Rafael Floqi/

Algoritmet janë bërë integrale në jetën tonë. Nga aplikacionet e mediave sociale te Netflix, algoritmet mësojnë preferencat tuaja dhe i japin përparësi përmbajtjes që ju shfaqet. Google Maps dhe inteligjenca artificiale nuk janë asgjë pa algoritme.

Pra, të gjithë kemi dëgjuar për to, por nga vjen fjala “algoritëm”? Mbi 1000 vjet përpara internetit dhe aplikacioneve të smartfonëve, shkencëtari persian dhe polimatematikanit Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi shpiku konceptin e algoritmeve. Në fakt, vetë fjala vjen nga versioni i latinizuar i emrit të tij, “algorithmi”. Dhe, siç mund të dyshoni, është gjithashtu e lidhur me algjebrën.

Al-Khwarizmi jetoi nga viti 780 deri në vitin 850 të erës sonë, gjatë Epokës së Artë Islame. Ai konsiderohet “babai i algjebrës”, dhe për disa, “gjyshi i shkencës kompjuterike”.

Megjithatë, pak detaje dihen për jetën e tij. Shumë nga veprat e tij origjinale në arabisht i kanë humbur kohës. Besohet se al-Khwarizmi ka lindur në rajonin Khwarazm në jug të Detit Aral në Uzbekistanin e sotëm. Ai jetoi gjatë Kalifatit Abasid, i cili ishte një kohë e përparimit të jashtëzakonshëm shkencor në Perandorinë Islame.

Al-Khwarizmi dha një kontribut të rëndësishëm në matematikë, gjeografi, astronomi dhe trigonometri. Për të ndihmuar në sigurimin e një harte më të saktë të botës, ai korrigjoi librin klasik të hartografisë së Aleksandri Ptolemeut, Gjeografia.

Ai prodhoi llogaritje për gjurmimin e lëvizjes së Diellit, Hënës dhe planetëve. Ai gjithashtu shkroi për funksionet trigonometrike dhe prodhoi tabelën e parë të tangjentëve.

Nuk ka imazhe se si dukej al-Khwarizmi, por në vitin 1983 Bashkimi Sovjetik nxori një pullë për nder të ditëlindjes së tij 1200. Wikimedia Commons

Al-Khuarizmi ishte një dijetar në Shtëpinë e Urtësisë (Bejt al-Hikmah) në Bagdad. Në këtë qendër intelektuale, studiuesit po përkthenin njohuri nga e gjithë bota në arabisht, duke e sintetizuar atë për të bërë përparim domethënës në një sërë disiplinash. Kjo përfshinte matematikën, një fushë e lidhur thellësisht me Islamin.

“Babai i algjebrës”

El-Khuarizmi ishte një burrë i shumanshëm dhe fetar. Shkrimet e tij shkencore filluan me kushtimin ndaj Allahut dhe Profetit Muhamed. Dhe një nga projektet kryesore që matematikanët islamikë ndërmorën në Shtëpinë e Urtësisë ishte zhvillimi i algjebrës.

Rreth vitit 830 të erës sonë, kalifi al-Ma’mun e inkurajoi al-Khuarizmiun të shkruante një traktat mbi algjebrën, Al-Jabr (ose Libri Përmbledhës mbi Llogaritjen me Përfundim dhe Balancim). Kjo u bë vepra e tij më e rëndësishme.

Në këtë pikë, “algjebra” ekzistonte për qindra vjet, por al-Khwarizmi ishte i pari që shkroi një libër përfundimtar mbi të. Puna e tij ishte menduar të ishte një mjet praktik mësimor. Përkthimi i saj latinisht ishte baza për tekstet shkollore të algjebrës në universitetet evropiane deri në shekullin e 16-të.

Në pjesën e parë, ai prezantoi konceptet dhe rregullat e algjebrës dhe metodat për llogaritjen e vëllimeve dhe sipërfaqeve të formave. Në pjesën e dytë ai dha probleme të jetës reale dhe përpunoi zgjidhje, si rastet e trashëgimisë, ndarjen e tokës dhe llogaritjet për tregti.

Al-Khwarizmi nuk përdori shënime matematikore moderne me numra dhe simbole. Në vend të kësaj, ai shkroi në prozë të thjeshtë dhe përdori diagrame gjeometrike:

Katër rrënjë janë të barabarta me njëzet, pastaj një rrënjë është e barabartë me pesë dhe katrori që do të formohet prej saj është njëzet e pesë. Në shënimin e ditëve moderne do të shkruanim kështu:

4x = 20, x = 5, x2 = 25

Gjyshi i shkencave kompjuterike

Shkrimet matematikore të Al-Khwarizmi-t prezantuan numrat hindu-arabë tek matematikanët perëndimorë. Këto janë dhjetë simbolet që përdorim sot: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0.

Numrat hindu-arabë janë të rëndësishëm për historinë e informatikës sepse përdorin numrin zero dhe një sistem dhjetor me bazë dhjetë. E rëndësishmja, ky është sistemi numerik që mbështet teknologjinë moderne informatike.

Arti i llogaritjes së problemeve matematikore të Al-Khuarizmit hodhi themelet për konceptin e algoritmeve. Ai dha shpjegimet e para të detajuara për përdorimin e shënimeve dhjetore për të kryer katër operacionet bazë (mbledhje, zbritje, shumëzim, pjesëtim) ??dhe llogaritjen e thyesave. Një ilustrim mesjetar që tregon një person duke përdorur një numërator në njërën anë dhe duke manipuluar simbolet nga ana tjetër.

Kontrasti midis llogaritjeve algoritmike dhe llogaritjeve të numëratorit, siç tregohet në Margarita Philosophica (1517). Biblioteka Shtetërore e Bavarisë

Kjo ishte një metodë llogaritëse më efikase sesa përdorimi i numëratorit. Për të zgjidhur një ekuacion matematikor, al-Khuarizmi lëvizi sistematikisht nëpër një sekuencë hapash për të gjetur përgjigjen. Ky është koncepti themelor i një algoritmi.

Algoritëm, një term latin mesjetar i emëruar pas al-Khwarizmi, i referohet rregullave për kryerjen e aritmetikës duke përdorur sistemin numerik hindu-arab. I përkthyer në latinisht, libri i al-Khwarizmi-t mbi numrat hindu u titullua Algorithmi de Numero Indorum.

Në fillim të shekullit të 20-të, fjala algoritëm hyri në përkufizimin dhe përdorimin e saj aktual: “një procedurë për zgjidhjen e një problemi matematikor në një numër të kufizuar hapash; një procedurë hap pas hapi për zgjidhjen e një problemi”.

Muhamed ibn Musa al-Khwarizmi luajti një rol qendror në zhvillimin e matematikës dhe shkencës kompjuterike siç i njohim ne sot.

Herën tjetër kur të përdorni ndonjë teknologji dixhitale – nga burimi juaj i mediave sociale tek llogaria juaj bankare në internet tek aplikacioni juaj Spotify – mbani mend se asgjë nuk do të ishte e mundur pa punën pioniere të një matematikani të lashtë persian.

Dr. Dorian Koçi

In memoriam për Prof Skënder Luarasin

Për vite me radhë shqiptarët u ushqyen mendërisht dhe estetikisht me veprat e letërsisë klasike që sillnin një aromë tjetër në bregun e ashpër të Adriatikut që nuk kish njohur në masën e duhur ose aspak as Rilindjen Evropiane, as Iluminizëm as Revolucion Industrial. Në përpjekjen e tyre për tu përshtatur me një botë që kish ndryshuar dhe vazhdonte të ndryshonte me shpejtësi marramendëse që nga momenti që ata kishin dashur t’i bashkëngjiteshin, kishte çoroditje se kujtonin se kishin gjetur rrugën (koha më vonë e tregoi se s’qe ajo e duhura), kishte utopi se do ndërtonin diçka të re (bota kish vite që ndërtonte gjëra të tilla), kishte iluzion se do viheshin në ballë të botës (botës i ishin dashur shumë vjet për të qenë aty ku ishte) por kishte dhe etje për kulturë dhe këtu bota mund t’i ndihmonte. Në vitin 1955, Skënder Luarasi përfundoi përkthimin e poemës “Shtegtimet e Child Haroldit” të Lord Bajron, ku Kanto II rrëfen për udhëtimin në Shqipëri dhe Greqi në 1809. Një nga pjesët kryesore të Kanto II është takimi i Lord Bajronit alias Child Harold me Ali Pashë Tepelenën. Përshkrimin e këtij takimi e gjejmë dhe tek letra dërguar së ëmës në tetor 1809 nga Preveza. Mes të tjerash Lord Bajron shkruan se… Naltësia e tij është gjashtëdhjetë vjeç, shumë i ngjallur dhe jo shtatmadh, por ka një fytyrë të hijshme, sy të larmë, dhe mjekrën të bardhë, shumë i pritshëm dhe sillet me atë farë sedër që më duket se është veti e të gjithë turqve. Por karakterin e vërtetë e ka fare të ndryshëm nga ç’duket në fytyrë. Është tiran pa shpirt, i ngarkuar me mizoritë më të tmerrshme, shumë trim dhe aq gjeneral i mirë sa e quajnë Bonoparti muhamedan. Napoleoni dy herë i ishte zotuar ta bëjë mbret të Epirit, po atij i pëlqen më fort të mbetet me anglezët dhe i urren francezët, si më tha edhe vetë. E çmojnë aq shumë sa i bëjnë lajka dhe francezët dhe anglezët, meqenëse shqiptarët janë luftëtarët më të mirë të Sulltanit, ndonëse Aliu sa për sy e faqe varet nga Porta. Është luftëtar i fortë, por aq barbar sa edhe dorëmbarë, ata që ngrenë krye i pjek në hell, etj. Bonoparti i dërgoi një kuti duhani me pikturën e tij. Tha se kutia ishte e bukur, por sa për surratin, mund të mos ia kishte dërguar, pasi s’e hante malli shumë as për atë as për origjinalin . Tre vjet më vonë në 1812, Lord Bajron botoi Canto II , ku rrëfeu poetikisht takimin me Ali Pashë Tepelenën.

Në një qoshk të shtruar me mermer, ku kroi

Me ujë rrjedhës që nga mesi i trollit

Gurgullon freski plot andë, dhe divani

I butë dhe epshor fton mysafirët t’ulen

Rri pshet’Aliu, burrë luftërash mizor;

Po tash kur ëmbëlsia rrezet hedh

Në ballin e nderuar t’atij plaku,

Nëpër tiparet nuk i duken gjurmat

E kobit që fsheh brenda dhe njollos me turp.

…Po kobet q’heshtin zërin e mëshirës,

Dhe s’i kanë hije kujt, sidomos plakut

I kanë vënë damkën e egërsirës.

Gjaku do gjak, e kush në gjak e nis

Do ta mbarojë jetën ca më keq me gjak.

Çfarë i kumtonte Bajroni, Ali Pashës ndërsa shkroi strofkën 62 të Kantos II, sidomos kupletin e fundit, në vitin 1812? A po i parashikonte të ardhmen se do përfundonte si viktimat e tij, i gjakosur mes kujtimit të viktimave të veta? Dhjetë vjet më vonë në 1822 Ali Pashë Tepelena do vritej jo vetëm nga hordhitë otomane por edhe nga vetmia dhe braktisja e miqve të tij më të mirë. Po Skënder Luarasi që e përkthente e botonte këtë strofkë e kuplet në vitin 1956, çfarë i kumtonte lexuesve shqiptarë? Po diktatorit Hoxha që e kishte Bajronin një nga shkrimtarët e vet më të preferuar? Kupleti i sjellë me mjeshtëri në shqip nga Luarasi shprehte thelbin e diktaturës në Shqipëri që në themelet e saj dhjetë më parë se të përkthehej kjo poemë, ishte ndërtuar mbi terror e viktima. Ashpërsitë e sjelljes së Ali Pashë Tepelenës ndaj bashkëatdhetarëve të vet shpesh herë krahasoheshin me ashpërsitë e luftës së klasave nga komunistët shqiptarë. Vet figura e Enver Hoxhës shpesh herë shikohej si një projeksion i figurës së Ali Pashë Tepelenës, përsa i përket krimeve dhe tmerreve ndaj kundërshtarëve politikë.

Përmes letërsisë klasike brezi i ri i shqiptarëve mund të mësonte më tepër se mbledhjet e mërzitshme e të stërgjatura të AGITROP-it komunist për të ardhmen e shoqërisë komuniste. Sfidë e madhe për një poet si Bajroni, për një vepër si “Child Harold” dhe për një letërsi klasike e përkthyer në shqip aq mjeshtërisht nga i paharruari Prof. Skënder Luarasi!

Bledi Filipi/

Mitrush Kuteli, i cilësuar nga kritika shqiptare si rrëfimtari i njohur në prozë, në të gjithë veprën e tij letrare dëshmoi njohjen e thellë të jetës shpirtërore të njeriut, duke e parë atë gjithnjë të ballafaquar me jetën, vdekjen dhe dashurinë. (R.Elsie, 2002)

Mitrush KUTELI (Dhimitër Pasko, 1907-1967)

Shkrimtar, ekonomist, kritik letrar, përkthyes e folklorist. Lindi në Pogradec. Kreu shkollën e mesme tregtare rumune të Selanikut dhe ndoqi studimet e larta e u diplomua në Akademinë e Shken-cave Ekonomike të Bukureshtit (1931), ku mori dhe titullin doktor i shkencave ekonomike (1934). Në Rumani punoi si nëpunës e drejtor banke dhe shkroi e botoi disa vepra për probleme ekonomike e financiare të Shqipërisë e Ballkanit (1932-1938). Më 1942 u kthye në Shqipëri. Më 1944 së bashku me V. Kokonën, S. Spassen e N. Hakiun nxorën në Tiranë të përdyjavshmen Revista letrare. Fill pas Çlirimit punoi në Bankën e Shtetit. Është ndër themeluesit e Lidhjes së Shkrimtarëve. Në vitet 1947-1949 bëri dy vjet burg politik. Më pas punoi si përkthyes në Sh.B. Naim Frashëri. Vdiq në Tiranë, më 4 maj 1967.

Veprimtarinë letrare e nisi nga fundi i viteve 20 në gazetën “Shqipëria e re” të Kostancës. Bëri emër si tregimtar me përmbledhjet “Netë shqiptare” (1938), “Ago Jakupi e të tjera rrëfime” (1943), “Kapllan Aga i Shaban Shpatës” (1944), “Dashuria e barbarit Artan” (1943-1945). Po në këto vite botoi përmbledhjen folklorike “Këngë e britma nga qyteti i djegur” (1944), si dhe vëllimin poetik “Sulm e lot’ dhe librin me pamflete “Havadan më havadan”. Pas Çlirimit botoi librat për fëmijë “Pylli i gështenjave” (1958),” Xinxifillua” (1962) dhe “Tregime të moçme shqiptare” (1965) – një përmbledhje baladash e legjendash popullore të ritreguara në mënyrë mjeshtërore, si dhe përmbledhjen poetike “Baltë nga kjo tokë” (1973).

Nisi të botojë fragmente nga romani “Në një cep të Ilirisë së Poshtme” që doli i plotë pas vdekjes (1983), si dhe novela “E madhe është gjëma e mëkatit” (1996). Me stilin e tij të veçantë dhe mënyrën origjinale të rrëfimit krijoi shkollë të tregimit shqiptar, duke lëvruar kryesisht tipin e rrëfenjës.

Tema zotëruese e prozës së Kutelit është ajo sociale e patriotike; e kaluara historike e paraqitur herë në përmasa hiperbolike legjendare e herë me ngjyra karnavaleske, vihet shpesh në dialog me të tashmen, duke përzier kohët e rrëfimit.

Vendin kryesor në prozën e tij e zënë përfaqësuesit e vegjëlisë së fshatit e të qytetit, që luftojnë për mbrojtjen e tokës dhe të nderit, mërgimtarë që vuajnë në dhe të huaj, kaçakë e trima të çartur që rebelohen kundër padrejtësive shoqërore, trimëritë dhe doket e ashpra, poezia e fëmijërisë dhe malli për një të kaluar ëndërrimtare, natyra magje-psëse, jeta e qytetit të lindjes dhe e krahinave përreth, të paraqitura shpesh përmes një etnografizmi piktoresk. Dashuria njerëzore deri në dhembje dhe zvetënimi moral deri në humbje, i japin një thellësi filozofike dhe një përmasë universale prozës së Kutelit.

Proza e Kutelit. është realiste, që të kujton realizmin magjik, me personazhe gjysmë reale dhe gjysmë fantastike, përshkruar nga një humor i vetvetishëm dhe e mbrujtur sipas modelit të ligjërimit popullor, me gjuhë të gjallë e të larmishme. Lehtësia e kalimit nga rrafshi përshkrimor-tregimtar në rrafshin e dialogut, ritmi i shtruar dhe stili baladesk i të rrëfyerit, i bëjnë rrëfimet e tij një tip të veçantë proze, ku kufijtë midis ligjërimit të rrëfimtarit dhe ligjërimit të personazhit thuajse janë fshirë.

Kuteli është dalluar dhe si kritik letrar sidomos me studimet për F. Nolin e L. Poradecin dhe për folklorin. Përmbledhja e tij me titull Shënime letrare (1944) është libri i parë në historinë e kritikës letrare shqiptare. Dy dhjetëvjeçarët e fundit M.K. iu përkushtua përkthimeve në gjuhën shqipe të veprave të letërsisë botërore klasike e bashkëkohore, nga autorë si M. Gorki, N. Gogol, A. S. Pushkin, M. Shohollov, I. Turgeniev, M. Sadoveanu, P. Eluar, P. Neruda e të tjerë.

POEM KOSOVAR

KËNGA E PARË:

QËNDRIMI

Jam shqiptar

e kosovar:

Zot e krenar,

-Zot e bujar-

mbi këtë Dhe,

që e kam fe

e përmbi fe:

e kam Vatan!

E kam Atdhe!

Që gjysh stërgjysh,

që brez pas brez,

që gjithëmonë!

Ti shkja thërret

ti shkja bërtet,

deri lart në retë:

se jam barbar.

Jo, s’jam!

si bërtet ti,

si buçet ti,

ti, Mal i Zi.

Po Vendin tim e dua,

lirinë e dua,-

e s’dua

zot

mbi mua.

Se jam këtu kur s’kish njeri,

kur s’kish kufi

as fqinjëri,

as shkja të zi.

Se jam këtu kur Mal i Zi

ish Iliri:

kur nga një det në tjatrin det

isha zot vetë!

Unë jam këtu nga moti

kur vetë Zoti

e bëri fushën fushë

e malin mal.

Unë jam këtu e do të jem

-dem baba dem-

sa mali të bëhet hi

e hiri mal përsëri

(Bibl.: Elsie, 2002; FESh II, 2008; LSh 20807)

Prof. Begzad Baliu/

Janar i vitit 1983. Programi i Radios dhe Televizionit të Prishtinës kishte kohë që nuk jepte pamje, drama televizive, këngë të zgjedhura, shtypi ditor e periodik kishte shtuar faqet e letërsisë jugosllave, ndërsa romanet e Dritëro Agollit e Ismail Kadaresë – lektyra shkollore në gjimnaz, ishin zëvendësuar me tregimet e nacionalistit serb Ivo Andriq.

Ata që me gjysmë zëri guxonin të flisnin për politikën ditore, tregonin nën zë se si kufiri me Shqipërinë ishte mbyllur jo vetëm me ushtarë e policë, por edhe me tela gjembash me rrymë dhe nuk kalohej as më këmbë, as me makinë. Nuk e kalonin dot as gjarpërinjtë, madje as pëllumbat se, ku ta dish, si në këngët kreshnike pëllumbat mund të dërgonin mesazhe deri në Miskovë, ndërsa si në këngët lirike ata mund ta dërgonin mesazhin e besnikërisë, jo vetëm mes dy të dashurve, por edhe mes popullit të ndarë.

Pas orës së dytë të mësimit kishim pushimin e gjatë, të cilin disa e quanin pushimi i byrekut, disa pushimi i kryerjes së detyrave të kopjuara e disa të tjerë pushimi i ngacmimit të vajzave të bukura. Tek po kalonim pranë librarisë së vogël, më zuri syri një vepër të vendosur në dritaren e saj, e cila më bëri përshtypje sa me emrin e panjohur të autorit, Zija Çela, aq edhe me titullin“Pëllumbat e janarit”.

Hymë me Shefqetin njëri pas tjetrit në librari dhe e kapim librin në dorë. Libër me tregime dhe novela, por tregimi i parë i gjatë “sa një roman”. Në fund të librit një biografi e shkurtër për autorin e lindur në Shkodër, me tri vepra tregimtare e një roman. Biografi e shkurtër, gati e fshehur në një qoshe të saj. E marrim me mend dhe e komentojmë, por më parë e komentojmë titullin vesh më vesh. Qenkan shkrirë pëllumbat e janarit dhe e paskan kaluar kufirin e gjembave me rrymë. Bashkojmë paratë e byrekut, e blejmë librin dhe kthehemi në klasë.

Pasdite nuk nisemi në fshat. Bie borë me furtunë, është ftohtë dhe nga qyteti i Gjilanit deri në fshatin Makresh të Poshtëm duhet të kalojmë mbi tetë kilometra male e rrugë të pashkelura. Babai i Shefqetit, me urtësinë e tij të lavdishme, na kërkon: “mos u nisni bre në këtë kiamet”, ndërsa nëna e tij dhe motra ime e madhe Dada Naxhë nuk na pyet fare, veçse me stilin e saj urdhëror na thotë: “Rrini, rrini këtu se ju hanë qentë e shkive të Dragancit!”.

Deri vonë, të dy lexuam tregimin “Pëllumbat e janarit”, tregimi i fundit i vëllimit me po me këtë titull, por e komentuam të nesërmen rrugës nga qyteti në fshat. Pas temës jo shumë të zakonshme në letërsinë shqipe në këtë vepër, Shefqeti më pyeti për disa fjalë jo shumë të njohura, për të cilat asnjëri nuk kemi përgjigje, veç se i kuptojmë në kontekst të fjalisë. Një prej tyre na bën të qeshim: ndajfolja njëtash. Në shtëpi e përdorim dialektoren çitash, ndërsa në shkollë standarden tani. Shefqeti e përdori aq shumë gjatë rrugës, madje vend e pavend këtë fjalë: “nisemi njëtash”, “shkojmë njëtash”, “shihe njëtash”, “ngutu njëtash”, sa të krijonim një fjalës të ri fjalësh, trajtash, shprehjesh e kuptimesh të reja. Në një moment u kujtuam nëse ishim të sigurt që ndajfolja njëtash ishte në trajtën “njëtash”, apo “njitash”, por fërfëlliza e borës dhe ftohti nuk na lejonte të nxirrnim librin nga çanta e krahut.

Me të hyrë në oborr të shtëpisë në fshat, na i zuri syri dordolecët prej dëbore, që motra ime Selvia i kishte bërë në oborr. Qeshëm të dy, jo vetëm se e dinim që ata ishin bërë për ne, por se ishin bërë aq keq, sa më shumë se dordolecë prej bore ngjanim në dy buçka.

– Aq shumë u bënë merak babai dhe nëna për ju që nuk erdhët mbrëmë, sa dola në oborr dhe jua bëra nga një bust prej bore, – na tha Selvia nga dera e shtëpisë, ku ishte krijuar një strehë bore.

– Mirë e ke, se koha e heronjve është, -i thashë duke qeshur. Qeshi edhe Shefqeti.

Brenda në shtëpi na pritën nëna dhe babai, jo pa shenjat e shqetësimit që u shiheshin në fytyrë. Ndërsa babai heshte, nëna pa një pa dy zbrazi gjithë brengën e saj për moskthyerjen tonë mbrëmjen e djeshme.

Në ndërkohë, me Shefqetin hapëm librat e gazetat nga çanta e mes tyre edhe veprën e shkrimtarit Zija Çela “Pëllumbat e janarit”. Treguam herë unë e herë Shefqeti, se autori i saj ka lindur në Shkodër, atje ku Tafa, vëllai i madh i babait, kishte mbaruar katër klasë të shkollës fillore gjatë viteve ’30.

– Na thoni çfarë ka në qytet? – ndërhyri si me lutje babai, – leni librat se keni ardhur në shtëpi e jo në bibliotekë.

– Këtë libër lexojeni këtu dhe e lini këtu, – u ngut të thoshte nëna. – Lexojeni sa më parë, sepse librat e Shqipnisë sot janë e nesër nuk janë. Ju lexojeni dhe ruajeni në kokë, ndërsa librin e ruajmë ne në shtëpi. A po e shihni, pas demonstratave të vitit 1981, po i marrin të rinjtë ditën e natën, po i marrin në rrugë e në shtëpi, po i rrahin e burgosin kur po ua gjejnë librat e Shqipnisë, po i detyrojnë me tregu kush i ka shkruar parullat në rrugë, në shkollë a në faqe të malit “Kosova Republikë, “Rrnoftë Shqipnija”, jo po, si po e thoni ju në maje të gjuhës “Rroftë Shqipëria”, “Duam bashkimin kombëtar”….

– Serbët po i burgosin të rinjtë tanë, po i djegin librat e ardhur nga Shqipëria, madje po u presin kokat të rinjve tanë, sepse po mendojnë se kështu i këpusin edhe mendimet e tyre të marra nga librat e Shqipërisë, – sikur e vazhdoi rrëfimin shqetësues të nënës edhe babai.

– Mos i rëndo shumë plak, se janë të rinj djemtë… – ndërhyri nëna.

– Janë të rinj, po kokat i kanë të mbushura me dije, me libra Shqipnije dhe duhet ta dinë politikën e serbit. Politikën e serbit që nuk ka prerë vetëm kokat e të rinjve, po i ka nxjerrë edhe fëmijët nga barku i nuseve tona.

Nuk kishim përgjigje. Një borë e akullt e ngriu hapësirën e dhomës së ndejës në shtëpi. Përmes dritares së saj shihja jashtë dordolecët prej bore. Mbi kokat e tyre motra ime Selvia kishte hedhur grurë dhe ca pëllumba po qëndronin mbi ta. Me gjasë, e kishin ngrënë grurin dhe tani sikur ishin strukur “të ngrirë”, si vetë fjalët e ngrira në buzët tona. Këtë e vuri re babai, prandaj duke kujtuar rrëfimin tonë për pëllumbat e janarit në veprën e Zija Çelës, ndërhyri pas një ofshame:

– Kështu e ka jeta. Ato libra që i lexoni ju, dëshmojnë se lindja dhe vdekja në historinë e popullit shqiptar kanë një kufi tepër të hollë. Ndërmjet tij nuk përbirohet dot as gjarpri dhe mbi të nuk kalojnë as pëllumbat e ngrirë të borës. Këtë kufi e kanë kaluar vetëm gratë tona me lindjet e tyre.

– Qofshin të bekuara nënat tona! – pëshpëriti Shefqeti gati me vete.

– Qoftë i nderuar ai djalë Shkodre! – pëshpëriti nëna ime, duke më parë në sy, sikur aty po i shihte pëllumbat e Zija Çelës në dritaren e spitalit.

“The Highland Lute” by Gjergj Fishta, proudly presented by “PM Theatre” in collaboration with the “Albanian American Club of Westchester” (AACW).