Nga Albert Vataj/

“Luleborë” nuk është vetëm kënga ikonike e muzikës shkodrane, kënga himn që këndohet në çdo tubim artistik, gazmim familjar e aheng miqsh, “Luleborë” është edhe pagëzimi i Festivalit të Këngës, i cili sivjet solli në një kushtrim vlerash artistike, edicionin e 8-të. “Luleborë” është festivali i dytë shtetëror dhe konceptohet si një festë e muzikës, që organizohet nga Bashkia Shkodër dhe institucionet artistike të qytetit.

Me drejtor artistik, një nga personalitetet e muzikës shkodrane dhe asaj shqiptare, Markelian Kapedani, mbi të cilin padyshim rëndoi pesha e përgjegjësisë së këtij eventi kaq të rëndësishëm, “Luleborë” përmbushi pritshmëritë me pjesëmarrjen gjithëkombëtare të saj dhe prurjet me një nivel të lart artistik dhe mesazh për dashurinë, paqen dhe mallin. Për drejtorin artistik, Markelian Kapedani, në këtë sprovë “Asht ngrit aja steka e pretendimeve tona muzikore”. Për mjeshtrin synimi i këtij festivali është ta bëjmë “Luleborë” kartvizitën e qytetit tonë, qytetit të kulturës, Shkodrës së etërve të muzikës dhe këngës.

Për dy net radhazi, më 10 dhe 11 nëntor salla e teatrit “Migjeni”, u shndërrua në epiqendrën e një prej ngjarjeve artistike kulmore shqiptare. Publiku shkodran dhe jo vetëm, e përcolli me interesim dhe emocion këtë spektakël krijimi të vlerave përfaqësuese, ku 18 këngë, krijime dhe virtuozitete interpretuese, ishin yje në qiellin e mramjes shkodrane.

Nën një atmosferë festive të këngës, duartrokitjesh dhe emocionesh të natës finale, do të ishte Bashkim Alibali, ai që do t’i dorëzonte trofeun e këtij festivali këngëtarit, Gjergj Kaçinari, me këngën “Shko dallëndyshe”, poezi nga liriku dhe veprimtari i Rilindjes Kombëtare, Filip Shiroka dhe kompozim të Alfred Kaçinarit. Çmimin “Simon Gjonit”, në nderim të kompozitorit të këngës “Lulebore” që ka pagëzuar festivalin, e morën këngëtarët e rinj, Ea Zogaj dhe Aseld Muca, të cilët me këngën dhe interpretimin e tyre, nuk sollën në këtë festival vetëm mesazhin e paqes, por shpresë dhe besim, së vlerat krijuese po pasohet nga brezi në brez si një testament.

Siç paraprakisht ishte bërë prezent në media në edicionin e 8-të të Festivalit të Këngës, “Luleborë”, këngët e përzgjedhura për t’u ndeshur në këtë ballafaqim të festës së këngës ishin: “Në ditën e dasmës“,“Me ty“,“M’don“,“Si mundem“,“Shiu i kujtesës“,“Nostalgjik“,“Në klubin tonë“,“Gjithë diellin ta fal“,“Ndjenja e dëshpërimit“,“Dallëndyshe eja“,“Rapsodi e vëndit tim“,“Zgjuar“,“N’dashni“,“Të ndjej“,“Gjithë jetën dashuri kërkojmë“,“Ti vetëm ti“,“Nesër“,“Qyteti i fshehtë“.

Mbyllja e siparit të këtij festivali bëhet dëshmi i një klime dinamike zhvillimesh artistike në qytetin e Shkodrës. Teatri “Migjeni” është tashmë tempulli ku bashkon shqiptarët nga gjitha viset, sofra ku shtrohet festat e mëdha të vlerave krijuese, shtëpia me zemër të bardh e begatim shpirteror.

Festivali i Këngës, “Luleborë” i kthyer tashmë në traditë, ka qenë, është dhe do të jetë një mundësi e artë e promovimit të krijimeve artistike, prezantimit të virtuoziteteve interpretuese dhe vullnetit të mirë të institucioneve për të bashkëpunuar në shërbim të një kauze që përfaqëson Shkodrën dhe aspiratat e saj për ta merituar statusin “Djepi i kulturës”.

Ai, Lasgush Poradeci, nuk është prej 36 vitesh në të jetshmit e kësobote. Por poezia e tij, shpirti i dlirë e këndimtar i një zemre andshmërie, vijon të ledhatojë valët e liqenit të mallshëm të Pogradecit, atij mëtimi të urtë që flinte në ëndjen e poetit dhe zgjohej në tamëltimin e vargjeve e epjen joshëse të syve të tij të ujtë e zemrën trazimtare.

Dhe erdhi ajo ditë nëntori, për të kumtuar një mort dhe për të nënshtruar një zëshmëri zjarrmëtare, duke e mëtuar vdekshmërinë si një cytje përnga një tjetër dimension, si një hop për nga një tjetër gjëmimshmëri përjetimi. Behu te pragu fjala që u ngri në buzë, plazmoi në caqe përjetësie, atje tej në yjësi, atje ku shpirti i tij e mbrujti me fjalë dhe vargëzim gjithmonshmërinë e një zemre që e mat gjithësinë me hapa ndjenjash, me çapitje drithëruese trupash që frymojnë në ajrin e kujtimeve si zogj.

Më 12 nëntor të vitit 1987, ajo ditë e cergët e prushit të valëve, gatitej për një cak të mbarimtë fluturimi shpirti që shtegtoi me zjarret dhe këndoi me dëshirimet, e shtrinte pikëllimin e vet me rrëke lotësh dhe zjarmim dhimbjeje. Lajmësit vinin me erën dhe ngrinin me ecjen e mbetur në eter.

Kish vdekur Lasgushi, ishte dhënë dorzan trishitmit ajo prehje e prehërt e mallit dhe kujtimeve.

U bë lajmës kjo gjam që pikoi me retë dhe rrugëtoi me ajrin e ftohtë e kërciti në hapin prej bryme të atij zgjimi terratues, atij mëtimi që ligështon e pikëllon, atij kumtimi që me ndalimin e frymimit të gjoksit, që u ngop me hyjni poezie dhe ndijimi.

Ishte shuar kështu poeti 35 vite të shkuara, si dje moti ish zemëruar e qielli ish ngrysur në gërmushjet gri, kishte reshtur së pluskuari në trokth ai kraharor zjarresh në moshën 88-vjeçare. Shuar kish kënga, këputur ish cicërimi kishte liriku i valëve të liqenit, dashnori i përjetshëm i aventurave zjarrmëtare.

Vdekja e Lasgush Poradecit ishte ndalimi i kohës. Vdekja e Poradecit, ishte vdekja e poetit, fikja e një ylli, ishte ngjarje e galaktikës së shpirtit të botës, i cili jepej në çdo frymim e çdo mëtim.

Vdekja e poetit, nuk përngjason me asnjë tjetër vdekje. Ajo është vetanake sepse gjithçka përkundrull këtij ndalimi ka reshtur së frymuari. Ka ngrirë rrëkaja e strehëve, ka ndalur zogu këndimin, gjethet dhe degët, trishtueshëm kalërojnë kortezhit të stinës dhe thyerjes së një drite.

Gjithçka më pas rrugëton pa të, pa kreshtën jehuese të atij kumbimi shpirti që gjemoi hovshëm në atë gjoks që e shterroi mosha por jo zjarri.

Hapat e hedhur drojshëm dhe pëshpërima e i një zemre që gatitej për trokun e fundit, i viheshin nga pas asaj hijeje që ndiqte trupin e tij të shndërruar në ajër. Ai do të thyhej siç zgjedh një valë të thërmohet në gjurmën që la në rërën e grishur nga etja. Ai do t’i mungonte valëve të liqenit, aq sa do ta pikëllojë zemrën flakatare të dëshirimit. Ai do t’i kthente shpinën gjithçkasë që nuk donte të pranonte asnjë ndarje zemërthyese, siç ishte ajo e poetit.

Të gjithë zgjedhin të ikin, por ai kërkoi dhe la më shumë se aq, la një shtjellë të errët mungimi. Qyteti, njerëzit, liqeni, valët, qielli, retë, era, gjethet, çapitja e hapave, krejt do të mbeten të nderura në kujtesën e kohës si qiej të zbrazur nga fluturimet.

Ai, poeti, Lasgush Poradeci, u këput bashkë me gjethen e fundit dhe iku me valën e liqenit, tej, atje kur asnjë ikje nuk mbërrin dot. Iku për të mbetur tek ne, fjalë gatuara me përjetim dhe prush, poezi e mbrujtur me andje e andërrim, dëshirim e dehje. Poeti i ajrit dhe ledhatimeve i ishte dorëzuar dritës së hyjshme të amshimit, duke mbetur shkëndi në kujtesë që sot ndez mall dhe qiri. Përjetësia i qoftë prehër atij shpirti, poezia i’u bëftë prehër çdo zemre që u prush e çdo andje që ju blatua asaj që ai mëkoi.

Albert Vataj

Visar Zhiti/

– Poezi nga Xhevdet Bajraj si medalion –

– Ngjyrat pikturike nga Gjelosh Gjokaj –

Ka ardhur revista “Albanica”, numri 19, priste te dera si njē urim nga larg, nga Rumania dhe sa e afērt na ēshtẽ bērẽ… e nxjerr nga zarfi me njē padurim tē bukur, e shfletoj… estetikē dhe rubrika tērheqēse, emra tē njohur, shkrimtarē, poetē, piktorē, kritikē arti, albanalogē, traditē, aktualitet, modernia, pērkthime, skica, etj, i qēmton me shije dhe i bẽn bashkē me kulturē pērgatitēsi i revistēs, shefi i redaksisẽ Dr. Luan Topciu. Ja, kryeartikulli i tij i vyer “Pse lēçisim ende letērsi”, nē rumanisht, qē e gjejmē dhe nē shqip nē fund te revistēs bashkē me pērmbledhjen e gjithē lēndēs, ku nuk mund tē mungojnē emblematikēt Mitrush Kuteli dhe Lasgush Poradeci, mērgimtarē nē Rumani dhe revista ēshtē e shqiptarēve tē Rumanisē, e Ligēs ALAR, Asociația Liga Albanezilor din România dhe ja, dhe shkrimtarēt rumunē Liviu Lungu, me origjinē shqiptare nga nēna, Marius Chelaru, Brancush, Matteo Mandalà – arbēreshi ynē, Mira Meksi nga Tirana, etj, ndaloj te i pērndjekuri i madh nga diktatura e dikurshme, Ernest Koliqi, themeluesi i Katedrēs sē Albanalogjisē nē Romē, pasqyrat magjike tē Narcisit tē tij i paska pērkthyer Luani, dhe te bashkēvuajtēsi i burgjeve, Prof. Arshi Pipa, filozof dhe poet dhe kritik, qē tani pērvijon njē profil ndryshe tē Kadaresē, vazhdoj, Dhimitēr Polena, Dorian Koçi, njē fragment nga romani “Perēndia mbrapsht dhe e dashura” i porsa botuar nē Rumani, pērkthyer nga poliglotia Catalina Franco,

ja, dhe eseja e Qemal Agajt pēr poezinē vizuale, kaligramat tek Apollinaire dhe nē burgjet shqiptare. Rilexoj poezitē e poetit tē veçantē, Xhevdet Bajraj, postmodernist, atë metaforē befasuese tē tij plot limfē Kosove, urbane ndērkohē, po kēshtu mē duken dhe pikturat e Gjelosh Gjokajt, qē ilustrojnē kētē numur tē revistēs. Njē Shqipēri e pērmbledhur, nē sa mē shumē copa tē saj, diaspora magjepsēse, e treguar kēshtu nē Rumani, Europēs dhe botēs.

Nga Dash Frashëri dhe Albano Kolonjari/

“Mjeshtrit i Madh” Helidon Haliti, hapi në Galerinë FAB, ekspozitën “Faksmile” kushtuar poetit të njohur lushnjar Faslli Haliti, i cili ka qënë edhe një nga bashkëpuntorët e ngushtë te Gazetës Dielli. Artistë, piktorë, skulptorë, shkrimtarë, drejtues institucionesh artistike, titullarë të lartë të bashkive të ndryshme, deputetë dhe diplomatë vendas dhe të huaj, morën pjesë dhe shijuan një nga ekspozitat më guximtare me tematikë, stilin e pikturimit të bashkuar me vargjet lirike në mesazhe.

“Faksimile” është një koncept që ka zënë fill nga bisedat e mia me Poetin Faslli Haliti, i cili është edhe babai im, njeriu që më ka krijuar fizikisht, por edhe më ka mbrujtur shpirtërisht dhe artistikisht. Ne kemi pasur një ëndërr të përbashkët: Që babai të kuronte një ekspozitë timen, me një koncept fare të thjeshtë, për të vënë në dukje faktin se në të gjitha pikturat e mia gjen pjesë nga lirikat e poezisë së tij, nga shqetësimet e tij sociale dhe altruizmi i padiskutueshëm i tij si njeri”, thotë piktori Haliti.

Ekspozita përmban rreth 40 punime në pikturë, kryesisht kompozim, por të shoqëruara me një peizazh onirik.

Vizitorja më e rëndësishme e ekspozitës ishte nëna e Helidonit, Nirvana, një zonjë fisnike, të cilën e pame të përlotur nga gëzimi i madh për suksesin e të birit.

Piktor Helidonin e riktheu babain e vet. Që kur ka qenë i vogël fare kishte bërë një vizatim, siç bëjnë gjithë fëmijët, dhe më tha mua Faslliu: ‘Kush e ka bërë këtë?’ I thashë: ‘Doni’. ‘Ky do të bëhet piktor’, më tha. Ai ka ndjekur në vazhdimësi. Unë sot nuk e di si jam, Jam shumë shumë e lumtur, se ai që është atje, është ngritur nga varri dhe ka ardhur këtu, në ekspozitë”, më thotë e përlotur nënë Nirvana.

Niçja – Antikrisht / Krishtërimi = shpikje e të dobëtit, apologji e frikës, disfatës, vuajtjes, vdekjes. Niçja = shkatërrn Krishtin e kryqëzuar që simbolizon: dobësinë, nënështrimin, pritshmërinë. Formula: u bëftë vullneti i tij, kuptohet: abdikimi i vullnetit të njeriut”, thuhet në një prej shënimeve të Faslli Halitit, autor i mbi 20 librave.Në tre sallat e ekspozitës publiku shikon një mini muze, ku dimensioni është i larmishëm, shqetësimet do të shfaqen lakuriq, siç janë, përpara tij, por pa u konkretizuar në një portret të caktuar.

“Ekspozita është konceptuar si një lloj instalacioni, i cili e ka nisur rrugëtimin e tij para 4 vitesh, dhe sot është i gatshëm për t’u përballur dhe bashkëbiseduar me publikun, për të kuptuar se shpirti vijon”, thotë Helidon Haliti. Ambasadori gjerman në Shqipëri, Karl Bergner, erdhi së bashku edhe me bashkëshorten e tij, i shoqëruar nga drejtuesja e “Gallery 70”, Lauresha Basha. Kam dëgjuar fjalët më të mira për piktorin Haliti. Kjo është me të vërtetë një ekspozitë e mrekullueshme”, tha ambasadori Bergner.

Faslli Haliti u nda nga jeta tre vjet më parë dhe ky koncept po bëhet realitet vetëm tani. Ekspozita është e përbërë prej copëzash kujtimesh, të cilat unë i quaj “Faksimile”. Janë copëza poezish, figurash – edhe figura të plota, pse jo – copëza shqetësimesh sociale dhe zhvillimesh që kanë ndodhur pas ndarjes nga jeta të babait tim për shkak të Covid19.

Kjo ekspozitë vjen si një plotësim i filozofisë se arti shtegton edhe pa krijuesin, për të thënë se shpirti nuk humbet asnjëherë dhe se komunikimi ynë vijon ende përmes ëndërrash e vargjesh poetike, në një bisedë, e cila zhvillohet prej më shumë se 55 vitesh, edhe pas vdekjes së tij. Poezitë e tij janë si tituj të pikturave të mia, kurse ekspozita është e thurur me përrallat që më ka treguar kur isha fëmijë.

Kush eshte poeti dhe bashkepuntori i gazetes Dielli Faslli Haliti.

Faslli Haliti

U lind në Lushnjë më 5 dhjetor 1935. Ka mbaruar Liceun Artistik për pikturë. Është diplomuar për gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Tiranës. Ka punuar mësues vizatimi dhe letërsie në Lushnjë 1961-1973. Nga viti 1973 – 1983, për gabime ideore në krijimtari dhe veçanërisht në poemën Dielli dhe rrëkerat, ka punuar si kooperativist i thjeshtë në një kooperativë bujqësore të rrethit Lushnjë e në Komunale. Gjatë gjithë kësaj periudhe konvaleshence ideologjike iu hoq e drejta e botimit. Gjatë viteve 1998-2001 ka qenë deputet në Kuvendin e Shqipërisë. Që nga viti 1969 ishte anëtar i LSHASH. Është autor i mbi 20 librave, kryesisht me poezi. U nda nga jeta më 16 tetor 2020.Është nderuar me çmime kombëtare e ndëkombëtare. Është përfshirë në disa antologji në gjuhë të huaja si italisht, anglisht, gjermanisht, greqisht. Është dekoruar me Urdhërin Naim Frashëri të klasit III, të klasit I si dhe me Urdhërin “Naim Frashëri” i Artë. Është Qytetar Nderi i qytetit të Lushnjës. Është Nderi i Qarkut Fier. Ka fituar çmimin e madh “Poeti më i mirë i vitit” – 2017, dhënë nga Fondacioni Kulturor “Harpa”.

Koncerti Grand Gala “Liszt 212 Vjet” në Durrës nuk ishte thjesht një ngjarje muzikore, por një urë kulturore që lidh Shqipërinë me Hungarinë, kulminacioni i merituar i “Hungarissimo 2023” | Javës Kulturore Hungareze që përfshiu Shqipërinë. Hapësira e shenjtë e teatrit u pushtua nga kompozimet e fuqishme të Franz Liszt, teksa performuesit, me çdo goditje të harkut dhe çdo notë të luajtur, sollën për publikun shqiptar pasionin dhe vrullin e klasikut të madh hungarez.

Teatri “Aleksandër Moisiu” u gjallërua nga jehona e kompozimeve të Franz Liszt, teksa Orkestra Simfonike e RTSH performonte para një publiku të mahnitur. Interpretimet e pianistes së mirënjohur Almira Emiri u pritën me duartrokitje entuziaste, duke mishëruar frymën dhe kompleksitetin e kompozimeve të Liszt. Ndërkohë, udhëheqja mjeshtërore e dirigjentit Oleg Arapi dhe drejtimi artistik i Liman Malokut siguruan një përvojë gjithëpërfshirëse që elektrizoi të pranishmit.

Përzgjedhja e programit të mbrëmjes ishte e kuruar me kujdes dhe solli pjesë që luheshin për herë të parë në vendin tonë. “Rapsodi Hungareze Nr. 2”, me melodinë e saj të njohur, paraqiti një pamje të gjallë të shpirtit hungarez, ndërsa forca orkestrale pas “Les Preludes” pikturoi një peizazh zanor me përmasa epike. Dramaticiteti dhe veçanësia e “Totentanz” ishin gjithaq drithëruese për dëgjuesit. Këto pjesë, të përjetshme në bukurinë dhe kompleksitetin e tyre, jo vetëm u interpretuan, por erdhën me një frymë të re në skenën shqiptare, duke rezonuar me një publik që ishte i etur për një udhëtim muzikor në zemrën e romantizmit hungarez.

Jo vetëm kaq, por bukuria e mbrëmjes u shtua dhe nga një dhuratë e posaçme për teatrin e Durrësit, i cili përgjatë 15-viteve të fundit nuk ka pasur një piano për performuesit e ndryshëm. Nisur nga ky fakt, “Hungarissimo”, në bashkëpunim me Ambasadën e Hungarisë në Shqipëri, mundësuan riparimin dhe risjelljen në skenë të një instrumenti funksional, që do u shërbejë jo vetëm pianistëve të afirmuar, por edhe gjithë talenteve të reja durrsake që do të marrin përsipër peshën e performimit në skenën e teatrit “Aleksandër Moisiu”.

Kujtojmë që “Hungarissimo” e këtij viti ishte veçanërisht domethënëse pasi shënoi gjithashtu 200 vjetorin e poetit kombëtar të Hungarisë Sándor Petőfi. Ndikimi i tij dhe festimi i jetës dhe veprave të tij kanë qenë një fenomen global dhe Java e Kulturës Hungareze në Shqipëri kontribuoi në këtë përkujtim ndërkombëtar.

Seria e ngjarjeve në të gjithë Shqipërinë, duke filluar nga Tirana, duke kaluar nëpër Vlorë, Pogradec, Korçë, e më në fund duke kulmuar në Durrës, ishin më shumë se një vitrinë e kulturës hungareze. Ato ishin një dëshmi e fuqisë së shkëmbimit kulturor dhe promovimit të mirëkuptimit dhe respektit të ndërsjellë midis kombeve. Suksesi i Javës Kulturore Hungareze mund të matet jo vetëm në pjesëmarrjen dhe duartrokitjet, por edhe me ndikimin e qëndrueshëm që ka pasur në nxitjen e dialogut ndërkulturor. Në fakt, eventi u përqafua jo vetëm brenda Shqipërisë, por u celebrua edhe nga miqtë e shumtë hungarezë në Hungari dhe jo vetëm. Entuziazmi dhe vlerësimet e larta nga pjesëmarrësit dhe audienca nënkuptojnë se eventi arriti qëllimin e tij për të festuar dhe thelluar lidhjet kulturore që ndajnë Hungaria dhe Shqipëria. Për këtë arsye, grupi organizator i Festival Academy është thellësisht mirënjohës për të gjithë ata që na u bashkuan në këtë rrugëtim.

Java e Kulturës Hungareze ka lënë gjurmë të pashlyeshme në peizazhin kulturor të Shqipërisë, duke u dëshmuar si një histori e pabesueshme suksesi. Gama e gjerë e ngjarjeve, me muzikë, art dhe letërsi, jo vetëm që nderoi trashëgiminë hungareze, por gjithashtu hapi rrugën për bashkëpunime të ardhshme dhe përpjekje kulturore midis dy vendeve. Pashmangshmërisht, kjo festë ka vendosur një standard të lartë për ngjarje të ngjashme në të ardhmen.