Nga: Ramiz TAFILAJ
Hjuston Teksas SHBA, 16 janar 2026/
Në Hagë sot nuk po zhvillohet thjesht një proces gjyqësor. Po zhvillohet një betejë për narrativën e luftës së Kosovës. Në bankën e të akuzuarve nuk janë vetëm katër individë – është vetë legjitimiteti i rezistencës shqiptare kundër një regjimi që përdori represionin, dëbimin masiv dhe krimin sistematik si mjete politike. Për shumë qytetarë të Kosovës, kjo nuk është më çështje e fajësisë apo pafajësisë individuale. Është çështje e drejtësisë selektive. Është çështje e barazisë përballë ligjit. Dhe është çështje e dinjitetit kombëtar.
Le ta themi hapur: sot në Dhomat e Specializuara po gjykohen vetëm ish-udhëheqës shqiptarë të luftës. Nuk ka një mekanizëm të ngjashëm të dedikuar për strukturat shtetërore serbe që operuan në Kosovë. Nuk ka një gjykatë të posaçme për zinxhirin komandues që zbatonte politika të spastrimit etnik.
Po, individë serbë janë gjykuar në procese të tjera ndërkombëtare. Por këtu është thelbi i kritikës: për Kosovën u krijua një mekanizëm i veçantë, i personalizuar, i ndërtuar ekskluzivisht për të hetuar dhe ndjekur penalisht vetëm njërën palë të konfliktit.
A ishte lufta në Kosovë konflikt mes dy palëve të barabarta? Apo ishte përballje mes një aparati shtetëror të organizuar dhe një popullsie që kërkonte mbijetesë?
Nëse forcat serbe përdorën zhvendosjen masive, terrorin dhe vrasjet sistematike si mjet presioni politik, pse sot nuk ekziston një strukturë e njëjtë, me të njëjtën energji dhe përkushtim, për të hetuar përgjegjësinë shtetërore serbe?
Kjo është arsyeja pse shumë qytetarë e shohin procesin në Hagë si thellësisht të njëanshëm.
Dhomat e Specializuara u krijuan mbi bazën e raportit të paraqitur nga Dick Marty, raport që tronditi opinionin publik me akuza për trafikim organesh dhe krim të organizuar në nivelet më të larta të UÇK-së.
Por sot, në aktakuzat konkrete, akuza për trafikim organesh nuk qëndron.
Mekanizmi u ngrit mbi një narrativë të caktuar, ndërsa gjykimi po zhvillohet mbi një tjetër bazë.
Kjo ngre një pyetje legjitime: nëse themeli moral dhe politik i krijimit të kësaj gjykate ishte raporti i Marty-t, dhe nëse akuzat kryesore të atij raporti nuk janë pjesë e aktakuzës aktuale, mbi çfarë qëndron sot legjitimiteti i këtij mekanizmi?
Më tej, një pjesë e madhe e materialeve që përmenden në debat publik thuhet se burojnë nga arkiva dhe struktura serbe – nga i njëjti aparat shtetëror që ishte palë në konflikt. Edhe nëse juridikisht çdo provë duhet shqyrtuar, politikisht kjo krijon një hije të rëndë: a po gjykohen shqiptarët mbi dokumente të hartuara nga kundërshtari i tyre në luftë? Nëse kjo është e vërtetë, atëherë kemi të bëjmë me një paradoks të rrezikshëm: makineria shtetërore që dikur akuzohej për represion, sot shihet si burim materiali për ndërtimin e aktakuzave.
Dhomat e Specializuara janë pjesë e sistemit juridik të Kosovës. Ato u themeluan me ndryshime kushtetuese. Pra, juridikisht janë gjykatë e Kosovës.
Por pse në sallat e gjyqit nuk qëndron stema e Republikës së Kosovës? Pse dokumentet shpesh nuk reflektojnë qartë identitetin institucional të shtetit që i ka themeluar? Pse qytetari i Kosovës, kur sheh pamjet nga Hagë, nuk e ndien se kjo është gjykata e vendit të tij?
Një gjykatë që buron nga Kushtetuta e Kosovës, por që nuk mban simbolet e saj, krijon përshtypjen e një strukture të shkëputur nga sovraniteti që pretendon ta përfaqësojë. Simbolet shtetërore nuk janë dekor – ato janë shenjë autoriteti dhe përgjegjësie.
Nëse kjo është gjykatë e Kosovës, ajo duhet ta mbajë identitetin e saj pa ekuivok.
Një nga pikat më të debatueshme është ekzistenca e një zyre ndërlidhëse në Beograd. Një gjykatë që juridikisht është e Kosovës, që operon në Hagë, por që ka përfaqësi në kryeqytetin e shtetit me të cilin Kosova ka qenë në luftë.
Argumenti formal është bashkëpunimi për prova. Por simbolika politike është e fortë dhe e pakëndshme. Për shumë qytetarë, kjo duket si një përmbysje logjike: një mekanizëm që duhet të forcojë sovranitetin e Kosovës, funksionon edhe brenda territorit të shtetit që mohon atë sovranitet.
Kjo nuk është vetëm çështje teknike. Është çështje perceptimi, besimi dhe dinjiteti institucional.
Në këtë proces po gjykohen figura që për shumë shqiptarë simbolizojnë rezistencën: Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi.
Askush nuk duhet të jetë mbi ligjin – ky është parim universal. Por asnjë proces nuk duhet të jetë mbi dyshimin publik. Kur paraburgimi zgjat me vite, kur aktakuzat ndryshojnë në thelb nga narrativa fillestare, kur gjykata perceptohet si e njëanshme, atëherë lind pyetja: a kemi të bëjmë me drejtësi apo me menaxhim politik të historisë?
Legjitimiteti nuk buron vetëm nga vota e parlamentit. Ai buron nga besimi i qytetarëve. Dhe sot, për një pjesë të madhe të shoqërisë në Kosovë, ky besim është i thyer.
Kur një gjykatë krijohet nën presion ndërkombëtar, kur operon jashtë territorit të vendit, kur nuk mban simbolet e shtetit që e ka themeluar, kur ka përfaqësi në Beograd dhe kur gjykon vetëm një palë të konfliktit – atëherë kritika nuk është vetëm emocionale. Ajo është politike, morale dhe juridike.
Si autor i këtij teksti, e them qartë: Dhomat e Specializuara, në këtë formë dhe në këtë mënyrë funksionimi, e kanë humbur legjitimitetin moral në sytë e një pjese të madhe të qytetarëve të Kosovës. Një mekanizëm që nuk bind popullin për paanshmërinë e tij, nuk mund të shërbejë si themel i drejtësisë.
Nëse procesi vazhdon të perceptohet si selektiv dhe i ndërtuar mbi balanca politike, atëherë ai nuk e forcon shtetin e Kosovës – e dobëson atë.
Nëse nuk provohet fajësia me standarde të pakontestueshme dhe të barabarta, atëherë lirimi i të akuzuarve duhet të jetë i plotë dhe i qartë. Jo si kompromis politik, por si akt drejtësie.
Kosova nuk kërkon imunitet për askënd. Por nuk mund të pranojë një drejtësi që duket e njëanshme. Sepse drejtësia selektive nuk është drejtësi – është padrejtësi me vulë zyrtare.
Dhe një padrejtësi e tillë, sado e sofistikuar, nuk mund të mbijetojë përgjithmonë përballë së vërtetës dhe ndërgjegjes së një populli.