“Kosova është vendi më proamerikan në botë, por edhe Amerika është vendi më pro-Kosovë në botë”.

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA

Marrëdhëniet ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Republikës së Shqipërisë dhe Republikës së Kosovës përbëjnë një nga shembujt më domethënës të partneritetit strategjik në historinë moderne të marrëdhënieve ndërkombëtare. Nëse shumica e aleancave ndërmjet shteteve ndërtohen mbi interesa të përkohshme politike, ekonomike ose ushtarake, aleanca amerikano-shqiptare është ndërtuar mbi themele shumë më të thella dhe më të qëndrueshme: lirinë, demokracinë, dinjitetin njerëzor, sundimin e ligjit, respektimin e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut, si dhe besimin e ndërsjellë.

Rrallëherë në historinë e marrëdhënieve ndërkombëtare hasen raporte kaq të qëndrueshme, kaq miqësore dhe kaq të mbështetura mbi vlera universale, sa marrëdhëniet ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe dy shteteve shqiptare. Këto marrëdhënie nuk janë produkt i rastësisë, por rezultat i një historie të gjatë bashkëpunimi, solidariteti dhe mbështetjeje reciproke.

Nga mbrojtja që Presidenti Woodrow Wilson i bëri shtetit shqiptar pas Luftës së Parë Botërore, te roli vendimtar i Presidentit Bill Clinton dhe i NATO-s në çlirimin e Kosovës, e deri te mbështetja e vazhdueshme e administratave amerikane për konsolidimin e demokracisë dhe integrimin euroatlantik të Shqipërisë dhe Kosovës, Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë qenë dhe mbeten aleati më i madh dhe miku më besnik i shqiptarëve.

I. RRËNJËT HISTORIKE TË MARRËDHËNIEVE AMERIKANO-SHQIPTARE

Emigracioni shqiptar në SHBA; Roli i Fan S. Nolit dhe Faik Konicës;Federata Panshqiptare “Vatra”; Gazeta “Dielli”;Kontributi i diasporës shqiptaro-amerikane në afirmimin e çështjes kombëtare shqiptare.

II. PRESIDENTI WOODROW WILSON DHE MBROJTJA E SHTETIT SHQIPTAR

Konferenca e Paqes në Paris;Kundërshtimi i copëtimit të Shqipërisë; Parimi i vetëvendosjes së popujve;Rëndësia historike e qëndrimit të Wilsonit për kombin shqiptar.

III. MARRËDHËNIET SHQIPËRI-SHBA GJATË SHEKULLIT XX

Vendosja e marrëdhënieve diplomatike;Periudha e Luftës së Ftohtë; Rënia e komunizmit;Mbështetja amerikane për tranzicionin demokratik në Shqipëri.

IV. AMERIKA DHE ÇËSHTJA E KOSOVËS

Shpërbërja e Jugosllavisë;Paralajmërimi i Li Presidentit George H. W. Bush;Aktivizimi i diplomacisë amerikane;Masakra e Reçakut si pikë kthese.

V. PRESIDENTI BILL CLINTON DHE NDËRHYRJA E NATO-S

Roli i Presidentit Bill Clinton;

Madeleine Albright, Richard Holbrooke, Wesley Clark dhe William Walker;Ndërhyrja humanitare e NATO-s;Çlirimi i Kosovës;Rëndësia juridike dhe morale e ndërhyrjes.

VI. SHBA-JA DHE PAVARËSIA E REPUBLIKËS SË KOSOVËS

Deklarata historike e Presidentit George W. Bush në Tiranë;Shpallja e pavarësisë së Kosovës;Njohja e menjëhershme nga SHBA-ja;Mbështetja për konsolidimin e shtetit të Kosovës.

VII. SHQIPËRIA SI ALEATE STRATEGJIKE E SHBA-SË

Anëtarësimi në NATO;Partneriteti në fushën e sigurisë;Kontributi në misionet paqeruajtëse;Rëndësia gjeostrategjike e Shqipërisë.

VIII. DIASPORA SHQIPTARO-AMERIKANE DHE LOBIMI NË UASHINGTON

Joseph DioGuardi dhe Shirley Cloyes DioGuardi;Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane;Kongresi amerikan;Roli i komunitetit shqiptaro-amerikan.

IX. ORIENTIMI EUROATLANTIK I SHQIPËRISË DHE KOSOVËS

NATO dhe Bashkimi Evropian;Partneriteti strategjik me SHBA-në; Demokracia dhe sundimi i ligjit; Siguria rajonale.

X. ALEANCA AMERIKANO-SHQIPTARE NË SHEKULLIN XXI

Bashkëpunimi ekonomik;Investimet strategjike;Energjia dhe infrastruktura;Teknologjia dhe inteligjenca artificiale;Arsimi, shkenca dhe inovacioni;Siguria kibernetike dhe mbrojtja.

XI. ALEANCA SHBA–SHQIPËRI–KOSOVË NË KRAHASIM ME ALEANCAT E TJERA BOTËRORE

SHBA–Britania e Madhe;SHBA–Izraeli;SHBA–Japonia; Franca–Gjermania;Veçantia historike, morale dhe emocionale e aleancës amerikano-shqiptare.

Në historinë moderne të kombeve ekzistojnë aleanca të fuqishme dhe partneritete strategjike me rëndësi të jashtëzakonshme. Megjithatë, rrallëherë hasen marrëdhënie të ndërtuara mbi kaq shumë besim, mirënjohje, sakrifica dhe vlera të përbashkëta sa marrëdhëniet ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Republikës së Shqipërisë dhe Republikës së Kosovës.

Për shqiptarët, Amerika është simbol i lirisë, demokracisë dhe drejtësisë. Për Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Shqipëria dhe Kosova përfaqësojnë partnerë të besueshëm dhe një histori suksesi të politikës së jashtme amerikane në Evropën Juglindore.

Prandaj, aleanca ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Republikës së Shqipërisë dhe Republikës së Kosovës mund të konsiderohet, me plot të drejtë, si një nga aleancat më të fuqishme, më të qëndrueshme dhe më të veçanta në historinë moderne të marrëdhënieve ndërkombëtare dhe në rruzullin tokësor.

Ajet Delaj/

Nuk dëshiroj të ndalem shumë në shkaqet se përse po protestojnë shqiptarët, pasi barra e arsyeve është aq e gjatë sa nuk do të mjaftonte një roman i tërë. Nëse duam vërtet të themi diçka për arsyet, duhet të nisemi nga e kundërta, pra çfarë kanë lënë pa bërë sunduesit antishqiptarë të 36 viteve të fundit, e po të doni mund të themi përgjatë 81 viteve të fundit, pasi nuk kanë lënë gjë pa bërë në kurriz e në dëm të Shqipërisë dhe shqiptarëve.

Ajo çfarë dua të theksoj në këtë shkrim të shkurtër është dëmi që duan të lënë pas establishmenti i korruptuar i Tiranës në prag të theqafjes së tyre, ekzaktësisht atë çfarë bëri ideatori dhe tutori i tyre në fundin e theqafjes së tij në vitin 1990, kur shqiptarët shpresonin aq shumë. Është shumë interesante se si këto dy situata apo momente historike për Shqipërinë dhe shqiptarët ngjajnë aq shumë në vizion, shpresë dhe ëndrra, por edhe në tentativat e forcave të errësirës për ta lënë të keqen mes nesh, duke tentuar hapur t’i varrosin këto shpresa dhe ideale.

Fatkeqësisht, në tentativën e parë të shqiptarëve për të lënë pas errësirën komuniste, misionarët e saj, me Ramizin në krye, ia dolën jo pa sukses në misionin dhe projektin e tyre për të mbajtur përsëri në duart e tyre të ardhmen e shqiptarëve. Prandaj jemi sot këtu ku jemi dhe shqiptarët kanë mbushur rrugët e Shqipërisë dhe të botës kundër trashëgimtarëve të errësirës dhe projektit të tyre të shkombëtarizimit.

Shikoni, ju lutem, me vëmendje se si misionarët e errësirës së djeshme dhe sundimtarët e korruptuar të sotëm janë të njëjtët dhe i përkasin të njëjtit projekt.

Në çastin e fundit të ndërrimit të xhaketave në vitin 1990, ideatori dhe tutori i këtyre që i kanë hipur në zverk shqiptarëve, në vend që të bënin kërkesë për në Bashkimin Evropian, e futën Shqipërinë në Konferencën Islamike dhe, në vend që të vendosnin themelet e sistemit kapitalist nepermjet shēnjtērisē sē pronës private, ua vodhën edhe një herë shqiptarëve pronat, si në vitin 1946, duke i futur shqiptarët në një rreth vicioz krimi, që deri tani u ka kushtuar më së paku 10 mijë jetë dhe një Zot e di se ku do të ndalet.

Shikoni aktin e fundit të forcave të errësirës dhe antishqiptarisë, ku revoltën e rinisë së mrekullueshme shqiptare kundër hajnisë, tradhtisë dhe poshtërsisë së tyre të pafund mundohen ta paraqesin në sytë e botës si një revoltë ndaj familjes Trump, një tentativë e ndyrë në bashkëpunim me të majtën ekstreme këtu në Amerikë, duke i bërë një dëm të madh interesit kombëtar të Shqipërisë dhe shqiptarëve.

Ne shqiptarët nuk duhet të biem pre e këtij projekti dhe propagande kriminale që establishmenti i korruptuar i Tiranës kërkon t’u lërë shqiptarëve si trashëgimi, pasi shqiptarët kurrë nuk kanë qenë kundër investimeve perëndimore në Shqipëri e aq më pak kundër investimeve të familjes Trump. Përzierja e familjes Trump në këtë histori është bërë nga mendje perverse të rrjetit globalist, ku padyshim establishmenti i korruptuar i 36 viteve të fundit është pjesë e rëndësishme e tij.

Përveç propagandës mediatike gjoja spontane, por të mirëkalkuluar, se familja Trump po investon në jugun e Shqipërisë, nuk ekziston asnjë dokument zyrtar apo transaksion që tregon se pjesëtarët e familjes së Presidentit Trump janë të përfshirë në grabitjen e pronave të shqiptarëve nga forcat e errësirës, e atyre qe grabitjen e pronave te shqiptareve e kanë filluar në vitin 1946 dhe nuk është ndalur akoma. SPAK me të drejtë ka filluar hetimin e thelluar të grabitjes sē pronave në jug të Shqipërisë qe do te ishte mire ta shtrinte ne tere Shqipērine duke bllokuar miliona dollarë dhe qindra llogari banker.

A mund të thotë kush se është ndonjë prej ketyre llogarive apo parave te familjarve të familjes Trump?

Shikoni me vëmendje propagandën e shtuar sikur ne po bëhemi pjesë e Bashkimit Evropian tani, në një kohë kur ai ka arritur në fundin e tij, duke tentuar hapur armiqësimin e shqiptarëve me Administratën Amerikane të Presidentit Trump, gjë që ka filluar që në vitin 2016 nëpërmjet CNN-it dhe vazhdon edhe sot me një koordinim, fatkeqësisht, në dëm të Shqipërisë dhe shqiptarëve, deri në majat më të larta të së majtës ekstreme amerikane dhe mediave të tyre të fuqishme.

Shqiptarët, mos harroni se Administrata e Presidentit Trump në dokumentin prej 29 faqesh të dhjetorit 2025 i përkufizon shqiptarët dhe Shqipërinë si interes strategjik te Amerikës që ndikon drejtpërdrejt në sigurinë kombëtare të Amerikës.

Shqiptarët kanë qenë dhe duhet të mbeten populli më proamerikan në Evropë dhe nuk duhet të bien pre e projekteve antishqiptare të lindjes nëpërmjet falangave të tyre në Tiranë, pasi është Amerika krijuesja dhe mbrojtësja e dy shteteve shqiptare në Ballkan.

Shpreh bindjen e plotë se rinia shqiptare, me protestën e tyre të mrekullueshme tërësisht në shërbim të Shqipërisë dhe shqiptarëve, do të dijë ta mbajë dhe ta përfaqësojë orientimin proamerikan të shqiptarëve, duke e zbukuruar protestën e tyre edhe pak më shumë me flamuj amerikanë.

Fatmirësisht, interesi kombëtar i shqiptarëve është në unison të plotë me interesat strategjike të Shteteve të Bashkuara në Gadishullin Ilirik dhe nuk duhet lejuar që falangat e establishmentit të korruptuar të Tiranës t’i dëmtojnë këto interesa dhe vetë të ardhmen e Shqipërisë dhe shqiptarëve. Antiamerikanizmi i establishmentit të korruptuar të Tiranës vjen nga fakti se me supportin Amerikan e zgjimin e rinisë së mrekullueshme shqiptare ndëshkimi i këtyre antishqiptareve po afron.

Një analizë nga perspektiva e së drejtës ndërkombëtare, marrëdhënieve ndërkombëtare, së drejtës evropiane dhe së drejtës kushtetuese.

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në historinë e marrëdhënieve ndërkombëtare ekzistojnë momente vendimtare kur shtetet përballen me zgjedhje që përcaktojnë jo vetëm të tashmen, por edhe fatin e tyre për brezat që do të vijnë. Republika e Kosovës ndodhet pikërisht në një moment të tillë historik. Dialogu me Serbinë nuk është thjesht një proces teknik apo diplomatik për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet dy vendeve. Ai është një proces që prek drejtpërdrejt themelet e shtetësisë së Kosovës, pozitën e saj në rendin ndërkombëtar, sigurinë kombëtare, integritetin territorial dhe perspektivën e saj afatgjatë si shtet sovran dhe i barabartë në bashkësinë ndërkombëtare.

Për këtë arsye, Kosova duhet të jetë jashtëzakonisht e kujdesshme në çdo hap që ndërmerr në këtë proces. Çdo marrëveshje e ardhshme duhet të bazohet mbi parime të qarta dhe të panegociueshme: njohjen faktike dhe juridike të Republikës së Kosovës nga Serbia, respektimin e sovranitetit dhe integritetit territorial të saj, si dhe garanci konkrete dhe të zbatueshme për anëtarësimin e Kosovës në Organizatën e Kombeve të Bashkuara.

Sovraniteti nuk është objekt negociatash

Në teorinë moderne të shtetit dhe në të drejtën ndërkombëtare, sovraniteti konsiderohet atributi themelor i ekzistencës shtetërore. Ai nuk mund të jetë objekt pazari politik, sepse vetë ekzistenca e shtetit mbështetet mbi të.

Karta e Kombeve të Bashkuara e vendos parimin e barazisë sovrane të shteteve si një nga shtyllat themelore të rendit juridik ndërkombëtar. Sipas këtij parimi, çdo shtet gëzon të drejta dhe detyrime të barabarta pavarësisht madhësisë, fuqisë ekonomike apo potencialit ushtarak.

Prandaj, çdo marrëveshje që do të impononte detyrime shtesë mbi Kosovën pa njohjen reciproke të shtetësisë së saj do të krijonte një marrëdhënie juridikisht të pabarabartë dhe politikisht të paqëndrueshme. Një situatë e tillë do të binte ndesh jo vetëm me frymën e së drejtës ndërkombëtare, por edhe me vetë parimin e vetëvendosjes së popujve, mbi të cilin u ndërtua procesi i pavarësisë së Kosovës.

Përvoja historike e diplomacisë botërore

Historia e diplomacisë ndërkombëtare tregon qartë se paqja afatgjatë është ndërtuar mbi bazën e njohjes së realiteteve politike dhe juridike, jo mbi mohimin e tyre.

Gjermania Perëndimore dhe Gjermania Lindore

Marrëveshja Themelore e vitit 1972 ndërmjet dy Gjermanive konsiderohet një nga sukseset më të mëdha diplomatike të periudhës së Luftës së Ftohtë.

Pavarësisht rivalitetit ideologjik, të dy shtetet pranuan realitetin e ekzistencës së njëra-tjetrës. Ky akt nuk nënkuptonte heqjen dorë nga qëllimet politike afatgjata, por krijonte bazën juridike për bashkëjetesë paqësore dhe bashkëpunim ndërkombëtar.

Vetëm pas këtij pranimi u hap rruga për pranimin e tyre në Organizatën e Kombeve të Bashkuara dhe për integrimin më të gjerë ndërkombëtar.

Republika Çeke dhe Republika Sllovake

Shpërbërja paqësore e Çekosllovakisë në vitin 1993 mbetet një model i rrallë i suksesit diplomatik.

Të dy shtetet njohën menjëherë njëra-tjetrën, vendosën marrëdhënie diplomatike dhe bashkëpunuan në organizatat ndërkombëtare. Si rezultat, ato arritën të integrohen shpejt në Bashkimin Evropian dhe në strukturat euroatlantike.

Eritrea dhe Etiopia

Konflikti shumëvjeçar ndërmjet Eritresë dhe Etiopisë përfundoi vetëm kur të dyja palët pranuan ekzistencën e ndërsjellë dhe paprekshmërinë e kufijve shtetërorë.

Mësimi që del nga ky rast është i qartë: pa pranimin e realitetit shtetëror të palës tjetër nuk mund të ketë paqe të qëndrueshme.

Dy Koretë

Edhe pse ende nuk ekziston njohje e plotë reciproke, Republika e Koresë dhe Republika Popullore Demokratike e Koresë janë pranuar si subjekte të veçanta në Organizatën e Kombeve të Bashkuara që nga viti 1991.

Ky rast dëshmon se bashkësia ndërkombëtare e konsideron njohjen e realitetit politik si kusht themelor për stabilitetin rajonal.

Pse njohja de facto nuk mjafton

Në debatet politike shpesh përmendet koncepti i njohjes de facto. Megjithatë, për Kosovën kjo nuk është e mjaftueshme.

Njohja de facto nënkupton pranimin praktik të ekzistencës së një shteti, por pa efekte të plota juridike.

Njohja de jure, përkundrazi, përfaqëson pranimin formal dhe juridik të shtetit si subjekt i barabartë i së drejtës ndërkombëtare.

Përvoja ndërkombëtare dëshmon se pa njohje de jure mbeten të hapura mundësitë për kontestime të vazhdueshme, bllokime diplomatike dhe pengesa në organizatat ndërkombëtare.

Prandaj, Kosova nuk duhet të kënaqet me formula të paqarta diplomatike apo me zgjidhje gjysmake që mund të interpretohen në mënyra të ndryshme nga palët.

Organizata e Kombeve të Bashkuara – vula përfundimtare e subjektivitetit ndërkombëtar

Anëtarësimi në Organizatën e Kombeve të Bashkuara nuk është vetëm një çështje prestigji diplomatik.

Ai përfaqëson konfirmimin më të lartë juridik të subjektivitetit ndërkombëtar të një shteti.

Pa ulësen në Organizatën e Kombeve të Bashkuara, Kosova vazhdon të përballet me kufizime në pjesëmarrjen e saj të plotë në mekanizmat globalë të sigurisë, zhvillimit ekonomik, drejtësisë ndërkombëtare dhe diplomacisë shumëpalëshe.

Për këtë arsye, çdo marrëveshje e ardhshme duhet të përmbajë garanci të qarta, të shkruara dhe ndërkombëtarisht të verifikueshme se Serbia jo vetëm që nuk do ta pengojë, por do ta mbështesë anëtarësimin e Kosovës në Organizatën e Kombeve të Bashkuara.

Dimensioni kushtetues i çështjes

Nga këndvështrimi i së drejtës kushtetuese, institucionet e Kosovës kanë detyrimin të mbrojnë rendin kushtetues, sovranitetin dhe integritetin territorial të shtetit.

Çdo marrëveshje që do të cenonte këto parime do të përballej me sfida serioze kushtetuese dhe politike.

Prandaj, dialogu nuk mund të zhvillohet jashtë kornizës së Kushtetutës së Republikës së Kosovës dhe jashtë vullnetit të qytetarëve të saj.

Bashkimi Evropian dhe standardi i njohjes reciproke

Historia e integrimit evropian dëshmon se marrëdhëniet e mira fqinjësore dhe respekti reciprok për sovranitetin janë kushte themelore për stabilitetin kontinental.

Asnjë model i suksesshëm evropian nuk është ndërtuar mbi mohimin e ekzistencës së një shteti fqinj.

Prandaj, një normalizim i vërtetë ndërmjet Kosovës dhe Serbisë nuk mund të ndërtohet mbi formula të përkohshme, por mbi njohjen e plotë dhe të pakthyeshme të realitetit shtetëror të Kosovës.

Kosova nuk duhet të hyjë në asnjë marrëveshje që prodhon detyrime të reja pa marrë në këmbim njohjen faktike dhe juridike nga Serbia dhe garanci të qarta për anëtarësim në Organizatën e Kombeve të Bashkuara.

Historia e marrëdhënieve ndërkombëtare tregon se paqja e qëndrueshme ndërtohet mbi barazinë, njohjen reciproke dhe respektimin e sovranitetit të shteteve.

Çdo zgjidhje që shmang këto parime rrezikon të krijojë paqartësi të reja, tensione të reja dhe konflikte të reja për brezat e ardhshëm.

Pikërisht për këtë arsye, Kosova duhet të mbetet e palëkundur në mbrojtjen e interesave të saj shtetërore dhe kombëtare. Dialogu duhet të jetë instrument i konsolidimit të shtetit të Kosovës, jo mekanizëm i relativizimit të shtetësisë së saj. Vetëm njohja e plotë nga Serbia dhe ulësja e garantuar në Organizatën e Kombeve të Bashkuara mund të përbëjnë themelin e një paqeje të drejtë, të qëndrueshme dhe historikisht të pranueshme për Republikën e Kosovës.

Nga Rafael Floqi/

Në Shqipëri po ndodh një fenomen i jashtëzakonshëm. Mijëra njerëz dalin në rrugë, protestojnë, bërtasin, zemërohen, por sipas establishmentit politik ata nuk ekzistojnë. Ose më saktë, ekzistojnë vetëm si honxhobonxho siç i quan Rama, marioneta të dikujt tjetër. Sepse në republikën e teorive konspirative, qytetari nuk mund të ketë mendim të vetin. Ai nuk mund të revoltohet nga padrejtësia, varfëria, korrupsioni apo arroganca e pushtetit. Jo. Ai duhet patjetër të jetë i komanduar nga dikush. Nga grekët, nga rusët, nga islamikët, nga sorosistët, nga trumpistët, nga anti-trumpistët, nga marsianët ose, në mungesë të alternativave, nga ndonjë organizatë sekrete e Antarktidës.

Kryeministri Edi Rama vendosi të japë kontributin e tij personal në këtë festival të paranojës. Në vend që të pyesë pse njerëzit po protestojnë, ai na ftoi të kërkojmë armiq të fshehtë. U fol për interesa greke. U fol për qarqe islamike. U fol për armiqtë e Jared Kushner-it. Pak më shumë imagjinatë dhe ndoshta do të kishim zbuluar se gardhin e Zvërnecit e kishte ngritur personalisht Napoleon Bonaparti me ndihmën e Elvis Presley-t.

Dhe menjëherë filloi puna e rëndë e propagandës. Televizione, portale dhe komentatorë profesionistë të mistereve filluan të zbulonin autobusë fantazmë nga Greqia, agjentë rusë që nuk i kishte parë askush dhe skenarë ndërkombëtarë që nuk ekzistonin askund, përveç në imagjinatën e autorëve të tyre.

Por le të jemi të drejtë: marrëzia nuk është monopol i pushtetit.

Edhe një pjesë e opozitës, në vend që të kuptojë çfarë po ndodh, ka vendosur të konkurrojë me pushtetin në disiplinën olimpike të teorive konspirative. Disa thonë se protestën e organizon vetë Rama. Të tjerë se pas saj fshihen qarqe sorosiste. Të tretë shohin duar amerikane, evropiane, globale dhe ndoshta edhe galaktike. Në këtë konkurs kombëtar të fantazisë politike, askush nuk dëshiron të pranojë të vërtetën më të thjeshtë dhe më të rrezikshme:

Njerëzit janë lodhur.

Po, aq banale është.

“Rama në burg, Berisha në burg”, shkruhet në pankarta, dhe ky i fundit i jep këshilla Ramës si të zgjidhë situatën.

Brezi i ri shqiptar nuk ka nevojë për agjentë rusë që të revoltohet. Mjafton të hapë Instagramin. Nga njëra anë sheh resortet luksoze, vilat e oligarkëve, makinat milionëshe dhe politikanët që jetojnë si princër orientalë. Nga ana tjetër sheh veten: me një pagë që nuk mjafton as për qiranë, me një diplomë që nuk vlen pa mik dhe me një të ardhme që shpesh përfundon në aeroport.

Këta të rinj kanë parë prindërit e tyre të sorollaten në gjykata, të humbin prona, të përulen para zyrtarëve dhe të dëgjojnë çdo katër vjet të njëjtat premtime nga të njëjtat fytyra.

Ata e dinë se në Shqipërinë e sotme meritokracia është bërë një specie e mbrojtur që rrezikon zhdukjen. Se karriera kalon shpesh nga patronazhistët. Se konkursi fitohet para se të shpallet. Se servilizmi shpërblehet më shumë se aftësia.

Dhe kur gjithë kjo grumbullohet për vite me radhë, nuk duhet ndonjë CIA, KGB apo Mossad që të organizojë zemërimin. Zemërimi organizohet vetë.

Pastaj erdhi Zvërneci. Një gardh. Vetëm një gardh. Por jo për qytetarët.

Për ta ai nuk ishte një gardh. Ishte monumenti i arrogancës. Vetëm një grusht . Ishte kufiri që ndante Shqipërinë e zakonshme nga Shqipëria VIP. Ishte tabela gjigante ku shkruhej: “Kjo tokë është e juaja vetëm derisa ta duam ne.”

Dhe pikërisht aty ndodhi tragjedia e vërtetë për sistemin.

Sepse për herë të parë protestuesit panë se pothuajse të gjithë heshtnin njëkohësisht. Pushteti mbronte investimin. Opozita justifikonte investimin. Mediat shmangnin investimin. Madje një gazetë që ishte pro grekëve e Dendias dy ditë më përë, u bë anti greke dhe zbuloi autobusët e “Agimit të Artë “ Të huajt nuk flisnin për investimin. Dikush i druhej Trumpit”

Kur të gjithë heshtin, qytetari fillon të flasë. Prandaj pamja e mbrëmshme ishte kaq tronditëse.

Në njërën anë të bulevardit, Pallati i Kongreseve. Një lider që flet për orë të tëra dhe një audiencë që duartroket me përpikmëri administrative. Një ritual i njohur, i konsumuar, i lodhur.

Në anën tjetër, mijëra të rinj. Pa skenar. Pa regjisor. Pa fjalime dyorëshe. Pa koreografi të detyruar. Njëra anë dukej si një muze politik që përpiqej të dukej i gjallë. Tjetra si një organizëm i gjallë që ende nuk e di çfarë do të bëhet.

Natyrisht, pushteti ka përvojë të gjatë në neutralizimin e revoltave. Ka propagandën. Ka përçarjen. Ka lodhjen kolektive. Ka ekspertët televizivë që të shpjegojnë pse ajo që sheh me sytë e tu nuk ekziston.

Askush nuk e di nëse kjo lëvizje do të shuhet nesër apo do të rritet. Por ka aq revoltë dhe aq shpresë në ata fëmijë që ishin në protestë në krahë të nënave të tyre

Por një gjë është e sigurt.

Miti se shqiptarët janë bërë një popull plotësisht apat, i nënshtruar dhe indiferent ka marrë një goditje të fortë. Sepse historia shpesh nuk fillon me revolucione të mëdha.

Nganjëherë fillon me diçka shumë më të vogël.

Me një padrejtësi.

Me një arrogancë.

Ose, si në këtë rast, me një gardh që pushteti e ngriti për të ndarë tokën dhe që pa dashur përfundoi duke bashkuar zemërimin.

Se kjo do të jetë “Pranvera e flamengove”

Tomë Mrijaj/

Në Kosovë ndër shekuj shqiptarët etnik dardanë kanë luftuar kundër shtypjes së gjatë sllave të kolonizatorëve barbarë serb. Mbijetesa kreshnike dhe stoike e vazhdueshme e tyre ka qenë e lavdishme e përhershme në analet e histories së kombit shqiptar.

Për të mbijetuar apo shpëtuar nga asimilimi si familje, shumë banorë të trevave të ndryshme në Kosovë, kanë lënë shtëpinë dhe pronat e tyre, duke marrë rrugën e vështirë dhe plot peripeci të migrimit, brenda territorit, pra duke lëvizur nga një qytet në tjetrin dhe nga një zonë fshatare në një tjetër, ose edhe përtej territorit të Dardanisë martire drejt zonave kufitare shqiptare ose edhe në brendësi në shtetin amë Shqipëri dhe Maqedoni e Veriut.

Duhet theksuar se një nga arsyet e mëdha të lëvizjes apo migrimit në zonat apo territoret e tjera shqiptare, ka qenë edhe gjakmarrja apo hasmerite mes vetes, një plagë e hershme dhe e madhe fatkeqsisht e pambyllur ndër shekuj, që ka sunduar dhe jetuar bashkë me shqiptarët, mes familjeve dhe individëve të caktuar, të cilët janë detyruar të lënë shtëpinë dhe pronat dhe të vendosen për të jetuar dhe punuar në territore të reja, duke adaptuar apo përshtatur në një ambient krejtësisht të ri më të komplikuar apo tërësisht të ndryshëm nga ai i mëparshmi në vendlindje.

Jashtë këtij ndikimi nuk ka qenë edhe familja tipike shqiptare dhe e pamposhtur dhe patriotike antisllave dhe antiserbe e Pashk Kçirës, e cila ka kaluar për shumë dekada tramvaje shumë të vështira, një kalvarë që është munduar të mbaj ndër shpinë për arsye dhe rrethana historike dhe politike të kohës në Dardani, Maqedoninë e Veriut dhe deri në tokën e bekuar të SHBA-së, që është stacioni i fundit i udhëtimeve të gjata, plot histori e peripeci me humbje dhe fitore, duke shkruar një histori të lavdishme qëndrese dhe mbijetese historike përballë vështirësive të jetës së tyre.

Në librin me ngjarje historike plot “Kujtime” (Memoare) të nacionalistit dhe patriotit atdhedashës Pashk Kiçirës prej Gjakosvës së famshme, burrit zemërbujar dhe stoik, personalitetit të shquar dhe atdhetar të dalluar të kohës, shohim ndermjet kujtimeve të pasura historike dhe mesojmë aty shumë episode, ngjarje, personalitete, histori, heroizma dhe fate tragjike të shumë banorëve dhe familjeve dardane, të cilët në kohë dhe rrethana të ndryshme historike mbijetuan pushtimin e gjatë dhe të vështirë komunist dhe sllav në territorin dardan komunisto-sllav dhe deri sa ata vendosin të largohen përgjithmonë në Shtetet e Bekuara të Amerikës.

Historia e popullit dhe e besimtareve katolikë, sipas historisë së pasur të Dardanisë, duhet kërkuar në dokumentet dhe arkivat e Vatikanit dhe në atë që ka mbijetuar ndër shekuj, gjatë pushtimit dhe gjenocidit barbarë otomanë dhe sllavo-komunist që fatkeqsisht dynden dhe qëndruan për disa dekada, në trojet tona etnike.

Shumë autorë të huaj dhe shqiptarë, sikurse lexojmë sot në kujtimet historike të bashkëqytetarit dhe intelektualit e patriotit të shquar Pashk Kçira nga Gjakova, mësojmë se qyteti dhe periferia e Gjakovës ka pasur shumë familje të mirënjohura katolike, të cilat kanë qenë shtrirë pra kanë qenë të banuara ndër shekuj në shumë fshatra të tjera të qytetit në fjalë. Këta banorë etnik shqiptarë ndër shekuj, kanë pasur dhe ruajtur përherë marëdhenje shumë të mira me besimin musliman të vëllezërve shqiptarë. Ndryshe ka ndodhur me pushtuesit muslimanë otomanë, të cilët si synim kryesor të tyre ka qenë asimilimi i popullsisë etnike katolike shqiptare dhe konvertimi me forcë i tyre në besimin islam, një veprim të cilin ata e kanë bërë vazhdimisht edhe ndaj vëllezërve shqiptare muslimanë, të cilët sipas rrethanave të ndryshme historike janë konvertuar në besimin e pushtuesve mizor turq.

Por, gjithsesi nga historia gojore dhe e shkruar po mësojmë vazhdimisht se Gjakova ka mundur të ruaj vijimsinë e pandëprerë të besimtarëve katolikë shqiptarë ndër shekuj, edhe kundrejt persekutimit të vijueshëm dhe takses së xhizies për individ dhe familje, të vendosur me detyrim asokohe nga pushtuesit aziatik shumëshekullor islam otomanë.

Një javë para festës fetare katolike të Shën Gjergjit, në vitin 1912, ishte zhvilluar një luftë në nahijen e Pejës në katundin Paskalicë, ndërmjet pushtuesve turq dhe forcave patriotike ose komitës shqiptare liridashëse të zonës.

Në këtë luftë ka marrë pjesë edhe Qorri i Dodë Nikollë Çunit. Pra lidhjet mes Kaçinarit të Mirditës me Gjakovën apo Pejën në Kosovë kan qenë të vazhdueshme, sepse përballë luftëtarëve të vendosur dhe të pamposhtur shqiptarët për liri ishin pushtuesit mizor e djallëzor shumë shekullor otomanë islam.

Disa vite më vonë ose më saktë në vitin 1931 Tun Skeli, i biri i But Skelit me pushkë në dorë heroikisht kishite luftuar me vendosmëri pushtuesit turq.

Duke iu rikthyer histories të asaj kohe, shohim se në vitin 1912 serbët sllav hyjnë si pushtues në qytetin e vjetër historik dhe territoret periferike të Prizrenit të Kosovës, ku fatkeqsisht ata qëndruan aty si kolonizator deri në vitin 1999, kur ndodh edhe çlirimi dhe Pavarësia e plotë e Kosovës, si pasojë e ndërhymjes ushtarake të NATO-s dhe SHBA-së.

Është e habitshme, por fatkeqsisht e vërtetë se mbretëria e krajlit të kohës së Serbisë e mori qytetin e vjetër historik të Prizrenit në vitin 1912, pa kërcitur asnjë pushkë nga vendasit që thuhet se ishin shqiptarë.

Kujtoj, se asokohe në arenën ndërkombëtare të Europës dihet se shteti amë Shqipëria kishte shpallur Pavarësinë e plotë nga Perandoria Xhihadiste Islame Otomane në qytetin historik të Vlorës, më 28 nëntor 1912, ndërsa qyteti i Lidhjes së Prizrneit fatkeqsisht bie në duart e pushtuesve serbë pa shkrepur asnjë pushkë rezistence nga vendasit “patriotë” etnikë ose nga ana e popullsisë qytetare të saj.

Atdhetari i shquar Pashk Kçira, me plot emocione tregon në librin me kujtime historike për krimet e shumta, që në mënyrë sistematike kanë bërë në trojet e Dardanisë pushtuesit antihuman serb.

Ajo që të habit është fakti se vendasit mbas ditës së pushtimit të qytetit kanë dalë nëpër rrugët e qytetit me kapuçë të zi të ri serb në kokë, mbasi kishin hequr kapuçët e kuq perandorak otomanë, që mbanin më parë.

Dhe kjo është edhe arsyeja e madhe historike pse shqiptarët në Prizren nuk shkrepën asnjë pushkë kundër pushtuesve serbë. Fatkeqsisht nga historia e hidhur e kohës del se ata të mësuar me nënshtrimin ndaj çdo pushtuesi, që i shkeli ata barbarisht ata u bënë shpejt e shpejt me serbët në fillim të vitit 1912, gjatë vitit 1913 dhe në fund të vitit 1914.

Gjatë kohës së sundimit të Perandorisë Osmane në Prizren serbët asnjëherë nuk kanë qëlluar me armë kundër shqiptarëve. Ata morën zemër dhe filluan të qëllojnë mbi shqiptarët, kur serbët pushtuan të gjithë Kosovën. Ata vranë furrëxhitë (bukëpjekësit) vëllezërit e krishterë të Prek Palit pa pas asnjë faj, por thjeshtë vetëm pse ishin shqiptarë.

Vrasjet e vazhdueshme të serbëve ndaj shqiptarëve etnik në Kosovë, nuk kanë ndodhur vetëm tek populli i thjeshtë muslimanë, por edhe tek klerikët katolikë, të cilët serbët dhe malazezët asokohe i kishin marrë në sy për të keq.

Kështu tregojnë se vrasja që bëri më shumë buj asokohe ishte ajo e fratit apo klerikut katolik pader Luigj Paliqit o.f.m., i cili ishte edhe famullitari i parë në fshatin Gllogjan në Lugun e Baranit. Ai ishte i pari i Urdhërit Françeskan dhe kujdestar në kapelën e kishës së Shën Ndout në Gjakovë.

Ai asokohe ishte caktuar nga Provinca Françeskane e qytetit të Shkodrës për të drejtuar misionin dhe grigjën e kishës katolike në atë vend. Një ngjarje jo e mirë asokohe ishte se Sav Batarja (Lazareviq) një oficer i xhandarmerisë malazeze kishte marrë mbi vete përsipër të bëj çarmatosjen e popullsisë katolike dhe në të njëjtën kohë ishte caktuar nga qeveria e tij, që të bëj të mundur konvertimin e të gjithë popullit katolikë vendas në fenë e tyre ortodokse.

Fatkeqsisht shumë katunde katolike dhe muslimane shqiptare, kishin dorëzuar armët e tyre tek serbo-malazezët. Serbi Sava u mundua vazhdimisht përmes torturave çnjerëzore të konvertonte shqiptarët katolikë në fenë ortodokse dhe më pas për të ndryshuar edhe etnicitetin ose kombësinë e tyre origjinale shqiptare, me rrugë dhe forma të ndryshme.

Edhe në periudhën e Luftës së Dytë Botërore, ngjarjet në Kosovë me shtetet fqinje ishin jo të mira. Bullgarët nga ana e tyre kanë vrarë shumë shqiptarë të pafajshëm muslinanë.

Politika e vazhdueshme antishqiptare e Qeverisë Jugosllave ishte e vazhdueshme dhe në shumë fronte. Kështu serbët vrasin Luz Batalakin, që ishte i vetmi avokat shqiptar asokohe. Acarimi i çështjes shqiptare erdhi duke u vështirësuar në shumë drejtime. Ata kishin një platform dhe synim të caktuar, politikë të cilën po e zbatonin me shumë kujdes. Dhe pikërisht ky ishte synimi që ata kishin vazhdimisht, për të asimiluar sa të jetë e mundur pak nga pak me forma dhe metoda të ndryshme popullsinë vendase etnike sqiptare.

Përballë kësaj siguria e jetës së meshtarëve dhe misionarëve franceskanë katolikë shqiptarë ishte në rrezik shumë të madh në Kosovë, gjë e cila po vështirësohej vazhdimisht dhe çdo ditë. Ata u detyruan larg dëshirës së tyre, që të ikin për vetëmbrojtje fizike dhe të strehohen në shtetin amë Shqipëri. Kështu dom Shtjefen Kurti famullitar i Novosellës Epërme, dom Gjon Bisaku famullitar i Becit dhe dom Luigj Gashi famullitar i Smaçit etj., asokohe shkuan në shtetin amë, mbasi serbët po i ndiqnin ata këmba këmbës për ti vrarë. Ata u mirëpritën menjëherë në shumë famulli në Shqipëri, duke u siguruar atyre kushtetet dhe elementët e domosdoshme të jetës dhe vijimin normal të misionit të shenjtë të meshtarisë.

Serbët në shumë katunde me popullsi katolike kishin bërë shumë vrasje dhe krime apo sikurse njihen si masakra për të pakësuar popullsinë etnike vendase. Kështu pesë meshkuj të familjes së Dodë Nikoll Alisë bashkë me Dodën i kishin vrarë të dielën e festës së Pashkëve, nadje herët në rrugën e Bishtazhinit që shkohet për fshatin Smaç, ku ata fatkeqsisht janë vra.

Fshatrat e banuara asokohe, ku kishin ndodhur më shumë vrasje të popullsisë katolike shqiptare ishin: Moglicë, Dol, Kusar, Marmull, Berdesan, Novosella e Eperme etj. Në Gjakovë, serbët i vrasin shqiptarë pa pasur asnjë faj, por vetëm pse ata janë shqiptarë, që nuk duan të sllavizohen pra serbizohen dhe të kthehen ose konvertohen ne fenë e tyre ortodokse.

Në kumunën e Bishtazhinit dhe kryesisht në fshatrat e saj Fshaj e Smaç populli i krishterë shqiptarë ishte vrarë barbarisht nga rezervistat ushtarak sllav të Jugosllavisë nën komandën e Mark Petroviqit, i cili asokohe ishte toger famkeq, i cili më përpara kishte punuar në një zyrë të financave në Gjakovë.

Ai e njihte shumë mirë popullsinë vendase dhe kishte ardhur aty për të bërë mbledhjen e taksave për llogari direkte të qeverisë së Jugosllavisë. Ai një ditë përfundoi në gjyqin e Pejës. Ai edhe pse kishte bërë vrasje dhe krime mb popullsinë shqiptare lirohet nga burgu, ku gjykata meqenëse ishte serb dhe regjimi po serb i beson fjalëve të tij me justifikime plot gënjeshtra. Kështu mbulohet pa u ndeshkuar një krim i regjimit të Serbisë asokohe.

Bal Cila ishte kryetar komune i Zymit dhe ai ishte vrarë nga forcat vullnetare të kryesuar asokohe nga koloneli malazez i forcave rezerviste serbe Bozh Novakoviqi.

Emrat e shqiptarëve të vrarë nga forcat rezerviste serbe janë:

Doda i Nikollë Alisë, Gjoni i Nikollë Alisë, Simoni i Nikollë Alisë, Pashku i Nikollë Alisë, Ndou i Nikollë Alisë, Prek Bardhoku, Mus Cuf Hoshi, Ded Cuf Hoshi, Nikoll Mark Biba, Leka i Mark Bibës, Tun Paluca, Tom Paluca, Mani Prek Tahirit, Deda i Prek Tahirit, Gjok Preka, Tom Bezhi, Palush Bezhi, Gjoka i Nikollë Lekës, Martin Zefi, Frrok Kimza, Nikollë Preni, Nue Frroki, Hajdar Alija, Deda i Pren Rriçit (ku të gjithë viktimat ishin nga katundi etnik shqiptar Dol), Ndou i Nikollë Nue Dedës (prej katundit Moglice), Zef Kola, Pashk Kola, Prek Perlaska, Tun Perlaska, Gjon Perlaska, Ndue Perlaska, Frrok Perlaska, Pren Perlaska, Marku i Çun Hiles, Mikeli i Çun Hiles, Gjergj Çupi, Zek Radi, Binak Lushi, Tom Lushi (të cilët ishin nga katundi i Bishtazhinit), Nue Frroki, Llesh Gjini prej Fshajit, Nrec Marku, Nrec Sherri, Gjergj Rrasi, Nikollë Nreca, Uk Nreca, Mark Gjini, Hil Nikolla, Ndue Preka, Zef Nou, Pjeter Lleshi (prej Marmulli), Pren Karaçi, Bib Karaçi, Nikollë Karaçi (prej Berdesane), Prek Hajdari (prej Novoselles së Eperme), Deda i Bardhokut (prej Gjakove), Hamz Brahimi (prej Ramoci, i cili ka humbur afër Bishtazhinit dhe nuk është gjetur as varri i tij).