Rafaela Prifti/

Betimi Luftarak i UÇK-së sintetizoi misionin jetësor të Komandantit Adem Shehi, një nga vetëm 16 oficerët e Forcave të Armatosura të Shqipërisë në luftën e Kosovës 1998-1999. Në mesin e kontrasteve ditore të hedhjes baltë mbi emrat e luftëtarëve, zvarritjeve të Hagës, tensioneve politike nga njëra anë, dhe, nga ana tjetër, ceremonive, dokumentarëve dhe nderimeve për luftën, (vetëm dy ditë më parë ishte përvjetori i rënies së heroit Bekim Berisha –Abeja, në Junik, më 10 gusht 1998) hyn edhe historia e ushtarakut profesionit nga një familje patriote nga fshati Farkë e Madhe në Tiranë.

Ai e pati nisur edukimin në moshën 15 vjeçare në shkollën Skënderbej me uniformën që “përfaqësonte rendin, përkushtimin atdhetar dhe idealet kombëtare,” siç shprehet ai. Në kulmin e karrierës së tij të lartë ushtarake, Komandant Shehi kishte 20 vjet shërbim në Divizioni e Pestë, Tiranë, dhe në Repartin e Mbrojtjes anti-raketore në Tiranë, grada, që i la pas për detyrën e Komandantit të Brigadës 153 të Zoll-it në luftën për çlirimin e Kosovës. Uniforma dhe shërbimi ushtarak janë sinteza e jetës dhe karrierës së tij, të drejtuara nga idealet më të larta shpirtërore, atdheu dhe kombi. Dokumentari biografik-historik “Në Shërbim të Betimit” u transmetua për herë të parë, dy muaj më parë, në programin e RTK-së dhe në Kino, në Prishtinë, në përkujtim të ditës së lirisë, 12 qershor 1999.

Kur Kosova u përfshi në flakët e luftës, përvoja e ushtarakëve të karrierës ishte shumë e nevojshme për formacionet çlirimtare të UÇK-së. Komandat Ademit i ishte kërkuar të përgatiste stërvitjen e të rinjve që po mobilizoheshin dhe stërviteshin në territorin e Shqipërisë gjatë viteve 1997-1998, atëherë kur “shumë prej djemurisë të ardhur nga mbarë Kosova dhe nga diaspora nuk kishin përvojë ushtarake dhe për herë të parë mbanin armë në duar,” kujton ai.

Disiplina e rreptë dhe stërvitja rigoroze nga Komandant Ademi u bënë mburoja e ushtarëve në realitetin e një lufte të pabarabartë në zonën operative të Llapit. Bashkëluftëtarët e intervistuar në filmin dokumentar vlerësojnë komandën e Adem Shehit në Brigadën 153 në Zoll, një formacion, i cili, në koordinim me Shtabin e Zonës, ndërroi strategjinë ushtarake në frontin e betejave nga mbrojtja në aksione sulmi, që shënoi kthesë dhe suksese në terren.

Figura si Komandat Adem Shehi janë “monumente të gjalla” thonë njëzëri bashkëluftëtarët duke theksuar se dokumentimi i luftës çlirimtare është përgjegjësi ndaj së kaluarës dhe ndaj të ardhmes. Figura dhe rrugëtimi i Komandant Ademit kanë vlera për historinë tonë dhe “uroj të jenë nxitje për dokumentimin e mëtejshëm të historisë së luftës së drejtë për liri,” vë në dukje producenti, regjisori dhe skenaristi i dokumentarit, Mumin Jashari. “Jo rrallëherë në projekte të tilla na duhet të mbajmë edhe nga 3–4 role njëkohësisht, por vullneti dhe përkushtimi na ndihmojnë për t’ia dalë deri në fund.” Në falënderimet e tij Mumini veçon menaxhmentin e RTK-së “për besimin dhe mbështetjen në këtë projekt ku jam Producent, skenarist e regjisor si edhe grupin realizator me bashkëpunëtorët dhe gazetare Sahadete Krasniqi, kameramani Besart Daka, muzika autoriale nga Ismet Bexheti, narrator Agush Alihajdaraj, Postproduksioni Burim Emini, Audio postproduksioni nga Remzi Samakova.”

Nga biseda ime telefonike me Komandat Ademin në Tiranë, pas transmetimit të dokumentarit, po veçoj përgjigjen e tij për fjalët e betimit: “Betimin e luftëtarit të lirisë e realizuan vetëm dëshmorët dhe heronjtë e kombit tonë. Ne të tjerët pritëm, heshtëm dhe na vunë në gjumë “Liderët e Politikës”. Dhe meqë jemi në kohën e kontrasteve të mëdha, përballë “Tiranës, Prishtinës, Shkupit, Podgoricës që i betohen servilizmit të politikanëve, e që nuk u vjen keq për atdheun e kombin,” ai kujton mesazhin shpirtëror të poetëve tanë të Rilindjes:

“Lidhni Besën për Atdhe.

Ju me gjak të Kastriotit.

Lidhni Besën, bëni Be

Para Kombit, para Zotit.”

Tiranë, 10 gusht 2026/

Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) shpreh shqetësimin e tij të thellë lidhur me deklaratën e fundit të Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vučić, sipas së cilës autoritetet serbe po shqyrtojnë mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër dhe kanë angazhuar ekspertë për këtë qëllim.

KASH e konsideron veçanërisht shqetësues faktin që një çështje që lidhet me burimet ujore, sigurinë energjetike dhe mirëqenien e qytetarëve përdoret në një kontekst politik dhe si instrument te mundshëm presioni ndaj Republikës së Kosovës.

Lumi Ibër dhe sistemi i Ujmanit kanë rëndësi jetike për furnizimin me ujë, prodhimin e energjisë, ekonominë dhe jetën e qytetarëve të Kosovës, pa dallim etnie. Çdo ndërhyrje e njëanshme që mund të ndryshojë rrjedhën natyrore të lumit dhe të shkaktojë pasoja të konsiderueshme ndërkufitare duhet të trajtohet me përgjegjësinë më të lartë dhe në përputhje të plotë me të drejtën ndërkombëtare.

Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) rikujton se e drejta ndërkombëtare e ujërave ndërkufitare mbështetet në disa parime themelore:

– përdorimin e drejtë dhe të arsyeshëm të burimeve të përbashkëta ujore;

– detyrimin e shteteve për të marrë të gjitha masat e përshtatshme për të parandaluar shkaktimin e dëmit të konsiderueshëm ndaj palëve të tjera;

– detyrimin për bashkëpunim dhe shkëmbim informacioni;

– njoftimin dhe konsultimin paraprak për masa të planifikuara që mund të kenë efekte të konsiderueshme ndërkufitare;

– si dhe mbrojtjen e ekosistemeve dhe përdorimin e qëndrueshëm të burimeve ujore.

Këto parime janë të mishëruara, ndër të tjera, në Konventën e Kombeve të Bashkuara të vitit 1997 mbi të Drejtën e Përdorimeve Jo-Lundruese të Rrjedhave Ujore Ndërkombëtare dhe reflektohen gjithashtu në Konventën e UNECE-së të vitit 1992 për Mbrojtjen dhe Përdorimin e Rrjedhave Ujore Ndërkufitare dhe Liqeneve Ndërkombëtare, si pjesë e kuadrit ndërkombëtar për menaxhimin paqësor dhe të qëndrueshëm të burimeve ujore të përbashkëta.

Në këtë kuptim, çdo projekt që synon ndryshimin e rrjedhës së një lumi ndërkufitar dhe që mund të ketë pasoja serioze për furnizimin me ujë, energjinë, mjedisin dhe jetën ekonomike të një territori tjetër nuk mund të trajtohet si një çështje thjesht e brendshme. Ai kërkon transparencë, vlerësim të plotë të ndikimit ndërkufitar, njoftim, konsultim dhe bashkëpunim me palët e prekura, në përputhje me normat dhe parimet relevante të së drejtës ndërkombëtare.

KASH e konsideron të papranueshme përdorimin e ujit dhe të burimeve të tjera jetike si instrument presioni politik. Një retorikë e tillë është në kundërshtim me frymën e bashkëpunimit rajonal, marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë dhe parimeve mbi të cilat duhet të ndërtohet e ardhmja evropiane e Ballkanit Perëndimor.

Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) i bën thirrje Presidentit Vučić dhe institucioneve të Republikës së Serbisë të distancohen nga çdo ide apo veprim i njëanshëm që mund të cenojë sigurinë ujore, energjetike, ekonomike dhe mjedisore të Republikës së Kosovës dhe të qytetarëve të saj.

Njëkohësisht, KASH u bën thirrje Bashkimit Evropian, Shteteve të Bashkuara të Amerikës, OSBE-së dhe partnerëve të tjerë ndërkombëtarë që ta trajtojnë me seriozitet këtë deklaratë dhe të kërkojnë transparencë dhe sqarime nga autoritetet e Beogradit lidhur me ekzistencën e çdo projekti konkret për ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër.

Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) rithekson se uji është një burim jetik që duhet të bashkojë dhe jo të ndajë popujt. Stabiliteti dhe paqja afatgjatë në rajon nuk mund të ndërtohen përmes kërcënimeve apo përdorimit të burimeve natyrore si mjete presioni, por vetëm përmes dialogut, bashkëpunimit, respektimit të sovranitetit dhe integritetit territorial dhe zbatimit të së drejtës ndërkombëtare.

………………………………………………………….

https://albanianambassadors.al/…/keshilli-i…

………………………………………………………….

https://albanianambassadors.al/the-council-of-albanian…

……………………………………………………….

His Excellency Volodymyr Zelenskyy

President of Ukraine

Office of the President

Bankova Street 11, Kyiv 01220, Ukraine

Mr. President,

I write as a global citizen, and as a former Minister of Health of the Republic of Kosova, and Albanian- American, and I write this note with deep disappointment. On 8 August, standing shamelessly in Belgrade beside President Vucic, you declared that Ukraine does not recognize the independence of Kosova. Nearly 120 countries around the world have recognized the Republic of Kosova, among them twenty-two of the twenty-seven members of the European Union you seek to join and almost every member of the NATO alliance whose weapons defend your cities. You chose to say otherwise in Belgrade, from a podium shared with the one leader in Europe who has imposed not a single sanction on the government bombing your country. That was not a statement of principle. It was a script written in Moscow, and you read it aloud.

This is dangerous politics, and it is dangerous first of all for Ukraine. The states that deny our sovereignty are, almost without exception, the states that deny yours. Every argument used against Kosova has been used against you, by the same power, in the same words. When you lend that argument your voice in Belgrade, you do not weaken Ukraine aspiration. You do not weaken Kosova. You weaken the ground you are standing on.

Kosova joined the European and American sanctions against Russia when nothing obliged us to. We opened our homes to Ukrainian journalists and to Ukrainian families fleeing the war. We recognize Ukraine within all of its borders, Crimea included. As Minister of Health, I was proud to cast my vote in support of Ukraine, and I would cast it again tomorrow. We ask nothing from you that we have not already given.

We know what your people are enduring, because we endured it, at the hands of the same doctrine and in living memory. That is precisely why this hurst and has disappointed millions of people around the world and not just us Kosovars and our friends.

As a US-Albanian from Kosova, I visited to helped Ukraine, after the first invasion. I hope to see Ukraine free next visit, and a President of Ukraine who has guts and stands with Kosova. If you creating alliance with Vucic, trying to become friend with Putin, you have chosen a wrong path. Totally wrong.

With respect, and with continued solidarity for the people of Ukraine,

Rifat Latifi, MD, FACS, FICS, FKCS

Former Minister of Health, Republic of Kosova

Prof. Dr. Muhamet Racaj/

Çdo cikël i ri i blerjeve ushtarake në Ballkan shoqërohet me tituj mediatikë që paralajmërojnë një “garë armatimi” ose madje një luftë të re në rajon. Megjithatë, një analizë objektive e kapaciteteve ushtarake, ekonomike, demografike dhe logjistike tregon se realiteti është dukshëm më ndryshe.

Nëse analizohen zhvillimet e viteve të fundit, del qartë se vetëm Greqia po ndërton një kapacitet të mirëfilltë ushtarak me karakter strategjik. Programi i saj për blerjen e 20 avionëve luftarakë F-35, modernizimi i flotës ajrore me një kosto totale 3.47 miljard euro dhe sigurimi i tre fregatave moderne e vendosin atë në një nivel krejtësisht tjetër krahasuar me shtetet e tjera të Ballkanit.

Këto investime janë pjesë e një strategjie afatgjatë që lidhet me pozicionin gjeostrategjik të Greqisë në Mesdheun Lindor, mbrojtjen e interesave detare dhe përmbushjen e detyrimeve brenda NATO-s.

Ndërkaq, shumica e vendeve të tjera të Ballkanit realizojnë blerje të kufizuara ushtarake që kanë më shumë karakter politik, diplomatik dhe simbolik sesa përgatitje reale për zhvillimin e një lufte konvencionale.

Një nga elementët kryesorë të fuqisë ushtarake nuk është vetëm teknika, por para së gjithash kapaciteti njerëzor. Në këtë aspekt, Ballkani përballet me një realitet të ri: rënien demografike, emigrimin masiv dhe mungesën e personelit ushtarak.

Edhe Serbia, e cila shpesh paraqitet si fuqia më e madhe ushtarake në rajon, në praktikë nuk disponon potencial njerëzor për një luftë të zgjatur. Numri efektiv i ushtarëve aktivë mbetet rreth 20 mijë, ndërsa shtetet e tjera të rajonit kanë forca edhe më të vogla. Këto shifra nuk krijojnë potencial për operacione të gjera ushtarake, sidomos në kushtet e luftës moderne.

Përvoja nga lufta në Ukrainë ka dëshmuar se fituesi nuk përcaktohet vetëm nga numri i tankeve apo avionëve, por nga aftësia për të mbajtur funksionale logjistikën për muaj e vite me radhë.

Asnjë shtet i Ballkanit, me përjashtim të kapaciteteve më të zhvilluara të Greqisë, nuk disponon bazën industriale dhe rezervat logjistike për të zhvilluar një konflikt të gjatë ushtarak. Lufta kërkon furnizim të pandërprerë me armë, municion, karburant, mjete transporti, pajisje mbrojtëse, uniforma, ushqim, shërbime shëndetësore, mirëmbajtje teknike dhe mbështetje financiare. Pikërisht në këtë segment shfaqen dobësitë më të mëdha të shumicës së vendeve të rajonit.

Prandaj, blerja e disa sistemeve të armatimit nuk duhet të interpretohet automatikisht si përgatitje për luftë. Në shumë raste, këto investime synojnë modernizimin e forcave të armatosura, rritjen e ndërveprueshmërisë me NATO-n, forcimin e marrëdhënieve me partnerët strategjikë dhe dërgimin e mesazheve politike në politikën rajonale. Në Ballkan ekziston më shumë një garë për ndikim politik sesa një garë për luftë. Armatimi përdoret shpesh si instrument diplomatik, si element prestigji kombëtar ose si pjesë e partneriteteve strategjike me fuqitë e mëdha, ndërsa mundësia reale për zhvillimin e një lufte konvencionale mbetet shumë e kufizuar.

Nëse rajoni do të përballej me një krizë serioze sigurie, shumica e shteteve do të mbështeteshin në mekanizmat kolektivë të NATO-s, partneritetet ndërkombëtare dhe bashkëpunimin rajonal, jo në kapacitetet e tyre të pavarura për zhvillimin e një lufte të gjatë. Prandaj, pyetjes “A po armatoset Ballkani?”, përgjigjja ime profesionale është: Po, Ballkani po modernizon forcat e tij të armatosura, por kjo nuk do të thotë se po përgatitet për luftë. Përjashtim për nga shkalla dhe ambicia strategjike paraqet Greqia, e cila po ndërton një kapacitet të avancuar ushtarak me dimension rajonal dhe mesdhetar.

Shtetet e tjera kryesisht investojnë në modernizim, në përmbushjen e standardeve të aleancave dhe në forcimin e pozitës së tyre politike, ndërsa mungesa e personelit, kufizimet ekonomike dhe pamundësia për të siguruar logjistikën e një konflikti të zgjatur e bëjnë skenarin e një lufte konvencionale në Ballkan shumë pak të mundshëm. Siguria e Ballkanit nuk do të varet nga numri i armëve të blera, por nga stabiliteti politik, bashkëpunimi rajonal, respektimi i së drejtës ndërkombëtare dhe ruajtja e ekuilibrit strategjik. Në këtë kuptim, diplomacia mbetet arma më e fuqishme për paqen në rajon.

28 Vjet nga Rënia e Mark Tunë Lleshit dhe Kolë Gjon Lleshit.

Më 7 gusht 1998, në njanën prej periudhave ma të vështira të luftës për çlirimin e Kosovës, në Vraniq të Gjakovës ranë Mark Tunë Lleshi dhe Kolë Gjon Lleshi.

Njëzet e tetë vjet ma vonë, emnat e tyne vazhdojnë me qenë pjesë e historisë dhe kujtesës së Kosovës. Sakrifica e tyne nuk përfaqëson vetëm historinë e dy burrave, por edhe historinë e nji familjeje shqiptare që pagoi nji çmim jashtëzakonisht të randë për lirinë e atdheut.

Mark Tunë Lleshi, i lindun më 24 mars 1926, ishte 72 vjeç kur ra. Pavarësisht moshës, kur lufta mbërriti në fshatin dhe familjen e tij, ai qëndroi përkrah atyne që po e mbronin vendin.

Më 7 gusht 1998, gjatë sulmit të forcave serbe mbi Vraniq, Marku u vra.

Po atë ditë, jetën e dha edhe Kolë Gjon Lleshi, i lindun më 15 mars 1967.

Historia e Kolës asht veçanërisht prekëse, sepse ai kishte jetue në Gjermani, mbasi ishte largue prej Kosovës për shkak të përndjekjes. Mund të kishte qëndrue jashtë, larg luftës dhe rrezikut.

Por kur Kosovës i duheshin bijtë e saj, Kola u kthye prej Gjermanisë dhe iu bashkue Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Më 7 gusht 1998, Marku dhe Kola ranë bashkë në Vraniq.

Katër pjesëtarë të nji familjeje

Sakrifica e Markut dhe Kolës nuk do të ishte humbja e fundit për familjen Lleshi.

Sot, Marku dhe Kola pushojnë përkrah Prend Zef Lleshit dhe Memë Zef Lleshit, dy pjesëtarë të tjerë të familjes që luftuen në radhët e UÇK-së.

Prendi dhe Mema e vazhduen luftën edhe mbas gushtit të vitit 1998. Më 28 janar 1999, edhe ata ranë në luftimet kundër forcave serbe në zonën e Godenit të Hasit.

Brenda pak muajve, nji familje kishte humbë katër burra në luftën për çlirimin e Kosovës:

Mark Tunë Lleshi.

Kolë Gjon Lleshi.

Prend Zef Lleshi.

Memë Zef Lleshi.

Varret e tyne në Vraniq qëndrojnë sot pranë njani-tjetrit, si nji kujtesë e përhershme e asaj që kjo familje dha për Kosovën.

Ata na kujtojnë edhe nji të vërtetë të randësishme për historinë tonë kombëtare. Lufta e Kosovës u përkiste shqiptarëve prej krahinave, familjeve dhe traditave të ndryshme fetare. Shqiptarë katolikë dhe myslimanë luftuen, vuejtën dhe ranë për të njajtën tokë.

Familja Lleshi vinte prej traditës shqiptare katolike të Kosovës, por liria për të cilën këta burra luftuen i përkiste krejt Kosovës.

Sakrifica e tyne ishte për atdheun, për popullin dhe për brezat që do të vinin mbas tyne.

Nji traditë ma e vjetër se lufta

Historia e familjes së Markalleshëve nuk filloi me luftën e viteve 1998–1999.

Kjo familje asht kujtue për nji traditë shumë ma të vjetër qëndrese dhe sakrifice. Në përkujtimet zyrtare të Betejës së Markalleshëve janë kujtue edhe brezat e ma hershëm të familjes, të cilët kishin përjetue përndjekje dhe kishin dhanë jetën në periudha të ndryshme të historisë së vështirë të Kosovës.

Kjo i ban katër varret në Vraniq veçanërisht domethanëse.

Ato tregojnë historinë e katër burrave, por edhe historinë e brezave.

Na kujtojnë se liria e Kosovës nuk erdhi lehtë.

Ajo u fitue përmes sakrificave të jashtëzakonshme të familjeve anembanë atdheut tonë.

I kujtojmë me nderim

Më 7 gusht 2026, shënohen 28 vjet prej ditës kur Mark Tunë Lleshi dhe Kolë Gjon Lleshi dhanë jetën.

I kujtojmë me mirënjohje.

Kujtojmë edhe Memë dhe Prend Zef Lleshin, të cilët e vazhduen luftën dhe ranë vetëm pak muaj ma vonë.

Kujtojmë secilën familje shqiptare që i përcolli bijtë dhe bijat e veta në luftë, pa e dijtë a do të ktheheshin ndonjëherë në shtëpi.

Liria që gëzon Kosova sot nuk na erdhi dhuratë.

Ajo mban emna.

Ajo mban sakrificë.

Ajo mban historitë e familjeve si familja Lleshi.

Njëzet e tetë vjet ma vonë, e kemi për detyrë me i përmendë emnat e tyne dhe me u siguru që brezat e rinj ta kuptojnë çka dhanë ata.

Mark Tunë Lleshi.

Kolë Gjon Lleshi.

Memë Zef Lleshi.

Prend Zef Lleshi.

Kosova mos i harroftë kurrë.

Lavdi Dëshmorëve të Kombit!

Elizabeta Tomë Mrijaj

New York – Klinë