Flamur VEZAJ/

VATRA në Boston festoi njëvjetorin e ringritjes, duke rikthyer kështu traditën e festimeve të përvjetorëve mes vatranëve dhe miqve të VATRËS! Brenda ambientit të ngrohtë dhe me shije të restorantit “Scutari” në Hanover të Massachusetts, të dekoruar me simbolet kombëtare, fotot e Fan Nolit dhe Konicës, si dhe logon e VATRËS, u mblodhën shumë shqiptarë të komunitetit të Bostonit për të festuar së bashku këtë ditë të shënuar të riaktivizimit të VATRËS. Kështu u rikthyen kujtimet e vatranëve më të vjetër, të cilët kujtuan me emocion kohën kur ishin të vegjël dhe prindërit e tyre, po pjesë e VATRËS, mblidheshin në festa të veçanta në restorantin e filantropit të njohur shqiptar në Boston, Anthony Athanas!

Salla ishte e mbushur me vatranë të rinj e të vjetër, ku në sfond dëgjoheshin tingujt e muzikës tradicionale shqiptare, të luajtura nga DJ Rei, i cili, si në çdo event, e filloi hapjen e kësaj feste duke intonuar himnin amerikan dhe atë shqiptar.

Moderatori i kësaj mbrëmjeje, Jorid Çelaj, njëherazi arkëtari i VATRËS në Boston, pasi falënderoi të pranishmit që ishin bashkuar kësaj feste, kujtoi se sot, më 15 dhjetor, koincidoi edhe si data e kalimit në amshim të dijetarit të madh Faik Konica. Për të nderuar këtë figurë të lartë të kombit shqiptar dhe patriotët e tjerë, u mbajt një minutë heshtje.

Festa më pas filloi me fjalën e kryetarit të VATRËS në Boston, z. Mentor Makustaj, i cili renditi në mënyrë kronologjike 31 aktivitetet e organizuara nga VATRA në Boston brenda një viti! “Së bashku, brenda këtij viti që po lëmë pas, kemi bërë shumë organizime, bashkëpunime me organizata të tjera shqiptare, aktivitete dhe takime të rëndësishme për komunitetin tonë dhe kjo frymë do të vazhdojë jo vetëm në 2025 por edhe në vazhdim. E për të realizuar të gjitha këto aktivitete, unë falënderoj nënkryetarin Theofan Koja, sekretarin Flamur Vezaj, arkëtarin Jorid Çelaj, si dhe anëtarët e kryesisë Andrea Pani, Lindita Meçe, Ervis Dhima, Petrit Alibeaj, Subi Çako, Isa Bytyqi dhe Edlira Çako, pa të cilët e gjithë kjo punë nuk do të ishte bërë! Gjithashtu falënderoj të gjithë anëtarët e VATRËS që na kanë besuar, mbështetur dhe ndjekur në gjithë këto aktivitete, në veçanti Klajdi Harunin, Ardi Boçovën, Artian Rrezën, Azem Avdulin, Agron Bejën, Sylejman Bytyqin, Gëzim Meçen, Freskim Nallbanin, Altin Brarin e shumë të tjerë,” tha kryetari Maksutaj, duke kërkuar ndjesë që nuk mund të përmendte të gjithë anëtarët! Gjithashtu, ai falënderoi organizatat shqiptare dhe individët e ndryshëm me të cilët janë realizuar të gjitha këto projekte/aktivitete, duke theksuar se kemi shumë punë për të bërë dhe viti 2025 na pret me sfida edhe më të mëdha.

Të pranishmit në këtë event madhështor i përshëndeti edhe kryetari i VATRËS, z. Elmi Berisha, i cili kishte ardhur nga Nju Jorku së bashku me arkëtarin Besim Malota. Z. Berisha, mes të tjerash, përgëzoi Vatrën në Boston për punën e shkëlqyer patriotike gjatë këtij viti! “Jam krenar për Bostonin dhe shpreh respekt e vlerësim për afrimin e patriotëve, intelektualëve dhe gjeneratave të reja në VATËR si garanci për jetëgjatësinë e VATRËS dhe transmetimin e vlerave më të çmuara kombëtare në brezat e ardhshëm,” tha z. Berisha, duke premtuar se mbështetja e qendrës do të jetë e pakursyer për vatranët në Boston!

Në emër të kryetarit të Këshillit Drejtues të VATRËS, z. Kolec Ndoja, foli zv/kryetari i këshillit, Theofan Koja, i cili transmetoi për vatranët dhe të pranishmit mesazhin se VATRA në Boston tashmë është bërë një pikë referimi për degët e reja që po hapen në gjithë SHBA-në! Ndërsa editori i gazetës “Dielli”, z. Sokol Paja, në pamundësi për të qenë i pranishëm, dërgoi një telegram urimi, të cilin e lexoi vatran i Bostonit, Klajdi Haruni! ““Jeni model frymëzues që keni kultivuar atdhedashuri dhe patriotizëm në Boston e më gjerë, nëpërmjet veprimtarive tuaja mbresëlënëse për kombin, atdheun dhe komunitetin.

Gazeta Dielli mburret me kontributin tuaj për Vatrën dhe Diellin në këtë rrugëtim emocionues dhe plot sfida. Ju keni krijuar një bashkësi patriotike që rrezaton energji kombëtare dhe bashkon vlerat më të larta njerëzore, intelektuale, atdhetare dhe qytetare, duke i vënë në shërbim të çështjes kombëtare dhe komunitetit shqiptar në Boston, Shtetet e Bashkuara të Amerikës,” – thuhet në mesazhin përshëndetës të editorit të Diellit, z. Paja.

Një mesazh urimi dhe përshëndetje për vatranët kishte edhe kryetari i VATRËS, dega në Jacksonville të Floridës, z. Adriatik Spahiu! Ai uroi suksese për degën e VATRËS në Boston, duke shprehur mirënjohjen dhe respektin për punën njëvjeçare të saj dhe vlerësoi vizionin e bashkëpunimit me degët e tjera, duke rikthyer traditën e vatranëve të vjetër që i bashkonte ideali i çështjes kombëtare. Gjithashtu, i pranishëm ishte edhe kryetari i sapozgjedhur i VATRËS në Hartford, z. Ilir Gjomarkaj!

Më pas, aktiviteti vazhdoi me dhënien e mirënjohjes për familjen Pani, e cila për tre breza ka kontribuar në VATËR, që nga themelimi i kësaj organizate gjithëshqiptare të Amerikës. “Në vlerësim për kontributet e veçanta për ruajtjen e traditës dhe kulturës shqiptare në degën e VATRËS në Boston” çertifikatë mirënjohje i jepet familjes Pani, lexoi kryetari z. Elmi Berisha, i cili ia dorëzoi vatranit Andrea Pani, njëherazi anëtar i kryesisë së VATRËS në Boston! Ky i fundit, me emocion, falënderoi VATRËN për vlerësimin, duke premtuar se do të vazhdojë të kontribuojë në VATËR si gjyshi dhe babai i tij!

Një vlerësim i tillë iu nda pas vdekjes edhe vatranit Agim Dishnica, i cili ndërroi jetë vetëm pak kohë më parë në Boston! Gjithashtu, një mirënjohje të tillë iu nda edhe znj. Neka Doko, personit që prej shumë vitesh kujdeset për bibliotekën e Fan Nolit pranë Kishës së Shën Gjergjit në Boston!

Me mirënjohje të veçantë, “Në vlerësim për bashkëpunimin në evenimente të ndryshme dhe ndihmesën për realizimin e projekteve të ndërmarra në degën e VATRËS së Bostonit,” u vlerësuan nga VATRA organizata “Albanian Boston Community Center”, “Çunat e Bostonit” ku ishte i pranishëm Endri Kume, organizata “MaasBesa” me përfaqësuesin e saj z.Eduard Lazri, Albanian Fighting Cancer,” z. Faton Limani nga Universiteti Harvard, Shoqata “Labëria” ku morì vlerësimin Zv/kryetari Nevjol Shukulli, Shoqata “Kosova,” Robert Tochka nga Qendra Kulturore Fan S. Noli, Nikolin Gaçe, Aldi Myteberi dhe Ardit Dervishi!

Nga ana tjetër, VATRA në Boston ndau edhe vlerësime për bizneset që kanë ndihmuar e kontribuar gjatë vitit 2024, duke mundësuar realizimin e projekteve e aktiviteteve të ndryshme. Me motivacionin “Në vlerësim për sponsorizimin e evenimenteve të ndryshme të organizuara nga dega e VATRËS në Boston” u nderuan: Restoranti “Scutari” në Hanover, MA, me pronar Leo Keka; Shoqëria Atdhetare “Besa-Besë”; kompania “Salem BP”; restoranti “Gallo Nero” në Peabody me tre pronarë shqiptarë; kompania “OTR Limo” e Artur Maçorrit; “BoxFord House of Pizza” me pronar Neviol Shukulli; “Ellie’s Pizza Beverly” me pronarë Xhulio Bleta dhe Albion Beqiri; “Peabody House of Pizza” me pronar Andi Biqiku; “Giovanni’s Roast Beef & Pizza” me pronar Edison Shahini; “Ipswich House of Pizza” me pronar Guisedio Vasiu; kompania e transportit SHBA-Shqipëri dhe anasjelltas “Henry Jasmin,” me pronar Ervin Çifliku; si dhe gazetari Nazim Salihu nga “Noli TV.”

Pas dhënies së vlerësimeve, festa vazhdoi me darkën e ofruar me zemër nga VATRA, dega në Boston, e shijuar nën tingujt e muzikës së vjetër dhe të re shqiptare tradicionale, ku nuk munguan as vallet!

Fotot nga S.Çako dhe N.Salihu

Profesor Emeritus Nicholas C. Pano dhuroi 1 mijë dollarë për gazetën Dielli. Ai iu përgjigj me bujarinë e fisnikërinë e tij fushatës së Vatrës për të mbështetur Diellin e Pavarësisë, një akt patriotik për jetëgjatësinë e gazetës më të vjetër që vazhdon të botohet në botën shqiptare. Personaliteti i shquar i mërgatës shqiptare të Amerikës, Profesor Emeritus Nicholas C. Pano ka kontribuar në çdo fushatë të Vatrës me dekada. Ka kontribuar në çdo konferencë shkencore, simpozium apo takim atdhetar, komunitar e kulturor me Vatrën e komunitetin shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Vatra e Dielli i shprehin falenderim e mirënjohje të përjetshme për mbështetjen.

Profesor Nicholas Pano e trashëgoi lidhjen me Federatën VATRA nga babai i tij Vasil Vangjel Pano, i cili ishte një nga anëtarët themelues të Degës # 4 Manchester, në shtetin New Hampshire të krijuar më 2 qershor 1912 nga Faik Konica. Siç tregon Profesor Pano, kur babai i tij u shpërngul në Boston në vitin 1922, u anëtarësua në Degën #1 dhe qysh atëherë e mbajti me besnikëri lidhjen me të deri në fund të jetës së tij. Gjatë viteve të shkollës tetëvjeçare dhe gjimnazit, Profesori Pano e shoqëronte babanë në takimet që organizonte VATRA ku rastiste të takohej me disa nga drejtuesit si edhe me editorët e Diellit në vitet 1940 – 1950 si Peter Tyko dhe Qerim Panariti. Profesor Pano e vazhdoi pa ndërprerje anëtarësinë në Vatër duke pasur karakteristikën e rrallë që është bir i një Vatrani i lidhur me Vatrën prej 112 vjetësh, qysh prej themelimit te saj. Në vitin 2000 Profesor Nicholas Pano u pensionua nga Universiteti Western Illinois ku ishte pedagog për thuajse katër dekada. Në pjesën më të madhe të karrierës akademike, ai ka qenë Profesor i Historisë dhe ekspert për Rusinë e Periudhës perandorake dhe atë sovjetike si edhe për Evropën Qendrore dhe Lindore. Edhe pas daljes në pension, Nik (siç e thërrasin të afërmit dhe miqtë) mban prezantime e kumtesa dhe leksione si i ftuar nderi. Është autor i disa botimeve e studimeve shkencore të fushës së historisë dhe një historian shumë i respektuar në rrethet akademike. Profesor Emeritus Nicholas C. Pano është nder dhe krenari për Vatrën, Diellin dhe komunitetit shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

*Në mesazhin e urimit për mbarësi dhe sukses të Vatrës e Diellit, Prof.Pano këtë dhuratë shprehet se e bën në nder të Sami Repishtit.

Sokol Paja/

New York, 12 Dhjetor 2024 – Themeluesi i shtëpisë botuese “Onufri” z.Bujar Hudhri i dhuroi Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra veprën e plotë të shkritarit më të shquar shqiptar Ismail Kadaresë prej 7 vëllimesh në 7 mijë faqe. Vepra e plotë e Ismail Kadaresë u përurua për herë të parë në Prishtinë në muajin qershor të vitit 2023 në prani të vetë Ismail Kadaresë në panairin e librit. Kolona prej 7 vëllimesh përfshin të gjithë krijimtarinë e Ismail Kadaresë nga vepra e parë deri tek e fundit.

Vetë Kadare e ka bërë renditjen kronologjike të kësaj kolane e cila fillon me novelën e parë të pa botuar ndonjëherë “Në dheun e huaj” më 8 tetor 1953 dhe përfshin 70 vjet krijimtari në 7 vëllime, ku çdo vëllim ka 1 mijë faqe. Kolona e plotë e Kadaresë përmban një shënim i botuesit Hudhri dhe parathënie nga Akademiku arbëresh Mateo Mandala ku analizon krejt veprën e Ismail Kadaresë.

Kjo kalanë u botua nën përkujdesjen dhe mbikëqyrjen personale të vetë Ismail Kadaresë me qëllim për ti lënë lexuesit një variantin testamentor të veprës së tij, ku çdo botim i veprës të bazohet mbi këtë kalanë. Çdo vepër ilustrohet në fillim dhe në fund me ilustrime origjinale nga vepra e Kadaresë të punuara me mjeshtri nga piktori Bashkim Ahmeti. Vepra e Ismail Kadaresë është një trashëgimi kulturore, gjuhësore dhe historike për kulturën dhe kombin shqiptar. Vepra e Kadaresë është pjesë e thesarit të kulturës botërore.

Sokol Paja/

New York, 10 Dhjetor 2024 – Erjola Xheko, kryetarja e degës së Vatrës në Utah vizitoi Selinë Qëdrore të Vatrës. Ajo u prit zyrtarisht nga kryetari i Vatrës Dr. Elmi Berisha, sekretari Dr. Pashko Camaj, arkëtari i Vatrës z. Besim Malota, anëtari i kryesisë z.Ilir Cubi, editorja e gjuhës angleze në Diell znj.Rafaela Prifti dhe editori i Diellit. Dr. Berisha, në emër të Kryesisë dhe Këshillit të Vatrës shprehu respekt dhe admirim për punën patriotike të ekipit atdhetar të shqiptarëve në Utah të cilët nëpërmjet Vatrës fuqizojnë dhe maksimalizojnë veprimtarinë atdhetare në shërbim të çështjes kombëtare dhe komunitetit shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ekipi patriotik i Vatrës në Utah tha Dr. Berisha ka në përbërje profesionistë të shkëlqyer që nderojnë komunitetin shqiptar në Amerikë. E shoqëruar nga z.Erion Gjergji, kryetarja e Vatrës në Utah arkitekte Erjola Xheko falënderoi Dr. Berishën dhe drejtuesit e Federatës Vatra për mbështetjen dhe frymëzimin në punën e tyre atdhetare në Utah. “Për themelimin e Vatrës në Utah kam marrë inspirim prej veprimtarive të shkëlqyera patriotike të Vatrës” tha ndër të tjera Erjola Xheko teksa shtoi se Vatra është identitet kombëtar dhe histori kombëtare që bën krenar çdo shqiptar. Drejtuesja e Vatrës në Utah arkitektja Xheko dhe kryetari i Vatrës Dr.Berisha nënshkruan marrëveshjen e bashkëpunimit mes Degës dhe Federatës për të bashkërenduar aktivitetet patriotike dhe atdhetare në shërbim të çështjes kombëtare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në përfundim të takimit, kryetari i Vatrës Dr. Berisha shtroi një drekë nderimi e respekti.

Hazir Mehmeti, Vjenë/

“I vetmi shtet që ka mbajtur një politikë të mençur në Shqipëri ka qenë Austria merhume e Habsburgëve. Austria e bazonte politikën e saj mi shqiptarët nacionalistë dhe ngarkonte me punët e Shqipërisë ata njerëz që e dinin shqipen më mirë se çdo arnaut” – Fan Stilian Noli 

   Vjenë, 10 dhjetor 2024.   

         Dihet që shekuj më parë u krijuan lidhje mes dy popujve  tanë. Qe nga koha ilire dy popujt ishin fqinjë. Ata morën njëri nga tjetri elemente nga kultura, gjuha e tradita. Shtrirja e elementeve ilire në territorin e sotëm austriak ishte evidente dhe e fuqishme në disa pika gjeografike. Akoma jemi larg studimeve të mirëfillta rreth elementeve gjuhësore e të traditave mes dy popujve, por dihet se gjuhëtarët albanolog më të njohur vijnë nga gjermano-folësit në përgjithësi dhe së fundit austriakëve në veçanti. Prezencën ilire në territoret e sotme austriake e vërtetojnë krahas të tjerave prezenca e kështjellave ilire apo me elemente nga kultura ilire. Dihet se ata ishin projektues e ndërtues të spikatur kështjellash. Njëra nga ato e ruajtur relativisht mirë është kështjella ilire jo larg nga  Vjena.   

    Pas luftës së parë Austro-Turke e vjetëve 1716-1718, ku pëson ushtria turke, ndikimi i Austrisë rritet në tërë Ballkanin. Pas luftës së dytë Ruse-Austro-Turke, Austria shtrihet akoma më në jug, deri në viset e Dalmacisë. Pas rënies së Venedikut dhe Paqes së Vjenës, më 1815, zotërimet venedikase kaluan në zotërimet austriake. Kështu, Austria bëhet fqinja i parë me tokat shqiptare. Austria ishte që atëherë e interesuar për popullsinë katolike e cila nuk kishte asgjë të përbashkët as me sllavët e as me turqit. 

Pas këtyre luftërave Porta e Lartë dobësohet edhe në territoret shqiptare. Disa familje feudale shqiptare u fuqizuan dhe krijuan pashallëqet e mëdha, e të cilat kishin ndikim të fuqishëm në zonat e vendit. Pashallëku i Bushatllinjve  në Shkodër dhe më vonë ai i Janinës.  Ndikimi austriak duke qenë i fuqishëm tani në Evropë, pas reformave të marra nga Maria Theresa dhe Josefi II, shtriu ndikim të fuqishëm edhe në viset  shqiptare.  Tregtia e fuqishme shkodrane duke shfrytëzuar flotën e fuqishme ulqinake , depërton thellë në territoret e zotëruara nga austriakët deri në Trieste. Kështu trevat shqiptar tregtinë e tyre, në vend të parë e kryenin me Austrinë, kurse në vend të dytë me Italinë.  Kjo solli një erë të re në lëvizje dhe ndikimet e kulturave. Austria e fitoi të drejtën e mbrojtjes së popullsisë katolike, e shoqëruar kjo me kthimin e Urdhrit Jezuit, i cili ishte prezent më 1842. Kjo mundësoi edhe lejimin e seminarit jezuit, të kolegjit Saverian.

Shkollimi

        Edhe pas shpalljes së pavarësisë roli i intelektualëve që u shkolluan në Austri ishte domethënës. Librat mësimore si, abetare, matematika, libra mbi dituritë natyrore kryesisht ishin të hartuara nga autorë të shkolluar në Austri. I njohur në historinë e hartimit të teksteve shkollore të kohës në fillimet e shtetit shqiptar është Ndue Paluca me Abetaren e tij ndër të parat e vendit dhe të disa teksteve tjera mësimore dhe për mësimin në klasat e larta të shkollës fillore. Mësimi në një pjesë të madhe,  zhvillohej sipas konspekteve dhe metodave didaktike austriake të dhëna nga vet mësuesit.. Qeveria e Ismail Qemalit qe në hapat e parë i kushtoi rëndësi shkollimit. Ajo trashëgoi një gjendje katastrofe në arsim. 

Luigj Gurakuqi kishte arritur mirëkuptimin me austriakët që të shtohet numri i bursistëve shqiptarë që do studiojnë në Austri. Nga Elbasani dërgohet kontingjenti i parë i studentëve në vitet 1917/18, i cili do pasohet edhe në disa vite më vonë. Kontribut në dërgimin e studentë në Austri dhanë Sali Butka dhe Hajdar Kolonja. Këta student pas shkollimit u kthyen në atdhe dhe u dalluan si mësues të devotshëm të Shqipërisë. Deri në Kongresin e Lushnjës sistemi arsimor në Shqipëri është mbështetur tërësisht në sistemin arsimor austro-hungarez. 

       Menjëherë pas hyrjes së trupave  Austor-Hungareze në Shqipëri në vitin 1916, duke e parë gjendjen katastrofe në fushën e shkollimit dhe në kulturë, në bashkëpunim me figura të njohura  kombëtare, organizuan hapjen e shkollave për të luftuar analfabetizmin dhe ngritur kulturën e arsimin. Në ndërkohë, me urdhër të Krye komandës austriake Nr. 1106 me 16 prill të vitit 2017 themelohet Biblioteka e Komisisë Letrare me kuptimin Biblioteka e Shqipërisë, e njohur si Biblioteka Popullore Shqipe të Lirë. Si bibliotekist zgjidhet Hilë Mosi. Bibilioteka e Komisisë dhe shoqërisë “Vëllaznija” ishin bërthamat e Bibliotekës Kombëtare e  themeluar në vitin 1920 drejtor i së cilës emërohet  Karl Gurakuqi. Karl Gurakuqi ishte redaktor i revistave ,,Atdheu”, “Agimi”, ”Revista Pedagogjike”, “Mësuesi”, “Illyria” dhe “Shkolla Kombëtare”. Përktheu disa vëllime të  “Visarët e  kombit” etj

     Ministër i Arsimit ishte Sotir Peci i pasuar nga Hilë Mosi i cili për shkak të rrethanave nuk e mori këtë detyrë. Më 7 dhjetor 1921 caktohet Kristo Dako i cili  kishte kryer veprimtari patriotike e kulturore në Vjenë në vitet 1906 – 1910. Me ndërrimet e shpeshta të qeverisë ndërrohen edhe ministrat. Kështu Kristo Dako pas një jave zëvendësohet nga Aleksandër Xhuvani i cili pa u mbushur dy javë zëvendësohet nga Rexhep Mitrovica i cili gjatë Luftës së Parë Botërore qëndroi në Vjenë dhe kishte ndihmuar materialisht studentët shqiptarë.  

       Qeveria Shqiptare ndau bursa studentëve shqiptar pas vitit 1920 dhe caktonte përgjegjës  rreth rrjedhës së studimeve nga bursistët. Këtë funksion e kreu Dr. Gjergj Pekmezi deri më 1924 pastaj Dr.Nush Bushati, Çatin Saraçi, Ndue Paluca, Kolë N.Rrota, dhe në vitet e Luftës së Dytë Botërore ishte Filip Llupi.  Me këto bursa studiuan  në Austri këto personalitete: Nush Bushati, Fuad Asllani, Remzi Baçe, Sokrat Dodbiba, Xhevat Korça, Jakov Deliana, Irakli Buda, Rrok Gera, Ndoc Saraçi, Gjevalin Gjadri, Jani Basho, Karl Gurakuqi, Hifzi Korça, Kristo Kristidhi etj. Arsimtarët e rrethit të Shkodrës të shkolluar në Austri, me veprimtarinë e tye kishin vlera përcaktuese në funksionimin metodik, pedagogjik e organizativ të arsimit shqip.  Këtu mund të përmendim disa nga figurat më meritore të kohës: Hilë Mosi, Ndue Paluçe, Lec Çurçia, Kolë Kodheli, Gasper Beltoja, Gasper Mikeli, Kolë Rrota, Karl Gurakuqi por edhe mësues e figura të tjera patriotike me rëndësi kombëtare. Nga diskutimet në Parlamentin Shqiptar del se në vitin 1924 në Austri studionin 69 student shqiptarë. Kjo flet për përparësitë që i kishte dhënë shkollimit të kuadrove nga të gjitha profilet aq të nevojshme për Shqipërinë.   

Më 23 mars të vitit 1917 austriakët duke e parë nevojën e madhe për mësues, vendosin hapjen e Shkollës Normale në Shkodër, ku për drejtor emrohet Gasper Baltoja, i cili kishte mbaruar studimet në Shkollën për Mësues në Klagenfurt të Austrisë.  Austri pati një rol pozitiv në fillimet e mësimit shqip në trevat shqiptare i mohuar shekujve nga pushtimi turk. Tradita e përkrahjes vazhdon akoma deri në ditët tona, kur dihet gjendja e rëndë e arsimit në Shqipëri, Kosovë e Maqedoni.  Austro Hungaria mbështeti interesat kombëtare të shqiptarëve para se gjithash në fushën politike. 

Që në hapat e parë të jetës së Shqipërisë si shtet i pavarur u dërguan të rinj për studime në universitet austriake: Vjenë, Klagenfurt, Graz, Linz, Villah.  (pjesa 1)  Një ndihmë të madhe për kombin shqiptarë dhanë shumë figura të njohura austriake dhe hapësirat gjermano folëse. Shkencëtari i njohur Miklosich (Miklosiç) në veprën “Albanische Forschungen” (Kërkime shqiptare), botuar në Vjenë, më 1870, në faqen 10, shënon një fakt interesant, që tregon vendosjen e shqiptarëve intelektuale, në Austri, 

qysh ne fillim të shekullit XIX. Ai shkruan se “dijetari slloven Kopitar” me 1829, boton një studim mbi marrëdhëniet midis shqipes, rumanishtes e bullgarishtes, brenda të cilit gjendet përkthimi në shqip i Shen Llukas,  “Djali plëngprishës”, hartuar nga te dy veI1ezerit gjirokastrite, Anastas dhe Spiridhon Çelo.

        Në ekzistencën e popullit shqiptar i përballur me gjenocidin e ushtruar kundër tij nga serbet  pas rënies së Perandorisë Osmane, u dallua politikani dhe shkrimtare i njohur i kohës Leo Freundlich. Ai shkroi librin e tij domethënës “Albanische Golgota” (Golgota Shqiptare) duke argumentuar një pjesë të krimit serb, gjenocidin i pa paparë për nga barbari mbi popullsinë shqiptare. Ai mblodhi lajme gazetash nga Shqipëria dhe shtypi i huaj rreth Shqipërisë dhe i shpërndau në adresa të caktuar, para se gjithash në qarqet qeveritare. Ishte kjo koha tragjike e kombit shqiptar.