• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Kryetari themelues i Kolegjit të Kirurgëve të Kosovës, Prof. Dr. Rifat Latifi në Bolivi dhe Argjentinë – përmes diplomacisë mjekësore kërkon njohjen e Kosovës nga pesë shtetet e Amerikës Latine

August 22, 2023 by s p

Kolegji i Kirurgëve të Kosovës/

Në vazhdën e aktiviteteve të tij në Amerikën Latine, kryetari i Kolegjit të Kirurgëve të Kosovës, Prof. Dr. Rifat Latifi, ka vizituar shtetin e Bolivisë, përkatësisht kryeqytetin Sucre, ku u takua me kryetarin e Shoqatës së Kirurgëve të Bolivisë, Dr. Gregorio Valda.

Në këtë takim të dy bashkëbiseduesit u dakorduan që të nënshkruajnë një marrëveshje të bashkëpunimit mes këtyre dy organizatave të mëdha të kirurgëve. Ditën e fundit në Bolivi, Dr. Latifi e kaloi në Santa Kruz, një qytet shumë modern, ku u takua me kirurgët tjerë dhe më Drejtorin e Klinikës së famshme “Foianini”, Prof. Dr. Esteban Foianini, me traditë të gjatë familjare. Ai ka lindur dhe është edukuar në SHBA, si dhe ka shërbyer në Kosovë me forcat Amerikane menjëherë pas luftës së Kosovës, ku ka mjekuar shumë qytetarë të Kosovës në kampin Bondstil, Gjilan, dhe në Mitrovicë.

Nga ky takim bashkëbiseduesit u dakorduan se Prof. Dr. Foianini dhe shumë kirurgë tjerë nga Amerika Latine do të marrin pjesë në Kongresin e Katërt të Kolegjit të Kirurgëve të Kosovës, në vjeshtën e vitit 2024. Për Prof. Dr. Rifat Latifin diplomacia mjekësore e nivelit të lartë ka qenë vazhdimisht mision i tij, që me kohë pritet t’i japë frytet e veta, dhe njëkohësisht edhe në avancimin e Kolegjit të Kirurgëve të Kosovës.

“Vetëm përmes marrëdhënieve solide ndërkombëtare ne mund të avancohemi dhe bota mund të na njohë si komb, shtet, si kirurgë dhe shkencëtarë. Por, në mënyrë që bota të mësojë më shumë për neve, të mësojë çfarë po bëjmë dhe çfarë mund të bëjmë, ne duhet të shfaqemi në “ARENËN SHKENCORE BOTËRORE”, theksoi Prof. Dr. Latifi, duke shtuar se “ne nuk duhet t’i frikësohemi konkurrencës shkencore dhe kirurgjike, e as asaj mjekësore në përgjithësi, dhe për të qenë në gjendje të konkurrojmë, ne duhet të jemi shumë të përgatitur, të ditur, të hapur dhe punojmë 26 orë në ditë”.

Prof, Dr. Rifat Latifi ka ligjëruar në Universitetin e Buenso Aires – kujton arbëreshin, Albanese

Kryetari i Kolegjit të Kirurgëve të Kosovës, Prof. Dr. Rifat Latifi, ka vizituar Universitetin e Buenos Aires, me ç’rast ka mbajtur një ligjëratë në këtë Universitet me temë “Menaxhimi dhe Rekonstruktimi i Defekteve të Mëdha e Komplekse të Abdomenit”.

Kjo ligjëratë e Prof. Dr. Rifat Latifit është realizuar me ftesë të Departamentit të Kirurgjisë së Universitetit të Buenos Aires, në Argjentinë, me përfaqësues Prof. Dr. Alberto Ferreres, njëherit, Profesor dhe Drejtor i Departamentit të Hulumtime Shkencorë, njëri nga kirurgët më të njohur në botë, dhe Anëtar Nderi Kolegjit të Kirurgëve të Kosovës.

Në ligjëratën e tij me temë “Menaxhimi dhe Rekonstruktimi I Defekteve të Mëdha e Komplekse të Abdomenit”, Prof. Dr. Latifi përmendi studimet fillestare te botuara në vitin 1951, dhe kontributin e madh të Profesorit të Kirurgjisë dhe të Anatomisë së këtij Universiteti, arbëreshit, Dr. Alfonnso Albanese, në fushën e ri-ndërtimit të murit abdominal për të cilën temë, Dr. Latifi njihet si një nga ekspertët botëror.

Interesim shumë i madh për këtë ligjëratë është vërejtur jo vetëm nga kirurgët, specialistët, por edhe nga specializantët dhe studentët e fakultetit të Mjekësisë në Buenos Aires, e ku njëkohësisht bëhet e ditur se është pritur jashtëzakonisht shumë mirë.

Në fund të ligjëratës, Prof. Dr. Alberto Ferreres dhe kryeshefi i Departamentit të Kirurgjisë së këtij spitali Universitar, e nderuan Prof. Dr. Latifin, Anëtar Nderi të Departamentit të Kirurgjisë së Spitalit të Universitetit të Buenos Aires, në Argjentinë. Pas ligjëratës, Prof. Dr. Latifi vizitoi Departamentin e Anatomisë, ku Prof. Dr. Albanese ka udhëhequr për shumë dekada, dhe ka vërejtur përkushtimin që jo vetëm studentët, por edhe stafi ia kanë kushtuar Prof. Albanese.

Dihet se familja e tij ka ardhur në Argjentinë në vitin 1906, ndërsa njihet edhe si një ndër kirurgët e parë të zemrës dhe arterieve. Duhet theksuar se Prof. Dr. Latifi që nga prilli i viti 2022, kur ishte Ministër i Shëndetësisë së Republikës së Kosovës, është Anëtar Nderi i Akademisë së Kirurgëve të Argjentinës, e krijuar në vitin 1911. Së shpejti Kolegji i Kirurgëve të Kosovës dhe Shoqata e Kirurgëve të Argjentinës do të nënshkruajnë marrëveshje bashkëpunimi, sikurse edhe me të gjitha vendet tjera që Prof. Dr. Rifat Latifi i ka vizituar këto ditë në Amerikën Latine.

Në fund të vizitës së tij, në Buenos Aires, ai u prit edhe nga Fondacioni i Traumës dhe drejtori, Prof. Dr. Jorge Neira, njëherit Anëtar i Akademisë së Shkencave të Argjentinës, i cili e lansoi në skenën botërore konceptin se trauma është sëmundje preventive, të cilën e nënshkruan 47 Akademi të Shkencave të Botës.

Këtu ai u njoftua më ecurinë e këtij Fondacioni të famshëm, i cili po e shtrinë regjistrin elektronik të traumës në 24 provincat e Argjentinës, por edhe u diskutua për konceptin e qëndrueshëm, duke përmendur strategjinë e International Virtual e-Hospital Foundation, që ka krijuar shumë programe të Telemjekësisë në botë, duke filluar me Kosovën, përderisa tani po e ndihmon Kolegjin e Kirurgëve të Kosovës. Dr. Latifi e ftoi Prof. dr. Neira të vizitojë Kosovën vitin e ardhshëm, ftesë të cilën ai e pranoi me kënaqësi.

Filed Under: Sociale

Plazhet e Shpella-ve të Lukovës po mbledhin pushues nga Bota, në Spile protestat zvogëlojnë Himarën

August 15, 2023 by s p

Aleksandër Çipa/

Bregdet, Gusht 2023 – Shpellat, në Lukovë, janë një ndër plazhet më detpastër në Bregun e Rivierës apo në Rivierën e Bregut jonian të Shqipërisë, në teritorin e bashkisë Himarë. Është tash e prej disa kohësh dhe sipas gjasave, pandryeshmërisht dhe për të ardhmen, një ndër plazhet e Europës, ku raporti mes pushuesve vendas dhe atyre të huaj, po zhbëhet në favor të të huajve.

Dy vite më parë, në shezlonget e lokalit La Onda ishin me shumicë emigrantët e Bregut. Prej dy vitesh, nuk janë më ata. Janë shumësisht të huaj; italianë, spanjollë, britanikë, gjermanë, pushues nga skaje të ndryshme të vendit, një ditorë ose dy e tre, të ardhur nga skaje të ndryshme të vendit.

I përjetojmë të gjitha,- thotë kamarieri: Pakënaqësitë, ankesat, lëvdimet, kërkesat, sugjerimet, krahasimet, propozimet dhe sidomos pasthirmat:

– Ah ta kishim ne këtë plazh!

Kjo e fundit, ka lidhje thjesht me pretendimin e të huajve ndaj kulturës së administrimit dhe shërbimit.

Në Shpella, çmimet nga viti në vit janë aspekti më i lëvizshëm. Kjo i ka shtyrë në inatin e refuzimit vendasit e kësaj zone. Para njëzet vitesh ata kishin fanatizmin e moslejimit të të huajve të laheshin në këto gjire.

Tashmë lokalet ( bare-restorante, parkime dhe hapësira shezlongjesh janë të gjitha në administrim nga jobanorë të Lukovës. Të gjithë nga Tirana e lart.

Ndërsa një ditë u ndodha këtu, në Himarë kishte një protestë të vogël në gjuhën e vendit fqinj, Greqisë. Është e njohur arsyeja. Organizata e minoritetit grek proteston për një arsye politike që nuk duhej të ishte e tillë. Ose më saktë, për një person politik që e zvogëlon Himarën sa një hall dhe rast etnopolitik të përkohshëm dhe të riciklueshëm jo për histori, por për përplasje mes të tjerësh jashtë saj. Himara nuk është më Himarë!

Në Spile, (lagjia qendrore e qytetit të Himarës), gati vit pas viti në një, ose maksimum tri ditë në vit, grekofilët bëjnë ose nga një tubim ose ndo një protestë. Mjafton vetëm kaq që mediat e Tiranës t’i pasqyrojnë sipas parimit të diskriminimit pozitiv dhe mediat e Athinës në mënyrën më proporcionale të shkeljes së të drejtave të pakicës. Një pakicë e paqenë dhe e paformalizuar në historinë shtetërore dhe atë parashtetërore, por e bërë në tranzicionin postkomunist dhe e pranuar prej segmenteve dhe individëve të korruptopolitikës shqiptare si dhe të investimit shumëformësh të shtetit grek, ndërkohë. Një pakicë që ndahet pakthyeshmërisht nga trupi i shumicës natyrale etnike shqiptare, si gurëzat dentare nga trupi natyral, për t’u asimiluar dhe marrë tashmë identitetin e popullsisë fqinje me ne. Në Ballkan rëndom ndodh ndryshe, por në Shqipëri, vijueshmërisht mes normales dhe anormales nuk ka më dallim. Madje anormalja është hiseja funksionale e së përditshmes normale.

Emigrantët protestues, të ardhur qëllimisht për protestën në greqisht, konsiderueshëm nuk pritën të festonin në vendlindje as ditën e Shën Mërisë, një festë fetare me traditë në këto brigje edhe pse kanë trashëgimi potenciale fetare(!)

U kënaqën që ishin disa kamera të televizioneve greke dhe ikën…

Ikën, duke thënë se do jenë prapë kur të ketë zgjedhje dhe t’i sjellin…

Ikin, duke u shfaqur përherë e më tepër shqipe-harruar. Idealistë dhe naivë. Naivë se kujtojnë se po bëjnë sakrificë për një vend dhe atdhe, në të cilin nuk projektojnë as të sotmen, as të nesërmen e as të ardhmen e tyre. Greqishtqarët e Himarës, përherë e më të larguar po bëhen me truallin e tyre. Kanë një inat patologjik me shtetin dhe qeverisësit shqiptarë dhe natyrisht kanë arsye plotësisht të mjaftueshme për këtë, kur bëhet fjalë për truallin dhe disa të drejta atipike që ka pasur dhe duhej të mishëronte krahina shqiptare e Himarës. Paradoksalisht në këtë kohë, kanë prirje dhe një lehtësi të madhe për shitjen e pronave dhe trojeve të të parëve të tyre.

Shtojnë përditshmërisht një kronikë me sherre dhe konflikte pronësore mes tyre dhe më së shumti, brenda kurorave familjare. Të tilla ndjekin prej vitesh edhe me banorë himariotë- bregas të të njëjtit entitet fetar dhe krahinar, si dhe me të ardhurit para dhe pas viteve ’90-të. Kjo zonë është me shifrat dhe treguesit më të lartë të transaksioneve pronësore në raport jo vetëm me Shqipërinë, por në krahasim me rajonin. Ata që u mblodhën pak, sot në Spile, gati dhjetë-njëzetë vite më parë, po fusnin në sherr Shqipërinë dhe Greqinë për një shkollë greqisht që aktualisht ka më pak nxënës se dritare. Një shkollë shumë e re në brendësi të kalasë mijëravjeçare me portikë dhe kisha arbërore mesjetare me dy krena…

Por Spileja nuk ka qenë para viteve 1930. Kalaja ishte. Në kalanë e Himarës ka pasur qëndresa, por jo tubime rishtare. Në Shpella, pushuesit vendas këtë vit janë më pak, ata të ardhur nga disa shtete të Europës Qendrore janë shumë e më shumë… dikur Kalaja e Himarës e jepte me qira flamurin e saj. Sot në Spile kishte disa flamuj portativ të sjella nga vendi fqinj. Natyrisht i përhershmi është aty.

Filed Under: Sociale

Leadership Competency Model Drenica: Distributing Rewards Fairly

August 11, 2023 by s p

Prof. Dr. Fadil Çitaku, PhD, MME (Unibe), CEO of the Academy of Leadership Sciences Switzerland

Introduction

The second competency in Leadership Competency Model-Drenica (Çitaku & Ramadani, 2020 https://ijol.cikd.ca/article_60503.html) includes Distributing rewards fairly.

Leadership is a multifaceted concept that encompasses a range of skills and qualities required to guide, motivate, and manage a group of individuals towards achieving common goals. One of the crucial responsibilities of effective leadership is the fair distribution of rewards. Fair reward distribution not only fosters a positive work environment but also enhances motivation, productivity, and overall team satisfaction. This article explores the significance of fair reward distribution in leadership and its impact on team dynamics and organizational success.

The Leadership Competency Model Drenica

The Leadership Competency Model Drenica, developed by renowned leadership experts Prof. Dr. Fadil Çitaku and Ing. Hetem Ramadani, emphasizes a holistic approach to leadership that encompasses 25 leadership core competencies. One of the key competencies is fostering fair distribution of rewards within the organization. The model recognizes that leaders who fair distribute rewards are better equipped to build high-performing teams, drive innovation, and create an inclusive and engaging work culture.

The Essence of Fair Reward Distribution

Fair reward distribution involves recognizing and compensating individuals based on their contributions, skills, and efforts. It emphasizes equality, transparency, and equity in compensation, promotions, and recognition. When leaders ensure that rewards are distributed fairly, it establishes a sense of trust and respect within the team, promoting a cohesive work atmosphere. According to research by Lawler (2018), equitable rewards contribute to employee satisfaction and commitment, ultimately leading to improved organizational performance.

Equity Theory and Motivation

Adams’ Equity Theory provides valuable insights into the relationship between reward distribution and motivation. The theory posits that individuals compare their inputs (effort, skills) and outputs (rewards) to those of their colleagues. If they perceive an imbalance, where their efforts are not adequately rewarded compared to others, it can lead to demotivation and dissatisfaction. Leaders can leverage this theory to ensure that reward distribution is perceived as fair and just. By acknowledging individual contributions and aligning rewards with efforts, leaders can create a motivating environment that encourages employees to give their best (Adams, 1965, Çitaku & Ramadani, 2020).

Transparency and Trust

Transparency is a cornerstone of fair reward distribution. When leaders openly communicate the criteria for rewards, promotions, and recognition, it eliminates ambiguity and suspicion among team members. This transparency builds trust and credibility within the team and minimizes feelings of favouritism or bias. According to the scientists of leadership Dirks and Ferrin (2001), Çitaku & Ramadani (2020) trust within an organization is essential for fostering collaboration, commitment, and innovation.

Negative Consequences of Unfair Distribution

Failure to distribute rewards fairly can lead to detrimental outcomes. Employees who feel undervalued or unfairly treated are more likely to experience decreased job satisfaction, higher turnover intentions, and reduced performance. A study by Greenberg (1990) found that unfair treatment in the form of unequal rewards can evoke feelings of anger and resentment, ultimately leading to reduced employee morale and organizational effectiveness.

Implementing Fair Reward Distribution

To ensure fair reward distribution, leaders must adopt a systematic approach. This includes developing clear and consistent reward criteria, soliciting input from team members on reward mechanisms, and periodically evaluating the effectiveness of the distribution process. Furthermore, utilizing performance appraisal systems that are objective, unbiased, and based on measurable criteria can contribute to more accurate reward allocation (Milkovich & Newman, 2004).

Conclusion

Leadership involves more than just directing tasks; it entails creating an environment where employees feel valued, motivated, and inspired to excel. Fair reward distribution is an integral component of effective leadership, as it not only acknowledges individual efforts but also enhances team cohesion and organizational performance. By embracing transparency, equity, and trust, leaders can navigate the intricacies of reward distribution, fostering a workplace culture that celebrates achievement while promoting collaboration and growth.

References:

1. Çitaku, F., Ramadani, H. (2020). Leadership Competency Model-Drenica: Generalizability of Leadership Competencies. International Journal of Organizational Leadership, 2020; 9(3): 152-162. doi: 10.33844/ijol.2020.60502 (16.2.2022).

2. Lawler, E. E. (2018). Reward practices and performance management. Routledge.

3. Adams, J. S. (1965). Inequity in social exchange. In L. Berkowitz (Ed.), Advances in experimental social psychology (Vol. 2, pp. 267-299). Academic Press.

4. Dirks, K. T., & Ferrin, D. L. (2001). The role of trust in organizational settings. Organizational Science, 12(4), 450-467.

5. Greenberg, J. (1990). Employee theft as a reaction to underpayment inequity: The hidden cost of pay cuts. Journal of Applied Psychology, 75(5), 561-568.

6. Milkovich, G. T., & Newman, J. M. (2004). Compensation. McGraw-Hill/Irwin.

The Academy of Leadership Sciences Switzerland is proud to contribute to the advancement of evidence-based leadership worldwide. We offer many courses and programs 100% online that incorporate the latest neuroleadership findings.

Academy of Leadership Sciences Switzerland

World Trade Center

Leutschenbachstrasse 95

CH-8050 Zürich

Switzerland

Filed Under: Sociale

Emër i njohur

August 8, 2023 by s p

Astrit Lulushi/

Më duhej të kërkoja James Clerk Maxwell, pasi “shkencëtari më i madh në historinë njerëzore” ishte i panjohur për mua. Qesharake se si ai nuk përfshihet kur përmenden emrat Galileo, Njuton, Ajnshtajni, dhe të tjerë. Maxwell ishte matematikan dhe fizikan, jo biolog. Por ai shkroi kritikën e tij ndaj teorisë së Darvinit 150 vjet më parë në 1873. Kjo ishte vetëm 14 vjet pasi Charles Darwin botoi “Për origjinën e specieve”, në një kohë kur shumë shkencëtarë vinin në dyshim teorinë e tij. Kjo, meqë ra fjala, është sjellje e përshtatshme për shkencëtarët, për të vënë në pikëpyetje idetë e reja në shkencë për të parë nëse ato mund t’i qëndrojnë kohës. Maxwell vdiq vetëm gjashtë vjet më vonë, në 1879, kështu që nuk jetoi për të parë pranimin e teorisë shkencore të evolucionit si themelin e biologjisë moderne.

Sot, vetëm kreacionistët e projektimit inteligjent besojnë se evolucioni është i rremë. Ata e marrin informacionin e tyre shkencor nga faqet e internetit të praktikuesve kreacionistë të apologjetikës.

Pa dyshim që Maxwell ishte një fizikant i shkëlqyer. Zakonisht emri “më i madhi në historinë njerëzore”, të paktën është i njohur për njerëzit që nuk janë specialistë në këtë fushë.

Shumica që nuk janë shkencëtarë, por njohin emra të tillë si Galileo, Njuton dhe Ajnshtajni, kurrë nuk kanë dëgjuar për Maxwell.

James Clerk Maxwell (1831 – 1879) ishte fizikant skocez me interesa të gjera dhe shkencëtar përgjegjës për teorinë klasike të rrezatimit elektromagnetik, e cila ishte teoria e parë që përshkroi elektricitetin, magnetizmin dhe dritën. si manifestime të ndryshme të së njëjtës dukuri. Ekuacionet e Maksuellit për elektromagnetizmin janë quajtur “bashkimi i dytë i madh në fizikë” ku i pari ishte realizuar nga Isak Njutoni.

Ai shpiku edhe pasqyrimin e imazheve me ngjyra që krijon sot aparati fotografik.

Ajnshtajni e përshkroi ndryshimin në konceptimin e realitetit në fizikë që rezultoi nga puna e Maxwell si “më i thelli dhe më frytdhënësi që fizika ka përjetuar që nga koha e Njutonit”.

Përveç teorisë së tij elektromagnetike, Maxwell dha një kontribut të madh në fusha të tjera të fizikës. Ai demonstroi mjeshtërinë e fizikës klasike duke shkruar një ese mbi unazat e Saturnit, në të cilën arriti në përfundimin se unazat duhet të përbëhen nga masa të materies jo koherente reciproke – një përfundim që u vërtetua më shumë se 100 vjet më vonë nga sonda e parë hapësinore Voyager që arriti në Saturn.

Filed Under: Sociale Tagged With: Astrit Lulushi

NJË VËMENDJE E VOGËL PËR LIQENIN E SHKODRES, DHURATËN E ZOTIT PËR MALËSINË E MADHE, SHKODRËN E MË GJËRË 

August 4, 2023 by s p

NGA  NDUE   BACAJ

May be an image of lake, mountain, nature and sky

Një nga trashigimite natyrore më të mrekullueshme që vet Krijuesi u fali trojeve tona të Malësisë Madhe Etnike , Shkodres e më gjerë eshte pa dyshim  Liqeni i Shkodres që e njohim sot. Historia e  këtij Liqeni  ndër shekuj ka qenë  e lidhur me evolucionin e gjatë natyrore , dhe me vetë jetën e banorve autokton të trevave  që  e rrethojnë. Të  pakten 2200 vite më parë vertetohet  se ky Liqen në  forma të ndryshme ka ekzistuar mbi këto troje ; duke u sherbyer  banoreve përreth . Prania e Liqenit vertetohet edhe nga  monedhat e kohes, ky në njeren anë kishin fëtyren e  mbretit Ilire GENTIT dhe në anen tjetër kishin Lundren apo anijen  (mjetin më të përdorshëm të kohes për lundrim). Në shumicën dokumenteve të historisë së hershme gjendet i shkruar hidronimi  LACUS  LABEATIS , domethënë liqeni i Labeateve , pra i fisit  Ilir që banonte në trojet përreth  liqenit dhe krejt Malësisë Madhe Etnike , Shkodrës e më gjërë…   

HISTORI NGA LIQENI I SHKODRËS…  

Studiuesi i njohur Theodor Ippen shkruan :” Që në atë kohë Buna dhe Liqeni ishin të lundrueshem, ketë na e deshmon  Liviusi , Monedhat e  mbretit Gent si dhe vetë qyteti , që na kanë bërë të njohur dhe tipin e anijeve të perdorura. Që rrugët ujore (Buna dhe Liqeni, N.B. )  kanë qënë të perdorura edhe më vonë , në periullen e Perandorisë  të Romes , këtë  e provon  edhe  importi i tjegullave  italike deri në  Potgoricë, (Dioklea)“ . (Theodor Ippen (ish konsulli i i Austro-hungarise në Shkoder 1897-1904) në librin e tij “Shqiperia e Vjeter ..” në faqen 118). Përveç emertimit (hidronimit) LACUS  LABEATIS, ky liqen ndër shekuj ka pasur edhe emertime  të ndryshme si Liqeni  i Diokleateve, Liqeni Ilirik ku deri në vitin 1767 gadishulli Ballkanik quhej gadishulli Ilirik. (Zhan Klod Faverial ,“Historia me e vjeter e Shqiperise”,fq. 34,84-85).  Por edhe emertime të tjera  si Liqeni i Prevantelisë  (pasi edhe keshtu u quajten trojet per-rreth Liqenit  ndër shekuj), Liqeni Pensas , ndoshta kjo lidhej me pesë krahinat që takoheshin me  ketë liqen. Per të “vertetuar” ketë emertim unë po i  referohem studiuesit dhe albanologut te shquar  Dr. Konstandin Jereçek  nga i cili ndër të tjera citoj: “Liqeni  emertohej edhe sipas fiseve që jetonin rreth tij si Liqeni i Hotit , Liqeni i Kastratit, Liqeni i Koplikut etjer… Gjithashtu ky autor thekson se perveç  emertimeve si Liqen, ndër dekumente të hershme gjindet edhe emertimi si Knetë apo moçalishte (Palus Labeatis). (Dr. Konstandin Jereçek VEZHGIME ILIRO-SHQIPTARE, kapitulli me titull “SHKODRA E KRAHINA E SAJ NË MESJETË”fq.109). Në Regjistrin Kadastral të viteve 1416-1417, por edhe në  Defterin e Sanxhakut të Shkodres të vitit 1485 e vazhdim konstatojmë se nëpërmjet ujrave të liqenit bëhej  tregti e ndryshme në mes dy brigjeve të Liqenit , ku dikur perveç  një skele  të vogel në Shirokë, te ura e Bunes  në Shkoder, edhe në  Malesi të Madhe në  Virin e Kastratit  kishte një tip skele  ku ankoroheshin  dhe ngarkoheshin  mjetet e lundrimit të kohes, që transportonin madhra të ndryshme per në Viri –Pazare (ku ishte Skela tjeter) dhe në thellsi të trojeve  të Malesisë  Madhe Etnike e më gjërë. Këtë e tregon edhe  një relacion i proveditorit të jashtezakonshem të Kotorrit  Nikolo  Brikos të dates 01 mars të vitit 1692 i cili ndër të tjera shkruante : “ .. Skela në Vir ndodhet në bregun e Liqenit të Shkodres , por tani është  e mbyllur sepse qarkullon  murtaja.  Neper ketë Skelë kalojnë nga Shkodra e Vende të aferta lesh, lekurë, dylle e duhan etj….” (Dekumente të shekujve  XVI- XVII ,fq.404 , vellimi IV, perg. ).  Gjithsesi perveç dekumenteve  të cilsuara apo jo menduam  që në ketë  shkrim të  paraqesim  edhe një gojdhenë  që qarkullon edhe sot per një emertim interesant të Liqenit ndër shekuj,kur Liqeni  quhej nga banoret  “Liqeni i Leshit “, dhe kjo thuhej pasi  liqeni ishte zmadhuar në keto permasa mbasi banoret per-rreth kishin mbyllur me leshin e bagetive perpisat ,apo më sakt “lumejte” nentoksor  (të Malit të Krajes )  që shkarkonin ujët e liqenit në Detin Adriatik . Gjithsesi kjo është një gojdhenë  e trashigueme , por mendoj se ky emertim ndoshta mund të jenë jo Liqeni  i Leshit , por i Lleshit , ku në shekujt e XIII –XIV shumë emertime  fshatrash  në Malesi të Madhe e më gjërë kishin  emrin e tyre të lidhur me një figure historike të njohur me emrin  Llesh Tuzi.   ( Natyrisht ky mendim i imi është  i  pa dekumentuar ).  Liqeni  i Shkodres është i shënuar edhe në hartat e shekullit XVII  të dy hartografeve te njohur italian (Cantelit dhe  Coronelit). ku studiuesi  Ermanno Armo në librin “Vende ,Kisha ,Lumej ,Male  e toponime të ndryshme  të një harte të lashtë të Shqiperisë Veriore “  në fq. 178-180”  e paraqet në hartat e hartografeve  të sipercituar me emertesat ,”Liqeni i Shkodres ose Liqeni i Zetes” , si dhe konfirmon emrat e vjeter të Liqenit sipas fiseve që e rrethonin. Ketu gjenden edhe citime  të historianeve dhe gjeografeve  antik  si Tit Livi , Straboni, Ptolemeu etjerë, të cilët e përshkruajnë Liqenin si të till e ndonjë rast edhe si pellg uji të madh me moçale.. Në librin e sipercituar shënohen disa permasa dhe siperfaqe të Liqenit  ndër shekuj…. Inetresant duket  pershkrimi që i bënë Liqenit , studiuesi Hekuard, (ish Konsulli francez në Shkoder shekulli i XIX), i cili shkruante: ”..Sipas gojdhenave të  vendase , liqeni i Shkodres nuk ka ekzistuar gjithmonë , ose të pakten nuk ka qënë kaq i madh sa sot.  Në pjesen Lindore gjendej sipas gojdhenave  një fushë e mbuluar nga fshatra dhe kopshte , ndermjet të cileve gjarperonin perrenjë të shumtë me burime në malet fqinje , ajo quhej  fouscia e proneve (Fusha e Përrenjëve ).   Një ditë pas një termeti, ujerat u frynë aq shumë  sa që e fundosen  krejtesisht  ketë fushë. Të moçmit  e fshatit shtojnë gjithashtu , per të mbeshtetur rrefimin e tyre se kanë parë dhe se ende  mund të shihen rrenojat e shtepive e pemet e kopshteve  të tyre , kur ujerat e liqenit  janë të qeta dhe të tejdukshme…”(Hyacinthe  Hecquard ,Historia dhe Pershkrimi i Shqiperisë së Eperme  ,ose i Gegerise , fq.30.). Po ky autor mbeshtet  idenë se një  qytetrim e zhvillim është mbuluar nga ujrat e liqenit të zmadhuar. Si “shembull” merr fshatin e sotem Jubicë (Buz-Uji), që duke paraqitur levizjen e disa  banoreve nga Katundi i Kastratit për në Jubicë , ku ndër të shkruan: ”…U strehuan në një vend të vetmuar , të quajtur Jubicë , në brigjet lindore të Liqenit te Shkodres , ku  njeherë e një kohë gjendej një QYTET i vogel dhe  ende shihen rrenojat e dy kishave  e të puseve shumë të lashta.”. (H. Hecquard ,po aty fq.203). Ky studiues i ka shkruar keto në vitet 1851-1860.. Per Liqenin e Shkodrës  kanë shkruar edhe studiues shqiptare , ku në po veçojmë shkodranin Hamdi  Bushati, i cili në  librin e tij studimor “SHKODRA DHE MOTET” Vllimi II ,fq,444,  tregon per një studim të një Inxhinieri Austriak me emrin BRIOT  (të vitit 1910) , i cili kishte bërë një studim per Liqenin më të madh të Ballkanit,  ku shkrun se nga viti 1870 deri në vitin e studimit (1910 ), rritja e ujrave të Liqenit  kishte perzenë 12 mijë hektare tokë perreth tij. Dhe po të ulej niveli  i liqenit vetem 3 metra perfitohet perseri kjo sasi  toke…  Është per tu theksuar se studime të tilla ka edhe në ditet e sotme në mes specialisteve shqiptar dhe malazez. Gjithsesi  në bazë të studimeve të sotme  mesojmë se “Liqeni i Shkodres “ ka  një siperfaqe mesatare prej 368 km2, ku gjatsia është 45.2 km ,ndersa gjeresia mesatare  është 8.2 km ,por me maksimale deri në 26 km. Gjithashtu  thellsia e ujrave të liqenit shkon 7 deri në 10 metra, ndersa maksimalja është regjistruar ne 44 metra thellsi. Lartësia e Liqenit të Shkodres mbi nivelin e detit  është rreth 6 metër.  

LIQENI I SHKODRËS PAS VITIT 1913…!

Pas vitit 1913 si shumë troje etnike shqiptare edhe Liqeni i Shkodres  u nda padrejtesisht , ku sot vetem 149 km2 i perkasin shtetit Shqiptar, ndërsa 219 km2  i janë dhënë Malit te Zi. Natyrisht bashkë me  siperfaqen e Liqenit nën  Malin e Zi kanë mbetur brigjet përendimore të këtij  Liqeni që rrezatojnë  Histori qytetrimi dhe besimi autokton shqiptar, ku edhe sot që nga Kraja e deri në Vraninë e më gjërë  mund të gjinden themele dhe rrenoja Kishash,  Manastiresh dhe qendrash urbane që ndër shekuj i kanë shkaterruar baticat dhe zbaticat e  moteve… Ndërsa në Bregun  Lindore këto  monumente qytetrimi dhe besimi i kanë mbuluar ujrat e liqenit të rritura ndër mote e shekuj, por keto ujra nuk kanë mjegulluar kujtesen e banoreve të Malesisë së Madhe që edhe sot dinë të tregojnë për objekte  besimi, banimi e qytetrimi  që  Liqeni i ka perfshirë në gjirin e tij , të pakten që nga Hoti , Sterbeqi , Kopliku etjerë… Burimet kryesore të ujrave të Liqenit të Shkodres  vijnë nga Lumi Moraça, i cili ka  dy dege kryesore,atë të Zetes  dhe atë të Cemit  që formohet kryesisht nga  bashkimi i Cemit të Selces  me Cemin e Vuklit . Gjithashtu në ketë Liqen derdhen edhe  ujrat periodike të  Prronit ë Thate ,Rrjollit , të Sheut të Vrakes etjer. Influenca jo të vogla në nivelin e  Ujit të  Liqenit kanë edhe rreshjet  e tokave perreth në periullen e dimrit , vjeshtes e pranveres , si dhe burimet brenda Liqenit  si Syni i Sheganit  e  më gjërë.  Në ujerat e Liqenit rritet mjafte bimsi  nenujore  e cila ushqen gjallesat  ujore , kryesisht llojet e peshqeve që popullojne Liqenin tonë si ,  Krapi , Saraga (Gjuhca), Qefulli , Mlyshi , Kubla ,Ngjala, Karasi ( i kultivuar vonë) , por edhe me pakicë Trofta, Ballgjeri , Nila , Skorta e lloje të tjera  peshqish  janë pasuria më e madhe e Liqenit tone, ku studiues të ndryshem thonë se  popullata e peshqeve  në Liqen arrin ne rreth 45 lloje , por edhe me 12 lloje  të tjera që migrojnë nga deti Adriatik nëpërmjet Bunës. Bimsia për-rreth Liqenit  dikur ka qënë më e zhvilluar se sot , si me bimet njevjeçare, dhe ato drunore shumvjeçare , si Frashni i Ujit , Shelgu ,Verri, Mrina e tjer.   Masivi i ketyre bimve formonte një brez pyjor të mrekullueshem që kishte influencat e veta  (per mirë) në klimen  për-rreth, si dhe u siguronte një jetë më normale  shpendëve dhe kafsheve të egra të kesaj Zone. Mjerisht çmenduria socialist- kooperativiste  shkaterroi  pjesen më të madhe të pasurisë të bimsisë të bregut të Liqenit. Është pikrisht  ky  shkaterrim i ketij brezi bimorë  që ka  ndikuar në paksimin e llojeve të shpendëve dhe kafsheve të egra në ditet e sotme.   Sipas studiuesve mendohet se liqenin dhe brezat e tij të gjelbërta që e rrethonin e popullonin rreth 250 lloje shpendesh të egra, ku perveç Roses, Bajukes, Karabullakut e tjerave që gjinden edhe sot  dikur në bregun tonë të Liqenit  jetonte edhe Pelikani , që tani gjindet me pakicë thuajse vetëm në bregun perendimore që zotron Mali i Zi.. Gjithsesi per hirë të vertetës duhet të thënë se në paksimin e llojeve të  Shpendeve të Egra, por edhe të peshqeve  ka influencuar edhe gjuetia pa kriter e këtyre viteve të Demokracise, ndërsa fqinjet tanë Malazez në anen e tyre  nuk lejojnë gjuetin me mjete të shfarosjes në masë , si dhe në periudhen e shtimit… 

PAK NGA SYRI I SHEGANIT  

Në gjatësinë e Liqenit, në teritorin e Njësisë Administrative të Kastratit (rreth 32 km nga qytetit i Shkodres, dhe 15 km nga qyteti i Koplikut), ekziston një oaz me bukuri të jashtëzankonshme natyrore , me emrin e njhur popullor Syri i Sheganit.  Syri i Sheganit është një burim i madh karstik, që del vertikalisht në çarjet tektoniko-karstike dhe lidhet me dy burime të tjera të këtij lloji. Përveç Syrit të Sheganit aty pranë janë edhe dy hurdhana (pellg me ujë), të cilat formohen nga uji nëntoksorë. Si për të gjitha emertimet e trojeve tona, për prejardhjen e emertimit(toponimit , apo më sakt hidronimit), Syri i Sheganit ka gojdhënë popullore në formë legjende që “qarkullon edhe sot në popullësinë e Kastratit e më gjërë, e cila na “tregon” se shumë kohë më përpara, një udhëtar vjen me varkën e tij, natën vonë në këtë zonë dhe kërkon strehim në një nga shtëpitë  ku sot ndodhen tre gropat. Mendohet që këto tre gropa kanë qenë shtëpitë e tre vëllezërve. Dy vëllezërit e parë nuk ia hapën derën, vetëm vëllai i tretë, ku sot është syri i Sheganit e priti atë në shtëpi. Sipas gojëdhënës vëllai i tretë mendohet se e ka pasur emrin Shegan dhe prandaj sot vendi quhet Syri i Sheganit, për shkak të formës që ka dhe se më parë kjo gropë ka qenë shtëpia e Sheganit. Sipas gojëdhënës theksohet se udhëtari i mallkoj dy vëllezërit e tjerë, dhe si rezultat i mallkimit shtëpia e tyre u kthye në hurdhanë Ndërkohë Syri i Sheganit është formuar më vonë si gropë, si pasojë e erozionit të tokës. Uji i burimit del nga një oxhak karstik me thellësi mbi 25 metër duke krijuar ne forme ovale disa ngjyra nga e kaltra e deri në ngjyrën e gjelbërt të thellë dhe me një ujë shumë të ftohët (sit ë frigoriferit)…. 

LIQENI I SHKODRËS “SOT” 

Prej kohesh “degjojmë” se Liqeni i Shkodres “bëhët” PARK KOMBETAR,  çfarë do të thotë ruajtje dhe kujdesje për Liqenin  dhe brigjet për-rreth së bashku me brezin e bimsisë që e rrethon. Sigurisht ky administrim i perket “partneritetit” shtet-komunitet, gjë që është edhe në favor të zhvillimit e mirqenies të banorëve autokton të trojeve tona që kanë lidhje dhe kontakt me  Liqenin e Shkodres. Liqeni i Shkodres dhe për-rreth tij mund të shfrytezohen për qellime : Turizmi , Gjuetie të  kontrolluar , transporti  ujore, shfrytezim me ligje e rregulla  të bimsisë për gjatë bregut të Liqenit. Por mbi të gjitha ruajtja dhe mirmbajtja e Liqenit dhe Bregut të tije do të mundesojnë  frekuentimin e  Liqenit si vend pushimi e plazhi për vendas e të huaj të ndryshem , e pse jo edhe per turistet që preferojnë ujerat e ëmbla.. Gjithashtu   duke u ruajtur  bimsinë për-rreth liqenit krijohet një  mikroklimë , apo klimë e pershtateshme edhe per pushues me probleme të ndryshme shëndetësore…  Në tërë gjatsinë e Bregut të Liqenit (  Pjeses Lindore ) që nga Hoti , Kastrati , Buza e Ujit , Kopliku, Vraka e deri në Shirokë  në keto vite janë  ndertuar e po ndertohen objekte të ndryshme  private, ( restorante, hotele, bufe e deri resorte…). Ndërtimet e deritanishme e ato në vazhdim paralajmrojnë  se Liqeni i Shkodrës  me brigjet e tij  do të jenë  në të ardhmen  një parajsë për vendasit e veçanarisht për Turistet , si dhe një  burim i pashtershem të ardhurash për banoret që popullojnë trojet perreth  Liqenit, si ato të Malesisë së Madhe, Shkodres etjerë, duke perfshire edhe trojet shqiptare të ndara padrejtesisht  nga Europa e vjeter në shekujt e kaluar…  

Filed Under: Sociale Tagged With: Ndue Bacaj

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 40
  • 41
  • 42
  • 43
  • 44
  • …
  • 75
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • Potret kushtuar guximtarit të përndjekur Qemal Agaj
  • Shqipëria Nuk Ka Nevojë të Bëhet Singapor — Ka Nevojë të Bëhet Baltike
  • “PRIJATARËT E LAVDISË” – POEZI NGA VALBONA AHMETI
  • Gjuhën shqipe nuk e humb Norvegjia, e humbim ne në shtëpi
  • Një letër – Dy intelektualë – Tri dekada më vonë
  • Propaganda…
  • 𝐃𝐢𝐩𝐥𝐨𝐦𝐚𝐜𝐢𝐚 𝐞 𝐒𝐞𝐧𝐭𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐞𝐯𝐞 𝐌𝐢𝐝𝐢𝐬 𝐊𝐨𝐦𝐛𝐞𝐯𝐞: 𝐑𝐢𝐤𝐭𝐡𝐢𝐦𝐢 𝐢 𝐍𝐣𝐞𝐫𝐞̈𝐳𝐢𝐦𝐢𝐭 𝐧𝐞̈ 𝐧𝐣𝐞̈ 𝐁𝐨𝐭𝐞̈ 𝐊𝐨𝐧𝐟𝐥𝐢𝐤𝐭𝐮𝐚𝐥𝐞
  • LËVIZJA KOMBËTARE – NGA AUTONOMIA TE PAVARËSIA E SHQIPËRISË
  • “VATRA” në Boston ju fton në “Albanian Boston Community Center” më 17 janar 2026
  • NGA NJË KOLONI DE FACTO NË NJË KOLONI DE JURE
  • ADEM DEMAÇI, JO THJESHT FIGURË E REZISTENCËS, POR KATEGORI KONCEPTUALE E SHTETFORMIMIT
  • Roli i gazetës “Arnavud/Shqipëtari” në formimin e vetëdijes kombëtare te shqiptarët përballë politikave turqizuese të xhonturqve
  • Si investonte Serbia në thellimin e përçarjeve ndërmjet udhëheqësve shqiptarë dhe në shkëputjen e tyre nga ndikimi austro-hungarez
  • Marrëdhëniet e Gjergj Kastriotit – Skënderbeut me Republikën e Venedikut sipas dokumenteve të Arkivit Apostolik të Vatikanit, Arkivit të Shtetit të Venedikut dhe burimeve historike botërore
  • “U SHKEPUT NJE METEOR POR ZJARRI MBETET ZJARR…!”

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT