Si Marrëveshja e vitit 2023 dhe koncepti i vetëmenaxhimit për komunitetin serb po formojnë sfidat dhe mundësitë e integrimit evropian, ndërsa reflektojnë perceptimet e opinionit publik në Kosovë.
Marrëveshja e Ohrit e vitit 2023 është një hap kyç drejt normalizimit të marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë, ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian. Një nga pikat më të diskutueshme është koncepti i “vetëmenaxhimit” për komunitetin serb, i cili synon të sigurojë pjesëmarrjen e pakicës në vendimmarrje dhe ruajtjen e identitetit kulturor dhe gjuhësor. Ky koncept mbështetet në standardet evropiane për të drejtat e pakicave. Megjithatë, interpretimi i tij ka ngjallur dilema dhe shqetësime në opinionin publik kosovar, sidomos përsa i përket kufijve të qartë të kompetencave dhe mundësisë që ato të perceptohen si një formë e strukturave paralele shtetërore.
Opinion publik ka reflektuar qëndrime të përziera. Një pjesë e qytetarëve e sheh marrëveshjen si një mundësi për stabilitet dhe integrim evropian, ndërsa të tjerë shprehin dyshim dhe shqetësim për sovranitetin territorial të Kosovës. Këto qëndrime lidhen jo vetëm me përvojën historike dhe tensionet në komunat me shumicë serbe, por edhe me mungesën e informacionit të qartë mbi mënyrën e zbatimit të vetëmenaxhimit. Në këtë kontekst, perceptimi i publikut nuk është thjesht pasiv; ai krijon presion mbi institucionet për të interpretuar dhe zbatuar marrëveshjen në mënyrë që ruhet ekuilibri midis të drejtave të pakicave dhe sovranitetit shtetëror.
Koncepti i vetëmenaxhimit dhe Marrëveshja e Ohrit janë gjithashtu pjesë e një procesi më të gjerë diplomatik. Standardet evropiane, si Konventa Evropiane për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare dhe Kartat Evropiane të Gjuhëve Rajonale, synojnë të garantojnë përdorimin e gjuhës, pjesëmarrjen në vendimmarrje dhe ruajtjen e identitetit të pakicave. Bashkimi Evropian e ka vendosur zbatimin e Marrëveshjes si pjesë të procesit të integrimit rajonal, duke e lidhur atë me avancimin diplomatik të Kosovës dhe Serbisë. Në këtë mënyrë, vetëmenaxhimi shërben si një instrument për stabilitet dhe përputhje me standardet evropiane, por kërkon gjithashtu komunikim të qartë dhe edukim të opinionit publik, që të shmangen keqinterpretimet dhe tensionet sociale.
Marrëveshja e Ohrit dhe vetëmenaxhimi i komunitetit serb përfaqësojnë një kombinim të sfidave diplomatike dhe mundësive integruese. Për suksesin e saj, institucionet duhet të veprojnë me transparencë dhe dialog, duke e informuar qytetarinë dhe duke e përfshirë atë në proces. Opinioni publik nuk është thjesht një pasqyrë e shqetësimeve qytetare, por një indikator i qëndrueshmërisë së procesit dhe suksesit diplomatik të vendit. Vetëm përmes bashkëpunimit midis institucioneve, komuniteteve dhe qytetarëve mund të sigurohet që Marrëveshja të shërbejë si një hap i qëndrueshëm drejt stabilitetit dhe integrimit evropian të Kosovës.
Prof.dr.Nijazi Halili