Hazir MEHMETI, Vjenë      

Austria është vendi ku shqiptarët studiuan dhe vepruan shekujve. Nga këto Universitetet dolën figura madhore kombëtare në gjuhë, art, shkencë. Kjo traditë vazhdon dhe në ditët tona. Mes atyre që trasojnë rrugën e lavdishme me dobi për njeriun dhe kombin, sot është edhe skulptori i njohur Destan Gashi dhe Barbara Gashi, piktore.                                   

Nga dashuria dhe respekti e vizituam atelienë e tij të pasur, nga ju sjellim disa rreshta.                             

        Një ditë të bukur udhëtojmë deri në Himberg,  jo larg Vjenës, aty ku është Atelieja  e familjes Gashi.  Oborri me skulptura dhe koloritin krijonin ambient të bukur. Destani na priti me bujarinë e tij të çiltër, veçori e tij prej njeriut bujar me shpirte artisti.  Një gotë raki nga dora e parë mes skulpturave që flasin thellë nga shpirti e tij.
  Mirësevini! Na nderuat, tha i gëzuar duke na shikuar me radhë. 
Një ambient ku shkruan maja e  daltës në gur; mes tyre gra e burra muskulor pozitash që flasin, aty flamuri i trevave etnike shqiptare; aty  rruga e tij mes dragonjve, kuçedrave, engjëjve, idhujve, ushtarit të rënë buzë gurit kufitar;  aty legjendat, hasjanjet, I sapo linduri i Rozafës, Portret Skënderbeu, Kali i Doruntinës e shumë tjera. E fundit që takuam ishte skulptura në gurin e veçantë e Komandantit Legjendar të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. 

  Të rrethuar me skulptura mermeri biseda bëhet më reale, e natyrshme në ambientin e punës, aty ku kënaqësia artistike ndihet lehtë, fillon biseda jonë e shoqëruar me mall Atdheu. Dashuria e malli të jep forcë, kjo ndihej gjithandej ateliesë së artistit.    

Vepra ime më e dashur është I Sapolinduri i Rozafës e cila tani është në lokalitetin e njohur në Baden, periferi e Vjenës. Jam mahnitur nga krahina e Hasit me ato traditat karakteristike të ruajtura nga hasjanet dhe  ishte ky burim frymëzimi për mua në realizimin e gjashtë hasjaneve në gurë, aty e kam ndie veten jashtëzakonisht të lumtur. Ato punime i kam në Kosovë.  

Kam ekspozuar para disa vitesh, ishte hera e parë pas pritjes sime të gjatë. Në transportimin e skulpturave pata mbështetjen e Ministrisë së Diasporës. Ekspozita u mbajt në mesoren e Bibliotekës Kombëtare “Pjetër Bogdani” në Prishtinë. Ishte një ndjenjë gëzimi e lumturie e pa përshkruar. Pas Prishtinës ishte Shkodra, qyteti shqiptar i kulturës, ku hapa ekspozitën e radhës. 

           “Me Barbaren kemi studiuar së bashku në Akademinë e Arteve të Bukura në Bruksel. Barbaren e kam jo vetë bashkëshortë, por edhe shoqe e gjithçka tjetër. Ajo flet rrjedhshëm shqipen, i do shumë shqiptarët dhe i respekton. Është shumë e sjellshme në jetën e përditshme. Ajo pikturon dhe karakteristika e pikturave të saj është uji, uji në lëvizje.  

Djali ynë emrin e ka Guri, Guri Gashi.  Pas lindjes e biseduam me Barbarën rreth emrit.  Me çka punoj unë, e pyeta Barbarën.  Me gur, më tha ajo duke qeshur sikur ta zbulonte enigmën tonë për të cilën nuk kishim folur, por doli shumë i thjeshtë nga brumi i veprave artistike që flisnin gjithandej hapësirave të pallateve, kështjellave, bankave, parqeve, fabrikave e shtëpive. Ia vëmë emrin Guri, e trashëgoftë, i them i emocionuar. Barbara ndjeu lehtësim dhe krenari me emrin aq të bukur e domethënës në jetën e tyre. Sot Guri krenar me prindërit e tij është i rritur me koloritin shpirtëror të brushës dhe madhështisë e skalitur në gur.”   

 “Dashuria e Destanit është  guri, nëse ia dhurojmë një bjeshkë nuk do ti mjafton”, kritiku austriak i njohur i artit, Sandra Sagmeister

          Destani është vet legjendë, e ushqeu Rosafa me gjirin e saj,  i dha forcë e kurajë deri  në Brukselin e njohur, ia hapi dyert e shpirtit krijues mbi tabanin mijëvjeçar pellazgë-ilir.  I shkëlqyeshëm në skulpturë, i shkëlqyeshëm në pikturë.  Brukseli hapi zemrën, e donte ligjërues Destanin,   “Këtu të duam profesor, urdhëro skenën  e mësimdhënies, urdhëroni besimin tonë!” Dekorimi: “Medaljoni i Qytetit të Brukselit” ku kontinenti flet.

Destani falënderoi i heshtur hipur në Kalin Pullali drejtë shtigjeve ku prehej mermeri: Itali, Spanjë Austri e gjithë andej ku troku nuk ndalej. Në qytetin ku  udhëtohet vetëm me barka e priti Zana e tij Borëbardhë me pikturat e jetës për nesër. Brusha e dalta u bënë jetë e art, art e jetë.   Skulpturat e Destanit e pikturat e Barbarës sot dhurojnë kënaqësi arti në Parlamentin Europin, Parlamentin Austriak, Bankat e njohura në Austri, Hapësirave të oborreve mbretërore, kopshteve të qendrave kulturore, parqeve madhështore të metropoleve dhe shumë dashamirëve të artit gjithandej globit. Ai është pjesë e aktiviteteve artistike të organizuara nga Bashkia, Landi i Vjenës, Austrisë së Ulët dhe pjesë e katalogëve më në zë në vend. Për te folën shumë pozitivisht kritikët e artit, sot flasin dekoratat e shumta ndër më të dashurat “Medaljoni i Qytetit të Brukselit”. 

Më datën 5 dhjetor 2021,  KKAD, mbajti takimin e radhës me ZOM, me temën: KKAD-ja dhe roli i saj.

Shkruan: Isuf Bytyçi (sektori për informim – KKAD)

    KKAD e hapi takimin, me miratimin e dy pikave, që përfaqësues të takimit ishin: Dr. Vaxhid Sejdiu, Mustafë Krasniqi, Mira Shehu, Musa Pali, Armenda Hamiti,  Miradije Berishaj,  Dritan Mashi, Michele Greco dhe Isuf Bytyçi, ndërsa disa anëtarë munguan me arsye të konfirmuar. E pranishme në këtë takim ishte edhe znj. Mimoza Hysa, drejtoreshë e Qendrës së Botimeve për Diasporë.

Pasi i përshëndeti Dr. Vaxhid Sejdiu, të pranishmit dhe drejtoreshën e QBD-së, i dha fjalën znj. Mimoza Hysës, për një përshëndetje! Znj. Hysa, në fillim i përshëndeti të pranishmit dhe çmoi punën dhe kontributin e KKAD-së, për përkushtimin dhe seriozitetin, gjatë këtij viti në rrugëtimin e unifikimit të shkollës shqipe në diasporë. Ajo njoftoi se QBD-ja është dhe do të mbetet përkrahëse e KKAD-së, nga që ju jeni këshillëdhënës, ndërsa QBD-ja është zbatuese e saj. Kështu që është në fakt edhe detyrë  KKAD-së.

Ajo kërkoi që KKAD, të jetë edhe më aktive dhe të japë sa më tepër informata e të jetë sa më transparente! S’ka rëndësi se kush dhe sa e përkrah KKAD-në. E rëndësishme është se ne të gjithë, pa dallim, duhet ta përkrahim Diasporën e bashkuar, si Shqipëria ashtu edhe Kosova. Ne jemi një, e në bazë të këtij parimi duhet të nisemi, që të kemi suksese në të ardhmen. Po ashtu, ajo foli edhe për obligimin që ka për përgatitjen dhe shpërndarjen e teksteve plotësuese, QBD-ja! Megjithatë, diaspora duhet ta ketë një pasqyrë të saktë, në lidhje me situatën e shkollave shqipe dhe numrin e atyre që vijojnë mësimin plotësues në gjuhën shqipe. Vetëm një paraqitje e saktë dhe transparente e bën të mundur që t’na informojë dhe pastaj, ne të marrim hapa konkretë në përkrahje. Ta kemi një Data-Bazë, me numrin e saktë të arsimtarëve dhe nxënësve. Ristrukturimi, do ta ketë vëmendjen e vet, në mënyrë që ta dinë institucionet se si ta ndihmojnë KKAD-në. Pastaj, ato do ta kuptojnë se sa e nevojshme është përkrahja institucionale, tha zonja Hysa. 

Më pas z. Sejdiu prezantoi zhvillimin e mësimit plotësues në diasporë, konkretisht në Zvicër. Ai foli për përpjekjet, vështirësitë dhe hapjen e dhjetëra e dhjetëra shkollave në kuadër të Rrjetit të shkollave shqipe në Zvicër! Foli në detaje për organizimin e këtyre shkollave, kërkesat drejtuar, drejtorive të shkollave zvicerane,  pranimi i mësuesve, kontakteve me prindërit dhe veprimtarët e shkollave shqipe etj. Synimi ynë është që ne të punojmë shumë, t’i informojmë të gjithë individët dhe grupet apo institucionet, tha Vaxhidi. Më tej foli për rritjën e numrit të nxënësve dhe hapjën e shkollave të reja dhe pranimin e mësimdhënësve të rinj në Zvicër, ku i falënderoi edhe ambasadat e dy shteteve tona, të cilët janë vu në interes të shkollës shqipe dhe janë përkrahës të këtij rrugëtimi që bëjmë ne, qoftë si individ, shoqatë, apo rrjetëzim i shkollave shqipe në Zvicër, tha Sejdiu.

Në veçanti, ai foli për mbështetjen institucionale të Ambasadës së Republikës së Shqipërisë, e cila në vazhdimësi ka ndihmuar me gjithë stafin e saj, veprimtarinë tonë.

Zotëri Sejdiu, kërkoi një raport nga anëtarët e KKAD-së, që ta japin një informacion rreth punës dhe veprimtarisë së shkollës shqipe në shtete të ndryshme. Në këtë raportim  z. Mustafë Krasniqi, pasi përshëndeti drejtoreshën Hysa dhe të pranishmit, ndër të tjera tha: Me keqardhje duhet ta pranojmë një fakt të hidhur, deshëm apo s’deshëm, por që është real në Gjermani, sipas të dhënave jo zyrtare  jetojnë me mijëra e mijëra nxënës, derisa numri i fëmijëve që shkojnë për ta mësuar gjuhën amtare, është ekstrem i ultë! Kjo dhe na bënë të mendojmë se ku jemi si komunitet, pa  u munduar ta hedhim fajin, e të bëjmë me gisht se kush ka apo nuk ka faj. Por që realiteti është ky, që dhe duhet të na bëjë të mendojmë se ç’të bëjmë më tej, për të ngritur vetëdijen e bashkëkombësit mërgimtarë, për t’i dërguar fëmijët e tyre në shkollën shqipe, tha Krasniqi.

 Krasniqi, informoi edhe për punën e LAPSH-it në Bavari, i cili ndër të tjera tha: LAPSH-i në Bavari, krejt në baza vullnetare po bënë një punë të madhe në ngritjen dhe vetëdijesimin e bashkëkombësve për shkollën shqipe, qoftë përmes mediave elektronike dhe ato të shkruara e sociale, aktiviteteve tjera, të kontakteve me bashkëkombës, përmes komunikimit të drejtpërdrejtë, apo edhe përmes faqes saj zyrtare! Ai njoftoi edhe për futjen e gjuhës shqipe në grupin e gjuhëve të huaja, si edhe për aktivitetet dhe seminaret e mbajtura gjatë këtij viti si: Takimi në Vjenë, me mësimdhënësit e shkollës shqipe “Naim Frashëri” në Austri, takim për t’i shkëmbyer përvojat dhe diskutim për të ardhmen e përbashkët të një bashkëpunimi. Në këtë vizitë, përpos takimit të punës që ishte shkëmbimi i përvojave për mësimdhënie, vizituam Muzeun e Vjenës, konkretisht përkrenaren dhe shpatën e kryeheroit tonë legjendar, Gjergj Kastrioti- Skënderbeu. Krasniqi foli edhe për organizimin e seminarit një-ditor, që u mbajt në Munih të Gjermanisë, nën përkujdesjen e LAPSH-it në Bavari. Seminari, jo vetëm që kishte një qëllim të thjeshtë, por, gjithsesi ishte qëllim primar për shkëmbimin e përvojave të mësimdhënësve edhe kishte të bënte sensibilizimin e festimit të “28 Nëntorit”! Që do të thotë se seminari i tejkaloi të priturat e Këshillit Organizues, ku ligjërues ishin: Dr. Vaxhid Sejdiu, Mr. Hamëz Morina dhe profesoreshë Lume Daci – Hoti.  Pastaj, në praktikë, në grupe të ndarë mësimdhënësit, përmes praktikave të lira në klasë, në formë lojë, e praktikuan, të organizuar nga Mustafë  Krasniqi dhe Selim Hoti! Përpos që ishte kjo një risi, zgjoi edhe një kureshtje dhe interes për mësimdhënësit, që ta realizojnë me nxënësit e tyre, tha Krasniqi.

Kurse, znj.  Miradije Berishaj, tha se përveç vështirësive tjera, pandemia e ka vështirësuar tepër zhvillimin e mësimit plotësues në Diasporë. Ajo përmendi edhe takimin e përbashkët me mësimdhënësit e Bavarisë që patën me mësimdhënësit e shkollës shqipe në Austri, ku e vlerësoi këtë takim shumë frytëdhënës dhe kërkoi që takime të tilla duhet të kemi sa më shpesh! Ajo potencoi se në Seminarin që e ceku kolegu, Krasniqi, ishim të ftuar edhe ne, që për fat të keq pandemia ishte ajo që na pengoi dhe nuk patëm mundësi të ishim të pranishëm edhe ne në seminar për t’i këmbyer përvojat tona si mësimdhënës, tha znj. Berisha.

 Kurse z. Dritan Mashi shprehu shqetësimi në lidhje me organizimin e mësimit të gjuhës amtare në Diasporë dhe tha: “Fëmijët tanë nuk janë lodra shoqatash e individësh për publicitet“. Shqetësim tjetër tregoi z. Mashi, në lidhje me kontaktimin e arsimtarëve të gjuhës, bashkëpunimin dhe  organizimin e mirëfilltë të punës me organizimin e mësimit të gjuhës shqipe në Itali dhe tërë Diasporën.

Znj. Mira Shehu informoi në lidhje me zhvillimin e mësimit plotësues në Kanada, Kurse znj. Armenda Amiti njoftoi se gjendja e mësimit plotësues në Slloveni është vështirësuar, për shkak të kushteve, nga pandemia! Deri diku, janë liruar, por ka nevojë për shumë punë për të bërë edhe në Slloveni.

Edhe z. Pali, foli në lidhje me zhvillimin e Mësimit të gjuhës amtare nga fëmijët tanë, por tërhoqi vëmendjen se shtetet e Ballkanit, duhet të premtojnë dhe të veprojnë, në integrimin evropian e botëror! Shqiptarët vijnë nga disa shtete të Ballkanit dhe, ato duhet ta kenë një platformë të përbashkët, në mënyrë që të mos vonohemi! Rol të rëndësishëm luajnë edhe mediet, në informimin e shqiptarëve, kudo që janë.

Kurse z. Michel Greco tha se në arbëreshët e Italisë e kemi ruajtur gjuhën 6 shekuj me radhë dhe, tani brenda 20 vjetësh e humbëm! Ky nuk është faji, vetëm i banorëve, por edhe udhëheqësit shtetërorë shqiptarë, kudo që kanë mundësi dhe pozita, duhet ta ndihmojnë ruajtjen e gjuhës, tha Greco.

Dhe, në fund, Dr. Vaxhid Sejdiu, tha se ne do ta bëjmë një pasqyrë pune të detajuar në Zvicër dhe, në adresë të QBD-së, kërkoi tekste shkollore, sepse Shkolla shqipe në Zvicër ka shumë nevojë për to.

Ne, pra do ta bëjmë një pasqyrë të punës, dhe t’u drejtohemi të dyja shteteve shqiptare; për një bashkërenditje të përpjekjeve tona për ta ndihmuar rrugëtimin tonë, në unifikimin e shkollave shqipe në Diasporë, sepse ka nevojë për ndryshim dhe përmirësim, tha ai.

E nderuar zonja ambasadore e Republikës së Kosovës në Suedi, znj.Shkëndije Geci, faleminderit për mundësinë që më dhatë për të ekspozuar punimet e mia në këtë vend të respektuar dhe në mesin e të ftuarëve tuaj, zonjave të nderuara dhe të mrekullueshme!Njëherit dëshiroj të ju uroj edhe Festat e Muajit Nëntor të historisë së lavdishme të kombit shqiptar si dhe të gjithë të pranishmëve Ditën e lules së Mbretit ilir Gent, e njohur me emrin Gentiana. Gent një mbret ilir që i përkiste dinastisë labeatëve [1] që sundoi mes viteve 181 – 168 para Krishtit, [1] [2] [3] Genti ishte djali i Pleuratit III, një mbret që kishte pasur marrëdhënie pozitive me Republikën e Romës. Kryeqyteti i Mbretërisë Ilire gjatë kohës së Gentit ishte Skodrinoni (Scodra). [4] Lashtësia e popullit shqiptarë me vazhdimësi nga Pellazgia me pas Iliria dhe vet pasardhësit e drejtpërdrejtë të tyre, shqiptarët si me të vjetrit dhe autokton në Gadishullin Ilirik, i dhamë botës mbarë dijet e para të qytetërimit europian si dhe shumë personalitete, liderë, lidere, sportiste, artiste dhe kengëtare të shquara dhe të talentuara me famë globale.Mua me frymezojnë të gjitha këto dhe i shfaqë edhe në punimet e mia artistike,dashuria dhe talenti për artin me burojnë nga shpirti e mbase e kam edhe trashegimi ashtu si edhe e bukura dhe kreativja pasqyrohej edhe tek puna e palodhshme e nënës time Dizajnere në veshjet moderne e kombëtare.Rruga artistike për femrën është sfidë e madhe si edhe vetë jeta në mërgim po ashtu. Të qenurit prind i vetëm është një sfidë të cilën e sfidova me angazhim të madh në rritjen, shkollimin dhe përkujdesjen ndaj tre fëmijëve te mi të mrekullueshëm, por kurrë nuk lashë anash as të pikturuarit dhe ekspozimin e punimeve prane artdashësve duke ju ofruar atyre motive nga lashtësia pellazge- ilire- shqiptare, qe me japin mua emocion, mallëngjim dhe respekt për vendin e origjinës dhe vendin mik të shqiptarëve, Suedinë.Fuqizimi i rolit të gruas në shoqëri dhe përkrahja e njëra- tjetres si dhe ngritja e zërit tonë për të gjitha ato gra e vajza që nuk e kan këtë mundësi por që ato kan nevojë per ndihmesën tonë na obligon që të punojmë me shumë vendosmëri dhe më shumë përkushtim për një shoqëri me të drejtë, me të barabartë, me kreative dhe me të sigurtë për të gjithë.Shqiptarët si populli më i vjetër në Gadishullin Ilirik, historikisht, themelues të qytetërimit europian kan treguar interesim të veçatë edhe për pjesën më të madhe të bimëve të cilat i pasqyroj në shumë vepra të mia artistike.Bimët janë emruar në gjuhën shqipe prej se është folë gjuha shqipe, prej kohës së Pellazgëve, Ilirëve dhe deri të shqiptarët dhe mendoj se edhe nepërmjet artit duhet t’ i ruajmë dhe t’i përcjellim këto lashtësi, fakte, pasuri dhe bukuri edhe për artdashësit.Gentiana, lulja kuruese, me fuqi antibiotike, mori emrin në nderim të mbretit ilir, Gent,të cilit lutjet i sollën shfaqjen hyjnore te vendndodhjes se lules shëruese, Gentiana, me përbërës të saj të shumtë medicinalë që shpëtoi ilirët nga murtaja.Lulja Gentiana është frymëzim në shumë punime të mia por këtë emër te bukur dhe fisnik ia vura dhe e mban me shumë krenari edhe vajza ime, Gentiana.Në pikturat e mia zë vend edhe figura e fuqishme dhe stratege e femrës ilire siç ishte ajo e mbretëreshes Teutë. në vitet 230-227 p.e.s.Mbretëresha ilire, Teuta, shëmbëlltyra e parë e një femre të vendosur, diplomate, udheheqëse e shtetit dhe ushtrisë ilire duke mbretëruar dhe komanduar vendin e shqiponjave dhe duke sfiduar guximshëm edhe perandorinë e fuqishme të asaj kohe, atë romake. Mbretëreresha ilire,Teuta, mbetet figurë e lavdishme historike, e njohur nderkombëtarisht, për ne mbetet krenari dhe për mua rrezaton frymëzim në fushën e artit.Disa nga punimet e mia personifikojne rolin, fuqine dhe simboliken e fuqisë dhe bukurisë se femrës prej shpirtit luftarak prej luaneshe për t’i bërë ballë dhunës dhe për ruajtjen e dinjitet moral dhe njerëzor.E solla këtu edhe këtë veshje të mrekullueshme kombëtare që me emocionon shumë dhe me kujton respektimin e vlerave dhe humanizmin e popullit tim edhe gjatë periudhave me të errëta të historisë moderne, ku me veshjet kombëtare shqiptarët i ruajten dhe i shpëtuan mijëra hebrenj. Ruajtja e mikut është pjesë e nderit shqiptar, dhe kur shqiptari të jep Besën, të gjithë të afërmit dhe miqtë e tij janë gjithashtu të përkushtuar për të përmbushur premtimin e dhënë.Projektet e ardhshme për padrejtesitë ndaj femrës, në vecanti krimet e luftës, dhuna seksuale si mjet lufte nga pushtuesit serbë, thirrja e tyre për drejtësi ndërkombëtare me shtyn t’ i realizoj në të ardhmen e afertë disa projekte me peshë dhe rendësi tejet të madhe, qe mirëpret ndihmën e secilit dhe secilës kudo.Une kam në plan të realizoj ndërtimin e disa shtatoreve monumentale të figures se gruas për t’ i vënë ato në disa vende më rendësi dhe domëthënje të tejet të madhe si ne: Kosovë, Shqipëri, Bosnje e Hercegovinë, Izrael dhe pran Kombeve të Bashkuara.Une kam besim se projekteve të mia do t’ i bashkangjitën personalitete të shquara vendore dhe nderkombëtare dhe me ndikim nga fusha të ndryshme për të me perkrahur si dhe për të dhënë se bashku jehonë rendësisë për konkretizimin e shtatoreve, mesazhit dhe porosisë që ato do të mbartin, qendresës së femrës, vajzave, grave, të mbijetuarave të krimeve të luftës, dhuna seksuale, që këto që ndodhën ne zemer të Gadishullit Ilirik, të mos ndodhin dhe as të mos përseriten kurrë më askund.
Sophie EkmanKosovos ambassad i Stockholm:Ambasadorja dhe piktorja kosovare Florie Lule Bajraktari dhanë një kontribut pë luftimin e kancerit të gjirit duke i dhënë një pikturë me motive të gjinjve me ngjyra akuarel Institutit për hulumtime shkencore të kancerit të gjirit Karolinska.Çdo lule në trupin dhe gjoksin e gruas simbolizon muajin përkatës kur gruaja u diagnostikua me kancer. Nga momenti i diagnostifikimit ka shpresë se kanceri mund të mposhtet me një kombinim të rrezatimit, kimioterapisë dhe kirurgjisë. Pranuese e pikturës ishte Svetlana Bajalica Lagercrantz, e cila është hulumtuese në lëmin e kancerit të gjirit dhe është mjeke kryesore në spitalin onkologjik Karolinska dhe vetë i ka mbijetuar kancerit të gjirit. Në foton në bluzë të kaltër, francezja Pascal tregoi se sa i vështirë është trajtimi i qelizave të kancerit. Dëshmia e saj ishte prekëse dhe askush nuk do të duhej ta duronte atë udhëtim, ndaj mesazhi i saj i qartë është zbulimi i hershëm. Nuk e dija që kanceri i gjirit është më i shpeshtë tek femrat mbi 65 vjeç! Këtu jemi me ambasadoren, e veshur me xhaketë rozë, artisten, e veshur me shall rozë dhe presidenten e Klubit Ndërkombëtar të Grave, IWC. Në foto janë edhe presidenti i shoqatës së ambasadave dhe kryemjeku në spitalin Karolinska, të cilët kanë marrë pikturën.

Saimir Z. Kadiu/

Eshte nje e vertete e padiskutueshme qe balerinat e famshme ruse si Mathilde Kschessinska (1872-1971), Olga Spessivtseva (1895 – 1991), Anna Pavlova (1881-1931), Galina Ulanova (1910-1998), Natalia Makarova (1940-), Alicia Markova (1910-2004), Maya Plisetskaya (1925-2015), Ulyana Lopatkina, etj., i kane dhene Rusise primatin ne kete displine spektakulare te artit, por ne shqiptaret harrojme ose jemi te “infektuar me covidin” e te mohuarit te cdo arritjeje te bashkeatdhetareve tane ne majat e artit….Ne hollin e Balshoj Teater jane dy fotografi te dy yjeve te baletit rus me origjine shqiptare e madhja Melushe Bebeziqi dhe e bija e saj Margarita Perkun-Bebeziqi.Melushi ka interpretuar ne tempullin e baletit boteror role te tilla si: “ARRËTHYESI”- Lindori (14 nëntor 1953)”KALI GËRMUQ”- Cigania (7 prill 1960)”DON KISHOTI”- Spanjolle (13 maj 1961)”ARRËTHYESI” – Indiane (25 shkurt 1962)”DON KISHOTI” – Bolero (23 mars 1962)”SHATRIVANI I BAHÇISARAIT” (14 prill 1962)”TRAVIATA” – Cigane (20 shtator 1962)”DON KISHOTI”- Mercedes (5 tetor 1962)”LAURENCIA”- Liriku (11 janar 1963)”ROMEO & ZHULIETA” – Shërbyesja (25 prill 1963)”ARRËTHYESI”- Spanjolle (31 maj 1963)”LAURENCIA”- Flamengo (12 tetor 1963)”SHTEGU I SHTRËNGATËS” (7 nëntor 1963)”GAJANA”- Lezginka (6 shkurt 1964)”HIRUSHJA” Valltarja me gjarpër (20 shkurt 1964)”LEJLI DHE MAXHUNI” Mauritania (7 janar 1965)Ajo ishte nje shqiptare 24 karat … Babai i saj, Xheladin Bebeziqi ishte me origjinë shkodrane. Njeri me shpirt artisti, që këndonte shumë bukur këngët e qytetit të tij. Tregtia e bashkoi me korçaren, Sabiha Serezi, një grua e diplomuar për pedagogji në Stamboll. Në vitin 1924, ajo emërohet drejtoreshë e Shkollës së Vashave në Korçë. Në të njëjtën kohë, zgjidhet edhe Kryetare e Shoqërisë së Gruas shqiptare. Falë tregtisë dhe kulturës, kjo familje më pas, vendoset në Bullgari. Në Sofje, më 31 tetor 1934, lindi edhe Melushja.Me shpirtin e saj, të një artisteje të lindur shpalosi bukurinë dhe madhështinë e valleve shqiptare. Ende pa mbushur 13 vjeç, filloi të nderoi dhe njëkohësisht gëzoi kombin. Si të ishte Festival Kombëtar dhe jo Ballkanik, ai i zhvilluar në vitin 1947, në Manastir. Mbi 90 përqind e stadiumit ishte i mbushur me shqiptarë nga Kosova dhe Maqedonia. Kur hidhnin qeleshet e bardha nga gëzimi, ngjante si të kishin shpërthyer fishekzjarret. Të gjithë të elektrizuar nga magjia e interpretimit të valleve shqiptare nga Melushe Bebeziqi. Tronditi Budapestin në vitin 1949 me “Dasmën shqiptare”, në Festivalin e Dytë Botëror të Rinisë dhe Studentëve. U kthye në Tiranë, me çmimin e festivalit, si interpretuese. Edhe më shumë shkëlqeu gjatë turneut të vitit 1950, në Rumani, Bullgari, Hungari, Poloni, Çekosllovaki… Nuk kishte ç’të priste më Shqipëria, për të shkolluar këtë talent… Pas këtij turneu të jashtëzakonshëm, u përgatit lista e artistëve që do të nisnin studimet në Bashkimin Sovjetik. Në të ishte emri i Agron Aliajt, Ganimet Vëndreshës, Zoica Haxhos, Petrit Vorpsit, Xhemil Simixhiut dhe në krye i Melushe Bebeziqit. Pas gjashtë vjetë studimesh, në të famshmin “Balshoi Teatër”, kthehen në Atdhe vetëm pesë. Më e pakta që u tha në atë kohë për Melushe Bebeziqin, ishte që braktisi Shqipërinë. Melush Bebeziqi nje primabalerine e Bolshoit vdiq nga nje semundje e rralle ne zemer ne vitin 1967 ne moshen 33 vjecare.Sipas baletmaestrit tone te madh Agron Aliaj, Melushja ishte nje “ krijesë magjike, me nje jehonë dhe ndjesi që të lënë statujat e përkryera. Më ka lënë përjetësisht buzëqeshjen e erotizmit fëminor… Shpirtmadhe, por e madhe edhe si interpretuese. E madhërishme në sensibilitet, por magjike edhe si femër! Nuk mund ta trashëgonte dot këtë gjeni, ajo Shqipëri e varfër, shpërdoruese e pamëshirshme e këtyre ndjesive…Ashtu si bënë me të në vitin 1952, kur ajo erdhi me pushime. E fotografuan lakuriq fotoreporterët shqiptarë. Thënë ndryshe, e masakruan, sepse nuk e mirëkuptuan atë potencial të madh artisti. Nuk e mirëkuptuan as kur në mes të natës, për t’iu shmangur ashpërsisë së bashkëkombasve po lahej lakuriq në detin Adriatik… Ajo erdhi në këtë jetë për t’u bërë artiste me famë botërore. Nuk mund të shprehej shpirti i saj, në atë skenë të vogël, në atë regjim që më shumë se artistë nxori spiunë. Spiunët që shkonin në Komitetin Qendror dhe lëshonin shigjetat e kuqe:– Pse duhet të shkojë për studime jashtë shtetit një vajzë e tillë?– Hajde! Kërceni si Melushja dhe u qoftë ju udha e mbarë!- përgjigjej drejtori, Kol Jakova.Ikëm gjashtë për të studiuar në Bashkimin Sovjetik dhe u kthyem pesë. Shpeshherë i kam bërë pyetje vetes:-Bëri mirë apo jo që nuk u kthye Melushja?Në këtë terren të vështirë, me male dhe njerëz krenarë në ashpërsi, Melushja nuk mund të shpërthente kurrë! Më kujtohet ajo që dikur i kam thënë Perlocajt:– Unë erdha në Shqipëri për të vdekur pak e nga pak, ndërsa ti ike në Francë për të lulëzuar pak e nga pak…Vetëm “Balshoi Teatër” ishte për Melushen. Aty dhe vetëm aty, mund të shkëlqente madhështia dhe perfeksioni i saj. Atje… ku më duket shpeshherë, sikur jam pranë Melushes që përshëndet publikun e mahnitur në magjinë e saj. Sepse Melushja ishte gjeni. Kërcimi i saj kishte ekspresivitetin e një krijese shumë të talentuar. Në të fshihej një botë e madhe mistike, orientale, e përzierë me një dramë të madhe njerëzore siç ishte edhe jeta e saj. Ajo ishte valltare magjike në ndjeshmëri, sensibilitet, ledhatime, lëvizshmëri… Ajo fytyrë e ëmbël dhe tërheqëse, ata sy të bukur, të zinj dhe të thellë, ajo zhdërvjelltësi sensuale e trupit, ai kërcim shumë erotik, me përsosmëri lëvizjesh të duarve dhe vitheve, të merrte frymën! Edhe tani, sa herë punoj me artistët e rinj dhe u kërkoj vallëzueshmërinë, më konturohet para syve Melushja.I thashë një herë kur ishim me studime në Moskë:-Melushe, nuk e di pse më shëmbëllen me plakën Izergil, personazhin e tregimit të Gorkit që nga Rusia, përfundoi në haremin e Shkodrës, ndërsa ti nga Shqipëria do të përfundosh në Rusi…Ajo me buzëqeshjen e saj të jashtëzakonshme, ma ktheu:-Agron! Ti vazhdimisht je pak filozof….Në fakt, më artiste se ne ishte ajo. Pas provave të lodhshme, shpeshherë mblidheshim të gjashtë studentët shqiptarë dhe loznim kush fantazonte më shumë. Na çudiste të gjithëve me fluturimet artistike për të ardhmen e jetës së saj. Aq sa edhe Xhemili nuk e arrinte dot në fantazi…Në atë kohë, Bashkimi Sovjetik po hapej drejt Perëndimit. Kishin filluar të vinin artistë të mëdhenj, që më shumë se për talentin dëshiroheshin për përditshmërinë dhe lirshmërinë e jetës së tyre. Në këto kontakte dhe bashkëbisedime, ndjehej mirë edhe Melushja. Sepse ajo, nuk ia prishte kurrë qejfin vetes, duke iu përgjigjur përherë pozitivisht thirrjeve të brendshme. Sepse ajo, kishte lindur, për një botë të madhe, dashuri dhe art të madh…”Askush me mire dhe me sakte se nje gjigand si Agron Alia nuk mund ta pershkruante se kush ishte ballerina jone e madhe Melushe Bebeziqi…Edhe e bija e saj “eksploroi” ne rrugen e suksesit te se jemes…0Margarita Perkun-Bebeziqi eshte vajza e koreografit rus Georgi Perkun dhe e balerines se famshme shqiptare Melush Bebeziqi. Ajo ka lindur ne Moske ne vitin 1957.Por edhe ajo pati vdekje te hershme… vetem disa kohe pas triumfit ne Konkursin Nderkombetar te Baletit ne Moske ne vitin 1981 ( ku ajo fitoi medaljen e arte), vdes ne nje aksident automobilistik me 6 gusht 1981.Eshte nje fatkeqesi por edhe nje turp qe keto dy balerina njihen pak ose aspak ne Shqiperi. Por kjo lidhet me teper me qendrimin e shtetit komunist ndaj Melushit e cila pasi studjoi ne Moske , u martua me koreografin Perkun dhe nuk u kthye ne Shqiperi pas prishjes me sovjetiket. Edhe sot e kesaj dite nene e bije ( qe ndajne te njejtin varr ne Moske) jane te nderuara nga komuniteti artistik i teatrit Bolshoi.Por ne vendin e origjines ende asnje nderim per balerinen e madhe shqiptare…Gjithashtu binjaku i saj Ylli Bebeziqi, nje balerin premtues u burgos nga regjimi komunist ne Shqiperi dhe vdiq ne burg ne moshen 24 vjecare ne vitin 1958. Shkak i burgosjes se tij ishte nje hakmarrje per dashurine e tij me vajzen e nje personaliteti te njohur ushtarak te kohes.Tragjedia e tij ishte e tmerrshme… e hoqën nga puna, e mbyllën në çmendinë, e vranë në qeli dhe i zhdukën edhe varrin.

Saimir Z. Kadiu/

82 vjet me pare, me 12 dhjetor 1939 u shua ne Shkoder Kolë Idromeno, nje nga artistet me polivalente qe Shqiperia ka patur ndonjehere… piktor, arkitekt (projektoi dhe zbatoi mbi 60 ndertesa private dhe publike gjurmet e te cilave jane te dukshme e te vecanta edhe sot), urbanist, fotograf, skenograf, siparist, muzikant, instrumentist, kompozitor këngësh shkodrane si dhe organizatori i shfaqjeve të para kinematografike në Shqipëri ne vitin 1919.Por mbi te gjitha ai ishte nje perfaqesues i shquar i piktures moderne shqiptare.Kolë Idromeno konsiderohet si një prej piktorëve më të mëdhenj të shkollës shkodrane të arteve pamore, së bashku me piktorin Ndoc Martini dhe Simon Rrotën.Emri i Kolë Idromenos është bërë i njohur me pikturat e famshme “Motra Tone” dhe “Dasma Shkodrane” që e identifikojnë lehtë emrin e autorit, si “Mikelanxhelo” i Shqipërisë. Të gjitha pikturat e tjera të Idromenos kanë vlera, sepse secila ka veçantinë e vet artistike.Kol Idromeno pikturoi portretin e te motres Tone me 1883 ne moshen 23 vjeçare qe eshte vepra me perfaqesuese e tij ,me realiste por dhe me e mira ne artet pamore shqiptare .I lindur ne Shkoder me 15 gusht 1860, por me origjinë nga Çamëria.Familja e tij (nga babai) me origjinë nga Arvanitasit e ishullit Hidro të Greqisë, i përkiste besimit ortodoks. Ata erdhën në Shkodër nga Parga e Çamërisë.Lidhjen me paraardhësit, Kolë Idromeno e ka paraqitur në pikturën “12 luftëtarët e Pargës në Lundër” ku perjeteson ne art trimat luftëtarë të Pargës dhe të mbarë Çamërisë.Lundra në vetvete mbart një histori sa heroike, aq edhe të dhimshme. Ata që ishin në lundër mund të ishin ortodoks shqiptarë, që u detyruan të largoheshin, sepse nuk pranonin të quheshin grek për hir të religjionit. Ata mund të ishin myslimanë shqiptar që ua mohonin nacionalitetin, tokën pasurinë dhe trashëgiminë, për këte i zbonin me forcë nga vendlindja.