Albano Kolonjari/

Mijëra njerëz mbeten të bllokuar në festivalin Burning Man në shkretëtirën e Nevadës pasi shirat e dendur përmbytën zonën dhe krijuan baltë të dendur deri në kyçin e këmbës, e cila ngjitet në këpucët e kampistëve dhe gomat e automjeteve.

Pjesëmarrësve iu tha të strehoheshin në shkretëtirën e shkëmbit të zi dhe të ruanin ushqimin, ujin dhe karburantin pasi një stuhi shiu përfshiu zonën, duke i detyruar zyrtarët të ndalonin çdo hyrje ose dalje nga festivali.

“Disa më shumë se 70,000 njerëz,” mbetën të bllokuar të shtunën, Sgt. Nathan Carmichael, me Zyrën e Sherifit të Qarkut Pershing, i tha CNN të dielën në mëngjes. Disa njerëz janë larguar nga vendi duke u larguar, por “shumica e RV-ve janë ngecur në vend,” tha ai.

Të dielën në mëngjes, organizatorët e ngjarjes thanë se rrugët mbetën të mbyllura pasi ato ishin “shumë të lagura dhe me baltë” dhe moti më i pasigurt kishte gjasa në rrugë. Ndërsa disa automjete mundën të largoheshin, të tjera u mbërthyen në baltë, thanë organizatorët në faqen e internetit të ngjarjes.

“Ju lutemi, MOS vozisni në këtë kohë,” shtuan ata. “Ne do t’ju informojmë për ndalimin e drejtimit të automjetit pasi ky front i motit të largohet nga zona.” Aktualisht nuk kemi një kohë të parashikuar që rrugët të jenë mjaft të thata që RV-të ose automjetet të lundrojnë në mënyrë të sigurtë”, thanë organizatorët e Burning Man në një deklaratë të së shtunës në mbrëmje. “Dita e hënë vonë do të ishte e mundur nëse kushtet atmosferike janë në favorin tonë. Mund të jetë më shpejt.”

Organizatorët vunë në dukje se shiu që bie në një playa tashmë të ngopur gjatë natës dhe të dielën “do të ndikojë në sasinë e kohës që duhet që playa të thahet”.

Për momentin, porta dhe aeroporti në Black Rock City mbeten të mbyllura dhe nuk lejohet vozitje brenda ose jashtë qytetit, përveç automjeteve të urgjencës, thanë organizatorët në mediat sociale. Black Rock City është një metropol i përkohshëm që ngrihet çdo vit për festivalin dhe vjen me infrastrukturë emergjente, sigurie dhe sanitare.

Shiu “e bëri praktikisht të pamundur që mjetet e motorizuara të përshkojnë playa,” tha Zyra e Sherifit të Qarkut Pershing, duke vënë në dukje se njerëzit u këshilluan të strehoheshin në vend derisa toka të thahet mjaftueshëm për të lëvizur në mënyrë të sigurt.

Automjetet që përpiqen të largohen do të ngecin në baltë, thanë organizatorët e Burning Man të shtunën. “Do të pengojë Exodus-in nëse kemi makina të bllokuara në rrugë në zonat tona të kampingut, ose në rrugën e portës jashtë qytetit”, shtuan organizatorët.

“Nëse jeni në BRC, ju lutemi strehohuni në vend dhe qëndroni të sigurt,” thanë organizatorët.

Stuhitë dhe shirat e dendur nëpër Nevada përmbytën pjesë të tjera të shtetit dhe mund të kenë çuar në një tjetër vdekje. Në Las Vegas, autoritetet gjetën një person që nuk reagonte dhe “të ngatërruar me mbeturina”, të shtunën në mëngjes, i cili besohet të jetë “një viktimë e mbytjes”, sipas Jace Radke, një zëdhënës i qytetit. Një hetim është duke vazhduar, tha Radke në një njoftim për shtyp. Kushtet e vështira, por disa mbeten pozitive

Disa pjesëmarrës të festivalit ecën me kilometra në këmbë në baltën e dendur për të arritur në rrugët kryesore, ndërsa të tjerë qëndruan në kampet e tyre, duke shpresuar që kushtet të përmirësoheshin.

Hannah Burhorn, një pjesëmarrëse për herë të parë në festival, i tha CNN se njerëzit po ecnin nëpër baltë zbathur ose me çanta të lidhura rreth këmbëve.

“Njerëzit që janë përpjekur të kalojnë me biçikletë dhe kanë ngecur sepse ka të bëjë me thellësinë e kyçit të këmbës”, tha Burhorn. Balta është aq e trashë sa “ngjitet në këpucët tuaja dhe e bën atë pothuajse si një çizme rreth çizmes suaj”, shtoi ajo.

Është e paqartë saktësisht se sa njerëz janë të bllokuar në festival, por zakonisht më shumë se 70,000 njerëz marrin pjesë në ngjarjen njëjavore. Ai do të mbahet nga 28 gusht deri më 4 shtator të këtij viti.

Nuk kishte asnjë raportim për lëndime që nga pasditja e së shtunës, tha për CNN Sean Burke, drejtori i menaxhimit të urgjencës për Qarkun Pershing.

Amar Singh Duggal dhe miqtë e tij arritën të largoheshin nga festivali pasi ecën rreth 2 milje në baltë, tha ai për CNN. Ai vlerësoi se atyre iu deshën rreth 2 orë për të arritur në një rrugë kryesore, ku ata organizuan që t’i merrnin dhe t’i çonin në Reno, rreth 120 milje me makinë nga terreni i ngjarjes. Megjithatë, kushtet e këqija nuk e kanë ndalur krijimtarinë, tha Burhorn, i cili kishte udhëtuar nga San Francisko.

“Njerëzit po ndërtojnë skulptura balte,” tha ajo.

Andrew Hyde, një tjetër pjesëmarrës i mbërthyer në Burning Man, tha se pavarësisht nga kushtet me baltë që e bëjnë të vështirë ecjen, moti e ka kthyer kuptimin e ngjarjes në rrënjët e tij.

“Ju dilni këtu për të qenë në një klimë të ashpër dhe përgatiteni për këtë,” i tha Hyde Paula Newton të CNN. “Pra, në shumë mënyra, të gjithë këtu thjesht u bënë miq me fqinjët e tyre dhe kjo është një ngjarje e komunitetit.”

Morali në ngjarje është në rregull dhe në përgjithësi nuk ka panik midis të pranishmëve, tha Hyde, duke përshkruar muzikën që kthehet brenda natës.

Megjithatë, ka shqetësime për reshjet shtesë që shkaktojnë vonesa dhe të panjohurat për përkeqësim të kushteve.

“Unë mendoj se shqetësimi është nëse kemi një shi tjetër,” tha ai. “Njerëzit duhet të kthehen në punët e tyre, në përgjegjësitë që kanë në shtëpi.” Organizatorët njoftuan të shtunën mbrëma se do të vendosin rimorkio celulare në pozicione të ndryshme, duke konfiguruar sistemin Wi-Fi të organizatës për akses publik dhe duke vendosur autobusë në Gerlach aty pranë për të marrë njerëzit që mund të largohen nga Playa në Reno.

“Ky nuk ka të ngjarë të jetë një operacion 24-orësh në këtë kohë,” tha festivali në një deklaratë në faqen e tij të internetit.

Organizatorët po furnizojnë gjithashtu mjete me katër rrota dhe goma për të gjithë terrenin për të ndihmuar në transportimin e situatave mjekësore dhe situatave të tjera urgjente në pikën e zezë.

Ka pasur njerëz që kanë arritur të ecin në një rrugë kryesore dhe kanë pritur transportin nga organizatorët e festivalit të shtunën mbrëma, tha Zyra e Sherifit të Qarkut Pershing.

Burimet janë sjellë nga e gjithë Nevada veriore për të ndihmuar njerëzit me nevoja mjekësore në bazë të ngjarjes, tha zyra e sherifit.

“Burning Man është një komunitet njerëzish që janë të përgatitur të mbështesin njëri-tjetrin”, tha Burning Man në faqen e saj të internetit. “Ne kemi ardhur këtu duke e ditur se ky është një vend ku ne sjellim gjithçka që na nevojitet për të mbijetuar. Është për shkak të kësaj që ne të gjithë jemi të përgatitur mirë për një ngjarje moti si kjo.”

“Ne kemi bërë stërvitje tavoline për ngjarje si kjo,” shtuan organizatorët. “Ne jemi të angazhuar me kohë të plotë në të gjitha aspektet e sigurisë dhe shikojmë përpara Eksodin tonë si prioritetin tonë të ardhshëm.”

Gazeta DIELLI nga korrespondenti në Kosovë Behlul Jashari/

PRISHTINË, 1 Shtator 2023/ Në Kosovë para 32 viteve shqiptarëve edhe shkollat ua mbylli e ndaloi Serbia okupatore.      

 Gazeta e rezistencës “Bujku”, kryeredaktor i parë-themelues i së cilës isha, e që ishte pjesë e lëvizjes e luftës për liri e pavarësi, që sfidonte ndalimin e dhunshëm nga pushteti okupues serb të gazetës së vetme të përditshme shqipe në Kosovë Rilindja, para 32 viteve – në numrin e 3 Shtatorit 1991 në ballinë në kryetitull shkruante se “Pushteti serb pengoi fillimin e mësimit në shkollat shqipe në Kosovë”, ku theksonte: “Për nxënësit dhe arsimtarët shqiptarë shumëkund dyert e shkollave ishin të mbyllura.-Në shkollat e mesme e fillore të Prishtinës e në shkolla të tjera të Kosovës, pos drejtorëve të dhunshëm e inspektorëve jolegjitimë, në mbikëqyrjen e situatës dhe në pengimin e mësimit u angazhuan edhe punëtorë të sigurimit shtetëror dhe milicia serbe”.

“Serbia mbyll shkollat e shqiptarëve”, ishte një nga titujt tjerë të ballinës së gazetës “Bujku”, me mbititull “Federata Ndërkombëtare mbi të Drejtat e Njeriut për Kosovën” e me nëntitull: “Në kuadrin e nënkomisionit të OKB-së kundër diskriminimit dhe për mbrojtjen e minoriteteve në Gjenevë, Federata Ndërkombëtare për të Drejtat e Njeriut u paraqit me një material të dokumentuar për format e ndryshme të diskriminimit që pushteti i Serbisë po i ushtron mbi shqiptarët”.

Në numrin vijues gazeta shkruante: “U ndalua gazeta ‘Bujku’ e 3 shtatorit (viti 1991). U ndalua sepse shkroi se policia serbe nuk lejoi nxënësit shqiptarë të hyjnë në shkolla…”.  Këtë e lexoja nga gazeta edhe derisa flisja në një dokumentar para 30 viteve, kur në Kosovë, nga 24 Maji deri në  3 Qershor 1993, zhvillohej një grevë e madhe e urisë e gazetarëve dhe shkrimtarëve shqiptarë, në kërkim të lirisë dhe në mbrojtje të fjalës shqipe, Ndërmarrjes Rilindja, në kohë të stuhishme, të rënda të pushtimit e të dhunës së egër nga regjimi okupues serb në Kosovë.

Dita e fillimit të grevës ishte pikërisht një vit pas zgjedhjeve të para pluraliste presidenciale e parlamentare të 24 Majit 1992 në kërkim të vendosjes së pushtetit të Kosovës në Kosovë, kur Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh President i parë i Republikës, në zhvillime historike, që pasonin Deklaratën e Pavarësisë të 2 Korrikut e Kushtetutën e 7 Shtatorit 1990, si dhe Referendumin e 26 deri 30 Shtator 1991, në të cilin për Kosovën Shtet Sovran dhe i Pavarur u deklaruan 99,87 për qind e qytetarëve pjesëmarrës masivisht në votim.

 Trokëllima e teleksit të raportimeve, që nga dita e zgjedhjeve të para e historike pluraliste në Kosovë i bëja nga Prishtina në Tiranë, hapë filmin dokumentar të xhiruar gjatë grevës njëmbëdhjetëditëshe.

Derisa zhvillohet greva e urisë e gazetarëve e shkrimtarëve shqiptarë në Pallatin e Shtypit Rilindja në Prishtinë, flas në dokumentar:  “Këtu është zyra e teleksit të Rilindjes. Nga ky teleks për çdo ditë dërgojmë raporte, informata për Agjencinë Telegrafike Shqiptare, në Tiranë. Ja, në këto momente jemi duke u përpjekur ta marrim lidhjen…Presim… Lidhjet janë tepër të dobëta…”

Lexoj nga lajmi që sapo kisha dërguar në Agjencinë Shtetërore-Zyrtare të Lajmeve të Shqipërisë: “Para mbrëmjes, përfaqësuesi i Misionit të KSBE-së në Kosovë erdhi në Rilindje dhe po bisedon me Këshillin Grevist. Deri tash nuk ka ende asgjë nga ajo që pritej për sot, arritja e marrëveshjes konkrete. Bisedat vazhdojnë, ndërsa vazhdon edhe dita e tetë e grevës së urisë e Adem Demaçit dhe grevistëve të tjerë për mbrojtje të lirisë dhe fjalës shqipe. Qëndrimet serbe që na i prezantoi misionari i KSBE-së janë të papranueshme për Këshillin Grevist dhe për kolektivin e Rilindjes…Tashmë janë vendosur edhe rojet e armatosura civile serbe në portën e Rilindjes…”

KSBE ishte mision  evropian, që tash është OSBE. Emri zyrtar i OSBE-së para vitit 1995 ka qenë Konferenca për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (KSBE).

Në atë mbrëmje të 31 Majit 1993, të ditës së tetë të grevës së urisë, dr. Gani Demolli, themelues i shërbimit mjekësor  “Nëna” në kohën e dëbimit të dhunshëm të shqiptarëve edhe nga spitalet, derisa po kujdesej për shëndetin e grevistëve duke qëndruar ditë e natë pranë tyre po bënte me kamerën e tij edhe një film dokumentar dëshmi kohe për rezistencën deri në flijim, për lëvizjen gjithëkombëtare për liri e pavarësi.

“Greva e urisë” është titulli i dokumentarit që u bë derisa ajo po zhvillohej në kundërshtim të regjimit të dhunës serbe, i cili pasi ndaloi gazetën tradicionale Rilindja, të vetmen të përditshme shqipe në Kosovë, po ia merrte për ta tjetërsuar e shndëruar në ndërmarrjen fantome “Panorama” të instaluar nga Beogradi edhe gjithë pronën, përfshirë pallatin 18 katësh në qendër të Prishtinës.

“Më 20 Maj 1993 regjimi serb me dekret të posaçëm ‘Rilindjen’ të vetmen Ndërmarrje Gazetare Botuese në gjuhën shqipe e shendërroi në ‘Panorama’”, shkruhet në fillim të filmit dokumentar.

Në dokumentarin e kohëve të kërkimit të lirisë, “Greva e urisë 1993” në Pallatin e Shtypit Rilindja në kryeqytetin e Kosovës, në ekran, shfaqen emrat e disa prej shumë grevistëve, që iu bashkuan Adem Demaçit: Ali Podrimja, Zenun Çelaj, Bardh Hamzaj, Nehat Islami, Shaip Beqiri, Idriz Ulaj, Milazim Krasniqi, Abdullah Konushevci, Bajram Kosumi, Vezir Uka, Shkëlzen Stublla,  Halil Matoshi, Blerim Shala, Besim Rexhaj, Gani Gashi, Shpend Vinca, Haqif Mulliqi, Agim Zogaj, Muhamet Ahmeti…Shfaqen pamjet e njerëzve dhe kohëve të rezistencës, të lëvizjes e luftës për Kosovën e lirë e të pavarur.

Në dokumentar për kërkesat e Këshillit Grevist gjatë një konference për shtyp flet kryeredaktori i atëhershëm i revistës letrare “Fjala”, që e botonte Ndërmarrja Rilindja, Milazim Krasniqi. “Ato kërkesa janë në funksion të mbrojtjes së Institucionit të Rilindjes dhe  të shtypit të lirë…”, thekson ai.

Ishte kohë okupimi, shqiptarët ishin dëbuar  kolektivisht nga puna e nga institucionet, nga universiteti, edhe fëmijtë shqiptarë ishin dëbuar nga shkollat e çerdhet, foshnjoret…

Edhe në atë kohë, poeti Ali Podrimja në grevën e urisë në mbrojtje të fjalës shqipe, kishte një përjetim lirie si ëndërr në barrikadimin në Pallatin e Rilindjes. Në dokumentar shihet e degjohet tek këndon-reciton me buzët shkrumb etje e urie vargjet që sapo i krijonte:

“SHIKIMI NGA DRITARJA

Nëse shkojmë mos na vajtoni

Vetëm na këndoni

Se lirinë e përjtuam nga brenda”.

Në dokumentarin për grevën, në rrëfimin e nisur pranë teleksit të raportimeve për Agjencinë Telegrafike Shqiptare, në ambientet e grevës së urisë, them edhe këtë: “Grevistët e urisë në Pallatin e Shtypit, të vetmin kontakt me jashtë Pallatin e kanë shikimin në botë nga këto dritare. Ata janë ngujuar qe tetë ditë këtu, janë barrikaduar këtu, për fjalën e lirë shqipe…”

Në filimin dokumentar shihet: Data 31 Maj 1993, ora e mbrëmjes vonë, rraplloj dyerte mbyllura për shqiptarët nga serbët e armatosur, në shtëpinë tonë, të Rilindjes… Dua t’i hap…

E rezistenca,  greva e urisë vazhdonte në Pallatin e Shtypit Rilindja, që nuk mbeti vetëm kështjellë e rezistencës dhe ëndërrave të mëdha: Pas luftës – në liri e pavarsi u bë ndërtesë qeveritare e shtetit të Kosovës…

Para Pallatit të Shtypit Rilindja në Prishtinë, i cili ishte edhe seli raportimesh për Agjencinë Telegrafike Shqiptare që nga fillimi nga zyrat e gazetës së rezistencës “Bujku”, në 23 Maj 2015 u ngrit dhe u përurua  shtatorja e themeluesit të shtetit shqiptar, firmëtarit të parë të Deklaratës së Pavarësisë së shpallur në Vlorë para më shumë se 100 viteve, Ismail Qemalit.

Gazeta rezistencës – e vetme e përditshme shqipe në atë kohë në Kosovë, “Bujku”,  dilte nga 18 Janari i vitit 1991, dhe si kryeredaktor i parë-themelues i saj nisëm e themeluam edhe bashkëpunimet e para të medias Kosovë-Shqipëri duke marrë e botuar që nga numri i parë informacionet nga Agjencia Telegrafike Shqiptare e pastaj edhe si korrespondent i saj.

Zyra e teleksit në Pallatin Rilinda në ambientet e gazetës “Bujku”, prej nga raportoja ditë e natë, u bë edhe si një përfaqësi e parë e Shqipërisë në Kosovë, prej nga bëheshin edhe komunikime tjera Prishtinë-Tiranë…

 “NA E MORËN SHKOLLËN…”

Para 32 viteve, në 2 Tetor 1991, kam shkruar këtë skicë me titull “Na e morën shkollën…”, botuar të nesërmen – në 3 Tetor 1991 në gazetën e rezistencës “Bujku”:

Dy tetor ’91, ora tetë e tridhjetë e pesë, gjashtë, shtatë…minuta. Përjashta shkollës fillore “Hasan Prishtina” në Prishtinë, në rrugë, shumë fëmijë – nxënës, edhe arsimtarë e prindër të fëmijëve shqiptarë. Te dyert e shkollës – policia.

Brenda në shkollë, nga dritaret e mëdha, shihen klasët e zbrazëta, edhe klasë ku mësim ka vetëm – serbisht.

Nxënësve dhe arsimtarëve shqiptarë nuk u lejohet të hyjnë në shkollë. Në sytë e fëmijëve lotët: “Na e morën edhe shkollën…”

Fëmijët serbë e malazez nga dritaret e shkollës i gërgasin fëmijët shqiptarë, ua ngrenë tre gishtërinj, i shajnë…(O zot, a edhe fëmijët i mbushën mizori, si mundet i madhi t’ia jepë të voglit atë mësim të keq?!)

Fëmijët shqiptarë as që shikojnë andej. I shikojnë punët e veta dhe protestojnë qetë, me urti. Nuk ua tremb qetësinë as aeroplani ushtarak plot zhurmë që fluturon mbi qytet, mbi kokat e tyre. Duket se asgjë më nuk u bën përshtypje, nuk i tremb, as ai “zog frikësimi” në hava.

Qëndrojnë, protestojnë, nuk pajtohen kurrësesi t’ua marrin shkollën.

            Shkollën me emrin e bukur të tribunit Hasan Prishtina. Ai ua mëson nga përjetësia e librat edhe këtë trimëri të urtisë…

NË GJYQIN NDËRKOMBËTAR TË HAGËS DËSHMI EDHE MBYLLJA E SHKOLLAVE SHQIPE NË KOSOVË

E nxjerrë, me guxim dhe sakrifica, me standarde profesionale, nga gazetarët dhe punonjësit e tjerë të gazetës së ndaluar Rilindja, gazeta e përditshme “Bujku”, kryeredaktor i parë-themelues i së cilës isha, nisi të dalë në 18 Janar 1991 dhe doli deri në prag të vitit 1999, kur edhe ajo u ndalua dhunshëm nga administrata dhe forcat okupatore serbe.

Edhe në Gjyqin Ndërkombëtar të Hagës, ku kishte përfunduar për krime luftë dhe krime kundër njerëzimit presidenti serb Slobodan Milosheviç – i njohur edhe si “kasapi i Ballkanit”, në Maj të vitit 2002 Presidenti historik i Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova, ka folur për okupimin që iu bë Kosovës dhe dhunën e egër të forcave serbe, edhe për dëbimin e shqiptarëve nga puna, mbylljen e shkollave dhe universitetit  shqip, mbylljen e Radio Televizionit të Prishtinës në gjuhën shqipe dhe ndalimin e gazetës Rilindja – të vetmes gazetë të përditshme në gjuhën shqipe në Kosovë. Dr. Rugova ka theksuar se pas mbylljes së shkollave fillore, të mesme dhe Universitetit u organizua sistemi i mësimit në shtëpitë private që bota e ka quajtur “sistemi paralel” dhe se kjo ka vazhduar deri në vitin 1999…

KOSOVA PARA 24 VITEVE, FESTA E KTHIMIT NË SHKOLLA E UNIVERSITET

 Në vitin e madh 1999 të lirisë së Kosovës,  në 2 Gusht para 24 viteve, ndodhi edhe festa e kthimit të gjysëm milion nxënësve, studentëve e mësuesve shqiptarë në shkolla dhe universitet, prej nga ishin dëbuar në fillimin e viteve të 90-ta të shekullit të kaluar.  Ky është lajmi që e raportoja  nga Prishtina në Tiranë në Agjencinë Shtetërore-Zyrtare të Lajmeve të Shqipërisë – Agjencinë Telegrafike Shqiptare:

http://www.hri.org/news/balkans/ata/1999/99-08-02.ata.html

[08] Albanian pupils and students return back to their school buildings

 PRISHTINE, August 2 (ata) – ATA correspondent in Prishtine, Behlul Jashari reports: Over half a million Albanian pupils, students and teachers of Kosova returned today to school premises from which they were expelled by Serbs 9 years ago.

In the ceremony held on this occasion in the Prishtina University, in the square in front of the Philological Faculty, a festive concert was performed in the presence of thousands of students and citizens. /p.ta/xh/

D’Arc Avenue 23, Tirana, Albania E-Mail:

Albanian Telegraphic Agency

AIDSSH/

𝐒𝐡𝐤𝐨𝐝𝐞̈𝐫, 𝟑𝟎 𝐆𝐮𝐬𝐡𝐭 𝟐𝟎𝟐𝟑-Në kuadër të 30 gushtit, Ditës Ndërkombëtare të të Zhdukurve, Autoriteti organizoi takime dhe aktivitete në drejtim të adresimit të çështjes së personave të zhdukur gjatë regjimit komunist, të cilat konsistuan:

Së pari në përpunimin e një qasje të duhur të draft-Vendimit të Këshillit të Ministrave për të zhdukurit, i cili do të mundësojë në praktikë realizimin e hapave themeltar të identifikimit të vendvarrimeve të dyshuara dhe të qartësimit të fatit dhe rikuperimit të eshtrave të personave të zhdukur gjatë periudhës së komunizmit në Shqipëri,

Së dyti në avancimin e bashkëpunimit të Autoritetit me Bashkinë Shkodër për rrethimin, ruajtjen dhe vendosjen e tabelës identifikuese si vendvarrim i dyshuar, në varrezat e Rmajës, mbrapa Kishës Katolike. Vendosja e kësaj tabele përcakton faktin ligjor se vendi i dyshuar nuk shkelet dhe nuk tjetërsohet nga askush.

Gjatë paradites takimet nisën me diskutim e draft-Vendimin e Këshillit të Ministrave për të zhdukurit “Për caktimin e autoriteteve përgjegjëse për gjetjen, identifikimin dhe rikuperimin e eshtrave të personave të zhdukur gjatë periudhës së komunizmit në Shqipëri, 29 Nëntor 1944 deri 2 Korrik 1991, si dhe mënyrën e mbrojtjes dhe ruajtjes së vendvarrimeve të identifikuara ose të dyshuara si të tilla, të personave të zhdukur në këtë periudhë”, në të cilat morën pjesë Përfaqësues të Autoritetit, OSBE-së dhe grupet e interesit, shoqata të të përndjekurve politikë, përfaqësues të policisë e prokurorisë.

Pjesëmarrësit theksuan nevojën e qartësimit të përgjegjësive dhe kompetencave institucionale për urdhërim veprimesh dhe nxjerrje aktesh të tilla si leja e gërmimit, zhvarrimi, leja e varrimit; koordimin ndërinstitucional, dhe me autoritetet vendore; krijimi i bazës së të dhënave unike, të harmonizuara, për personat e zhdukur, si dhe çështje të tjera që lehtësojnë procesin etj.

Më pas Autoriteti, në bashkëpunim me Bashkinë Shkodër, vendosi tabelën informuese që shënjon si “Vendvarrim i dyshuar”, vendin e quajtur 𝘷𝘰𝘳𝘳𝘦𝘵 𝘦 𝘙𝘳𝘮𝘢𝘫𝘪𝘵, mbrapa Varreza Katolike në Shkodër. Të pranishëm ishin dhe familjarë të të pagjeturve të komunizmit në zonën e Shkodrës e Malësisë së Madhe; shoqata të të përndjekurve dhe kujtesës, përfaqësues të grupeve të interesit e komuniteteve fetare, aktorë të shoqërisë civile, gazetarë etj.

Në tabelë shkruhet: “Ky vend nuk mund të shkelet as të ndërhyhet nga askush, deri sa të jetë kryer i plotë kërkimi për gjetjen dhe rikuperimin e eshtrave të personave të zhdukur që mund të jenë në këtë vend. Duke ruajtur vendvarrimet dhe vendet e dyshuara si të tilla, me eshtra të të vrarëve dhe zhdukurve nga regjimi komunist, ne respektojmë historinë tonë, identitetin tonë dhe dinjitetin tonë.”

Në përfundim Kryetarja e Autoritetit Dr. Gentiana Sula mbajti një takim me Kryetarin e Bashkisë Shkodër, z. Benet Beci me të cilin diskutoi mbi bashkëpunim mbi projekte të përbashkëta në fushën e kujtesës dhe të dialogut lokal.

Gjatë punës Autoriteti ka marrë në shqyrtim kërkesat familjarëve, shoqatave të ish-të përndjekurve politikë dhe Arqipeshkëvisë Shkodër të cilat i janë drejtuar për veprim institucioneve në drejtim të gjetjes së personave të zhdukur gjatë komunizmit.

Në zbatim të Konventës kundër Zhdukjeve me Forcë, AIDSSH, përmes akteve ligjore, është përcaktuar si ndërmjetës mes familjarëve të të pagjeturve dhe institucioneve ligjzbatuese, për të referuar rastet e raportuara nga familjarët dhe së dyti, për t’i kërkuar qeverisë që të përcaktojë zinxhirin e roleve të çdo institucioni, përmes një Vendimi të Këshillit të Ministrave.

Autoriteti së fundmi miratoi fillimin e procedurës së verifikimit të thelluar administrativ me qëllim identifikimin e vendvarrimeve të personave të vdekur ose të zhdukur në Shkodër si dhe qartësimin e fatit, identifikimin dhe rikuperimin e eshtrave të personave të vdekur ose të zhdukur nga Shkodra, ose në Shkodër.

Procesi mori indicje pas kërkesave: si ajo e shtetasit Hamza Kazazi, i cili prej vitesh kërkon eshtrat e të atit dhe u është drejtuar për veprim institucioneve; të 13 familjarëve të viktimave ende të pagjetur, të pushkatuar në zallin e Kirit në Shkodër ose dhe në vendekzekutime të tjera të raportuara; të Shoqatës së ish-të Përndjekurve Politikë, Shkodër për një numër të lartë të të pagjeturve, si dhe kërkesave të Arqipeshkëvisë Shkodër për 28 priftërinjtë e pushkatuar gjatë regjimit komunist.

Vendvarrime të tjera, të dyshuara, të raportuara në Shkodër si tek ish-ndërmarrja artistike Shkodër, tek fusha e aviacionit në fshatin Shtoj dhe në Guci, janë tashmë objekt i verifikimit administrativ të nisur.

Procesi synon mbledhjen dhe analizimin e të dhënave, dokumenteve, dëshmive, kryerjen e kontrollit të vendeve dhe të sendeve, kryerjen e ekzaminimeve arkeologjike dhe antropologjike dhe vlerësimin e raporteve të ekspertizës, si dhe vlerësimin e rrethanave dhe fakteve mbi rastet e mësipërmve.

Në këtë aksion Autoriteti ka vendosur të bashkëpunojë me institucionet përgjegjëse Ministria e Brendshme, Instituti i Mjekësisë Ligjore, Policia Shkencore, ICMP dhe autoritetet lokale.

Shkodra dhe rrethinat e saj janë ndër zonat më të goditura nga diktatura komuniste, qoftë me të dënuar, internuar, ekzekutuar, vrarë në kufi, përballur me sistemin, me gjyqe dhe ekzekutime publike deri në vitin 1990.

Nga Keze Kozeta Zylo/

Një telefonatë nga simotra ime Natasha Gaba nga Dolestown, Filadelfia për dhënien e lajmit të ndarjes nga kjo botë të mamit të saj dhe të hallës sime më hidhëroi pamasë.  

Halla ime e shtrenjtë ishte shenja e vetme që kishte ngelur nga motrat dhe vëllezërit e babait. 

Ajo ishte bija e Vatranit në Amerikë, Hamit Veis Mezhgoranit, emri i të cilit është në Kalendarin e Vatrës të motit 1918, Kalendar që e botoi Federata Panshqiptare “Vatra” e Amerikës dhe e editoi At Fan S. Noli.

E sjell këtë fakt dhe për arsyen se emrin e bukur që mbante me lulen e Zymbyles 

(The Hyacinth) që e kishte pagëzuar i Ati e trashëgonte me krenari dhe për të gjithë që e kanë njohur emërues të përbashkët kishin se ishte lule e mirësisë, dashurisë dhe urtësisë.  

Babai më tregonte shpesh se kur i Ati ishte në Amerikë kishte parë shumë lule zymbylash në lulishte, anës rrugëve dhe kishin një bukuri të veçantë, ndaj që atje e kishte vendosur të pagëzonte një vajzë me këtë emër.  Ta vendosa këtë emër i thoshte i Ati, sepse është simbol si lulja e Perëndisë së Diellit Apollon, simbol i paqes, përkushtimit dhe bukurisë, por edhe i fuqisë dhe krenarisë.

Unë vazhdoja të mësoja dhe të mahnitesha nga memorja dhe virtytet e saj.  Në Tiranë e kishja si një nënë të dytë ngase shtëpia e saj ishte gjithmonë e hapur, mikpritëse si ajo dhe me një dashuri të jashtëzakonshme.  Edhe kur martoi djalin e vetëm, ne vinim si tek halla jonë përsëri, ngase nusja që erdhi ishte një ëngjëllore e vërtetë me emrin: Dritë Perëndie, Loka.  

Qemali iu thoshte shpesh: Epo ju tërheq dera! 

Ata ishin një çift bujar së bashku me bashkëshortin e saj fisnik Agimin dhe më tregonin histori të vyera deri sa ajo dha frymën e fundit në moshën 89 vjeçare.  Natyrisht hallat duhen shumë, sepse është gjaku, vatra, trungu, por zemra pasurohet edhe më shumë, kur hallën e ke nënë të dytë, por edhe si shoqe.  

Çfarë dashurie na fale o Lule e bukur e mirësisë, çfarë kujtimesh i le familjes sime dy vajzave të mia që nuk i ndaje nga nipërit dhe mbesat e tua, por dhe Qemalin e trajtuat si birin tuaj.  

Jam shumë krenare me ty hallë, për familjen e mrekullueshme që krijove!  Ti udhëhoqe me shembullin tënd të paqes dhe urtësisë.  Ju si çift edukuat tre fëmijë të mrekullueshëm, Artën një nxënëse e jashtëzakonshme, pedagoge e anglishtes në Universitet, Deputete e Kuvendit, gruan e parë ministre të Puneve të Jashtme të Republikes së Shqipërisë, prezantuesen e Festivalit në RTSH, ndonëse politika nuk të pëlqente kurrë, por ju ishit mendje hapur.   

Sa e lidhur ishje me djalin simpatik dhe të mençur Çikun (Shyqyriun) dhe Tashën intelektualë të integruar plot kulturë kudo ku kanë punuar. 

Une pashë tek ju nje lidhje hyjnore midis jush dhe Atit tim si motër e vëlla që mezi prisnit të pinit kafetë dhe të ndanit të mirën dhe të keqen së bashku.  Çfarë shembulli vital jeni për ne të gjithë, fisnin Gjoni!  

Ju patët rastin të shërbenit me dekada në punë të thjeshta në Tiranë, ndërkohë kam pasur fatin të takoj shumë shkrimtarë, artistë në Diasporë, veçanërisht nga Shtëpia Botuese “Naim Frashëri”, Tiranë ku ju nga dyqani shtetëror në banakun tuaj ju servirnit kafenë shkrimtarëve dhe krijuesve me vite me radhë. Po sjell një detaj nga biseda me të ndjerin, shkrimtarin e shquar Naum Prifti i cili kishte pirë kafenë nga duart e florinjta të Zymbyles vite me radhë.  Ai më thoshte shpesh se: “Dita fillonte dhe më e bukur kur pija kafenë nga Zymbylja.  Shumë kolegë të mi vinin me vite atje, sepse sjellja e saj, kultura në shërbim, thjeshtësia e tejskajshme e tërhiqte klientin.  Do të desha vazhdonte penarti që ajo t’i trainonte shumë kamerjerë që të shërbejnë me kulturë, pastërti dhe mikpritje…”

Unë do të jetoj me kujtimet e vyera të arta që na le!

Të qofte i lehtë dheu i Tiranës!

Dritë të pastë shpirti në parajsë atje ku e ka vendin soji juaj i mirësisë, ndershmërisë!

Lamtumirë halla ime e shtrenjtë Zymbyle Dade!

Lamtumirë Lule e Mirësisë!

29 Gusht, 2023

Staten Island, New York

Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti mori sot pjesë në hapjen solemne të edicionit të tretë të manifestimit tradicional kulturor – shkencor “Drita e Gonxhes”, e njëkohësisht ka bërë homazhe te shtatorja e “Nënë Terezës”, në sheshin “Nënë Tereza” në Prishtinë.

26 gushti i sivjetëm na ka bashkuar sot në qendër të Prishtinës dhe na ka mbledhur këtu në sheshin Nënë Tereza, për më tepër pranë shtatores së Nënë Terezës, për të hapur aktivitetet në Kosovë të manifestimit kulturor dhe shkencor “Drita e Gonxhes”, e nisi fjalën e tij para të pranishmëve kryeministri Kurti, i cili më pas foli për biografinë e Nënë Terezës.

Kryeministri Kurti tha se 26 gushti është data e saj e lindjes, kurse 27 gushti është data e pagëzimit të saj nga Don Zef Ramaj.

Anjeze Gonxhe Bojaxhiu ka lindur sikur sot, plot 113 vite më parë, më 1910 në Shkup, atë botë kryeqendra e Vilajetit të Kosovës. Ishte vajza e Nikollë Bojaxhiut, i lindur në Prizren në një familje të ardhur nga Fani i Mirditës dhe i nënës Drane Barnaj nga Novosella e Gjakovës. Vajzë shqiptare e një patrioti, e cila lindi në periudhën osmane dhe që ishte fëmijë kur vendi i saj u pushtua nga fqinjët, gjatë Luftës së Parë Ballkanike dhe Luftës së Parë Botërore. Pas vdekjes së babës Kolë kur ajo ishte pothuajse 9 vjeçare, Anjeze Bojaxhiun e rriti nana Drane, sikur edhe vëllaun dhe motrën e saj, Lazërin dhe Agen.

Pasi foli për biografinë dhe rrugëtimin e saj, kryeministri tha se personi Anjeze Gonxhe Bojaxhiu vdiq 87 vjeçare, më 5 shtator 1997, por figura e Nënë Terezës si Tereza e Kalkutës dhe si Shën Tereza, vazhdon të frymëzojë miliona njerëz në mbarë botën, teksa fjalët e saj tashmë janë kthyer në postulate të sjelljes së shpirtrave njerëzorë mes tyre.

Duke uruar që aktivitetet e këtij manifestimi të shkojnë mirë dhe mbarë si këtu në Prishtinë, ashtu edhe në Shkup e në Tiranë, kryeministri u shpreh me shpresë që “Drita e Gonxhes” të përhapë dritë nga shembulli që Gonxhe Bojaxhiu, Nënë Tereza dha me jetën e saj për njerëzoren e secilit ndër ne.