Mihal Ciko
Gazetar/
Pjesa II e trilogjisë mbi gjuhën dhe diasporën shqiptare/
Në një kohë kur shqipja po zbehet gjithnjë e më shumë në diasporën shqiptare, ekziston një përjashtim domethënës që nuk mund të injorohet: diaspora kosovare. Në shumë vende të Europës dhe më gjerë, kosovarët vazhdojnë ta flasin, ta transmetojnë dhe ta mbrojnë shqipen edhe te brezat e rinj.
Kjo nuk është rastësi. Është pasojë e historisë.
Për kosovarët, gjuha shqipe nuk ka qenë kurrë e vetëkuptueshme. Ajo është ndaluar, përjashtuar dhe përndjekur. Ka qenë shenjë identiteti, por edhe arsye ndëshkimi. Pikërisht për këtë arsye, shqipja nuk u përjetua si diçka që “do të ishte aty gjithmonë”.
Kur një komunitet e kupton se gjuha mund t’i merret, ai mëson edhe ta ruajë.
Diaspora kosovare nuk e mori shqipen me vete si element folklorik, por si vijë mbrojtjeje.
Familja si bastion i shqipes
Në diasporën kosovare, familja mbetet hapësira kryesore e gjuhës. Shqipja flitet në shtëpi, në komunikimin e përditshëm, në marrëdhënien prind–fëmijë. Kalimi në gjuhën e vendit pritës ndodh, por jo duke zëvendësuar shqipen.
Kjo nuk është thjesht zgjedhje personale. Është normë e heshtur komunitare. Prindi që nuk ua transmeton fëmijëve shqipen nuk shihet si “modern”, por si i shkëputur.
Në këtë kuptim, familja kosovare në diasporë funksionon si institucion gjuhësor, jo si hapësirë e paqëndrueshme.
Komuniteti që e mban gjuhën gjallë
Ndryshe nga shumë pjesë të diasporës shqiptare, diaspora kosovare ka ndërtuar struktura reale: shkolla shqipe, shoqata aktive, media komunitare, aktivitete të rregullta kulturore dhe fetare.
Shqipja nuk mbetet vetëm brenda mureve të shtëpisë. Ajo dëgjohet, përdoret dhe normalizohet në hapësira publike. Kjo i jep gjuhës funksion shoqëror dhe e bën pjesë të jetës së përditshme të fëmijëve.
Një gjuhë që ka hapësirë publike, ka të ardhme.
Ideologjia e rezistencës
Në thelb të këtij modeli qëndron një ideologji e qartë: shqipja nuk negociohet. Nuk justifikohet, nuk relativizohet, nuk shtyhet për më vonë.
Mesazhi është i thjeshtë:
“Nëse humbim gjuhën, humbim veten.”
Kjo vetëdije nuk është produkt i fushatave apo strategjive shtetërore. Është përvojë e jetuar. Dhe pikërisht për këtë arsye është e fortë.
Shembulli i diasporës kosovare rrëzon një nga justifikimet më të përdorura: se asimilimi gjuhësor është i pashmangshëm. Nuk është.
Dallimi nuk qëndron te vendi ku jeton diaspora, por te mënyra si e koncepton gjuhën: si barrë, apo si vijë mbrojtjeje.
Diaspora kosovare tregon se ruajtja e shqipes është e mundur edhe larg atdheut, edhe nën presion të fortë integrimi. Kërkon vetëdije, strukturë dhe bindje.
Në një kohë kur flitet shumë për diasporën shqiptare, ndoshta është momenti të shikojmë aty ku gjuha nuk po humbet – dhe të pyesim veten pse.
Sepse një diasporë që mbron gjuhën, mbron edhe të ardhmen e saj.