet me shkëputjen e Sanxhakut dhe të Vojvodinës: “Territori që do t’i lihej ta mbante emrin Serbi, do të pushtohej nga forcat ndërkombëtare, SHBA apo ndonjë shtet tjetër. Ata do ta trajtonin tokën tonë si terren të tyre të stërvitjeve ushtarake, si rezervat të tyre privat, për t’u kontrolluar në përputhje me interesat e fuqisë pushtuese” (f. 135). Me këtë retorikë të mbjelljes së frikës se identiteti i kombit serb do të shuhej si pasojë e kolonizimit të Serbisë, Millosheviqi përpiqet ta bindë publikun se ardhja në pushtet e opozitës serbe do të sjellë dhunë dhe luftë. Sërish serbët paraqiten si viktima të padrejtësive historike dhe se vetëm uniteti kombëtar mund t’i shpëtojë. Mekuli veçon faktin se Millosheviqi, në fjalimin e tij, përdor edhe kritikën ndaj kulturës konsumeriste perëndimore, të cilën ia shton edhe kritikës “kundërimperialiste” (f. 146). Të dyja kritikat gërshetohen në fjalim në mënyrë që Perëndimi së bashku me opozitën të portretizohen si “demonët” që duan të rrënojnë “popullin qiellor” serb. Mekuli vë në dukje se e fjalimi i tretë është më i gjatë se të parët, sepse Millosheviqit i duhet të përdorë më shumë retorikë në mënyrë që ta kthejë publikun, tashmë mosbesues, në anën e tij. Mirëpo, Millosheviqi nuk ishte më në gjendje ta kontrollonte shpërndarjen e mesazhit në publikun serb, për të cilin mediat më të besueshme ishin ato opozitare, të cilat po e nxisnin popullin për t’i dhënë fund sundimit të Millosheviqit. Ai perceptohej si një diktator, edhe pse një dekadë më parë shumica e serbëve e kishin brohoritur si shpëtimtarin e tyre.

Analiza e Mekulit është e pasur dhe e shkruar me një gjuhë të rrjedhshme. Referencat shkencore janë të përqendruara sidomos në dy kapitujt e parë, por kjo nuk do të thotë se leximi i tyre është i vështirë. Përkundrazi, përmendja e autorëve dhe e teorive të retorikës, që nga Aristoteli e deri në ditët tona, ndjek një linjë logjike dhe të qartë. Libri i Gëzim Mekulit “Fjalimet që përgjakën Ballkanin” është një lexim i nevojshëm për studentët dhe studiuesit e shkencave të komunikimit, të historisë dhe të një publiku të interesuar për marrëdhëniet midis retorikës, ideologjive dhe pushtetit në Ballkan.

Recension për librin “Fjalimet që përgjakën Ballkanin: Analizë retorike e fjalimeve të Millosheviqit”, të autorit Gëzim Mekuli (Prishtinë: Alphabet J&H, 2022).

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave/

Studimet e larta i kreu në Universitetin e Stambollit për drejtësi dhe ekonomi. Në rininë e tij u bë bashkëpunëtor në gazetat përparimtare të kohës, siç ishin: “Zgjimi” dhe “Bashkimi i Kombit”. Para Pavarësisë, pati rolin e nënpunësit osman në Fier në postin e kryesekretarit të zyrës së pasurisë së shtetit. Me qeveritë e Ismail Qemalit dhe Turhan Pashës, do të mbante poste të kryesekretarisë në disa ministri. Vokopola qe organizator i Kongresit të Lushnjes, sekretar i Kongresit të Durrësit, parlamentar, ministër i Bujqësisë e zv.ministër i Punëve Botore.

Vokopola qe edhe një nga përkrahësit e idesë së caktimit të Tiranës si kryeqytet dhe bëri çmos për ngritjen e Medresesë së Përgjithshme. Me krijimin e Komunitetit Mysliman, ai ndërmori hapa për krijimin e tarikatit Ruifai, si edhe solli dijen islame edhe në fushën e botimeve, si themelues i revistës “Njeriu” dhe si drejtues i organizatës “Drita Hyjnore”. Së bashku me shumë juristë të denjë të kohës, ai do të mbahet mend edhe për rolin e tij në harmonizimin e Kodit Civil të viteve ’30.

Më poshtë, Vokopola paraqitet në një foto me përfaqësues shtetërorë. Ndërsa, në dokumentin bashkëngjitur paraqiten fragmente nga diskutimet parlamentare ku ai merr pjesë.

Erion Muça/

Ditët e fundit në rrjete sociale qarkullon një peticion për ta kufizuar transmetimin e disa formateve të show-t në orare në të cilat nuk ndiqen nga fëmijët. Personalisht jam pro nismës pasi formate të papershtatshme do të duhet të transmetohen në orare të vona por profesionalisht kam disa pyetje dhe pikëpyetje lidhur më tepër me rolin e medias, përmbajtjes së formateve të saj dhe kontributin e tyre në moralin publik.

Nuk mendoj dhe besoj që është media ajo që ka sjellë këtë moment në shoqëri mbi moralin por ajo veçse i ka dhënë zë, figurë dhe identikit asaj që sot shoqëria prodhon duke shërbyer si pasqyrë e realitetit ku jetojmë.

Media përmes programacionit ka provuar të edukojë apo pasurojë audiencën me modele të qëndrueshme dhe serioze në përputhje me moralin me qëllim që audienca ti përqafojë por fatkeqësisht ajo i ka braktisur.

Media duhet të luftojë përballë banalitetit dhe degjenerimit duke dhënë një shembull për të rinjtë por a nuk duhet ta kishte bërë familja, shoqëria, edukimi apo politikat rinore, sociale dhe arsimore këtë proces duke i përgatitur të rinjtë të zgjedhin çfarë u nevojitet duke e shpëtuar kësisoj dhe median nga dilemat, roli në meritokraci dhe dëmi në imazh.

Media duhet të zbatojë ligjin mbi përputhshmërinë e përmbajtjes së formateve të saj por a janë bërë sondazhe/pyetësor dhe studime çfarë dëshiron audienca pasi në dijeninë time formatet të “cilësuara banale” kanë thyer rekorde shikueshmërie.

Media duhet të ketë shumë kujdes mos përziej sponsorizimet dhe PR-in me misionin publik për të informuar në menyrë të drejtë dhe të paanshme me vërtetësi dhe profesionalizëm por mos po i kërkohet të riparojë dështimet duke marrë atributet e familjes, shkollës, shoqërisë, politikave sociale, arsimore, rinore, politike etj.?!

Media duhet të pasurojë veten me formatet këshilluese apo të profilizohet në rubrika të caktuara duke u specializuar për ti zhvilluar informacionin, filtrat dhe inteligjencën të rinjve në aftësitë vendimarrëse dhe mos të mbetet vetëm riprodhuese e modeleve snob të të rinjve apo se çfarë hapash duhen ndjekur drejt “lekut të lehtë”, por ajo s’ka faj fare që studimet tregojnë se në Shqipëri rreth 50% e paraadoleshentëve dhe adoleshentëve janë analfabetë funksionalë .

Media në të vërtetë duhet ti përgjigjet me shumë epërsi rolit publik që ka përmes përmbajtjes dhe mesazhit të tyre por si do të mund të ketë ndryshe fitimet e mjaftueshme pa logjikën e biznesit, i cili duhet të përshtasë doemos shërbimin e vet me shijet e klientit/shikues që të ketë sukses.

Media vërtet ka 2 misione të informojë dhe të fitojë por nëse informimin e bën falas dhe e ka për detyrim të respektojë rigorozisht parimet etike të gazetarisë/medias profesionale tek fitimi do ti përgjigjet sa dhe si duhet dëshirave, kërkesave dhe shijeve të njerëzve për një shikueshmëri të lartë… për këtë gjë si ka asnjë detyrim askujt përveç ligjeve dhe rregullave të funksionimit të saj, pasi në shoqëri demokratike secili zgjedh të shikojë ose bëjë zapping sa herë të dojë..

Media vërtet duhet të operojë rigorozisht me rregulla e parime por nuk mund ta marrë parasysh se nuk e ka në funksionalitet të interpretojë sesi do të pritet nga audienca një format lidhur me impaktin etik, edukativ apo moral pasi fokusi i programacionit të saj është që formati të mirëpritet dhe ndiqet masivisht e për këtë numrat përmes instrumentave matës janë tregues suksesi.

Media duhet të jetë e ndërgjegjshme mbi impaktin që ka në audiencë por nuk është aspak përgjegjëse për nivelin e lartë të papunësisë së të rinjve, kriminalitetin, largimin masiv të tyre, mungesën e strategjive dhe politikave rezultative për punësim dhe karrierë, mungesën e politikave dhe strategjive arsimore e sociale apo planeve të ndërhyrjes adeguate, për të pajisur të rinjtë me modele serioze dhe profesionale apo zhvilluar atyre aftësitë e domosdoshme për të zgjedhur modelin e duhur në jetë e të jenë konkurues me të përballë çdo sfide.

Media duhet të prezantojë sa më shumë modele të qëndrueshme konform të gjitha parimeve dhe standarteve të shoqërisë për audiencën por kultura dhe edukata fillon nga familja dhe shoqëria, forcohet nga shkollimi, përforcohet nga puna dhe del në pah nga suksesi I arritur në karrierë e promovimi përmes saj, proces në të cilin media ose është plotësuese ose jo prezente.

Para se ti kërkojmë medias llogari pse transmeton formate “banale” do të duhet të ngrihemi, kontribuojmë dhe punojmë të gjithë nga pak mbi çfarë është bërë gabim dhe mungon në shoqërinë tonë që banaliteti jo vetëm ndiqet masivisht në media por dhe në plot raste është kthyer në stil jetese sidomos në mungesë të vlerësimit sipas meritës apo zhvlerësimit të rëndësisë së profesionalizmit, si i vetmi etalon referimi për sukses në karrierë.