Alketa Burimi/
Dielli i Floridës frymon çdo mëngjes si një mik i vjetër — i ngrohtë dhe i heshtur, që zgjon butësisht pa kërkuar asgjë. Në mesditë ndizet më fort, si një pasion që nuk pyet, ndërsa në perëndim flet me shpirtin — me ngjyrat që shkrijnë horizontin dhe me heshtjen që përkulet mbi palma, si një premtim që kthehet çdo mbrëmje. Një spektakël i butë që na thotë natën e mirë me gjuhën e dritës që shkon të pushojë. Ajo kishte mbërritur nga Shqipëria — një vend i vogël në Europë, ku fjala peshon si gur dhe nderi vlen më shumë se pasuria. Këtu, në një tokë të re, gjithçka duhej të niste sërish. Dhe kjo e trazonte — në heshtje. Një valixhe, disa fjalë të huaja dhe një ajër që nuk i përkiste. Ajo mbante brenda një botë të tërë — një univers që priste të zbulohej. Nuk ishte vetëm. Ishte thjesht… ende e pashfaqur.
Në aeroport, kur i thanë “Welcome,” ajo buzëqeshi. Por nuk ishte gati. U ndie e zbrazët për një çast, si një fjalë që nuk gjen kuptim në një fjali të re. Në supermarkete, kërkonte qumështin, por humbiste ndër raftet.
Në klasë, kur përmendnin Shakespeare, ajo ndjente mungesën e Fishtës — poetit që i kishte dhënë zë shpirtit shqiptar. Ky trazim nuk bërtiste, por gërryente nga brenda. Vinte nga një vend ku dritaret hapen përballë diellit, ku mikpritja është ligj i pashkruar dhe rrënjët rrinë thellë, edhe kur fryn largësia. Aty kishte lënë kujtime, një shtëpi që flet pa zë, ëndrra që murmurisin në shqip.
Në çdo çast të vetmisë së saj, ajo ndiente: drita që e rrethonte ishte e re, por e brishtë. Nuk mund ta fshinte dritën që sillte vetë — një dritë e ngrohtë dhe e qetë, që s’kishte nevojë të fliste për të ndriçuar. Por Naples-i e përkëdhelte me qetësinë e vet: perëndime të buta, lagje të gjelbra, ajër që nuk ngutet. Palmat — hijerënda, të heshtura, si roje të një paqeje të brishtë. Lulet, të bukura në mënyrën e tyre të qetë, sikur i thoshin pa fjalë:
“Mos guxo të më këpusësh — më shijo.”
Ky qytet nuk të fton me zhurmë, por me dritë që vjen ngadalë. Dhe ajo filloi të ndiente ngrohtësi — jo zëvendësim, por praninë e diçkaje të re që nuk e fshinte atë që mbante brenda.
Në atë qetësi, ajo e kuptoi:
e mbante Shqipërinë mbi supe — si një mantel të padukshëm, të endur me fije kujtese e krenarie. Një mantel që nuk ngroh trupin, por shpirtin; që nuk rëndon, por mbron.
Në korridoret e qeta të kolegjit, jehona e hapave të saj trazonte një qetësi delikate.
Shikime. Hamendësime.
Pastaj, pa u kërkuar, ndodhi:
“Një grua nga Europa…”
Çfarë e bënte ndryshe?
Ndoshta mënyra si qëndronte.
Eleganca e saj nuk ishte pamje — ishte prani.
Një fustan vere, poshtë gjurit — i thjeshtë, por me klasë.
Sandalet me taka trokisnin lehtë nëpër korridore,
duke thyer heshtjen jo me zhurmë,
por me butësi.
Dhe zëri i saj?
I qetë — si një prani që nuk imponon.
Në klasën e anglishtes, ajo ulej mes të panjohurve —
fytyra të lodhura, por plot gjallëri.
Zëra nga brigjet e Amerikës Latine.
Ata mbanin më shumë se libra —
mbanin peshën e ditës.
Naples ishte i bukur, por i kushtueshëm.
Jeta këtu nuk të përkëdhelte.
Ajo mbeti e heshtur,
e prekur nga ironia e jetës.
Hodhi vështrimin mbi fustanin e saj të çelët,
sandalet e zgjedhura me kujdes.
Nuk kërkonte të binte në sy —
por natyra e saj binte në sy vetë.
Eleganca nuk është pozë.
Është mënyra për të mos humbur veten.
Dhe aty, në atë korridor,
të gjithë ishin për të njëjtin qëllim:
të mësonin anglisht.
Por secili sillte me vete
gjuhën e vet të padukshme.
“Where are you from?”
Ajo u skuq lehtë, por buzëqeshi me qetësi:
“From a small country with a beautiful name — Albania. In Europe.”
Në atë buzëqeshje kishte më shumë se një përgjigje — kishte një qëndresë që nuk mburret, por që qëndron.
Shqipëria nuk ishte vetëm në hartë; ajo rrinte mes rrahjeve të zemrës së saj, si një këngë që nuk harron.
Ditët kaluan. Heshtja u kthye në bisedë.
Një djalë hapi hartën në telefon.
“Where is Albania again?”
Ajo tregoi një pikë pranë Adriatikut, përballë Italisë, dhe nisi të fliste — jo për të bindur, por për të shpalosur një copë shpirt.
Tregoi për byrekun me djathë e spinaq, për verën që pihet me miq, për dasmat që zgjasin tri ditë.
“Albanian table — a place where stories are shared with the heart.”
Pastaj foli për Shqipërinë…
Jugu me riviera që magjepsin, Gjirokastra — qytet i gurit e legjendës; Berati — qytet dritaresh që përqafohen; Vlora, ku deti këndon lirinë; Korça — Parisi i vogël që vishet me art.
Qendra — Tirana që rreh si zemër për të rinjtë, Durrësi, qyteti që sheh nga deti dhe nga koha.
Dhe Veriu… male legjendare, gra me sy të pastër si Valbona — një lumë i kristaltë në Alpet e Veriut të Shqipërisë.
Ata e dëgjonin në heshtje. Pastaj një zë:
“Miss Albania… what are you doing here?”
(Kështu e kishte pagëzuar mësuesja e anglishtes — një zonjë në moshë, avokate me profesion. Kur merrte mungesat, nuk e thërriste me emër, por gjithmonë: Miss Albania.)
Ajo qeshi lehtë dhe tha:
“Gabove… jam thjesht një grua nga Albania — jo Miss Albania. Nuk vij nga ndonjë faqe bukurie.”
Dhe ata qeshnin me mirësi, si dy botë që mësojnë të kuptohen.
Mësimi në Shkollën Shqipe – Naples, Florida
Dhe një ditë, aty, pa e planifikuar, pa ceremoni,
fjala “mësim” mori formë tjetër. Deri atëherë kishte qenë studente — duke u përshtatur me tinguj që ende nuk i përkisnin plotësisht. Por pikërisht në atë proces, e kuptoi se diçka brenda saj po mungonte. Jo gjuha që po mësonte, por gjuha që nuk mund të lihej e heshtur.
Dhe kur e ndjeu këtë mungesë, roli ndryshoi natyrshëm.
Nuk hyri në një klasë si mësuese.
Hyri si dikush që mbante një gjuhë në duar —
të brishtë, të bukur, të rrezikuar nga harresa.
Në Naples, Florida,
mes fëmijësh që flisnin anglisht me shpejtësi
dhe shqipen me ndrojtje, e kuptoi se gjuha nuk më kishte ndjekur rastësisht.
Ajo kishte ardhur me të, sepse kishte nevojë të flitej.
Që kur filloi t’u mësojë fëmijëve shqip,
shpesh i kapnin të qeshurat —
ata gabonin në shqip,
dhe ajo në anglisht.
Te shkronja “Gj”, gjinkalla,
fjala i mungoi.
Atëherë foli me tingull —
dhe fëmijët qeshën pa fund.
Ata e ndienë himnin shqiptar me zemër,
edhe pse nuk e dinin ende në shqip.
S’kishte gëzim më të madh kur shikonte sytë e tyre të ndezur në dritë.
U mësoi fëmijëve shkronjat, por në të vërtetë u mësoi rrënjët.
U thoshte si quhet “nënë”,
si tingëllon “atdhe”,
dhe pse fjala “zemër” nuk përkthehet plotësisht.
Nuk u kërkoi perfeksion.
U kërkoi ndjesi, lidhje, kujtesë.
Në sytë e tyre pa Shqipërinë e nesërme —
jo si territor, por si vazhdimësi.
Të edukosh një fëmijë në gjuhën e tij ështe të mbjellësh rrënjë që nuk i shkul dot
as koha, as largësia.
Dhe kuptoi se manteli që mbante mbi supe
nuk ishte më vetëm i saj.
Ishte trashëgimi.
Epilog – Zëri im në heshtje
Sot, ajo nuk ishte më e huaja. Ishte ajo që gabonte në anglisht dhe qeshte me zemër. Kishte ardhur me një valixhe të lehtë dhe me një shpirt që nuk kishte frikë të ishte vetvetja.
Një ditë, dikush lexoi një pasazh të saj pa e ditur që ishte i imi dhe tha:
“Ka diçka ndryshe këtu… një zë që flet në heshtje.”
Atëherë u bë e qartë: disa gra nuk kërkojnë vëmendje.
Në heshtjen e tyre ka forcë.
Në butësinë e tyre ka dinjitet.
Rrënjët e mia nuk ishin më kujtim, por pjesë e këtij dheu të ri.
Sepse edhe mes të panjohurve, mbeta ajo që isha —
një grua shqiptare që mban Shqipërinë mbi supe.
Naples, Florida — një magji e papritur.
Një copë Shqipëri e fshehur mes palmave.
Një vend ku lulëzova — por me rrënjë nga dheu im.
Sepse edhe në heshtje, një grua që mban Shqipërinë në shpirt, flet me gjithë botën.
Ato janë gjithandej…
> Ajo që mban shallin e nënës në Paris, si kujtim.
Ajo që pastron shkallët në Athinë, por i reciton djalit vargje shqip.
Ajo që fshin pluhurin në Berlin, por jo emrin e vet.
Ajo që kërcen vallen e vetme në kuzhinë në Oslo, si akt krenarie.
Ajo që ka lindur në Bronx, por i dridhen buzët kur dëgjon emrin e gjyshes.
Ajo që shkruan letra çdo natë në shqip, jo për t’ia dërguar dikujt, por për të mos humbur vetveten.
Janë të heshtura, por të pranishme.
Të huaja, por rrënjë të vetes.
Dritë — edhe kur nuk flasin.
Gra shqiptare.
Një atdhe mbi supe.
Pa pasaportë.