Aleksandër Çipa/

I kishte territoret e veçanta të vetvetes: atë të poezisë dhe radiofonisë, të ligjërimit poetik dhe komunikimit publik. I mbajti këto territore të mbështjella në modestinë natyrale të vetvetes si raport me të tjerët dhe publikun. Vetëshquhej në zë dhe në fjalë. I donte perimetrat e gjerë duke qenë besnik rigoroz i perimetrave të ngushtë, duke spikatur si qytetar artist e gazetar dhe duke ushqyer ambicien e artistit si qytetar. Demir Gjergji është një poet që udhëtoi pa stacionime të gjata dhe pushime të kota, në poezi. Ai qëndroi gazetar i fjalës dhe mendimit në radio, duke mos e zbehur kurrë emocionin e timbrit dhe theksimit komunikues para mikrofonit. Demir Gjergji ishte respektues i emocionit të tjetrit dhe shtues i emocionit të vetes. E kërkoi progresin estetik të fjalës në kohë të vështira dhe në kohë të padëgjueshmërisë. Me gjuhën e tij të brendshme kërkoi dhe këmbënguli pa e hequr kurrë veshjen e modestisë si virtyt njerëzor, për të gjetur dhe zotëruar intuitën e gjërave.Demir Gjergji ra në heshtjen e gjithëjetshme papritur, befas dhe në refuzim të zhurmës së ikjes, duke lënë pas shenjën e vetes dhe shenjat e vetvetes. Një ndër këto të fundit është edhe studio ” De Rada”. Një laborator rishtar në të cilin përmes zërit të tij u regjistruan qindra krijime miqsh, poetesh dhe poetësh, për t’i dhënë në ajrin e mbizhurmshëm të kësaj shoqërie, një zë estetik të poezisë dhe autorëve me ndjenjë të hapësirës së sotme shqiptare.Demir Gjergji heshti në pikun e të qenit energjik, në çastin e mbramë të kapjes së një ngjitjeje më të mbramë, për pasionin me talent të vetvetes dhe në një kapërcyell ndërprerjeje me radiofoninë publike. Dekada të tëra, zëri i tij bëri ngjyrë dhe pati timbër publik, përmes Radio Tiranës. I fitoi shumë horizonte dëgjimi dhe i theu shumë gardhe pengimesh për dëgjim, ndër hise dhe vise shqiptare. Demiri mbeti rogorozisht adhurues dhe shërbëtor i estetikës së simpatikes. E bëri këtë, deri sa ndau frymën nga trupi, por jo për konkurime dhe gara jubilarësh. Në dekadat e fundit të jetës u pri dhe gatoi poezi-shkurtima sikur të donte të mishëronte ndërgjegjen e poetit dhe gazetarit konçiz. Nuk e humbi kurrë ndërgjegjen e lartësisë së vetvetes në raport me të tjerët dhe në referencë me peshën reale të vetvetes.Demiri ishte mik me shumë dhe mbetet mik, me më shumë. Me dhimbjen e ikjes së beftë, këta të dytët, janë edhe më të shumtë. Ndër ta dhe tek të shumtët Demir i dashur, ke tashmë të vetmen mundësi, të shohësh duke mos qenë me prani fizike, dritën e shpirtit tënd mbi ne, e cila ndrit përmes frymës që gjallon dhe zërit që të kumbon. Na e ngrite fytyrën tënde në ajri dhe na le me fjalën që e kemi për lexim dhe rilexime në pakohësi. Tani që nuk të tokim dot me dorën e takimeve, do të të ndjejmë përmes fjalës tënde me zë dhe estetikë.Me ndjenjën e përhershme të mikut që nuk ndërron, Sandri.

Viron KONA

             Pëllumbat 

kanë një lutje për vitin e Ri 

Rrugët, mbushur me pëllumba,

Nuk kanë qenë kështu më parë,

Gu – gu zhurmojnë rreth nesh,

T`bukur, paqësorë e lozonjarë.

Na vëzhgojnë nga poshtë – lart,

Nëse të sinqertë me ta ne jemi,

Jemi miq të mirë, a grabitqarë, 

Na hetojnë, mendjen si e kemi?

Farat nga duart na i rrëmbejnë,

Gu – gu – gu, na përshëndesin,

Nga duart tek supet fluturojnë,

Gu – gu – gu, hipin dhe zbresin.

Pastaj një lutje që kanë për ne, 

Na e shprehin me sy engjëllorë:

“Bëhuni edhe ju si ne, o njerëz, 

Të qetë, të butë dhe paqësorë!”

 Fëmijët pyesin… 

Po vjen viti i Ri, shohim lajmet,

Pranë nesh fëmija sheh me habi,

Pse,o ba, pse,o ma, këta njerëz,

Grinden kaq shumë për pasuri?

Pse këta njerëzit e rëndësishëm,

Që vijnë te ne dhe na ledhatojnë,

Duan kaq shumë karriget e zyrës,

Dhe s`duan askujt t`ia lëshojnë?

Pse këta të tjerët shpejt inatosen,

Marrin flak edhe zjarr menjëherë, 

Sa zënë n`gojë pronat e politikën,

Shahen keq e ndeshen si boksierë?

Si i vjetmi, kaloi edhe ky vit, o ba,

Kështu do ndodh dhe vitin q`vjen?

Prapë s`do arrijmë t`dallojmë dot, 

Kush ka t`drejtë dhe kush gënjen?

Nga “fronti i pensionistëve”, 

     s`do kemi asgjë të re!

Ecën ngadalë në bulevardin shtruar me pllaka,

Ndjen dhembje n`trup, ndal, krruset e rënkon,

M`shumë se gjendja shëndetësore dhe mosha,

Është shpirti i vrarë e i rënduar, që e mundon.

Dëgjon lloj-lloj lajmesh dhe biseda analistësh,

Q`flasin e debatojnë për korrupsion e pushtet,

Lexon në gazeta ditore për “elita” pasanikësh,

Që kapardisen studiove, e po, ç`paskan lezet!

Dëgjon për kanabis, kokainë,ekstazia, heroinë,

Pabarazia ekonomike e bën keq dhe e revolton,  

Përjeton zinxhirin kriminal q`zgjatet pambarim,

Përbuz skandalet,shtetarët zhytur n`korrupsion.

Sheh që shqiptarët vriten për ndarjet e pronës, 

Aty t`pandershmit abuzojnë, maskarai kryeson, 

Populli shpreson shumë te drejtësia e premtuar,

Fituesin e vendos “ligji” i pyllit,“më i forti fiton!”

Të pasurit shtojnë milionat, pasurinë kanë hobi,

S`dinë sa vila kanë,veç për jetë luksi mendojnë,

T`tjerë shtynë netët bodrumeve,t`mjerë,varfëri, 

Duart n`treg dridhen, kur qindarkat numërojnë. 

Sillen rreth sobës së vjetër,as sonte dru nuk ka,

Kanë shumë ftohtë, kolliten, ilaçe s`blejnë dot,

Ushqimi është për qentë;për ata një tas trahna,

Mallkojnë  fatin e keq, pse erdhën në këtë botë!

                              Refreni

Duket se në 2022-shin, me hap do“marshojmë”, 

“Fitimtarë” si “Shpirtrat e vdekura” do  jemi ne,

Më mirë ia futim gjumit, se kot po shpresojmë,

Nga “fronti i pensionistëve”,s`do kemi gjë të re.

………………..

“Ligji i pyllit: ”Më i forti fiton”.

“Ligji” i detit:”Peshku i madh e ha të voglin”. 

“Shpirtrat e vdekura”, vepër e Nikolaj Gogolit (1809-1852), shkrimtar i njohur rus. Vepra është konsideruar simbol i letërsisë botërore. Në Perandorinë Ruse, pronarët e tokave kishin të drejtë të zotëronin bujkrobër, shërbëtorët konsideroheshin pronë e pronarit, i cili mund t’i blinte, t’i shiste ose t’i hipotekonte. Për të numëruar skllevërit, u përdor fjala  “frymë”.

Prof. Dr. Ylli Pango

…Ligësia eshte me të dhënë. Dhunti e zezë. Por edhe formësohet e rrënjoset fort. Në familje, në shoqërinë e ligë ku ngjizet, në rrethana të errta që e harlisin si barishte te keqe…Për rrjedhojë: Njihe Ligêsinë. E njohe? Rriji larg, përbuze nga larg. Shkëput çdo kontakt me të. Përfundimisht injoroje.Po munde harroje.Gabimi me i madh, të kërkosh, ta ndreqësh, riparosh qoftë edhe pak. Kinse për tu treguar i mirë, duke besuar në mirê, a nuk di per ç’dreq……Do grryesh lëkurën, shpirtin, zemrën sa ta prekësh. Është acide, helmuese, ngjitëse… . Le pastaj t’i afrohesh më shumë…Të pervelonJemi jo pak, ne që e kemi provuar gabimisht ta prekim. Dhe kesisoj e kemi mbajtur dhe gjallë. Ndryshe nuk do kish me ç’të ushqehej e do hante veten.Megjithese edhe në këtê rast do mbijetonte. Se veç një pjesë e vogel e së Ligës, eshte e sojit te akrepit. Shumica e saj, edhe kur i afron ngordhja,tenton të helmojë të tjerët perpara vehtes…Interesant: eshte e pavdekshme e keqja.

Bashkim SALIASI

Dhjetor 2021. Ditë me shi. Mali Dajtit ka hedhur vellon e bardhë të dëborës, teksa fryn një erë e lagësht dhe  e ftohtë. Drurët po i dorëzohen dimrit, duke lëshuar andej – këndej gjethet e vyshkura, të cilat bien lehtë mbi pellgje uji, apo rrëmbehen nga rrjedhat, që kullojnë anash rrugëve dhe bulevardeve të kryeqytetit. 

Unë dhe miku im, shkrimtari Viron Kona, presim me padurim që të dalë nga shtëpia botuese dhe shtypronja “West Print” libri “Kur librin e shkruan zemra”. Është një libër për të cilin kam punuar muaj të tërë, duke përmbledhur me kujdes e  durim artikuj të shkruar rreth librave të Viron Konës, të këtij shkrimtari, tashmë me emër, i cili, ndonëse ka shkruar 50 libra artistikë, përsëri, edhe sonte, është i përfshirë në  ankthin e pritjes së librit, që i kushtohet krijimtarisë së tij. Gjithsesi ai gjen momentin dhe kujton një episod nga viti 1982, kur kishte shkuar në shtëpinë botuese “Naim Frashëri” dhe kishte marrë 5 kopjet  e para të librit të tij të parë “Etje që shuhej”. Dikush, që e kishte parë të gëzuar, e kishte ndalur dhe i kishte thënë: ”-E di ti se, tani që ne po flasim, në botë po botohen miliona libra?” Kjo shprehje  e kishte zbehur dhe e kishte pezmatuar disi shkrimtarin, pra, siç thotë vet ai, “e kishte ulur me këmbë në tokë”; gjithsesi, – shton Vironi, – ajo gjuhë ironike e tjetrit “më bëri mirë, sepse më shtoi më shumë pasionin dhe vendosmërinë, që unë të shkruaj edhe më shumë, por, në radhë të parë, duke i kushtuar rëndësinë e duhur cilësisë dhe vlerave artistike. “Kur librin e shkruan zemra”, siç përmenda edhe më sipër, është një përmbledhje artikujsh e shkruar nga unë (Bashkim Saliasi) për librat e Vironit, të cilat nëpër vite janë vlerësuar nga kritika, studiuesit dhe lexuesit. Ato janë vlerësuar me çmime kombëtare e ndërkombëtare, por edhe janë përkthyer, sikurse ka ndodhur me librin e tij shumë të suksesshëm “Eh, more Bubulino!” që është përkthyer në gjuhën suedeze dhe tashmë lexohet edhe nga fëmijët suedezë. Por, edhe shumë tregime të Vironit janë përkthyer në anglisht, frëngjisht, hungrarisht, sikurse janë botuar edhe në disa antologji letrare  e poetike, apo janë pjesë letrare të disa teksteve shkollore … Të ulur në kafene, me nga një filxhan kafe dhe me nga një gotë raki përpara, vijojmë të bisedojmë rreth krijimeve tona artistike, rreth motiveve nxitëse dhe shohim herë-herë nga dera e shtëpisë botuese, që të dalë botuesi i West Print, Eduard Vathi, i cili, siç na premtoi, shpejt do të na sillte ai vetë përmbledhjen e shumëpritur. Më në fund Eduardi ia mbërriti. Miku ynë i ri, i ditur, komunikues dhe gjithnjë i qeshur, duke na  njohur emocionet, na ofroi librin qetësisht:

-Ja ku e keni, si ju duket, ju pëlqen? 

E falënderuam Eduardin dhe nisëm të shohim me interes, por edhe duke e shfletuar e ledhatuar atë librër, goxha voluminoz, me shumë faqe, me shumë fotografi, me shumë kujtime, opinione dhe vlerësime, një libër i tërë, një jetë e tërë për shkrimtarin Viron Kona, një tjetër përmbledhje e merituar kushtuar krijimtarisë së tij të gjerë e shumëplanëshe. 

B.Saliasi, E.Vathi, V. Kona. Tiranë, më 11.12. 2021

Libri me 932 faqe, ka redaktor shkrimtarin dhe publicistin Kadri Tarelli, recensent Dr. Bajram Mejdiaj, konsulent Prof. Dr. Hektor Veshi. ISBN 978-9928-250-03-2, i shtypur në shtypshkronjën West Print, 2021, botues Eduard  Vathi. 

Në hyrje është fjala ime si autor i kësaj përmbledhjeje dhe më pas radhiten emrat e profesorve, akademikëve, shkrimtarëve, publicistëve, lexuesve të vëmendshëm, që kanë lexuar dhe vlerësuar krijimtarinë e shkrimtarit.

Po radhis disa nga emrat e artikujshkruesve. Profesorët: Gjovalin Shkurtaj, Pajtim Bejtja, Koço Bihiku, Hektor Veshi, Arian Kadiu, Ilinden Spasse, Murat Gecaj, Qazim Dushku, Isak Ahmeti. 

Doktorët e shkencave: Bajram Mejdiaj, Fatmir Tereziu, Nuri Dragoj, Nazmi Xhomara, Petrit Teferiçi. Albaologu suedez Ullmar Qvick (Kvik). Gazetarët: Erik Jullander, Sokol Demaku, Bahtir Latifi, Hysen Ibrahimi, Qibrije Hoxha, Ismet Hasani, Sadulla  Zendeli-Daja, Hamit Gurguri, Imri Trena, Izet Abdyli, Vjollca Spaho, Bashkim Kozeli, Xheladin Mjeku, Kadri Tarelli, Alisa Veliaj, Delo Isufi, Luan Çipi, Sejdo Harka, Fran Gjoka, Bashkim Saliasi, Isa Ferizaj, Veledin Durmishi, Harallamb Fandi, Faruk Myrtaj, Gentiana Zagoridha, Gladiola Jorbus, Zabit Rexhepi, Dhimitër Xhoga, Alqiviadh Dede, Zhani Canco, Petrit Xhaja, Mehmet Deliu, Bujar Poçari, Mirela Kondi, Ndue Dragusha, Namik Selmani, Petrit Malushi, Faik Xhani, Mësuese Aurela, Çelik Petriti, Çaush Kullafi, Nikolin Papa, Maliq Qoku, Bujar Agalliu, Mal Buçpapaj, Ibrahim Hadarmataj, i cili mbyll librin me një artikull “profil” kushtuar protagonistit Kona. 

Botimi librit “Kur librin e shkruan zemra” vjen pas një pune përmbledhëse e studiuese. Ai vjen pas librave: 

1.“Blerimi i një fushe me krijime të bukura”, të përgatitur me kujdes nga publicisti Ibrahim Hadarmataj dhe i botuar në vitin 2010 nga shtëpia botuese West Print. Ai përmban 85 artikuj, të shkruar nga 67 autorë. 

2. “Parnasi sheh me bisht të syrit”, i cili rrëfen jetën dhe veprimtarinë krijuese të autorit nëpërmjet përshkrimeve, intervistave, esseve, etj. i shkruar nga unë, Bashkim Saliasi dhe është botuar në vitin 2019 nga shtëpia botuese “West Print”. Ky libër përmban 90 artikuj të shkruar nga 72 autorë, si dhe një varg opinionesh e shënimesh rreth personalitetit krijues të Viron Konës dhe krijimtarisë së tij letrare.

3. Ndërsa “Kur librin e shkruan zemra”, është libri i tretë kushtuar krijimtarisë së shkrimtarit Viron Kona, i cili përmban 167 artikuj, të shkruara nga rreth 70 autorë.

Në vazhdim, nga sot e tutje, çdo lexues do ta ketë mundësinë  e leximit dhe të shfaqjes së mendimeve rreth këtij libri, që, për mendimin tim, përcellë vlera për lexuesin.

I uroj shkrimtarit dhe mikut tim Viron Kona jetë të gjatë dhe krijimtari të frytshme, kurdoherë plot tharm e frymëzim. Urime dhe për botuesin Eduard Vathi, që jep kontributin e tij të ndjeshëm e të çmuar në botimet  tona.  

Kopertina e librit:  “Kur librin e shkruan zemra”

Faleminderit miq, një libër është një thesar!

     Libra kushtuar krijimtarisë letrare të shkrimtarit Viron Kona