Prof.asoc Dr. Haxhi Ademi/

Gjatë luftës në Kosovë, në vitet 1998 dhe 1999, komuna e Skenderajt u bë një nga zonat më të prekura nga krimet e forcave ushtarake dhe policore serbe. Në këtë periudhë, këto forca kryen vrasje, ekzekutime, tortura, përdhunime dhe shpërngulje të dhunshme të civilëve shqiptarë, në përpjekje për të kontrolluar dhe kolonizuar rajonin.

Në fund të vitit 1997, forcat serbe vendosën një bazë ushtarake në Fabrikën e Municionit të Gjuetisë, nga ku ushtruan sulme ndaj i tërë rajonit të Drenicës. Krimet më të mëdha ndodhën në fshatrat Qirez, Prekaz i Poshtëm (familja Jashari), Kllodernicë, Izbicë, Rezallë dhe Abri e Poshtme. Nga 52 fshatra të komunës, vetëm dy nuk pësuan viktima.

Sipas të dhënave të Zyrës për të Dëmtuarit nga Lufta, në Skenderaj janë vrarë, ekzekutuar ose masakruar 1,080 civilë shqiptarë, përfshirë 185 fëmijë. Mbi 893 persona mbetën të plagosur, ndërsa 128 konsiderohen të pagjetur. Përveç dhunës dhe vrasjeve, shumë familje u dëbuan me dhunë drejt Shqipërisë dhe Maqedonisë, duke shënjuar një rast të qartë të spastrimit etnik.

Masakrat në Skenderaj tregojnë dimensionin tragjik të luftës dhe vuajtjet e jashtëzakonshme të civilëve shqiptarë, duke lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e komunës dhe të Kosovës.

Më 28 mars 1999, fshati Izbicë në komunën e Skenderajt u shndërrua në një nga skenat më tragjike të luftës në Kosovë. Fshati kishte marrë strehim mijëra civilë shqiptarë që iknin nga dhuna dhe persekutimi i forcave ushtarake dhe policore serbe në rajonin e Drenicës. Sipas dëshmive të banorëve dhe dokumenteve të kohës, në Izbicë ishin mbledhur rreth 25.000 njerëz, kryesisht gra, fëmijë dhe pleq, ndërsa një pjesë prej tyre kishte zgjedhur të strehohej në fshatrat përreth, si Tushilë, për të shpëtuar nga dhuna. Forcat serbe rrethuan fshatin në mëngjesin e ishte ditë Bajramit, dhe filluan një operacion të mirëorganizuar që synonte shfarosjen e popullsisë civile. Burrat mbi moshën 14 vjeç u ndanë nga gratë dhe fëmijët dhe u çuan në dy grupe: një pjesë në një kodër të afërt dhe tjetra në shtratin e një përroi. Forcat ushtarake dhe policore serbe hapën zjarr mbi të dy grupet, duke vrarë të paktën 116 burra, ndërsa gratë dhe fëmijët u detyruan të largoheshin drejt Shqipërisë, duke përjetuar udhëtime të gjata dhe të rrezikshme nën kushtet e luftës.

Më 11 maj 1999, një masakër e dytë u krye në Lagjen e Xhemajlajve në Izbicë, ku u ekzekutuan 12 civilë të pafajshëm, përfshirë anëtarë të familjeve Shala dhe Boja. Për të fshehur gjurmët e krimit, trupat e viktimave u zhvarrosën dhe u rivarrosën në vende të ndryshme të Kosovës, ndërsa disa u dërguan në Batajnicë të Serbisë. 

Sipas raportit të KMDLNJ-së, në masakër morën pjesë jo vetëm forcat serbe, por edhe serbë lokalë nga fshatrat e Drenicës dhe Burimi, duke përfshirë pjesëtarë të familjeve Tomasheviq nga Syrigana. Viktimat ishin të gjithë civilë dhe të pa armatosur, që ishin strehuar në fshat duke e konsideruar atë një zonë të sigurt.

Masakra e Izbicës është një prej dëshmive më të qarta të gjenocidit të kryer nga Serbia në Kosovë gjatë viteve 1998-1999. Nga kjo tragjedi, në kompleksin memorial të Izbicës janë të varrosur 148 persona, ndërsa 18 të tjerë mbeten të zhdukur. Viktimat ishin të gjitha grupmoshave: nga foshnjat gjashtë muajshe, deri tek pleqtë mbi 100 vjeç.

Përveç Izbicës, forcat serbe kryen krime të ngjashme edhe në fshatra të tjerë të komunës së Skenderajt. Në Buroj, u vranë 7 civilë; në Tushilë, 8; në Polac, 8; në Rezallë, 13; në Qirez, 1; dhe në Prekaz i Ulët, 3. Fshati Qirez ishte kthyer në vend strehimi për mbi 15 mijë persona gjatë marsit 1999. Edhe gjatë rrugës për në Shqipëri, civilët u sulmuan, duke përfshirë viktima në Kievë (komuna e Klinës) dhe Krajkovë (komuna e Drenasit).

Masakra e Izbicës dhe krimet e tjera të forcave serbe në Skenderaj janë dëshmi të dhunës sistematike, të planifikuar nga strukturat shtetërore serbe dhe të kryera nga zinxhiri komandues i ushtrisë dhe policisë serbe. Këto krime, që synonin zhdukjen e civilëve shqiptarë dhe ndryshimin e përbërjes etnike të rajonit, janë dokumentuar si krime kundër njerëzimit dhe gjenocid. 

Dënimi i këtyre krimeve nga Gjykata Ndërkombëtare për Krimet e Kryera në Ish-Jugosllavi është i domosdoshëm për të ndalur logjikën e mosndëshkimit dhe për të siguruar drejtësi për viktimat dhe familjet e tyre. Masakra e Izbicës nuk është vetëm histori dhune, por edhe një thirrje për kujtesë, reflektim dhe përkushtim ndaj vlerave të lirisë, dinjitetit dhe të drejtës ndërkombëtare.

Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Për arsye shtesë, përfshi mungesën/vakanca gati 3-vjeçare, e kam pritur me interes të shtuar njoftimin zyrtar të Departamentit të Shtetit për nominimin nga Presidenti Donald Trump të Ambasadorit të SHBA në Tiranë. Sigurish edhe me kënaqësi shtesë lajmin që në këtë funksion është nominuar Gjenerali ® i mirënjohur Enric Wendt, i cili, krahas funsioneve të tjera, ka drejtuar Forcat Elitare (speciale/SOF) të NATO-s, me të cilat, së bashku me stafin, kam pasur privilegjin dhe përgjegjshmërinë të negociojmë, si dhe në emër/autorizim të Autoriteteve të RSh të nënshkruaj marrëveshjen (MOU) përkatëse.

Përtej tallavasë që përcillet në studiot TV nga analistë të gjithëditur dhe gjeneralë të (de)graduar; fantazive të madhështorëve si Pilinçi apo edhe revoltat/revolucionet e opozitarëve të papunë (në fakt, kompanisë private të neveritur nga shqiptarët dhe damkosur nga Perëndimi), për “Qeveri Teknike” etj përralla si këto, për ta privatizuar vendimmarrjen e Presidentit Trump apo Gjeneralin ende të pa-emëruar/ardhur, i gjej si përpjekje: “delirante, dëshpëruese, mjerane, turpëruese dhe qesharake njëherësh”! 

Përkundër kësaj, por duke konsideruar projektin politik të Presidentit Trump për të reduktuar në mënyrë kritike numurin e Ambasadave në botë, përfshi në Ballkan, si dhe përtej emrit të Gjeneralit të mirënjohur, përzgjedhjen për të nominuar Ambasador në Tiranë e gjej: “një vendimmarrje historike, por edhe si mesazh të besimit dhe peshës që mbart  RSh për të mbrojtur supremacinë afatgjatë ndaj Rusisë dhe Kinës, si dhe për të zhvilluar interesat gjeopolitike të ShBA në Rajon, Mesdhe dhe më gjerë”.

Nga ana tjetër, e gjej edhe si “ndërsjellje reciproke të Washingtonit zyrtar” ndaj mirënjohjes së merituar mbarëkombëtare për mbështetjen: “114-vjeçare të ShBA-ve për pavarësinë e RSh dhe çlirimin e Kosovës; për ndërtimin e demokracisë funksionale, anëtarësimin në NATO, reformën e drejtësisë dhe ngritjen e SPAK, etj”, por edhe për kontributet më shumë se modeste të RSh pas 1996, ku: “mbi 12 mijë burra dhe gra me uniformë kanë shërbyer krah trupave të USA në Ballkan, Irak, Afganistan, Lindjen e Mesme etj”. 

Ndërsa, nominimi i një Gjenerali ® të sprovuar si Enric Wendt, mbart besim të shtuar, privilegj dhe vlera shtesë. Në të njejtën kohë, mbetem besimplotë se Senati do ta aprovojë (në rrethana krejt të ndryshme në 2020, nuk u u refuzua, por nuk vijoi procedura e dëgjimit për në Katar). Pra Ai do të jetë Ambasadori i 11-të i ShBA-ve në Tiranë. Prandaj, si qytetar i RSh, por edhe si koleg/ushtarak, i uroj në advancë mirëseardhjen, si dhe suksese në forcimin më tej të partneritetit strategjik në interes të dy vendeve tona.

Pse nominimi i një gjenerali të mirënjohur si Ambasador i ShBA-ve në Tirane, mbart jo vetëm vlerësim, mesazhe besimi por edhe përgjegjësi të shtuar për RSh ?

Përsëris edhe më fort se nominimin e Gjeneralit të spikatur: “nuk e gjej si qokë të Washingtonit zyrtar ndaj Kryeministrit në detyrë për të vijuar 5 apo 6 mandate, por as kurrsësi avokati për non-gratat nga USA/UK si dhe as patericë për t’ju dhuruar pushtetin në tavolinë pronarëve të opozitës së falimentuar, si dhe të neveritur nga shqiptarët si dhe bashkepergjegjese per krizen politike”. Për më tepër, sjell në vëmendje se ashtu si përgjate 34 viteve të fundit, të 11 Ambasadorët, në mënyrë të veçantë Presidenca Trump-2 e kanë bërë e qartë, se: “janë këtu për të mbrojtur dhe promovuar interesat Ameriakan (Amerika mbi gjithëshka, Amerikanët mbi të gjitha);  dhe kurrësesi për të mbështetur partitë politike por popullin Shqiptar”!

Duke e parë kështu, këtë nominim e çmoj: “jo vetëm vlerësim të meritua por dhe mundësi të artë si dhe përgjegjësi e shtuar të Tiranës zyrtare për rikthimin e besimit te demokracia funksionale dhe harmonia e balancave të pushtetit”, si dhe për forcimin e partneritetit strategjik me USA/NATO.

Ndërsa, përtej oshilacioneve të Vuçiç-it nga “marrëveshja mes Kroacisë, Kosovës dhe RSh”, mbështetjen e ShBA për rritjen e fuqisë mbrojtëse të Kosovës (modernizimin e FSK me raketa Javelin, etj), faktorët shtetërorë në Tiranë dhe Prishtinë do t’i ri-Këshilloja të përulen në gjunjë para historisë së përgjakshme për t’i dhënë jetë platformës: “2-shtete sovrane, 1-komb i vetëm”, platformë e cila do të kontribuojë për paqen, stabilitetin si dhe integrimin euroatlantik të 6 vendeve të Ballkanit Perëndimor. Po ashtu, duke konsideruar mësimin e hidhur nga gjysmimi që u imponua “Shqipërisë Natyrale” nga pafuqia ushtarake në Konferencën e Versajës (1918), këtë projekt e gjej jo vetëm si emergjencë kombëtare, por edhe (fatmirësisht) të ndërthurur edhe me interesat e SHBA-së në Rajon dhe Mesdhe.

Ndërsa duke konsideruar rikthimin e frikshëm të garës së armatimeve në Ballkan (kryeson Serbia me armatime Ruso-Kineze) si dhe “Rendin e Ri/Trump të Sigurisë të imponuar nga fuqia ushtarake”, objektivin e RSh drejt 5% të GDP-2030 (rreth 1.5 miliard €), përveçse si “presion të Presidentit Trump”, e gjej edhe si legjitimitet ndërkombëtar (ShBA/NATO/BE), por edhe si mundësi historike për të modernizuar dhe rritur fuqinë ushtarake, përfshi kapacitete deterrence (shkurajuese/shpaguese) ndaj çdo vendi ose aleance që do të guxojë të kërcënoje sovranitetin teritorial apo interesat gjeopolitike të RSh dhe Kosovës.

Me këtë rast (përtej transheve partiake), rikonfirmoj përkushtimin për të vijuar të kontribuoj me vizion, eksperiencën dhe përgjegjshmëri në mbrojtjen integritetit, interesat gjeopolitike, si dhe ardhmërinë euroatlantike të RSh/Kosovës, njëherësh për forcimin më tej të partneritetit/besimit strategjik me ShBA.

Autori: Gjeneral ® Piro Ahmetaj: 

Senior Ekspert për Sigurinë dhe Mbrojtjen Kombëtare,

Ballkanin si dhe marrëdhëniet me USA/NATO.

Shënim shtesë: “Për korrektësi konfirmoj se me përmbledhje të gjetjeve në këtë oponion (si edhe 10-ra vleresime strategjike të tjera) vijoj ti ndaj me institucione (CSCE), Institute si dhe kolegë/miq në Washington DC”.

Analizë nga Rafael Floqi/

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, dhe ministri i jashtëm i Iranit thanë të premten se Ngushtica e Hormuzit tani është plotësisht e hapur për anijet tregtare. Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, postoi në X se ngushtica “është shpallur plotësisht e hapur” në përputhje me armëpushimin në Liban dhe do të mbetet e hapur për periudhën e mbetur të armëpushimit. Trump pohoi se ngushtica është “gati për kalim të plotë” në një postim në mediat sociale disa minuta më vonë.

Në një postim pasues, Trump tha se bllokada detare amerikane ndaj anijeve dhe porteve iraniane “do të mbetet në fuqi të plotë” derisa Irani të arrijë një marrëveshje me SHBA-në për t’i dhënë fund luftës.

Ndërkohë, udhëheqësit evropianë kanë planifikuar një mision ndërkombëtar për të siguruar transportin detar përmes Ngushticës së Hormuzit dhe për të rivendosur sigurinë detare. Presidenti francez, Emmanuel Macron, dhe kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Keir Starmer, thanë të premten se planifikuesit ushtarakë do të takohen në Londër javën e ardhshme. Kancelari gjerman, Friedrich Merz, shtoi se dëshiron përfshirjen e SHBA-së në mision.

Hormuzi -21 miljet që mund të tronditin botën

Ngushtica e Hormuzit është një nga ato vende të rralla në hartën e botës ku gjeografia shndërrohet drejtpërdrejt në fat ekonomik dhe politik. Në pamje të parë, ajo duket si një shtrirje e vogël ujore, vetëm rreth 21 milje e gjerë në pikën më të ngushtë, por në të vërtetë ajo është një nga nyjet më të rëndësishme të rendit global. Përmes saj kalon rreth një e pesta e naftës së tregtuar në botë, si edhe një pjesë e konsiderueshme e gazit natyror. Kjo do të thotë se çdo krizë në këtë ngushticë nuk mbetet kurrë vetëm një çështje rajonale. Ajo prek menjëherë tregjet ndërkombëtare, çmimet e energjisë, transportin, inflacionin dhe vetë sigurinë ekonomike të miliona familjeve në botë.

Zhvillimet e fundit e kanë bërë edhe më të qartë këtë të vërtetë. Pas sulmeve të 28 shkurtit nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kundër Iranit, kundërpërgjigjja iraniane krijoi një situatë që praktikisht çoi në mbylljen e pjesshme ose të pasigurt të Hormuzit. Menjëherë tregjet reaguan, çmimet e naftës u rritën dhe frika u përhap në të gjitha ekonomitë që varen nga importi i energjisë. Kjo tregoi se sa e brishtë është në të vërtetë arkitektura ekonomike globale. Mjafton një goditje në një korridor të ngushtë detar dhe pasoja ndihen nga Gjiri Persik deri në SHBA, nga Europa deri në Azi.

Rëndësia e Hormuzit nuk buron vetëm nga sasia e naftës që kalon përmes tij, por edhe nga mungesa e alternativave të plota. Vendet e Gjirit, si Arabia Saudite, Iraku, Kuvajti, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe vetë Irani, varen në shkallë të madhe nga kjo rrugë për të eksportuar energjinë e tyre drejt tregjeve botërore. Disa tubacione ekzistojnë dhe teorikisht mund të shërbejnë si rrugë anësore, por kapaciteti i tyre është i kufizuar dhe nuk mjafton për të përballuar të gjithë vëllimin që kalon çdo ditë nëpër ngushticë. Kjo do të thotë se Hormuzi nuk është thjesht një rrugë e rëndësishme. Ai është një pikë bllokimi e pazëvendësueshme, një arterie pa të cilën qarkullimi energjetik i botës fillon të marrë frymë me vështirësi.

Embargoja, si një zgjidhje temporale

Në këtë sfond, vendimi amerikan për të shpallur një bllokadë ushtarake ndaj porteve iraniane paraqitet si një hap me pasoja të thella dhe shumëdimensionale. Sipas logjikës së Uashingtonit, kjo masë synon të detyrojë Iranin të hapë ngushticën për trafikun ndërkombëtar dhe të pranojë një marrëveshje politike në kushtet e presionit të shtuar. Por problemi qëndron te vetë natyra e këtij instrumenti. Një bllokadë e tillë mund të shihet si formë embargoje dhe, në kuptimin më praktik, si një zgjidhje temporale për të frenuar përshkallëzimin ose për të imponuar kosto të menjëhershme mbi Teheranin. Megjithatë, ajo nuk është zgjidhje strategjike dhe as zgjidhje afatgjatë. Ajo mund të blejë kohë, por nuk mund të prodhojë paqe të qëndrueshme.

Ky është thelbi i problemit. Embargoja mund të shërbejë përkohësisht si mjet presioni, mund të krijojë një moment pauze, mund të detyrojë llogaritje të reja politike, por nuk mund të zëvendësojë diplomacinë. Përkundrazi, në shumë raste ajo e ngrin konfliktin pa e zgjidhur atë. Dhe kur konflikti ngrihet në një hapësirë si Hormuzi, ku kalon një pjesë jetike e energjisë botërore, rreziku nuk zvogëlohet domosdoshmërisht. Ai thjesht transformohet. Nga një krizë e hapur ushtarake, situata mund të kalojë në një pasiguri kronike, ku çdo incident i vogël mund të kthehet në shkëndijë për një shpërthim të madh.

Çmimet e naftës ranë me 10%, dhe Mesatarja Industriale Dow Jones u rrit me 1,020 pikë pasi Irani tha se Ngushtica e Hormuzit është plotësisht e hapur, gjë që do t’u lejonte cisternave të naftës të dilnin përsëri nga Gjiri Persik dhe të transportonin naftë bruto për klientët në të gjithë botën. Indeksi S&P 500 u rrit me 1.3% në tregtimin e mëngjesit të së premtes, ndërsa aksionet amerikane vrapojnë drejt përfundimit të një jave të tretë radhazi me fitime të mëdha. Indeksi Nasdaq u rrit me 1.5%. Aksionet janë rritur me 12% që nga fundi i marsit me shpresën se Shtetet e Bashkuara dhe Irani mund të shmangin skenarin më të keq për ekonominë globale.

Irani nuk e sheh këtë presion si një thirrje për kompromis

Irani e ka treguar se nuk e sheh këtë presion si një thirrje për kompromis, por si një akt agresioni. Pikërisht këtu qëndron rreziku më i madh i strategjisë së “presionit maksimal”. Në vend që të prodhojë dorëzim, ajo mund të prodhojë kundërpërgjigje asimetrike. Teherani ka në dispozicion mjete relativisht të lira, por shumë efektive, si dronët dhe raketat, për të goditur infrastrukturën energjetike të rajonit, cisternat, portet dhe objektet e prodhimit. Kjo e bën krizën edhe më të rrezikshme, sepse e zhvendos përballjen nga fushat klasike të betejës në hapësira ku ekonomia globale është më e cenueshme.

Ndikimi ekonomik i kësaj situate është tashmë i prekshëm. Kur furnizimi global me energji tkurret, çmimet rriten pothuajse automatikisht. Në SHBA, çmimi i benzinës është rritur ndjeshëm, ndërsa në vendet importuese të energjisë, veçanërisht në ekonomitë më të brishta, një krizë e tillë përkthehet në kosto më të larta jetese, presion mbi inflacionin dhe pakënaqësi sociale. Në këtë mënyrë, një konflikt në Gjirin Persik pushon së qeni një çështje e largët gjeografike dhe bëhet pjesë e përditshmërisë së qytetarëve në kontinentet e tjera. Në fund, konsumatori i thjeshtë është ai që paguan koston e një përplasjeje që nuk e kontrollon dot.

Ka edhe një paradoks tjetër të hidhur në këtë histori. Ndërsa vendet konsumatore humbasin, disa aktorë të tjerë përfitojnë. Rritja e çmimeve favorizon prodhues të tjerë të mëdhenj të energjisë, përfshirë Rusinë, e cila mund të shohë fitime të shtuara nga një treg më i shtrenjtë dhe më i tensionuar. Kjo tregon se çdo krizë energjetike nuk prodhon vetëm humbës, por edhe fitues, dhe pikërisht për këtë arsye zgjatja e saj bëhet edhe më e ndërlikuar për t’u menaxhuar politikisht.

SHBA fuqia globale, Irani fuqi rajonale

Në planin gjeopolitik, Hormuzi është sot pasqyra më e qartë e rivalitetit midis Amerikës dhe Iranit. Shtetet e Bashkuara duan të ruajnë kontrollin mbi rendin rajonal dhe sigurinë e rrugëve energjetike, ndërsa Irani kërkon të tregojë se është i aftë të sfidojë këtë rend dhe të imponojë veten si fuqi rajonale. Përplasja midis tyre nuk është vetëm ushtarake. Ajo është një betejë për ndikim, prestigj, legjitimitet dhe kontroll strategjik. Prandaj, edhe mjetet që përdoren, si embargoja apo bllokada, nuk duhen parë vetëm si instrumente operative, por si pjesë e një loje më të madhe fuqish.

Pikërisht për këtë arsye, është e rëndësishme të thuhet qartë se embargoja mund të jetë vetëm një zgjidhje temporale. Ajo mund të shërbejë për të krijuar një presion të menjëhershëm dhe për të penguar përkohësisht zgjerimin e konfliktit, por nuk mund të prodhojë një rend të ri të qëndrueshëm. Nëse mungon një rrugë diplomatike që t’i japë secilës palë një dalje politike, atëherë embargoja mbetet thjesht një shtyrje e krizës për më vonë. Dhe në një zonë kaq të ndezur, shtyrja nuk është domosdoshmërisht qetësim. Ajo mund të jetë vetëm përgatitje për një shpërthim më të madh.

Në fund, drama e Hormuzit na kujton se bota moderne mbështetet mbi ekuilibra tepër të brishtë. Një rrugë ujore prej 21 miljesh është e aftë të tronditë bursat, të ndryshojë çmimin e karburantit, të ndikojë zgjedhjet politike dhe të shtyjë fuqitë e mëdha drejt përplasjes. Kjo është arsyeja pse ajo që po ndodh në këtë ngushticë nuk duhet lexuar vetëm si lajm lufte, por si paralajmërim për kufijtë e fuqisë dhe për rrezikun e madh që lind kur ekonomia globale varet nga një nyje kaq e ngushtë.

Prandaj, zgjidhja e vërtetë nuk mund të jetë vetëm presioni ushtarak, as vetëm embargoja, as vetëm frika. Zgjidhja e vetme e qëndrueshme mbetet diplomacia, sado e vështirë dhe e ngadaltë të duket ajo. Sepse nëse kjo krizë vazhdon të menaxhohet vetëm me forcë, atëherë 21 miljet më të rëndësishme të botës mund të kthehen shumë shpejt në 21 miljet më të rrezikshme të saj.

Besnik Fishta

Historia e Krizës së Kosovës 1999-2000 përmes Zarfave Postare

Viti 1999 shënon ngjarjen më të rëndësishme në historinë e vonshme të Kosovës, përfundimin e konfliktit të armatosur, ndërhyrjen ushtarake të NATO-s dhe fillimin e epokës së administrimit ndërkombëtar. Ky vit përbën një pikë kthese jo vetëm në rrafshin politik e ushtarak, por edhe në sferën e dokumentimit kulturor dhe material, në të cilën filatelia zë një vend të veçantë. Zarfat e qarkulluar gjatë dhe pas vitit 1999 janë më shumë se objekte koleksionimi, sepse ata janë burime primare që përmbajnë gjurmë të drejtpërdrejta të realitetit të asaj periudhe, simbole shtetërore, vulosje ushtarake, ikonografi humanitare dhe gjurmë të strukturave ndërkombëtare të pranishme në Kosovë. Ne kete shkrim analizojme tre zarfa përfaqësues të periudhës 1999–2000, të cilët pasqyrojnë tre fazat kryesore të vitit kritik: ndërhyrjen, legjitimitetin dhe stabilizimin.

Fig. 1  

Zarfi i parë, i lëshuar në Bon më 7 maj 1999, paraqet një dokument të pastër të operacioneve humanitare të Gjermanisë gjatë krizës së kosovarëve të dëbuar në pranverën e atij viti. Në pjesën grafike qëndron një helikopter i Bundeswehr-it, i shoqëruar me tekstin: “Bundeswehr fliegt Hilfsgüter für die Vertriebenen aus dem Kosovo” (“Forcat e armatosura gjermane transportojnë ndihma për të dëbuarit nga Kosova”). Ky zarf kombinon ikonografinë ushtarake me misionin humanitar, duke e paraqitur ushtrinë jo thjesht si faktor ushtarak, por si aktor shpëtimi dhe mbështetjeje. Pulla gjermane “Kosovo-Hilfe 1999”, e cila shfrytëzon simbolin e pëllumbit shumëngjyrësh si emblemë e paqes, e shoqëron një vulë speciale me hartën e Kosovës, avionin e transportit humanitar dhe kryqin e ndihmës emergjente. Elementët kyç filatelikë dhe historikë jane mbështetja e drejtpërdrejtë e refugjatëve shqiptarë në Maqedoni dhe Shqipëri, përfshirja aktive e Gjermanisë në ndërmarrjen humanitare evropiane, dhe simbolika e përdorimit të pullës shtesë (+100 Pfennig), ku shtesa monetare dedikohej për ndihma konkrete humanitare. Ky zarf përfaqëson fazën e parë të vitit 1999, ate moment kur diplomacia dhe logjistika ushtarake u shkrinë në një përpjekje globale për të parandaluar katastrofën njerëzore.

Fig. 2  

Zarfi i dytë, i vulosur në bazën ushtarake amerikane Ft. Myer, Arlington, Virginia më 13 tetor 1999, përkon me periudhën menjëherë pas përfundimit të ofensivave ajrore të NATO-s. Në pjesën e majtë, zarfi paraqet logon zyrtare të NATO-s në 50-vjetorin e themelimit (1949–1999), e shoqëruar me emrat e kombeve anëtare, duke e paraqitur Aleancën si një entitet të bashkuar. Veçanërisht domethënëse është pulla amerikane e 33 centëve për 50-vjetorin e NATO-s, e vendosur ngjitur me pullën gjermane “Kosovo-Hilfe 1999”. Ky kombinim imazhesh krijon atë që mund ta quajmë “filateli hibride”, një gjetje e rrallë që dokumenton bashkëveprimin transatlantik në ndërhyrjen për Kosovën, rolin e SHBA-së si forcë udhëheqëse e NATO-s dhe konfirmimin politik të moralitetit të ndërhyrjes ushtarake përmes simboleve të dy shteteve të ndryshme në një zarf të vetëm. Vula postare e bazës ushtarake amerikane tregon se kjo menyre ishte pjesë e komunikimit të strukturave ushtarake që ndodheshin në misione të lidhura me Kosovën. Ky zarf përfaqëson fazën e dytë, ate te konsolidimit e legjitimitetit ndërkombëtar, dhe mesazhin politik të solidaritetit euro-atlantik.

Fig.3  

Zarfi i tretë, i vulosur më 21 shkurt 2000, i përket periudhës së stabilizimit pas luftës, kur Kosova ishte e ndarë në sektorë të administruar nga kontingjente të KFOR-it. Ky zarf i Feldpost-it mban kodin “1503”, që identifikon zyrën postare ushtarake të kontingjentit austriak në sektorin jugor të Kosovës. Imazhi i zarfit është i pasur duke treguar harta gjeografike te zonës së Prizrenit, me vendbanime të shënuara qartë, stemat e Austrisë, Zvicrës dhe Sllovakisë, që reflektojnë bashkëpunimin shumëkombësh brenda sektori, logoja e KFOR-it, që e përforcon statusin e administrimit ushtarak ndërkombëtar, dhe pulla austriake “Nationalpark Donau-Auen”, një kontrast midis natyrës së qetë dhe realitetit të Kosovës së pasluftës. Përdorimi i vulës ushtarake e shndërron zarfin në një dëshmi të drejtpërdrejtë të funksionimit të postës ushtarake, e cila zëvendësoi postën civile në shumë zona. Ky zarf përfaqëson fazën e tretë, ate te rindërtimit dhe funksionimit te strukturave administrative ndërkombëtare në terren.

Përveç elementeve grafike, rëndësi parësore merr teknika e vulosjes. Në filateli, vulat speciale përdoren ekskluzivisht për të shënuar ngjarje me peshë historike. Fakti që çështja e Kosovës gjeneroi vula të personalizuara në qendra si Boni apo në bazat e NATO-s, dëshmon rëndësinë globale të konfliktit. Këto vula nuk shërbyen vetëm për anulimin e pullave, por si “vula të historisë” që certifikonin angazhimin e shteteve fuqiplotë në zgjidhjen e krizës kosovare. Ky hulumtim mbi zarfat, pervecse kenaqesise se një pasion filatelik, është  mbi te gjitha një udhëtim emocional në historinë e Kosovës, sepse zarfat e analizuar nuk kanë vetëm vlerë koleksionistike, ato janë dokumente historike që mbartin simbole shtetesh, vulosje ushtarake dhe mesazhe politike. Ato shërbejnë si “kapsula kohe” që ruajnë emocionin e vitit 1999 më mirë se sa një liber i “ftohtë” historie. Secili zarf përfaqëson një dëshmi dokumentare mbi vuajtjet, konfliktin, format e solidaritetit dhe përpjekjet për paqe. Së bashku, ato ndërtojnë një narrativë koherente, në të cilën Kosova shfaqet si hapësirë e rezistencës dhe e aspiratës për liri.

Washington is being sold a strategic partnership with a constituency that rejects it — at the cost of partners who actually deliver.

By Elmi Berisha | 8 April 2026

www.kosovodispatch.com

Donald Trump Jr.’s visit to Banja Luka on April 7 was, taken on its own terms, unremarkable. Private citizens travel for business. Republika Srpska, whatever its politics, is not a prohibited destination. The meeting with local officials and business figures was the kind of engagement that happens across the Balkans without generating international coverage.

What is not unremarkable is the X post that followed — published by Rod Blagojevich, registered foreign agent for Republika Srpska, distributed by RRB Strategies LLC on behalf of its client, with the FARA disclosure buried where such disclosures are designed to be buried: at the end, after the argument has already landed.

The argument Blagojevich made was this: the visit represents an important step toward a “new strategic partnership” with “Orthodox Christian Serbs in the Balkans who love America and love President Trump.” Two claims, both falsifiable, neither true. The first concerns the nature of the civilizational language being deployed. The second concerns Serbian public opinion. Together they constitute a product designed for domestic American consumption — and the price of buying it is being charged to relationships that actually matter.

What the language carries

The phrase “Orthodox Christian Serbs” is not, in the Balkan context, a neutral ethnic or demographic descriptor. It is a civilizational claim with a documented function. In the political culture that produced the 1990s wars, this framing positioned the Bosnian Serb project as the defense of Christian Europe against Ottoman encroachment — a narrative that the leadership of the time used not to describe the conflict but to authorize it. The International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia documented extensively how this civilizational self-understanding operated within the command structures responsible for Srebrenica and the siege of Sarajevo. The language did not cause those events. But it provided the moral architecture within which they were organized and justified.

When a registered foreign agent for Republika Srpska deploys this same framing in American conservative media, he is not making a neutral rhetorical choice. He is activating language with a specific and documented history in this geography. A Washington policymaker who does not know that history may read the phrase as a simple statement of religious identity. The governments in Ankara, Riyadh, and Amman that will read the same phrase carry a different set of associations — and they are not wrong to carry them.

The question the White House and State Department should be asking is not whether Blagojevich intended those associations. The question is whether the administration is comfortable being positioned within that frame, and whether anyone in a policy role was consulted before that positioning occurred.

The polling Blagojevich does not mention

The claim that Serbs “love America” is not a simplification of a complex reality. It is an inversion of the measurable one. The Gallup Balkan Monitor, which has tracked public attitudes across the Western Balkans across multiple survey cycles, consistently shows Serbia as the regional outlier on Euro-Atlantic orientation — with low NATO favorability, high pro-Russia identification, and EU accession support well below the levels recorded in Albania, Kosovo, or North Macedonia. The Belgrade-based CRTA has documented similar patterns in domestic Serbian polling. The International Republican Institute, whose Balkans surveys carry particular weight in conservative foreign policy circles, has recorded the same basic picture.

The source of this orientation is not obscure. The 1999 NATO bombing campaign is a foundational event in Serbian political culture, taught as such, commemorated as such, and invoked consistently whenever the question of Western alignment arises. Serbian public ambivalence about the Euro-Atlantic order is not a residue of communist-era attitudes. It is an active, sustained, and politically organized posture.

Republika Srpska is not a moderated version of this. Milorad Dodik has spent years cultivating Russian patronage — attending events in Moscow, framing RS’s future as outside the Euro-Atlantic order, and treating EU integration as a structural threat to the political project he leads. His political base is the constituency in the Balkans most consistently oriented toward the power that is prosecuting a war of territorial conquest in Ukraine. The idea that this constituency “loves America” is not an exaggeration. It is a fabrication constructed entirely for audiences who will not check it.

The strategic cost being ignored

The Trump administration has invested significantly in Gulf relationships — with Saudi Arabia, the UAE, and Qatar — that are load-bearing pillars of American posture on energy markets, counterterrorism cooperation, and the Abraham Accords architecture the administration seeks to expand. Turkey remains a NATO member whose cooperation on the Bosphorus, on migration management, and on Eastern Mediterranean security is not optional. Jordan and Pakistan provide access and cooperation the United States cannot replicate from other partners.

These are not governments for whom Srebrenica is a historical abstraction. The Organisation of Islamic Cooperation has passed formal resolutions on Srebrenica’s status as genocide on multiple occasions, establishing an institutional framework through which member states read signals about Western alignment in the Balkans. Turkey commemorates the massacre at state level. These are not diplomatic sensitivities to be managed around the edges. They are established positions that will be activated when a civilizational frame invoking Orthodox Christian identity appears in American political media bearing proximity to the president’s family.

The cost calculation is not close. Republika Srpska’s leadership offers symbolism and a narrative. The governments that will register the civilizational signal negatively offer material cooperation the United States actively depends on. This is not a balanced trade. It is an asymmetric exposure being created by a foreign agent operating outside the normal channels of foreign policy review.

How the operation works

This is how foreign influence operations work when they are working well. They do not ask for policy changes directly. They build the domestic political environment in which certain policy changes become natural, and others become awkward. By the time the State Department engages formally with the question of U.S.-RS relations, Blagojevich will have already shaped the terms on which that conversation happens in Republican foreign policy circles. The constituency for the partnership will have been manufactured before anyone in government decided whether the partnership was coherent.

The FARA disclosure at the bottom of the post is legally compliant. It is also, in format, a concession that the message could not survive transparent identification of its source. Paid advocacy presented as organic political alignment is the basic unit of this operation. The foreign agent’s job is to supply “Orthodox Christian, anti-woke, pro-Trump” and let the American conservative imagination assemble the rest. The polling, the history, and the strategic cost are not part of the product. They are what the product is designed to make invisible.

Washington is being sold an alliance that does not exist, with a constituency that does not hold the values attributed to it, by a registered foreign agent whose client’s political base is oriented toward the power prosecuting a war of territorial conquest in Ukraine. The cost of the transaction is being charged to relationships with governments that actually deliver. That is not a strategic partnership. It is a product. Someone in Washington should read the label before buying it.

Elmi Berisha is a prominent Albanian-American community leader and businessman based in the New York area, best known as the President of the Pan-Albanian Federation of America “Vatra”, the oldest Albanian American organization in the United States, founded in 1912.

ISSN: 3070-2186