Prof.Dr. Sylë Ukshini/

Pavarësisht agresionit të Beograd me njësitet paraushtarake kundër Kosovës, ka munguar mbështetja e qartë dhe konkrete për vendin dhe qeverinë: vizitat e zyrtarëve të lartë evropianë dhe amerikanë, përderisa në konfliktin Izrael dhe Hamas (pa dashur t’i krahasojmë në përmasa) ka një qëndrim dhe gjuhë më të qartë si dhe vizita të niveleve më të larta evropiane dhe amerikane. Kjo strategji, sidomos e evropianëve, ka synuar të ruaj ekuilibrat mes Kosovës dhe autoriteteve të Beogradit, duke mos dashur që Serbia dhe Vucic të vendosen në defansiv. Nuk dëshirohet për momentin as të tektë takime mes palëve në Bruksel pasi pala serbe është e lënduar dhe e cenuar në pozicion.

Në vend të vizitave përkrahëse për Kosovën, çdo gjë është reduktuar në thirrjet me një gjuhë neutrale:” palët të tregohen zë përmbajtura dhe t’i rikthehen në dialogut”. Por, BE nuk e thotë asnjëherë se Beogradi me aktin e Bonjakes, por jo vetëm me të, shkeli në formën më brutale pikën 2 të Rezolutës së Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara (62/298), të 9 shtatorit 2010, sipas BE-ja kishte marrë përsipër për të lehtësuar “një proces dialogu midis palëve”. Sipas kësaj rezolute, dialogu Kosovë-Serbi (BE si gjithmonë kreative shpiku formulimin dialogu Prishtinë-Beograd, për t’i ikur emërtimit Kosovë!) në vetvete do të ishte një faktor për paqen, sigurinë dhe stabilitetin në rajon dhe se dialogu do të ishte promovim i bashkëpunimit, arritje e përparimit në rrugën drejt Bashkimit Evropian dhe përmirësimit të jetës së njerëzve.

Një qëndrim i flashkët, as mish as peshk, u shpërfaq edhe dje në Tiranë në samitin e Procesit të Berlinit, ku liderët e BE-së dhe të vendeve evropiane evituan një adresim të qartë përmes një dokumenti zyrtar (deklaratë të përbashkët) përmes së cilës do të dënohej pa ekuivokë agresioni i grupeve terroriste dhe paraushtarake serbe, të cilat të papenguara futën nga Serbia në Kosovë armatime më moderne me qëllim agresioni në veri të Kosovë. Përjashto disa fjalë sa për ta bërë zakonin të kancelarit gjerman Scholz, ngjarja madje u eklipsua nga teatraliizmi tradicional serb, shmangia e një fotografie për përbashkët nga kryeministrja serbe. Thënë më së lehti, kjo ishte një shuplakë, si për nikoqirin, kryeministrin Rama, po aq, bile edhe më shumë për BE-në dhe Gjermaninë. Kjo sjellje e lazdruar e Serbisë është e motivuar nga vetë sjellja asimetrike e BE-së, e cila

Në çdo situatë me Serbinë ose hesht ose zgjedhë ndonjë formulim burokratik. E kujtojmë fare mirë kur pikërisht BE-ja kritikonte zëshëm Kosovën për vendimin e hapjes së Ambasadës në Jerusalem, e që më shumë dukej një nervoz për njohjen e Kosovës nga Izraeli, ndërkaq hesht në çdo rast kur ndonjë vend i saj anëtar rreshtohet përkrah Rusisë dhe Iranit apo Venezuelës (siç ishte rasti i GJND-së) dhe minon vetë suksesin evropian në Kosovë.

Edhe pse kanë kaluar pothuajse një muaj prej kur ka ndodhur sulmi në Banjskë, BE dëshiron gjejë mënyra për të mos e ndëshkuar Serbinë, e cila ka bërë të qartë se në rast presioni ajo mund të hidhet në krahët e vëllazërisë ruse dhe kineze. Do të dëshiroja të mos ishte kjo një lloj paragjykimi kulturore dhe fetar e aq më pak ajo që thoshte shkrimtari Ismail Kadare kur në vitin 2011 do të deklaronte se “ka kohë që racizmi antishqiptar ka zënë vend në Evropë, jo veç në lajme çoroditëse, por në libra, filma e në rrëfenja urbane të pafundme. Sigurisht që një pjesë të fajit bije mbi vetë shqiptarët. E keqja jonë është shpërfillja jonë ndaj akuzave krejtësisht të padrejta, por tepër dëmtuese”.

Kështu në vend të adresimit të qartë të përgjegjësisë, liderët evropianë vazhdojnë të bëjë thirrje për hetime të thellsishme qëë të zbardhet çfarë ka ndodhur në Banjskë. Kjo qasje, thënë më së buti, është përpjekje për ta fshehur përgjegjësinë me nëntekstin e bërjes së Serbinë konstruktive. Në heshtje ka një lloj mirëkuptimi për këtë sjellje të Serbisë, e cila e luan rolin e saj të viktimës edhe atëherë kur ndjek agjendën e saj ekspansioniste. Si mund të lexohet ndryshe ky pozicion i evropianëve përderisa Beogradi dhe Vucic krejt hapur dhe në mënyrë transparent e kanë arsyetuar agresionin shtetëror në Banjskë të Kosovës, madje pos kualifikimit se terroristët na qenkan “luftëtarë të lirisë”, për të vdekurit Beogradi bëri nderime shtetërore dhe shpalli tri ditë zie, ani pse Vucic në ndërkohë provoi të hidhet përgjegjësinë mbi supet e serbëve lokal. Fakt tjetër është se Vuciv krejt hapur e ka bërë të qartë se nuk do të bashkëpunojë as me Kosovën dhe as me ndërkombëtarët për lehtësimin e hetimeve apo për dorëzimin e pjesëmarrësve të këtij sulmi kundër Kosovës. Për më tepër, Vucic, ndryshe nga Kisha Ortodokse Serbe (SPC), nuk u distancua asnjëherë nga veprimi i një grupi të armatosur serbësh në Banjskë më 24 shtator Atëherë, nuk di nëse e ka dikush idenë për çfarë hetime po flasin evropianët?

Kjo qaje e BE-së të kujton sjelljen e evropianëve në fillim të viteve 1990-të, kur Brukseli nuk “kuptonte” se kush ishin përgjegjësit e luftërave (“civile”) në Kroaci dhe Bosnjë dhe si duhej zgjidhur problemi. Fryma aktuale e ballkanizimit të BE-së ka filluar të marrë përmasa shqetësuese. Dhe kjo qasje, e cila gradualisht zuri vend që nga momenti i rënies Milosheviqit nga pushteti, ka bërë që sot të kemi në pushtet të gjithë protagonistët e politikës serbe të cilën ishin në pushtet gjatë periudhës së spastrimit etnik dhe vrasjeve masive në Kosovë 1998/1999. Ndërkohë, në emër të drejtësisë ndërkombëtare e gjithë klasa kosovare e luftës është ballafaquar dhe vazhdon të ballafaqohet me drejtësinë ndërkombëtare. Një të huaj që nuk e njeh mirë kontekstin e luftërave në ish-Jugosllavi, do të krijonte bindjen se jo Serbia, por Kosova paska qenë agresori dhe shkaktari i katër luftërave dhe krimeve më të papara që nga përfundimi i Luftës ës Dytë Botërore.

Në momentin aktual, e pakta do të duhej të bëhej, është rivendosej zona 5 km tokësore të sigurisë me Serbinë si masë e domosdoshme sigurie dhe preventiv operimeve ilegale ushtarake dhe paraushtarake serbe në afërsi të kufirit dhe çfarëdo përpjekje për operim brenda Kosovës. Dorën në zemër, për hyrjen e gjithë atij i armatimi modern serb në territorin e Kosovës dikush duhet të mbajë përgjegjësi. Indikacione ka patur si nga pala kosovare ashtu edhe nga ekspert të huaj!

Realisht pas aktit të agresionit më 24 shtator Qeveria e Kosovës, përtej deklaratave mediale, duhet para normalizimit të raporteve me fqinjin verior, prioritet duhet ta vendos çështjen e anëtarësimet të Kosovës në NATO, madje edhe para anëtarësimit në BE-së. Si hap fillestar do të duhej kërkesa për përfshirjen e Kosovë në programin Partneritet për Paqe. Këtë linjë, pa eufori dhe pa pompozitet, Kosova duhet të rikalibroj politikën e saj të sigurisë, që do të duhej të shoqërohej edhe me ngritjen e gjithë infrastrukturës vetëmbrojtëse të Kosovës, në kohën kur opsioni i invazionit ushtarak serb kundër Kosovës mbetet rrezik permanent. Në këtë drejtim, vendin e veprimeve teatrale ndërmjet dy kryeministrave të Kosovës dhe Shqipërisë, të gjitha energjitë politiko-diplomatike duhet të kanalizohen për paraqitjen e provave dhe fakteve në forumet dhe organizatat ndërkombëtare dhe futjen e rastit të Banjskës si pjesë e gjitha raporteve periodikendërkombëtare.

Shqipëria, e cila është anëtare e shumë organizatave rajonale dhe ndërkombëtare, siç e tha edhe ish-ministri shqiptar Ditmri Bushati, do të duhej të angazhohej për miratimin e një rezolute në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës dhe për emërimin e një raportuesi të pavarur lidhur me agresionin e fundit shtetëror serb kundër Kosovës. Në funskion të normalizimit dhe stabilitetit rajonal, Shqipëria do të duhej të adresonte kërkesën dhe vullnetin e Kosovës për anëtarësim në NATO, pasi ky hap do të evitonte çdo skenar serbo-rus për de stabilizimin e Ballkanit sipas modelit

Ngjashëm si Izraeli që përballet me kërcënimin permanent terrorist nga Hamasi dhe thirrjen për zhdukje nga faqja e dheut nga Irani, ashtu edhe shteti i Kosovës përballet me kërcënimin permanent të Serbisë dhe mohim të pranisë së shqiptarëve në Kosovë (parulla “Kosova është Serbi”, nënkupton një Kosovë të serbizuar dhe pa shqiptar). Në të dyja raste kemi të bëjmë një gjuhë agresive, racistë dhe luftarake, e cila minon paraprakisht çdo mundësi për pajtim apo ballafaqim kritik me të kaluarën kriminale.

Për më tepër, në 24 vitet e fundit, pavarësisht kush ka qenë në pushtet në Serbi, kultura e krimit ka mbetur e padënuar dhe në të njëjtën kohë ka patur një tendencë, fillimisht për krijimin e një lloj simetrie artificiale, sipas së cilës të gjithë jemi agresor dhe fajtor, dhe së fundi edhe luajtja e rolit të viktimës, gjë e cila u fuqizua pas operaconalizimit të punës së Gjykatës Specializuar në Hagë, e cila si asnjë gjykatë në botë drejtësinë e saj ta bëjë vetëm ndaj një përfaqësuesve të një etnie! Për më tepër, kulti i viktimës është bërë pjesë e pandashme e mentalitetit serb dhe ka zënë vend kyç në psikikën kombëtare serbe, prandaj sipas kësaj mendësie, thotë historiania serbe Latinka Perovic, “nuk pranohen krimet serbe në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe ne Kosovë, pra krimet mbi boshnjaket dhe shqiptarët” gjatë luftës së fundit në vitet nëntëdhjetë. Kjo qasje dhe ky diskurs politik e lë të lirë regjimin pasardhës (Vuçiqit) që të ndjekë objektivat gjeopolitike serbe të papërfunduara, që pararendësit e tij nuk arritën t’i realizojnë, me gjithë kryerjen e krimeve çnjerëzore në masë. Kjo është arsyeja përse shteti agresor dhe përgjegjës për krimet e luftës i reziston ballafaqimit me të kaluarën dhe përpiqet që të kaluarën kriminale ta fusin në tepih. Ky diskurs u mundësua edhe për faktin se bashkësia ndërkombëtare u mjaftua me ndëshkimin ushtarak të Serbinë e Milosevicit më vitin 1999, por më pas ajo mbylli sytë ose u tregua indiferente ndaj doktrinës serbomadhe, e cila tani ka marrë forma të reja (“bota serbe”) herë herë në rënie, herë herë në ngritje, që provon të realizohet në forma dhe mjete të tjera, në varësi të rrethanave politike të brendshme dhe të jashtme.

Prandaj, neutraliteti ndërkombëtar që na shfaqet tani lidhur me rastin së Banjskën, i cili jo vetëm se nuk duhet parë si izoluar, por paraqet një agresion ndaj gjithë procesit të negociues të filluar në vitin 2011 dhe është një provë testuese për testuar seriozitetin e reagimit ndërkombëtar, është i dëmshëm jo vetëm për Kosovën, por edhe për rajonin, si dhe zbeh kredibilitetin e BE-së në skenën ndërkombëtare. Tingëllon brutale, po është aktuale thënia e mbijetuesit të Holokaustrit, shkrimtari hebro-amerikan Eli Wiesel, “në kohë krizash neutraliteti është marrëzi”

Dhe krejt në fund, nëse një nga objektivat e Procesit të Berlinit është pajtimi i popujve të rajonit dhe ballafaqimi kritik me të kaluarën, atëherë pashmangshëm lind pyetja, çfarë ka qenë rezultati i kësaj nisme në këtë pikë? Nëse Banjska kalohet me kaq lehtësi, dhe nëse Bërnabiq merr guximin sa të tallet keq me evropianët, duke bojkotuar një fotografi të përbashkët shkaku i flamurit të Kosovës, atëherë shkëlqimi i Samitit të Tiranës do të shkrihet se vesa e mëngjesit.

Rafaela Prifti/

The Western Balkans were presented with a new plan by European Union leaders at a summit in Tirana on Monday. It consisted of access to parts of the EU single market and reforms ahead of membership for the region’s six countries.

The senior EU officials at the annual talks – called the Berlin Process – held in Tirana were European Commission President Ursula von der Leyen and European Council President Charles Michel, joined by German Chancellor Olaf Scholz.

The six countries are: Albania, Bosnia, Kosova, Montenegro, Northern Macedonia and Serbia. This piece attempts to generally point at the consistency of the policies that drive the Kosova government presented in the remarks by Prime Minister Albin Kurti at Monday’s summit and at last week’s virtual discussion with Columbia University Albanian Society.

In the wake of the terrorist attack of September 24 carried out in Northern Kosova by alleged Serbia-sponsored perpetrators who are still free after publicly admitting their involvement, Prime Minister Kurti is pushing on the need for accountability. “Even after 25 years of a genocidal campaign and numerous rounds of dialogue, Kosova is being threatened with Serbia’s invasion. The moment calls upon us to reflect and not go about business as usual,” said Mr. Kurti in Albania’s capital.

Expressing support for the “Four Step Plan” of EU expansion for the Western Balkans presented by the European Council President Charles Michel, Kosova Prime Minister called for “aligning EU economic benefits and policies with EU values.” It is a relevant consideration in light of the issues that involve morality and justice, fighting corruption and protecting citizens’ rights and so on.

He acknowledged the long road ahead citing as an example the gap of the living standards between Kosova and the EU countries. Yet Mr. Kurti expressed optimism when it comes to facing the new challenges. He touted a newly created body named Convergence Observatory as a helpful government tool towards reaching a brighter future. “Present day citizens of West Balkans should not live in fear of tomorrow but work together for their common future,” Mr. Kurti stated at the summit.

His statement at the annual talks on Monday was, at least, in part previewed at an hour-long online meeting hosted by Columbia University Albanian Society just days before the summit in Tirana. The main topics of the discussion were International relations, Political Science and Diplomacy – areas of particular interests for alumni, graduates and students of the prestigious institution. Moderated by Elidor Mëhilli, Associate Professor of History and Public Policy and the Columbia Albanians Board members Bekim Bruka and Altrim Mamuti, the engaging discussion included a presentation by Prime Minister Kurti and a Question-and-Answer segment on issues concerning Kosova security, US support, the current role of diaspora, Open Balkan etc.

That same day PM Kurti had met with two US Senators Jeanne Shaheen and Peter Welch visiting with him in Prishtina. Mr. Kurti expressed his appreciation calling the move a clear sign of support by the US on the heels of the September 24 violent attack in Northern Kosova by alleged perpetrators backed by Serbia. He also indicated the White House National Security Advisor condemnation of the amassing of Serbian troops at the border with Kosova. Knowledge of past and present power relations among nations inform a deeper understanding in geopolitics and in this context, Mr. Kurti drew the analogy in the sequence of events that followed the collapse of Soviet Union to the disintegration of the Yugoslav Federation. Asked about the Association of Serb communities, Mr. Kurti recognized the rights of the Serbian minority guaranteed by Kosova’s Constitution, further noting that out of 38 municipalities in Kosova, 10 have Serb majorities, while 93 percent of population is Albanian, 4% Serb and the other 3% includes Bosniaks, Turks, Ashkali, Egyptians, Gorani and Roma.

A consistently central theme for the administration, diaspora, was discussed in terms of its role before and after the war. “It was engaged in an effective multipronged campaign through financing the war, through lobbying the US Congress and White House up until the liberation,” said PM Kurti. The successful efforts however were followed by a postwar “incredible relaxation” he added. Yet “currently the diaspora is undergoing a third revival, remarked Kosova’s PM. The remittances by diaspora accounting for 20% of the country’s GDP are one way of demonstrating such revival, according to him.

Among the challenges and obstacles the country is faced with, he echoed the discrepancies between the job market and education degrees for a whole generation of Albanians who pursued years of studying abroad. PM Kurti brought up programs designed in accordance with a Swiss model that matches the labor market with the proper level of education, in order to assign the right person with the right job. “There is no time like the present.” said Prime Minister Kurti but “the present is especially important to Kosova.” “And all of you are part of us and are dear to the nation.”

Prime Minister Albin Kurti, who has consistently opposed the idea, called the Open Balkan “an abuse of Eastern and Northeastern powers, which makes it insufficiently European”. In contrast, the Berlin Process is the right geopolitical orientation because Balkans should be European. At the summit, Mr. Kurti welcomed the new plan offered by the European leaders ahead of the membership of the Western Balkans to the EU bloc.

GAZETA PANORAMA/

Komisioni Evropian, në mbledhjen e nivelit të lartë të Procesit të Berlinit sot në Tiranë, do të prezantojë një paketë të madhe me investime nga buxheti i Bashkimit Evropian.

Paketën në detaje pritet ta paraqesë Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, në fillim të muajit nëntor, kur edhe do të publikohet programi vjetor i zgjerimit me raportet e progresit për vendet që u janë hapur bisedimet për anëtarësim, si Serbia, Mali i Zi, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut, si dhe vendet kandidate për anëtarësim, si Kosova dhe Bosnje-Hercegovina.

Në tërësinë e tij, Procesi i Berlinit ka në thelb ekonominë. Nga marrëveshjet që pritet të firmosen do të përfitojnë të gjashta vendet e Ballkanit Perëndimor. Shqipëria, Serbia, Mali i Zi, Kosova, Maqedoni e Veriut dhe Bosnje-Hercegovinë do mund të tërheqin investime në drejtim të projekteve infrastrukturore, energjetike, turizëm dhe bujqësi.

Instrumenti i Investimeve për Ballkanin Perëndimor është një platformë unike dhe e suksesshme bashkëpunimi që i bashkon përfituesit, donatorët dhe huamarrësit për të përmirësuar harmonizimin dhe bashkëpunimin e investimeve për zhvillimin socioekonomik të Ballkanit Perëndimor. Instrumenti është një iniciativë e përbashkët e Komisionit Evropian, Bankës së Zhvillimit të Këshillit të Evropës, Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim, Bankës Evropiane të Investimeve, donatorëve dypalësh dhe vendeve përfituese në Ballkanin Perëndimor, e nisur në dhjetor 2009, për të siguruar asistencë teknike dhe financiare për investime strategjike ne rajon.

Instrumentit iu bashkuan edhe Banka Gjermane për Zhvillimi dhe Banka Botërore, e më pas edhe Agjencia Franceze e Zhvillimit. Instrumenti i Investimeve për Ballkanin Perëndimor kombinon grante, hua dhe kontribute të përfituesve për investime në infrastrukturë në sektorët e energjisë, mjedisit, sektorin social, transportit dhe digjital, si dhe për zhvillimin e sektorit privat. Projektet që lidhen me Shqipërinë kanë të bëjnë me Hekurudhën TiranëRinas-Durrës.

Qëllimi i projektit është rehabilitimi i 34.5 km hekurudhore midis Tiranës dhe Durrësit, si dhe ndërtimi i 7.4 km rrugë të reja hekurudhore midis Tiranës dhe aeroportit ndërkombëtar Nënë Tereza në Rinas. Ky është një projekt shumë i rëndësishëm për Shqipërinë, që do të krijojë mundësi ekonomike, duke përfshirë edhe turizmin e qëndrueshëm dhe do të mundësojë lëvizjen “e gjelbër” midis zonave më të mëdha urbane në vend. Një tjetër projekt është By-Pass i Tiranës.

Është projekti i ri i miratuar në Samitin e Sofjes ne vitin 2020. Ky projekt investimi parashikon ndërtimin e një unaze të gjatë 21.5 km përreth kryeqytetit, e cila përfshin katër ndërkalime, një urë dhe nënkalime e mbikalime. Projekti është tashmë i përfunduar në shumicën dërrmuese të tij. By pass-i është njëkohësisht pjesë e dy korridoreve rrugore që përshkojnë vendin: Korridorit Adriatiko-Jonian, që do të lidhë Triesten në Itali me Kallamatën në Greqi dhe Korridorin VIII, që lidh Maqedoninë e Veriut me territorin shqiptar, me dalje në Portin e Durrësit dhe detin Adriatik.

Vlera e projektit është 150.9 milionë euro. Bashkimi Evropian ka dëenë kredi prej 31.9 milionë euro, ndërsa BERZHi ka mundësuar një kredi prej 109.2 milionë euro. Të dyja kreditë dhe granti janë siguruar, në sajë të punës së mirë përgatitore të projektit, nga ana e Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë. 2.5 milionë euro janë grante dhe kontributi i qeverisë shqiptare është 7.3 milionë euro.

By-pass i ri po ndërtohet në rajonin dhe nyjën më të populluar të sistemit rrugor të vendit. Ai ka lidhur rrugë që tashmë janë të ndërtuara, si autostradat TiranëDurrës me Tiranë-Elbasan. Ky by-pass ka reduktuar trafikun, ndotjen dhe aksidentet si dhe ka lehtësuar fluksin e trafikut transit nga anët e tjera të vendit.

Tjetër projekt është rehabilitimi i HEC-it të Fierzës. Projekti për rehabilitimin e Hidrocentralit të Fierzës është i dyti propozim shqiptar i miratuar në Samitin e Sofjes. Projekti ka një vlerë totale investimi prej 42.7 milionë eurosh, nga të cilat 27.2 milionë euro është kredi nga Fondi Gjerman i Zhvillimit KfW, 8.4 milionë euro financim i BE-së dhe 7.1 milionë euro financim nga qeveria shqiptare.

Dr. Ernest Nasto

Ekspert i politikës amerikane/

Në Shtetet e Bashkuara ka filluar tashmë, siç dihet, fushata zgjedhore për garën e 5 nëntorit 2024 që do të vendosë fatin e Shtëpisë së Bardhë për 4 vitet e ardhshme. Po ashtu në kërkim të votës së zgjedhësve do të jenë të gjithë anëtarët e Dhomës së Përfaqësuesve si edhe 34 senatorë. Le të shohim me këtë rast disa karakteristika të sistemit politik amerikan duke venë në dukje edhe veçori të tij krahasuar me vende të tjera të zhvilluara perëndimore.

Organizimi politik i SHBA bazohet në Kushtetutën e tyre, në fuqi prej 1789 dhe më e vjetra ndër kushtetutat e sotme, e cila e përcakton formën e regjimit si një republikë federale të tipit presidencial.

Shtetet e Bashkuara janë republikë, sepse kreu i shtetit zgjidhet periodikisht dhe nuk trashëgohet si në sistemet monarkike. Republika dhe monarkia janë dy llojet e vetme të organizimeve politike në kohën tonë, dhe ndër vendet me sisteme republikane mund të përmendim Italinë, Francën, Gjermaninë, Zvicrën, etj, e po ashtu edhe Shqipërinë dhe vendet e Ballkanit e të Europës Lindore. Ndërkaq një sërë vendesh të tjera janë monarki, që do të thotë se posti i kryetarit të shtetit mbetet kurdoherë brenda së njejtës familje duke u trashëguar brez pas brezi. Shembuj monarkish janë Mbretëria e Bashkuar, Spanja, Holanda, Norvegjia, Suedia, Kanadaja, Australia, Zelanda e Re, etj. Të gjitha këto janë monarki kushtetuese me nivele të larta të zhvillimit të demokracisë.

Republika amerikane është po ashtu federale sepse njësitë e saj përbërëse, shtetet, kanë kompetenca të gjera dhe ligje të veçanta të cilat shpesh janë të ndryshme nga ligjet e administratës qendrore. Shtetet ruajnë kështu një shkallë të lartë sovraniteti, dhe kjo është pak a shumë e vërtetë edhe për vende të tjera me të njejtin organizim federal, qofshin ato republika apo monarki. Ndër vende të tilla mund të rreshtojmë Gjermaninë, Zvicrën, Austrinë, Indinë, Meksikën, Kanadanë, Australinë, Brazilin, ndërsa në Ballkan kemi shembullin e Bosnjë-Hercegovinës. Ndërsa në formën tjetër të organizimit, atë unitare, qeveria qendrore ushtron sovranitet të plotë në të gjitha aspektet, dhe ligjet e saj janë të vlefshme në tërë territorin. Vende me organizim unitar janë republika si Italia, Franca, Irlanda, Portugalia apo Shqipëria, si edhe monarki si Holanda, Suedia, Norvegjia, etj.

Shtetet e Bashkuara janë më në fund një republikë e tipit presidencial, pra ku kreu i shtetit kryeson njëkohësisht edhe qeverinë, e për këtë arsye s’egziston posti i kryeministrit. Republika presidenciale janë pothuaj të gjitha vendet e Amerikës Latine, Turqia, Filipinet, Indonezia, etj, dhe në to presidenti zgjidhet drejtpërsëdrejti nga votuesit. Ndërkaq një numer republikash të tjera janë të tipit parlamentar, d.m.th. të tilla ku posti i kreut të shtetit ështe i ndarë nga ai i kreut të qeverisë (kryeministrit). Shembuj republikash parlamentare janë Italia, Gjermania dhe shumica e republikave europiane, padyshim edhe Shqipëria, dhe në to kreu i shtetit zgjidhet jo nga votuesit por nga organi ligjvënës, parlamenti.

Të tri degët e pushtetit në shtetet e sotme moderne konsiderohen ato legjislative (ligjvënëse), egzekutive (ligjzbatuese) dhe gjyqësore. Karakteristikë e demokracive të zhvilluara të tipit perëndimor, ku sigurisht bëjnë pjesë edhe Shtetet e Bashkuara, është ndarja e tyre në kuptimin që asnjera s’mund të ketë mbizotërim absolut të të dy të tjerave dhe kontrolli i ndërsjelltë që ato i bëjnë njera-tjetrës (checks and balances). Kjo ndarje ishte një tipar që etërit themelues të Amerikës e theksuan në mënyrë të veçantë, duke pasur parasysh pervojën e hidhur të vendeve europiane të asaj kohe e duke synuar të shmangnin përçarjet që në Botën e Vjetër kishin pasur pasoja gjakderdhjesh masive e të vazhdueshme. Më vonë edhe kushtetutat e epokës moderne anembanë botës u frymëzuan gjerësisht nga parimet e asaj amerikane.

Kongresi i Shteteve të Bashkuara është organi ligjvënës dhe përbëhet nga 2 dhoma: e ulta, ose Dhoma e Përfaqësuesve, me 435 anëtarë të zgjedhur nga çdo shtet sipas numrit të popullsisë, dhe e larta, ose Senati, me 100 anetarë, nga 2 për secilin shtet. Përfaqësuesit zgjidhen për një mandat 2 vjeçar ndërsa senatorët për 6 vjet. Për këtë arsye në nëntor të çdo viti çift janë në garë të gjithë përfaqësuesit dhe 1/3 e senatorëve, dhe numri i mandateve është i pakufizuar me ligj. Sa për kompetencat e secilës dhomë mund të themi se ajo e Përfaqësuesve ka për detyrë të hartojë e të miratojë ligjet, ndërsa Senati mundet t’i ndryshojë apo t’i refuzojë ato. Vetëm pas miratimit nga të dy dhomat, ligji përkatës shkon tek Presidenti për t’u nënshkruar e për të hyrë në fuqi.

Presidenti dhe kabineti i tij përbëjnë pushtetin ligjzbatues, ose egzekutiv, me detyrë zbatimin e ligjeve të miratuara nga Kongresi. Presidenti zgjidhet një herë në 4 vjet nëpërmjet një mekanizmi me 2 faza: të martën e parë të nëntorit mbahet votimi popullor dhe pastaj, më 14 dhjetor, një organ i posaçëm, Kolegji Elektoral, zgjedh presidentin.

Dega e tretë e pushtetit, ajo gjyqësore, përbëhet nga gjykatat e të gjitha shkallëve, ato lokale, të apelit e gjykatat e larta të secilit shtet. Instanca e fundme është Gjykata e Lartë (Supreme Court) e Shteteve të Bashkuara, e cila ka për detyrë të përcaktojë nëse ligjet janë në përputhje me Kushtetutën.

Kolegji Elektoral që përmendëm është një nga aspektet e sistemit politik amerikan që dallohen nga ato të demokracive të tjera. Ai është një organ i posaçëm prej 538 anëtarësh, me detyrë të vetme zgjedhjen e presidentit. Kjo metodë votimi indirekte është e vetmja e tillë në tërë botën perëndimore. Kjo do të thotë se vota popullore s’përcakton drejtpërsëdrejti fituesin e garës presidenciale por vetëm përbërjen e Kolegjit Elektoral. Kjo bën që në disa raste fituesi i votës popullore të mos arrijë të sigurojë shumicën në Kolegjin Elektoral, pra të mos zgjidhet president i vendit. Kjo ka ndodhur 6 herë deri më sot në historinë amerikane: në zgjedhjet e viteve 1800, 1824, 1876, 1888, 2000 dhe 2016.

Një aspekt tjetër për t’u shënuar janë edhe partitë politike, dhe veçoria qendron në atë që ato s’përmenden askund në Kushtetutën amerikane. Megjithatë partitë kanë mbizotëruar jetën e vendit qysh prej viteve 1790. Në secilën epokë kryesore kanë qenë 2 parti të mëdha, dhe prej vitit 1860 ajo Demokratike dhe ajo Republikane. Duhet theksuar këtu fakti që edhe pse emrat e tyre kanë mbetur të njejtë, ideologjitë e partive kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë në ndryshim të vazhdueshëm. Prej mesit të shekullit të kaluar mund të thuhet se partia Demokratike ka përfaqësuar pozicione e politika të qendrës së majtë, ndërsa ajo Republikane të qendrës së djathtë.

Partitë amerikane kanë një organizim të lirshëm dhe pa organe drejtuese që të përcaktojnë “vijën e partisë”. Kështu përfaqësuesit e tyre në Kongres munden të votojnë në favor të ligjeve të propozuara nga partia kundërshtare, pra të “devijojnë”, pa u druajtur nga ndonjë pasojë ndëshkimore prej partisë së tyre. Të dy partitë kanë komitete kombëtare të cilat merren kryesisht me mbledhje fondesh e me funksionet adminstrative, por drejtues praktikë konsiderohen kurdoherë zyrtarët e zgjedhur, pra sipas rastit, presidenti, apo kryetarët e grupeve në Senat e në Dhomën e Përfaqësuesve.

E më në fund veçori e sistemit amerikan janë edhe zgjedhjet primare, që kanë një traditë shumë më të gjatë e më të zhvilluar se në Europë. Ato janë në thelb një garë brenda secilës parti për të përcaktuar kandidatin e saj zyrtar që do të përballet me kandidatin e partisë kundërshtare. Garat primare zhvillohen si për postin e presidentit, ashtu edhe për ato të senatorëve, të përfaqësuesve të çdo distrikti elektoral, të governatorëve të shteteve etj.

Kuptohet që të gjitha këto tipare që përshkruam janë përsosur vazhdimisht duke krijuar mundësinë që demokracia amerikane dhe ligji i saj themelor Kushtetuta, të mund të mbijetojnë edhe në kohë kërcënimesh e krizash, dhe me jetëgjatësinë dhe qendrueshmërinë të jenë shembuj edhe për vende të tjera të mëdha apo të vogla.

======

*Autori është n/kryetar i degës së Federatës Vatra për Chicagon

PAN-ALBANIAN FEDERATION OF AMERICA “VATRA” 

2437 Southern Blvd, Bronx, NY, 10458 

USA 

Dear Members of Council, Vatra Leadership and members, 

As some of you may know, on October 11, 2023, the former branch of VATRA, the “Manhattan Branch” had sent an invitation for a meeting at our central office, to  Vatra’s President Elmi Berisha; Chief of Staff, Pashko Camaj; Secretary, Nazo Veliu and  Honorary President, Agim Rexha. This request has also appeared on social media long  before it was presented to the VATRA’s Leadership, which is a direct contradiction of  VATRA’s bylaws. 

In response to their illegitimate request, we wish to provide the following clarification: 

1- The “Manhattan Branch” is the only branch that has not signed the agreement with the  President and VATRA’s Leadership as requested by our bylaws. 

2- The “Manhattan Branch” has not paid the obligatory fees for the last two years, as  requested by our bylaws. 

3- The “Manhattan Branch” has continuously violated the VATRA codes and its laws.

4- The “Manhattan Branch” was asked to hold a meeting, to reconfirm the membership  and elect the new Chairman, because Agustin Mirakaj was expelled from VATRA and  under the legal actions for false and defamatory accusations.  

5. The “Manhattan Branch” has ignored all the pleads by VATRA’s Leadership to stop  the accusations and conform with VATRA’s codes. Instead, its chairman has engaged in  a demeaning propaganda and has issued continuous threats of even “taking VATRA by  force,” a clear and brazen violation of VATRA codes of 1926 (article 9) and the revised 2023 Code, in violations of articles 3, 42, 37, 49, 85, 88. 

Their allegations that VATRA’s Leadership is in violation of articles 27 and 30  of the Code, have no legal basis and are ridiculous. 

We ask the members of VATRA not to fall prey to this short-sighted  propaganda, which is in flagrant contradiction with the Codes of VATRA and laws of the  United States. 

In addition, please note that any member of our bellowed VATRA who violates  the Code by joining the illegitimate request for the meeting, will be in violation of  VATRA’s Codes and bylaws, and will be held responsible for such actions. 

We thank you for your understanding and consideration. 

Respectfully, 

VATRA LEADERSHIP 

12 October -2023, New York