Ilir Ikonomi*/

Në fillimet e shekullit të 20, Fan Noli dhe Faik Konica e përdorën me sukses shtypin në gjuhën shqipe për të ndihmuar në përparimin e tyre politik dhe kulturor.

Gurin e parë themeltar të një gazete për shqiptarët e Amerikës e hodhi Sotir Peci, i cili nisi të botojë gazetën Kombi më 20 qershor 1906. Noli arriti në Amerikë nga Egjipti më 31 maj të atij viti dhe shumë shpejt shkoi të punojë për Kombin. Por gazeta hasi në vështirësi të mëdha, sepse shqiptarët nuk e kuptonin rëndësinë e një gazete dhe ngurronin të abonoheshin.

Kombi rezistoi deri në fund të vitit 1908, kur Peci u largua për në Shqipëri. Pasi u shlyen borxhet e gazetës, Noli vendosi që me makineritë e Kombit të themelojë një gazetë të re më 15 shkurt 1909, e cila u quajt Dielli. Për Nolin, ky ishte rasti i parë që të kishte krejtësisht në dorën e tij një mjet kaq të fuqishëm propagande.

Një vit më parë, Noli kishte themeluar kishën shqipe dhe vazhdonte punën e vështirë për përkthimin e teksteve liturgjike. Ai nuk kishte mundësi të kujdesej edhe për Diellin, prandaj thirri për ndihmë Faik Konicën, i cili nxirrte në Londër revistën Albania. Konica ishte i njohur në qarqet e shqiptarëve emigrantë në botë. Ai erdhi në Boston në tetor 1909 dhe menjëherë mori drejtimin e Diellit, i cili kishte mbetur thuajse pa fonde.

Prania e dy njerëzve mjaft të ditur dhe aktivë në krye të komunitetit shqiptar ishte një rastësi fatlume. Noli dhe Konica e bënë Diellin një gazetë, ndikimi i së cilës shtrihej deri në Shqipëri. Brenda shoqërisë Besa-Besën që financonte Diellin, fillimisht pati dyshime se Konica po përpiqej t’i jepte gazetës një kahje pro-austriake. Në fakt, sipas të dhënëva arkivore, ai ende paguhej nga austriakët dhe besonte se ata ishin shpëtimi i vetëm për Shqipërinë. Mosmarrëveshjet me komisionin që kontrollonte gazetën u shuan shpejt, por Dielli vazhdoi të përballej me vështirësi financiare.

Për një periudhë të shkurtër, nga 20 marsi deri në 15 maj 1911, Konica u largua nga Bostoni dhe nxori në Sent Luis të Mizurit një gazetë të quajtur Trumbeta e Krujës, koleksioni i së cilës ekziston online në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë. Ai kishte shkuar në Sent Luis i ftuar nga komuniteti shqiptar i atjeshëm. Shkroi disa artikuj mjaft të mirë, por iu desh të kthehej në Boston për të mbledhur ndihma që do t’i shkonin kryengritjes së Malësisë. Gjatë mungesë së Konicës, gazeta Dielli në Boston drejtohej nga Noli.

Dielli i kësaj kohe është një burim i pasur informacioni historik për veprimtarinë e shqiptarëve të Amerikës. E them këtë, sepse të dhënat për këtë periudhë nga burime të tjera janë fare të pakta.

Në fund të vitit 1912, kur fati i Shqipërisë rrezikohej seriozisht dhe idetë për pavarësinë kishin nisur të konkretizohen, Noli u nis për në Evropë dhe menjëherë pas tij Konica. Të dy përfunduan në Londër, pastaj në Trieste. Gjatë kësaj kohe, ata e furnizonin Diellin me shkrime që shqiptarët e Amerikës të informoheshin për gjendjen në trojet shqiptare, por mungesa e tyre fizike ndikoi që cilësia e gazetës të binte. Noli u kthye në Boston në maj të vitit 1915 dhe mori frenat e gazetës. Konica ndenji në Evropë shumë më gjatë. Ai u kthye në shtator 1921, duke u bërë drejtor i Diellit dhe kryetar i Vatrës, ndërkohë që Noli i kishte hyrë luftës politike në Shqipëri. Gjatë periudhës 1921-1924, Konica u bë një polemist i fuqishëm dhe një kritik i pamëshirshëm i grupit të politikanëve konservatorë në Shqipëri. Kjo i zemëroi politikanët shqiptarë dhe çoi në ndalimin e përkohshëm të Diellit në Shqipëri, gjë që flet për rolin e madh të kësaj gazete. Ndërkohë, Noli, mbronte me zjarr në parlamentin shqiptar veprimet e Konicës në gazetën Dielli.

Edhe pse me ulje-ngritjet e veta, shtypi i shqiptarëve të Amerikës, sidomos Dielli nën Nolin dhe Konicën luajti një rol të jashtëzakonshëm për çlirimin dhe iluminimin shpirtëror të shqiptarëve në të dyja anët e Atlantikut.

Gazeta Dielli e periudhës 1909-1924 gjendet në masën rreth 80 përqind në Bibliotekën e Kongresit në Uashington. Një nga punët e mia të tanishme është që gazeta të dixhitalizohet në mënyrë që të mund të lexohet në internet.

*Kumtesa e dërguar me rastin e simpoziumit të 113 vjetorit të themelimit të Federatës Vatra, mbajtur në Boston më 26 Prill 2025.
Foto: hejza.com

Evans Liolin/

It is indeed an honor to address you fine students today. It wasn’t long ago that I was in your shoes — ambitious, curious, excited, & if I’m being honest, trepidatious. To begin, I commend you, VATRA, for selecting such excellent prospects, and I congratulate you students, for choosing an appropriately challenging path at the outset of your lives. Perhaps like you, I have always aimed high. In primary school, I tried to read a couple grades ahead, as a young lightweight oarsman, I raced heavy. As a musician, I aspired to learn the most challenging stuff & played with musicians ten years my senior. As a collegiate freshman, I took senior level courses, and as a senior, I did graduate work. My grades suffered for it, and my path was not linear. I failed often, but better opportunities, and better mentors, kept coming. Over time, I amassed a broader set of experiences than many of my peers. The more difficult path, it turns out, regardless of grades & other metrics, is often the way to succeed, and that’s success as *you* define it. As they say, the extra mile is never crowded.

My education has opened doors I didn’t know existed; I have lived in five great American cities, and forged friendships with uniquely talented peers who have done wonderfully inspiring things. As a coach for Northeastern, Georgetown, Yale & USRowing, I have traveled to compete in five countries, representing the United States, and indirectly, the Albanians.
And when life offered up its predictably unpredictable challenges, my friends and family were there. Sometimes you will experience this care as oppressive, and this is natural. Over time, you may come to see these intercessions as a loving family clearing the way for you. Through all of it, it is mission critical that you learn to read your own instincts, fight for your beliefs, defend those you love, and otherwise navigate what well-meaning people will call ‘the real world.’ Sometimes we need ease, and sometimes challenge. It can be hard to decipher which, and when, is most appropriate. I have full confidence you will figure it out.

Today, people seek opportunity differently than when I was coming up, with social apps at the forefront, as opposed to mailing a cover letter and resume. In many ways, it still comes down to who you know. So treat everyone with respect & listen to them, I mean *really* listen to them: the world leader, the janitor, the restaurant owner, the waiter or waitress on their first awkward day, the celebrated scholar & the hotel maid, those born with a silver spoon, and the homeless, the severely accomplished, and the quiet one in the corner, who hasn’t yet found their voice. So often, you will come to discover, they are one & the same. When you do find your confidence & courage, share it with those who are still searching. If you often put others first, there will come a time, when you least expect it, that they will collectively put you first, for all the best reasons.

And if you do GOOD over time, you might land in a place where your resume becomes a formality, a synopsis of the work you have done to build yourself, and serve others. In looking back, I never removed that VATRA scholarship from my resume. It was not large by today’s standards, but for an

ambitious student like myself, the resources helped me attend the University of New Hampshire & the University of Chicago, the number one party school at the time, and then, academic bootcamp. What can I say, I’m Albanian, I like the extremes.
While I flipped pizzas, mowed lawns, waited tables, cleaned bathrooms, wrote grants, and tutored underprivileged kids to pay for school, something made me leave that scholarship on my CV. In truth, my VATRA scholarship lives foundationally on the bottom of the page to this day, anchoring my life’s experience, like the sturdy Albanian mountains providing a safe home for our ancestors.
My father, whom you may remember by his charismatic presence, or by reputation, attended Princeton, and brought spiritual hope to our homeland. He may have even helped your parents and grandparents situate themselves when they first landed here. Like us, Dad cherished education. He didn’t grow up with fancy things, but when university life arrived, he was able to focus on his interests. It is my hope that the support you receive
from VATRA will afford you the opportunity to build yourselves with that same, pure, freedom.

Long before he died, my father encouraged me to cherish my heritage. There are so few of us he said. At the time, I was a devoted trail runner—I like to run & hike to gather & refine my thoughts. Reflecting on my father’s words, I noticed I could either trip, or propel, off roots on the trail. In a way, it was my choice — a fitting metaphor for how you might regard your Albanian heritage, *your* roots. Our familial intensity is sometimes distracting, but it can also serve as a powerful leveraging point as you navigate life’s challenges.
Some of our fellow countrymen & women will tell you to ‘make us proud.’ I encourage you to make yourself proud, on your terms, and not only of your eventual accomplishments, but how you achieve them. Learn to condense and refine that breathtaking, but sometimes diffuse Albanian urgency. In effect, you need to hurry, but with patience. Immerse in the moment, but always think long game.

A globally respected friend and oarswoman, Caryn Davies, is Harvard’s most decorated Olympian. She recently helped a group formulate a better understanding of proper leadership, “How can you create space for someone *else* to perform?” Her question affirms, and gives peace to, my better instincts. VATRA, by supporting your efforts, is doing just that, and as you move through life, I encourage you to create that space for others.
In closing, as you cultivate your learned talents, beliefs, skills and fascinations, meld them with your inherited traditions. When you inevitably doubt yourself, know that our historically unique ancestors are with you: Cleopatra, Alexander the Great, Skanderbeg, Mother Teresa, John Belushi, Dua Lipa, this list of splendid human beings of diverse talent goes on… Never forget that we here, are for you, and that I am here for you, as my father, and my grandfathers were before me. So… Bonne Chance, Për Shumë Vjet, Gëzuar, and… Ju dua Shumë…

Your Excellency Jakov Milatović President of Montenegro, Podgorica, Montenegro

RE: In solidarity with your stand and concerns regarding a major leasing agreement of the Ulcinj beach property to UAE’s Eagle Hills

Honorable President Milatović, On behalf of the Pan-Albanian Federation of America VATRA, I humbly wish to express my heartfelt thanks and deep gratitude for your principled and courageous stand regarding the questionable lease agreement with UAE’s Eagle Hills of the Ulcinj beach, including the Grand Beach – the iconic seaside of the town and the country of Montenegro and one of the longest beaches of Europe. Your stand addresses with clarity the need for much transparency and justice to represent the citizens interests, respect the local laws and give due consideration to government institutions voicing the legitimate concerns of the community and the public opinion. In accordance with your constitutional and legal powers, we urge you to pursue this matter with the seriousness it deserves, in order to guarantee a fair review and open process that safeguard the national interest.

As publicly reported, the company “Eagle Hills Montenegro”, which has acquired the management lease of a significant part of the Grand Beach, is registered in Montenegro just last month and with a minimal capital that is suspicious on its face. It raises serious concerns regarding the company’s intentions, its real capacities and it reinforces the need for transparency into the process. An agreement such as this one directly impacts a strategically and economically important area of Ulcinj and the whole country of Montenegro. It urgently necessitates an open and inclusive assessment based on the will of the Ulcinj citizens. In this regard, we support the calls of local institutions and civic society asking for full transparency and for a responsible review of the agreement, consistent with the public interest and the principles of good governance.

The Pan-Albanian Federation of America VATRA is closely tracking all developments regarding this issue and is already initiating contacts with relevant institutions in the United States of America, to assure full compliance with the county’s legislation, the principles of transparency, respect for the people’s will and Montenegro state’s interest. With full faith in your commitment to democracy, legality and the country’s interest, we assure you of our continued support in upholding the law and protecting the rights of citizens.

With utmost respect,

Dr. Elmi Berisha

President Pan-Albanian Federation of America VATRA

Nga Frank Shkreli

Njoftimi për kalimin në amshim të  Monsinjor Alejandro (Akeksandër) Greco u botua në portalin e tij (fejsbuk) tre ditë më parë, duke njoftuar komunitetin arbëresh në Argjentinë, anë e mbanë Amerikës Latine dhe botës.  Hirësia e tij Aleksandër, Kryepeshkop i Kishës Ortodokse të Shqiptarëve të Diasporës në Amerikën Latine, për ndryshe, pasuese e Kishës së Fan Nolit, por në pjesën jugore të kontinentit amerikan.  Kryepeshkopi i shqiptarëve ortodoksë të Amerikës së Jugut me qendër në Buenos Aires, Aleksandër Greco, ndërroi jetë tre ditë më parë. 

Vdekja e tij e parakohshme, domosdoshmërisht, pikëlloi komunitetin artodoks arblëresh në Argjentinë dhe anë e mbanë rajonit, por edhe më gjërë, të gjithë ata që e kishin njohur atë personalisht, ose veprimtarinë e tij atdhetare dhe fetare.  Unë për veprimtarinë e të ndjerit Kryepeshkop Aleksandrin kam dëgjuar dhe kam mësuar shumë nga miku im nga Çamëria martire, Z. Sali Bollati, patriot i nderuar dhe çam i respektuar në komunitetin shqiptaro-amerikane dhe përtej.   Frank Shkreli: Sali Bollati-çam, shiptaro-amerikan, i mbijetuar i gjenocidit grek të 1944. Jo,jo nuk harrohet Çamëria ! | Gazeta Telegraf — Kryepeshkopi Aleksandër ishte shumë i interesuar për Çamërinë dhe për krimet greke atje kundër shqiptarëve çamë, por edhe pa harruar masakrat serbe në Kosovë, por edhe triumfin e lirisë e të pavarësisë së Dardanisë. 

Sipas të dhënave të botuara nga vet Kryepeshkopi, në të kaluarën, ai vinte nga një familje me origjinë arbëreshe të jugut të Italisë. Ai ka shkruar se megjithë, “shumë shekujve që kanë kaluar nga koha që familja ime la Shqipërinë, gjithmonë e kemi ruajtur edhe të folurën. Arbëreshët që jetojnë në Amerikën e Jugut e kanë humbur jo pak të folurën shqipe, gjuhën pra, e megjithatë po përpiqem ta rikthej vëmendjen tek ajo”. Ai ka theksuar se familja e tij gjithmonë ka “pasur në ndërgjegjen tonë, tokën e origjinës. Kjo ndërgjegje nuk ka humbur as përgjatë shekujve. Kjo është e rëndësishme për t’ia transmetuar edhe të rinjve tanë. Gjithnjë kam thënë se porta jonë është e hapur për të gjithë ata që kanë gjak shqiptar”, është shprehur ai.

Dera e tij – megjithse larg nga e gjithë bota në jug të Amerikës Latine –ishte vërtetë e hapur për të gjithë shqiptarët pa dallim feje a krahine. Me të drejtë, këto ditë pas largimit të tij nga kjo jetë, burime të ndryshme vërtetojnë ato që dija edhe unë për figurën e tij fetare e patriotike – se ai ishte një personalitet i njohur dhe një udhëheqës i dashur e i respektuar nga diaspora shqiptare në ato anë, por i njohur për patriotizmin e tij edhe anë e mbanë trojeve shqiptare – nga Kosova e deri në Çamëri. Prandaj me humbjen e tij, bota shqiptare kudo ka humbur një udhëheqës të rradhë fetar por edhe një përkrahës të zellshëm të çështjess kombëtare. Si i tillë pra, largimi i tij nga kjo botë, ka lenë një boshllëk të madh në jetën dhe veprimtarinë e Arbëreshëve të Argjentinës, por edhe më gjërë. Nuk jam i sigurt nëse kushdo që të vijë në vend të tij do vazhdojë të punojë me aq zell e dashuri për forcimin e lidhjeve të arbëreshëve me Atdheun e tyre të origjinës – Shqipërinë – por edhe me Kosovën e Çamërinë. Por, uroj që cilido të jetë ai, të vazhdojë në rrugën e përcaktuar nga Kryepshkopi Aleksandër dhe të ndjekë gjurmët e tija në mbrojtje të traditës dhe në kultivimin e gjuhës dhe të identitetit të shqiptarëve të atij rajoni të gjerë.  Një zonë kjo për të cilën, në të vërtetë, nuk mendojmë shumë kur kemi parasysh marrëdhëniet me diasporën shqiptare në botë – por është një komunitet që meriton vëmendjen dhe interesimin – ashtu siç interesohej për shqiptarët kudo, Kryepshkopi Arbëresh Aleksandër i Argjentinës dhe i Amerikës Latine. 

Komuniteti Arbëresh i Argjentinës dhe Amerikës Latine, por edhe të gjithë ata shqiptarë që e njohën gjatë viteve, e kujtojnë klerikun e nderuar orthodosk Arbëresh si një klerik me një devotshmëri të thellë fetare dhe kombëtare, por edhe për përkushtimin e tij ndaj ruajtjes së gjuhës shqipe/arbëreshe dhe identitetit kombëtar të shqiptarëve, kudo që ata jetojnë, përfshir Argjentinën e largët. Kujtimi i tij është një trashëgimi për tu ndjekur, jo vetëm nga klerikët e tri feve kryesore të shqiptarëve, por edhe nga liderët politikë se si duhet kujtuar e kaluara historike, përfshir krimet kundër shqiptarëve nga të huajt dhe të vetët. Se si duhet të ruhet tradita dhe si të mbrohet identiteti kombëtar, sidomos në trojet shqiptare, por edhe në diaspora shqipare të largëta si ajo Arbëreshe në Argjentinë dhe Amerikën Latine – të cilës i shërbeu me aq përkushtim e dashuri, Kryepeshkopi Arbëresh, Aleksandëri, Bir i Shqiponjës.

Pushoftë në paqe! Kutimi tij qoftë i përhershëm!

Frank Shkreli

“Krishti u Ngjall!  Me zemër ju uroj Gëzuar Pashkët, Vllëzër dhe Motra dhe Miqtë e mi Shqiptarë Ortodoksë dhe të gjithë atyre që e festojnë ketë ditë, kudo që gjindën, e për shumë vjet! Urime e paqë, bekim dhe dashuri në familjet tuaja.  Përfitoj nga rasti për të përshëndetur me dashuri të gjithë Myslimanët, Bektashianët, Agnostikët, Ateistët dhe të Krishterët, Vëllezërit e mi të gjakut: Urimet më të mira për të gjithë ju! Paqë, lumturi e begati gjithmonë! Rrofshin të gjithë Shqiptarët në të gjithë botën, pa dallim Feje! Në Lavdinë e Kombit tonë Shqiptar, përgjithmonë! Rroftë Shqipëria Etnike! I Lirisë së Ilirisë. Autoktonus!  Zoti e Bekoftë Shqipërinë dhe Shqiptarët!” — Aleksandër, Kryepeshkop i Kishës Ortodokse të Shqiptarëve të Diasporës në Amerikën Latine

Kryepeshkop Aleksandër i Shqiptarëvetë Argjentinës për ÇAMËRINË:  

“Çamëria je Dritë e Kombit Shqiptarĕ! Plagët e Çamëve nuk mbyllën kurr! Çamëria është një plagë e hapur që bleeds në secilin prej nesh! Homazh per te gjithe ata Martire qe u masakruan! Sotë kujtojmë me nder dhe respekt dhe shume dhimbje, në Argjentinë, dhe bota, në Vjetorin Gjenocidi Çam, Gjenocidi shovinizmi grek mbi popullsinë Shqiptare 27 / 6 / 1944 – 2020! E gjithë kjo tmerr dhe masakër filloi natën e 27 qershorit 1944, zervistët, tinëz ranë natën në Paramithi, si kasapët në therrtore, me hanxharë, të vrarët arritën mbi 600 vetë… Nuk duhet harruar, sepse përmes na vranë, na masakruan dhe na pushtojnë! Duhet ne si Komb të reagojmë për zbardhjen e këtoj krimi njerëzor dhe ta kthejmë Dinjitetin Kombëtarë edhe në Çamëri! Ne të gjithë Shqiptarët e kemi detyrim të bëjmë Homazhe! Nderim e Shumë Respekt pa fund për teë gjithë ata që u perzunë me forcë nga trojet e shtepitë e tyre! Nuk harrojmë Genocidin e Popullit Çam, është Gjak Shqiptari! Çamëria, nuk ju harrojmë, Holokausti i ndërgjegjes njerëzore, klith dhe denoncon! Ditë zije sot për Kombin tonë! As, në asnjë mënyrë ta harrojmë edhe atë të vitit 1914! Shqipëria jeton në Heronjtë dhe Martirët e tyre! Homazh për të gjithë ata Martirë që u masakruan! Nderim e Shumë Respekt për të gjithë ata që u përzunë me forcë nga trojet e shtepitë e tyre! Kujto vellëzrit e tij Çam dhe Genocidin e Popullit tonë. Ky eshtë gjak Shqiptari! Nuk duhet harruar Gjenocidiq ë turqit, serbët e grekët, me shekuj kanë berë Gjenocid dhe barbari mbi popullsinë Shqiptare! Lavdi dhe u prehte ne Paqe! I përjetshëm kujtimi! Çamëria ti kthejmë trojet tona te Nenë Shqipëria! Një dhe një mijë herë unë do të përsëris britmën e shenjtë: Lavdi Deshmoreve, përherë Jetën dhe Veprën tënde të Lavdishme të cilat brezat e ardhshëm duhet ti mbajnë si një gjë të Shenjtë për Popullin tonë, qofshin nëse Bektashi, Myslimanë, Ateistë apo të Krishterë, eja afer Gjakut tendë: Çamëria nuk harrohet kurrë! Rrofte Çamëria dhe Çamët! Shqipëria jeton në Heronjtë dhe Martire e tyre! Lavdi Dëshmorëve të Kombit! Rroftë Kombi Shqiptar! Lavdi Dëshmorëve të Kombit që ranë për Çlirimin! Lavdi Dëshmorëve të flijuar në mbrojtje të Atdheut! Gjaku Stërgjyshor i tyre u bëftë pishtar ndriçues për Bashkimin e Popullit dhe të Kombit, në atë natyral! Rroftë Çamëria dhe Çamet! Rroftë Republika e Çamerisë! Rrnoft Çamëria dhe Populli i saj Kreshnik! Në Lavdinë e Kombit tonë Shqiptar përgjithmonë! Rroft Kombi Shqiptare! Rroftë Shqipëria Etnike! I Lirisë së Ilirisë! Autoctonus! Shpirti i Arbërit nuk vdes kurrë! Zoti e Bekofte Racën e bukur Ilire! Zoti e Bekoftë Shqipërinë dhe Shqiptarët, me gjith Kombin kuq e zi kudo janë në botë!

Nga Shërbëtor i përulur i Zotit dhe Shqipërisë, Shkelqësia e Juaj Imzot

+Aleksander I Shqiptarëve, Kryepeshkop – Bir i Shqiponjës
Rrofte Shqipëria e Bashkuar!”
#UnëJamÇameria

                    Shërbëtor i përulur i Zotit dhe Shqipërisë, Shkelqësia Imzot

                   +Aleksander i Shqiptarëve, Kryepeshkop – Bir i Shqiponjës
                                    “Rrofte Shqipëria e Bashkuar!”

Shkelqësia e tij Imzot Aleksander i Shqiptarëve, Kryepeshkop për KOSOVËN, ME RASTIN E PERVJETORIT TË KOMANDANTIT LEGJENDAR ADEM JASHARI:  

“Ditë të bukura, Miqësi Shqiptare e dashur, gjithandej ku ndodhesh ti. Datat 5, 6 dhe 7 mars, që ndryshe njihen edhe si Epopeja e UÇK-së shënon fillimin e një epoke të re Historike për Kosovën/Dardaninë, asaj të Lirisë dhe Ribashkimit të Trojeve Shqiptare në një Shtet Kombëtar… Në këto data përkujtimore të flijimit heroik të Familjes Jashari: Nderim, shumë respekt dhe lavdi Komandantit Legjendar, Adem Jashari i Madh (28 Nëntor 1955 – 7 Mars 1998). Zoti e shpërbleftë në Parajsë të ndjerin, do ecim nën shëmbullin e tij, do ta kemi përherë busull orientuese të jetës sonë: Lavdi e përjetshme Adem Jashari, Hamëz Jashari, Bacë Ademin dhe familjen së pavdekshme dhe Herojike Jashari, Krenari Shqiptare dhe të gjithe trimave te UÇK që fljuan jetën dhe derdhën Gjakun në Altarin e Lirisë për Kosovë/Dardaninë dhe Shqipëria – Kosova është Shqipëria!

Paqja mbretëroftë mbi tërë Kombin tonë të dashur dhe tërë Njerëzimin, sidomos në Ukrainë dhe popullit të saj Heroik, në këto momente tragjike! Rroft Shqipëria Etnike! Rroftë Dardania Sacra! Rroftë krejt Shqiptaria – Pellazgo – Illyria, një nga shtetet më të vjetra në këtë planet dhe askush s’mund të na hup farën! Shpirti i Arbrit nuk vdes kurrë! Besa-besë, Kuq e Zi! Liria e Ilirisë! Autoctonus! Zoti e Bekoftë Kosovën dhe Komandantit Legjendar, Adem Jashari! Zoti e Bekoftë Shqipërinë dhe shqiptarët!” Me nënshkrimin e tij:  Shërbëtor i përulur i Zotit dhe Shqipërisë, Shkelqësia e Juaj Imzot Kryepeshkop +Aleksander i Shqipatrëve – Bir i Shqiponjës. Instagram@alejandrogreco.oficial

                                   —————————————-

Dr. Iris Halili/

Kur shkruajnë autoret femra thyejnë barriera, lexohen edhe më shumë nga femrat dhe ne një kohë rekord arrijnë të përmbysin pushtetin e letërsisë që për më shumë se 20- shekuj është sjellë nga autorët meshkuj!

Në çastet që flasim 60 % e letërsisë fiction dhe të kujtimit është e shkruar nga autore femra!

Letërsia e femrës shqiptare, ndonëse pa trashëgimi, ka ecur pothuaj në të njëjtin hap me zhvillimin e letërsisë së femrës në botë!

Fjala e mbajtur në takimin “Pena e Gruas” , organizuar nga Lidhja e Shkrimtarve Shqiptarë në SHBA:

Në vitin 1996, sapo kisha ardhur nga disa muaj studimesh në Londër. Prej andej studimet mbi letërsisë feministe më kishin bërë për vete. Me entuziazëm, i solla ato tek studentët e mi në auditorin e Universitetit të Tiranës. Ndërsa studentët u befasuan me një letërsi NDRYSHE, disa nga kolegët konservatorë debatuan se ky drejtim nuk ka asnjë logjikë, pasi letërsia nuk dallohet nga gjinia seksuale e atij apo asaj që e shkruan. Në fakt, ndonëse letërsia e femrës në vitet e fundit të shekullit të 20-të kishte filluar të formësohej gjithnjë e më shumë, për mjedisin akademik shqiptar ajo mbetej ende një tabu.

Nga studimet e atëhershme kisha kuptuar se vërtet letërsia e femrës ishte krejt ndryshe nga ajo e meshkujve, pasi ajo sillte personazhe dhe karaktere femra, tashmë të ndërtuara, veshura apo krijuara nga autore po femra.

Deri në atë shekull, letërsia ishte dominuar nga letërsia e shkruar nga meshkujt, dhe ishin këta të fundit që shkruanin mbi femrën, dmth shkruanin si e kuptonin ata natyrën e saj. Tashmë në lëtërsinë e shkruar nga femrat , lexueset femra po e gjenin veten të përshkrura nën këndvështrimin e një femre tjetër, apo seksit të njëjtë me to, dhe kjo i tëhiqte më shumë të lexonin këtë lloj letërsie. Po kështu kritika letrare e letërsisë femërore po zhvillohej gjithmonë dhe më shumë nga vetë femrat. Tipari tjetër ishte ai që e karakterizon edhe sot letërsinë e femrës – përqëndrimi tek shpirti i saj. Po krijohej kështu një si e ashtuquajtur aleancë mes letërsisë, lexueseve dhe kritikës me autore po femra sipas formulës femrat që lexojnë femrat.

Në ato vite, shkrimtaret femra ndonëse po shtoheshin në numër sërisht ishin në minorancë me ata meshkuj, ndërsa sot, pas 30 vjetësh, 60 % e botimeve botërore në gjininë fiction dhe atë të librave me kujtime vjen nga autore femra.

Ky revolucion në letërsi padyshim tregon edhe emancipimin e vetë femrës në shoqëri.

Edhe takimi “Pena e Gruas”, organizuar nga Lidhja e Shkrimtarëve Shqiptarë në SHBA, është një dëshmi e qartë e kohës kur jetojmë. Ky takim vjen natyrshëm, ashtu siç krijimtaria e femrës shqiptare ka ardhur dhe evoluar, sidomos në këto 3 dekadat e fundit. Ne tashmë kemi shkrimtare, poete dhe studiuese femra që botohen nga shtëpitë më të mira botuese, lexohen dhe kërkohen nga lexuesi dhe, mbi të gjitha, kemi një autenticitet (veçanti) të shkrimeve që i kalon nivelet kombëtare. Ndonëse letërsia shqiptare fatkeqësisht nuk trashëgoi nga shekujt e kaluar autore të spikatura, sikurse letërsia angelze, franceze apo amerikane, sërisht shkrimtaret shqiptare shkëlqyen në letërsi, pak a shumë në të njëtjën kohë kur edhe letërsia botërore e femrës po prezantohej si fenomen i mëvetësishëm. Si rezultat letërsia e femrës në Shqipëri i takon në zhvillim të njëjtës fazë kohore sikur letërsia femërore në pjesën tjetër të botës.

Edhe aktiviteti i sotëm është një dëshmi për këtë. Antologjia Pena e Gruas, që po promovojmë sot, është një përmbledhje e 50 autoreve shqiptare që jetojnë në kontinentin amerikan dhe padyshim është një iniciativë e jashtëzakoshme që vlen të krijohet si model pune edhe për vitet në vazhdim. Përzgjedhja e këtyre autoreve është një hap më shumë drejt evidentimit të shkrimtareve femra , por është njëkohësisht një vlerësim i duhur për këto autore që ndonëse të gjitha të talentuara në botën e shkrimit , emigrimi nuk ja ka dhënë luksion ta zgjedhin atë si profesion.

E megjithatë ato sërisht shkruajnë, botojnë dhe nuk e braktisin pasionin e tyre. Ato zgjedhin gjuhën e nënës dhe botojnë në po atë gjuhë dhe kjo është një arësye më shumë për tu vlerësuar , pasi edhe falë këtyre autoreve gjuha shqipe jeton e pastër mes komunitetit shqiptaro-amerikan në emigrim.

Jam e bindur që me punë të tilla promovimi i vlerave letrare të penës së gruas do të arrijë nivele edhe më të larta dhe mbi të gjitha do të arrijë njohje edhe më të gjëra, pasi problemi më i madh i letërsisë shqipe nuk është mungesa e shkrimtarëve të mirë , por mungesa e mediatorëve që do të mund ti promovonin vlerat tona letrare duke i krahasur me ato bashkëkohore.