Saimir Kadiu/

Ka gjeste që zgjasin më pak se një minutë, por peshojnë më shumë se një fjalim politik. Një himn i dëgjuar. Një himn i heshtur. Një flamur i ngritur. Një gjuhë e përdorur ose e lënë jashtë. Një ndërtesë historike që ruhet ose lihet të tretet në heshtjen e kohës. Në Ballkan, simboli nuk është kurrë vetëm simbol. Prandaj ajo që ndodhi në Pustec më 20 gusht 2026, gjatë vizitës së kryeministrit maqedonas Hristijan Mickoski, nuk duhet parë si një incident protokollar pa rëndësi.

Sipas raportimeve, në ceremoninë zyrtare u ekzekutua himni i Maqedonisë së Veriut, ndërsa himni shqiptar nuk u ekzekutua. Madje është raportuar se një situatë e ngjashme kishte ndodhur edhe në një vizitë të mëparshme të Mickoskit.

Pyetja nuk është vetëm: Pse nuk u dëgjua himni shqiptar?

Pyetja më e madhe është: Çfarë mesazhi prodhon kjo? Sepse Pusteci nuk është një fshat i zakonshëm kufitar. Është një vend ku jeton një komunitet shqiptar, në brigjet e Prespës, në një hapësirë ku kufijtë politikë janë më të rinj se kujtesa e njerëzve.

Dhe kur kryeministri i një shteti fqinj vjen në një territor shqiptar dhe në një ceremoni zyrtare dëgjohet vetëm himni i tij, ndërsa himni i vendit pritës mungon, simbolika bëhet politike edhe nëse autori i gjestit pretendon se nuk ka pasur qëllim politik.

Në diplomaci, edhe harresa ka gjuhë.

A është Shqipëria e dobët? Ndoshta kjo është pyetja më e pakëndshme. Jo. Shqipëria nuk është një shtet i dobët në kuptimin që ishte dikur. Është anëtare e NATO-s, kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe një shtet që ka fituar peshë shumë më të madhe ndërkombëtare sesa kishte në fund të shekullit XX.

Por fuqia e një shteti nuk matet vetëm me numrin e ushtarëve apo me madhësinë e ekonomisë.

Ka edhe fuqi diplomatike, fuqi morale, fuqi kulturore dhe fuqi për të vendosur kufij ndaj sjelljes së fqinjëve.

Dhe këtu Shqipëria shpesh duket më e pasigurt.

Tirana ka zgjedhur, jo rrallë, të mos e acarojë Shkupin. Ka preferuar qetësinë e deklaratave diplomatike ndaj përplasjes publike. Ka menduar se çështjet shqiptare në Maqedoninë e Veriut duhen zgjidhur kryesisht brenda atij shteti.

Është një qasje e kuptueshme.

Por ekziston një vijë e hollë midis mosndërhyrjes dhe mosreagimit.

Dhe nëse një shtet nuk reagon ndaj gjesteve simbolike që prekin identitetin e qytetarëve shqiptarë, pala tjetër mund ta lexojë heshtjen si mungesë vullneti.

Gjuha: fusha ku beteja bëhet më e thellë

Mickoski ka deklaruar disa herë se nuk është kundër gjuhës shqipe dhe se ajo nuk është e kërcënuar. Në mars 2026 ai përsëriti se maqedonishtja dhe alfabeti cirilik mbeten gjuha zyrtare e shtetit.

Por problemi nuk është vetëm ajo që thotë kryeministri. Problemi është raporti midis deklaratës dhe zbatimit institucional.

Kushtetuta e Maqedonisë së Veriut, pas ndryshimeve të Marrëveshjes së Ohrit, përcakton se një gjuhë e folur nga të paktën 20 për qind e popullsisë është gjithashtu gjuhë zyrtare, me përdorimin e saj të përcaktuar në mënyrë kushtetuese dhe ligjore.

Ligji për përdorimin e gjuhëve u miratua në vitin 2018 dhe hyri në fuqi në janar 2019.

Pra, çështja shqiptare nuk është një kërkesë e re e ardhur nga Tirana.

Është pjesë e arkitekturës kushtetuese të shtetit maqedonas pas konfliktit të vitit 2001.

Prandaj çdo përpjekje për ta reduktuar përdorimin e shqipes në një “çështje emocionale shqiptare” është historikisht e gabuar.

Edhe në vitin 2026 çështja vazhdon të prodhojë probleme konkrete. Studentët shqiptarë të drejtësisë protestuan për të drejtën për të dhënë provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe. Qeveria u detyrua të shqyrtojë një zgjidhje institucionale. Vetë Mickoski deklaroi se kërkesa duhet të lejohet, ndërsa Ministria e Drejtësisë kishte ngritur problemin e bazës ligjore.

Kjo tregon diçka të rëndësishme: edhe kur askush nuk e shpall zyrtarisht luftën ndaj shqipes, një e drejtë mund të dobësohet në praktikë përmes vonesave, interpretimeve, procedurave dhe institucioneve.

Dhe kjo është shumë më delikate se një deklaratë politike.

MANASTITI (BITOLA)i: aty ku kujtesa shqiptare ende pret respekt

Por ndoshta dhimbja më e madhe nuk është në Pustec.

Është në Manastir.

Bitola e sotme është qyteti ku, në nëntor 1908, shqiptarët u mblodhën në Kongresin e Manastirit për një nga aktet më të rëndësishme të historisë së tyre moderne: unifikimin e alfabetit të gjuhës shqipe.

Kongresi u zhvillua nga 14 deri më 22 nëntor 1908 dhe në të morën pjesë personalitete si Gjergj Fishta, Ndre Mjeda, Luigj Gurakuqi, Mid’hat Frashëri, Gjergj Qiriazi, Fehim Zavalani, Sotir Peci, Nikoll Kacorri, Shahin Kolonja, Grigor Cilka, Bajo Topulli, Mihal Grameno e shumë të tjerë.

Sot aty ekziston Muzeu i Alfabetit të Gjuhës Shqipe, institucion kombëtar i krijuar në vitin 2009 nga shteti maqedonas.

Dhe megjithatë ekziston një pamje që të dhemb.

Në atë ndërtesë të kujtesës shqiptare, ndërsa muzeu ruan dokumentet dhe historinë e Kongresit, pjesë të objektit dhe hapësirat përreth kanë marrë funksione krejt të tjera.

Nëse është e vërtetë se në katin e parë të ndërtesës ku lidhet Kongresi i Manastirit sot tregtohen pllaka, ky nuk është thjesht një problem estetik.

Është një metaforë e jashtëzakonshme e Ballkanit:

në një kat ruhet alfabeti i një kombi; në katin tjetër shitet materiali i dyshemeve.

Por këtu duhet edhe një drejtësi historike.

Nuk është e saktë të thuhet se shteti maqedonas nuk e njeh fare këtë trashëgimi. Përkundrazi, Muzeu i Alfabetit është institucion shtetëror maqedonas dhe vetë muzeu dokumenton Kongresin dhe objektet e tij.

Prandaj pyetja më interesante është tjetër:

A duhet Shqipëria të bëjë më shumë për ta siguruar, restauruar ose financuar atë trashëgimi?

Sigurisht që po.

Nëse ekziston mundësia juridike dhe ekonomike për të blerë një hapësirë të lidhur me këtë monument historik, pse Tirana nuk duhet ta shqyrtojë seriozisht?

A ka frikë se një blerje e tillë do të shihej si ndërhyrje?

Atëherë le të mos blihet në mënyrë politike. Le të blihet në mënyrë kulturore.

Parisi nuk ka nevojë të pushtojë Romën për të ruajtur një dorëshkrim italian. Roma nuk ka nevojë të pretendojë territor mbi një muze në Athinë për të ruajtur një dëshmi të historisë së vet.

Një shtet modern nuk e mbron kulturën duke ndryshuar kufijtë. E mbron duke financuar kujtesën.

Nga himni te gjuha, nga gjuha te simbolet

Historia e viteve të fundit tregon se tensionet nuk kanë qenë vetëm rreth një himni.

Ka pasur debate për përdorimin e gjuhës shqipe në institucionet shtetërore, për tabelat dhe komunikimet zyrtare, për simbolet kombëtare dhe për statusin që duhet të kenë shqiptarët në identitetin shtetëror të Maqedonisë së Veriut.

Në vitin 2024 u raportuan debate mbi heqjen e disa shenjave në shqip dhe mbi përdorimin e shqipes në komunikimet institucionale. Një raport monitorimi për rajonin i identifikonte pikërisht narrativat mbi “shtypjen e gjuhës shqipe” si një nga temat më të fuqishme të dezinformimit politik në Maqedoninë e Veriut.

Në vitin 2025 u hap gjithashtu debat mbi simbolet shtetërore, përfshirë himnin dhe stemën, ku partitë shqiptare kërkuan përfaqësim më të madh simbolik.

Kjo është pika ku duhet të jemi të kujdesshëm.

Nuk është e drejtë të quhet çdo debat mbi gjuhën apo simbolet “anti-shqiptar”.

Por është po aq e gabuar të mendohet se gjuha, himni, flamuri dhe kujtesa historike nuk kanë rëndësi politike.

Në Ballkan ato janë pjesë e vetë arkitekturës së shtetit.

Dhe Shqipëria?

Këtu kthehemi tek Tirana.

Shqipëria nuk duhet të sillet si kujdestare e shqiptarëve jashtë kufijve.

Kjo do të ishte anakronike dhe e rrezikshme.

Por Shqipëria ka të drejtë dhe madje detyrim moral të mbrojë trashëgiminë kulturore shqiptare, ashtu siç bëjnë Italia për trashëgiminë italiane, Greqia për trashëgiminë greke, Franca për trashëgiminë franceze.

Dhe këtë mund ta bëjë pa provokuar askënd.

Të financosh një muze nuk është irredentizëm.

Të kërkosh respekt për një gjuhë nuk është nacionalizëm agresiv.

Të kërkosh që himni i vendit pritës të respektohet në një ceremoni zyrtare nuk është provokim.

Të ruash shtëpinë ku shqiptarët u mblodhën në vitin 1908 nuk do të thotë të kërkosh ndryshimin e kufirit.

Kufijtë janë një gjë. Kujtesa është tjetër.

Pse Mickoski e bën?

Mund të ketë disa shpjegime.

I pari është politika e brendshme maqedonase.

Mickoski drejton VMRO-DPMNE-në, një forcë politike me një traditë të fortë të nacionalizmit shtetëror maqedonas. Për një kryeministër të tillë, demonstrimi i primatit të identitetit maqedonas mund të jetë një mënyrë për të konsoliduar elektoratin.

I dyti është raporti me partitë shqiptare në koalicion.

Çështjet e gjuhës, simboleve dhe përfaqësimit janë edhe mjete negociimi brenda koalicionit qeverisës.

I treti është frika historike maqedonase nga çdo koncept që mund të perceptohet si “dy shtete brenda një shteti”.

Por ekziston edhe një faktor i katërt:

Ballkani ende jeton me hijet e vitit 2001.

Marrëveshja e Ohrit e transformoi arkitekturën politike të Maqedonisë së Veriut dhe vendosi mekanizma për përdorimin e gjuhëve dhe për përfaqësimin e komuniteteve. Për këtë arsye, çdo debat mbi shqipen prek drejtpërdrejt ekuilibrin e krijuar pas konfliktit.

Provokimi më i madh është heshtja

Ndoshta kjo është arsyeja pse Pusteci duhet të shqetësojë Tiranën.

Jo sepse një himn u harrua.

Por sepse një shtet mëson shumë nga mënyra se si reagon shteti tjetër ndaj gjesteve të vogla.

Nëse Shqipëria proteston qartë, por me qetësi, ajo nuk po shpall luftë.

Po vendos një standard.

Nëse nuk reagon fare, standardin e vendos pala tjetër.

Dhe kjo është ajo që duhet të mësojë Shqipëria nga Evropa:

forca nuk është të bërtasësh më fort; forca është të mos lejosh që të drejtat e tua të bëhen të padukshme.

Tirana nuk duhet të kërkojë privilegje për shqiptarët e Maqedonisë së Veriut.

Duhet të kërkojë vetëm zbatimin e atyre të drejtave që Kushtetuta dhe ligji i atij shteti ua njohin.

Nuk duhet të kërkojë ndryshimin e kufijve.

Duhet të kërkojë respekt për kujtesën.

Nuk duhet të luftojë me Shkupin për një himn.

Duhet të kërkojë respektin që një himn meriton.

Dhe mbi të gjitha, nuk duhet ta shohë Manastirin si një qytet të huaj.

Sepse Manastiri është pjesë e historisë së përbashkët të Ballkanit, por Kongresi i vitit 1908 është pjesë e pandashme e historisë së shqiptarëve.

Atje, 118 vjet më parë, shqiptarët nuk u mblodhën për të marrë tokë nga askush.

U mblodhën për të gjetur shkronjat me të cilat do të shkruanin të ardhmen e tyre.

Dhe ndoshta kjo është përgjigjja më e bukur ndaj çdo provokimi.

Jo të bërtasim më shumë. Jo të kërcënojmë.Jo të rikthehemi te nacionalizmi i shekullit XIX.

Por të dimë të ruajmë atë që kemi.

Të blejmë, nëse mundemi, atë që duhet ruajtur.

Të financojmë muzeun.Të botojmë dokumentet.Të mbështesim universitetet.Të forcojmë diplomacinë. Të kërkojmë respekt për gjuhën.

Dhe kur në Pustec të vijë përsëri një kryeministër fqinj, të jetë e qartë se Shqipëria është një vend mik, por jo një vend pa zë.

Sepse shtetet nuk humbin vetëm kur humbin luftërat.

Ndonjëherë fillojnë të humbin kur mësohen të heshtin.

(Pavarësia dhe sovraniteti i Republikës së Kosovës janë realitet juridik e ndërkombëtar i pakthyeshëm)

Analizë politike, juridike dhe diplomatike.

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA

Çështja e Kosovës nuk është më një problem i pazgjidhur i historisë ballkanike, por një realitet juridik, kushtetues dhe ndërkombëtar që ka prodhuar pasoja ( ka efekte juridike) të pakthyeshme. Republika e Kosovës është shtet i pavarur dhe sovran, i krijuar dhe konsoliduar mbi një proces të gjatë politik, juridik e ndërkombëtar, ndërsa pavarësia e saj është njohur nga një numër i madh shtetesh të botës.

Prandaj, përpjekja e vazhdueshme e Serbisë për ta rikthyer Kosovën në statusin e dikurshëm nuk mund ta ndryshojë realitetin ekzistues. As retorika politike, as fushatat diplomatike dhe as refuzimi për ta pranuar realitetin nuk mund ta zhbëjnë atë që tashmë është konsoliduar në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Në këtë kuptim, çështja e Kosovës nuk është më pyetje nëse Kosova do të ekzistojë si shtet, por se kur dhe si do të përmbyllet procesi i afirmimit të saj të plotë ndërkombëtar.

Serbia përballë murit të së vërtetës

Serbia ndodhet përballë një realiteti nga i cili nuk mund të shmanget pafundësisht: integrimi i saj i plotë në rendin juridik dhe politik evropian është i lidhur ngushtë me normalizimin e marrëdhënieve me Republikën e Kosovës.

Evropa nuk është vetëm një treg ekonomik dhe as vetëm një hapësirë gjeografike. Bashkimi Evropian është mbi të gjitha një bashkësi e ndërtuar mbi parime, norma dhe vlera të përbashkëta. Shtetet që synojnë integrimin evropian duhet të respektojnë marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë, demokracinë, sundimin e ligjit dhe parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare.

Në këtë kuadër, pretendimi se Serbia mund të ecë përpara drejt integrimit evropian duke e mbajtur Kosovën jashtë realitetit të saj politik e juridik është gjithnjë e më pak i qëndrueshëm.

Muri që Serbia duhet ta kapërcejë nuk është muri i Kosovës; është muri i realitetit.

Dhe ky realitet është i qartë: Kosova ekziston si shtet, ushtron sovranitetin e saj, ka institucionet e veta, kushtetutën e saj dhe subjektivitetin e saj ndërkombëtar.

Njohja e kosovës nuk është koncesion politik

Një nga keqinterpretimet më të mëdha në diskursin politik serb është paraqitja e njohjes së Kosovës si një lëshim që Serbia mund t’ia bëjë ose jo Evropës.

Në të vërtetë, çështja është shumë më e thellë.Njohja e realitetit shtetëror të Kosovës nënkupton pranimin e një gjendjeje juridike dhe politike që tashmë ekziston. Ajo do të ishte një akt i përgjegjësisë shtetërore dhe i përshtatjes së politikës së jashtme serbe me realitetin ndërkombëtar.

Serbia mund ta vonojë këtë proces, mund ta kundërshtojë politikisht dhe mund të përpiqet të ndikojë në shtete të ndryshme që të mos e njohin Kosovën, por nuk mund ta kthejë historinë prapa.Historia nuk mund të negociohet pafundësisht kundër realitetit.

Njohja e kosovës nuk është koncesion politik

Pavarësia e Kosovës duhet të trajtohet në dritën e zhvillimeve të së drejtës ndërkombëtare dhe të proceseve konkrete që kanë përcaktuar statusin e saj.

Veçanërisht e rëndësishme është Opinioni Këshillues i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i 22 korrikut 2010, i cili konstatoi se deklarata e shpalljes së pavarësisë së Kosovës e 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare.Ky fakt ka rëndësi të jashtëzakonshme juridike dhe politike.

Prandaj, çdo përpjekje për ta paraqitur pavarësinë e Kosovës si një akt të thjeshtë politik, pa bazë në zhvillimet juridike ndërkombëtare, është reduktim i një çështjeje komplekse në një narrativë propagandistike.

Kosova ka kaluar nëpër një proces të gjatë të transformimit politik dhe juridik, nga autonomia kushtetuese e periudhës së ish-Jugosllavisë, përmes ndryshimeve dramatike të viteve 1989–1990, rezistencës politike dhe institucionale shqiptare, luftës së Kosovës, administrimit ndërkombëtar dhe deri te shpallja e pavarësisë.

Ky proces nuk mund të shkëputet nga realiteti i sotëm.

Nga kosova e administruar te republika sovrane

Kosova nuk mund të kuptohet vetëm përmes fotografisë së vitit 1999 apo vetëm përmes fotografisë së vitit 2008.Ajo duhet parë si një proces historik.Institucionet e krijuara gjatë viteve të rezistencës shqiptare, lufta për liri, ndërhyrja ndërkombëtare, administrimi i përkohshëm ndërkombëtar, ndërtimi i institucioneve demokratike dhe procesi i përcaktimit të statusit kanë qenë hallka të një zinxhiri historik.

Në këtë proces, Kosova ka kaluar nga një territor i administruar ndërkombëtarisht në një shtet që ushtron funksionet e veta sovrane.

Kjo është arsyeja pse sot nuk mund të flitet për Kosovën sikur ajo të ishte ende në pikën zero të historisë.

Kosova e vitit 2026 nuk është Kosova e vitit 1999, as Kosova e vitit 2008.

Është një shtet që ka kaluar një proces të gjatë të konsolidimit institucional dhe ndërkombëtar.

Serbia dhe politika e mohimit

Politika e Beogradit ndaj Kosovës vazhdon të karakterizohet nga një kontradiktë themelore.

Nga njëra anë, Serbia pretendon se dëshiron integrim në Bashkimin Evropian; nga ana tjetër, ajo vazhdon ta trajtojë Kosovën si çështje të brendshme serbe.

Por këto dy qasje janë gjithnjë e më të vështira për t’u pajtuar.

Evropa e shekullit XXI nuk mund të ndërtohet mbi logjikën e ndryshimit të kufijve përmes presionit, mohimit të realiteteve ekzistuese dhe mospranimit të subjektivitetit të një shteti tjetër.

Nëse Serbia dëshiron të bëhet pjesë e plotë e arkitekturës evropiane, ajo duhet të ndërtojë një politikë të jashtme të bazuar në realitet, jo në nostalgji politike.

Evropa kërkon të ardhmen; Serbia nuk mund të mbetet peng i së kaluarës.

Dialogu nuk mund të zëvendësojë sovranitetin

Dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë është i nevojshëm.

Por dialogu nuk mund të përdoret si instrument për ta relativizuar ekzistencën e Republikës së Kosovës.

Dialogu duhet të shërbejë për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet dy palëve dhe për zgjidhjen e çështjeve konkrete që prekin jetën e qytetarëve.

Ai nuk mund të shndërrohet në një proces të pafundëm për të rihapur statusin e Kosovës.

Statusi i Kosovës nuk mund të jetë peng i çdo raundi të ri negociatash.

Kosova dhe Serbia duhet të negociojnë për të ardhmen, jo për të rikthyer të kaluarën.

Kosova nuk mund të jetë monedhë shkëmbimi

Në historinë diplomatike të Ballkanit ka pasur shumë tentativa për ta trajtuar Kosovën si instrument të interesave të ndryshme gjeopolitike.

Por Kosova nuk mund të jetë monedhë shkëmbimi.

As integrimi evropian, as marrëdhëniet me fuqitë e mëdha dhe as kalkulimet gjeopolitike nuk mund ta ndryshojnë parimin themelor se qytetarët e Kosovës kanë të drejtën të jetojnë në një shtet demokratik, sovran dhe të orientuar drejt Evropës.

Kjo është arsyeja pse Kosova duhet të vazhdojë të insistojë në konsolidimin e subjektivitetit të saj ndërkombëtar.

Afirmimi i Kosovës nuk është projekt kundër Serbisë.

Është projekt për konsolidimin e paqes, stabilitetit dhe rendit juridik në Ballkan.

Europa duhet të jetë e qartë

Bashkimi Evropian ka një përgjegjësi të veçantë në raport me Kosovën dhe Serbinë.

Një politikë e paqartë dhe e pabalancuar vetëm e zgjat problemin.

Nëse synimi është një Ballkan Perëndimor i integruar në strukturat evropiane, atëherë duhet të ekzistojë një politikë e qartë: marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë duhet të normalizohen mbi bazën e realitetit ekzistues dhe të parimeve evropiane.

Nuk mund të kërkohet nga Kosova të sillet sikur nuk është shtet, ndërsa Serbia të sillet sikur Kosova nuk ekziston.

Kjo do të ishte jo vetëm kontradiktore, por edhe juridikisht e politikisht e paqëndrueshme.

Kosova si shtet i fituar dhe shtet që duhet të afirmohet

Kosova e ka fituar një pjesë të madhe të betejës së saj historike.

Por shtetndërtimi nuk përfundon me shpalljen e pavarësisë.

Ai vazhdon përmes forcimit të institucioneve, sundimit të ligjit, zhvillimit ekonomik, demokracisë, diplomacisë dhe afirmimit ndërkombëtar.

Në këtë kuptim, Kosova ka kaluar nga legjitimiteti moral i rezistencës te legjitimiteti politik dhe juridik i shtetit.

Ky transformim është ndër zhvillimet më të rëndësishme të historisë moderne politike të shqiptarëve.

Nga rezistenca paqësore te lufta për çlirim, nga ndërhyrja ndërkombëtare te administrimi ndërkombëtar, nga ndërtimi institucional te shpallja e pavarësisë dhe konsolidimi i shtetit—Kosova ka kaluar nëpër një rrugë historike të jashtëzakonshme.

E ardhmja nuk mund të ndërtohet mbi mohim

Serbia duhet ta kuptojë se e ardhmja e saj evropiane nuk mund të ndërtohet duke mohuar të ardhmen e Kosovës.

Në fakt, normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë do të ishte në interes të të dyja vendeve.

Njohja reciproke do të hapte një kapitull të ri historik në Ballkan.

Ajo do t’i jepte fund një konflikti politik të zgjatur dhe do të krijonte kushte për bashkëpunim ekonomik, politik dhe njerëzor.

Serbia nuk humb nga njohja e Kosovës.

Ajo fiton mundësinë të çlirohet nga një konflikt i së kaluarës(nga vetëvetja) dhe të ndërtojë një politikë të re evropiane.

Kosova, nga ana tjetër, fiton mundësinë të fokusohet edhe më fuqishëm në zhvillimin e saj dhe integrimin ndërkombëtar.

Muri që duhet rrëzuar është muri i mohimit

Historia e Kosovës ka hyrë në një fazë ku kthimi prapa nuk është më alternativë reale.

Republika e Kosovës është realitet politik, juridik dhe institucional.

Ajo ka shpallur pavarësinë, ka ndërtuar institucionet e saj dhe ka konsoliduar subjektivitetin e saj ndërkombëtar.

Serbia mund të vazhdojë ta kundërshtojë këtë realitet për një kohë të caktuar, por nuk mund ta ndryshojë atë përmes deklaratave politike.

Muri që e ndan Serbinë nga e ardhmja evropiane nuk është Kosova. Muri është mohimi i realitetit,ky mur, herët a vonë, duhet të rrëzohet.

Evropa nuk mund të ndërtohet mbi mohimin.

Ballkani nuk mund të stabilizohet mbi konfliktet e ngrira.

E ardhmja nuk mund të ndërtohet mbi pretendimet e së kaluarës.

Prandaj, rruga e vetme racionale është normalizimi i plotë dhe juridikisht i qëndrueshëm i marrëdhënieve ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Republikës së Serbisë, mbi bazën e realitetit ekzistues dhe të parimeve të së drejtës ndërkombëtare.

Kosova nuk është më një pyetje që pret përgjigje.

Kosova është një realitet që kërkon njohje.

Dhe Serbia, nëse dëshiron ta hapë përfundimisht derën e Evropës, duhet ta kuptojë se çelësi i asaj dere nuk gjendet në mohimin e Kosovës, por në pranimin e realitetit.

E ardhmja e Evropës në Ballkan nuk ndërtohet duke e kthyer Kosovën pas; ndërtohet duke e pranuar Kosovën përpara.

Rafaela Prifti/

Betimi Luftarak i UÇK-së sintetizoi misionin jetësor të Komandantit Adem Shehi, një nga vetëm 16 oficerët e Forcave të Armatosura të Shqipërisë në luftën e Kosovës 1998-1999. Në mesin e kontrasteve ditore të hedhjes baltë mbi emrat e luftëtarëve, zvarritjeve të Hagës, tensioneve politike nga njëra anë, dhe, nga ana tjetër, ceremonive, dokumentarëve dhe nderimeve për luftën, (vetëm dy ditë më parë ishte përvjetori i rënies së heroit Bekim Berisha –Abeja, në Junik, më 10 gusht 1998) hyn edhe historia e ushtarakut profesionit nga një familje patriote nga fshati Farkë e Madhe në Tiranë.

Ai e pati nisur edukimin në moshën 15 vjeçare në shkollën Skënderbej me uniformën që “përfaqësonte rendin, përkushtimin atdhetar dhe idealet kombëtare,” siç shprehet ai. Në kulmin e karrierës së tij të lartë ushtarake, Komandant Shehi kishte 20 vjet shërbim në Divizioni e Pestë, Tiranë, dhe në Repartin e Mbrojtjes anti-raketore në Tiranë, grada, që i la pas për detyrën e Komandantit të Brigadës 153 të Zoll-it në luftën për çlirimin e Kosovës. Uniforma dhe shërbimi ushtarak janë sinteza e jetës dhe karrierës së tij, të drejtuara nga idealet më të larta shpirtërore, atdheu dhe kombi. Dokumentari biografik-historik “Në Shërbim të Betimit” u transmetua për herë të parë, dy muaj më parë, në programin e RTK-së dhe në Kino, në Prishtinë, në përkujtim të ditës së lirisë, 12 qershor 1999.

Kur Kosova u përfshi në flakët e luftës, përvoja e ushtarakëve të karrierës ishte shumë e nevojshme për formacionet çlirimtare të UÇK-së. Komandat Ademit i ishte kërkuar të përgatiste stërvitjen e të rinjve që po mobilizoheshin dhe stërviteshin në territorin e Shqipërisë gjatë viteve 1997-1998, atëherë kur “shumë prej djemurisë të ardhur nga mbarë Kosova dhe nga diaspora nuk kishin përvojë ushtarake dhe për herë të parë mbanin armë në duar,” kujton ai.

Disiplina e rreptë dhe stërvitja rigoroze nga Komandant Ademi u bënë mburoja e ushtarëve në realitetin e një lufte të pabarabartë në zonën operative të Llapit. Bashkëluftëtarët e intervistuar në filmin dokumentar vlerësojnë komandën e Adem Shehit në Brigadën 153 në Zoll, një formacion, i cili, në koordinim me Shtabin e Zonës, ndërroi strategjinë ushtarake në frontin e betejave nga mbrojtja në aksione sulmi, që shënoi kthesë dhe suksese në terren.

Figura si Komandat Adem Shehi janë “monumente të gjalla” thonë njëzëri bashkëluftëtarët duke theksuar se dokumentimi i luftës çlirimtare është përgjegjësi ndaj së kaluarës dhe ndaj të ardhmes. Figura dhe rrugëtimi i Komandant Ademit kanë vlera për historinë tonë dhe “uroj të jenë nxitje për dokumentimin e mëtejshëm të historisë së luftës së drejtë për liri,” vë në dukje producenti, regjisori dhe skenaristi i dokumentarit, Mumin Jashari. “Jo rrallëherë në projekte të tilla na duhet të mbajmë edhe nga 3–4 role njëkohësisht, por vullneti dhe përkushtimi na ndihmojnë për t’ia dalë deri në fund.” Në falënderimet e tij Mumini veçon menaxhmentin e RTK-së “për besimin dhe mbështetjen në këtë projekt ku jam Producent, skenarist e regjisor si edhe grupin realizator me bashkëpunëtorët dhe gazetare Sahadete Krasniqi, kameramani Besart Daka, muzika autoriale nga Ismet Bexheti, narrator Agush Alihajdaraj, Postproduksioni Burim Emini, Audio postproduksioni nga Remzi Samakova.”

Nga biseda ime telefonike me Komandat Ademin në Tiranë, pas transmetimit të dokumentarit, po veçoj përgjigjen e tij për fjalët e betimit: “Betimin e luftëtarit të lirisë e realizuan vetëm dëshmorët dhe heronjtë e kombit tonë. Ne të tjerët pritëm, heshtëm dhe na vunë në gjumë “Liderët e Politikës”. Dhe meqë jemi në kohën e kontrasteve të mëdha, përballë “Tiranës, Prishtinës, Shkupit, Podgoricës që i betohen servilizmit të politikanëve, e që nuk u vjen keq për atdheun e kombin,” ai kujton mesazhin shpirtëror të poetëve tanë të Rilindjes:

“Lidhni Besën për Atdhe.

Ju me gjak të Kastriotit.

Lidhni Besën, bëni Be

Para Kombit, para Zotit.”

Tiranë, 10 gusht 2026/

Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) shpreh shqetësimin e tij të thellë lidhur me deklaratën e fundit të Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vučić, sipas së cilës autoritetet serbe po shqyrtojnë mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër dhe kanë angazhuar ekspertë për këtë qëllim.

KASH e konsideron veçanërisht shqetësues faktin që një çështje që lidhet me burimet ujore, sigurinë energjetike dhe mirëqenien e qytetarëve përdoret në një kontekst politik dhe si instrument te mundshëm presioni ndaj Republikës së Kosovës.

Lumi Ibër dhe sistemi i Ujmanit kanë rëndësi jetike për furnizimin me ujë, prodhimin e energjisë, ekonominë dhe jetën e qytetarëve të Kosovës, pa dallim etnie. Çdo ndërhyrje e njëanshme që mund të ndryshojë rrjedhën natyrore të lumit dhe të shkaktojë pasoja të konsiderueshme ndërkufitare duhet të trajtohet me përgjegjësinë më të lartë dhe në përputhje të plotë me të drejtën ndërkombëtare.

Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) rikujton se e drejta ndërkombëtare e ujërave ndërkufitare mbështetet në disa parime themelore:

– përdorimin e drejtë dhe të arsyeshëm të burimeve të përbashkëta ujore;

– detyrimin e shteteve për të marrë të gjitha masat e përshtatshme për të parandaluar shkaktimin e dëmit të konsiderueshëm ndaj palëve të tjera;

– detyrimin për bashkëpunim dhe shkëmbim informacioni;

– njoftimin dhe konsultimin paraprak për masa të planifikuara që mund të kenë efekte të konsiderueshme ndërkufitare;

– si dhe mbrojtjen e ekosistemeve dhe përdorimin e qëndrueshëm të burimeve ujore.

Këto parime janë të mishëruara, ndër të tjera, në Konventën e Kombeve të Bashkuara të vitit 1997 mbi të Drejtën e Përdorimeve Jo-Lundruese të Rrjedhave Ujore Ndërkombëtare dhe reflektohen gjithashtu në Konventën e UNECE-së të vitit 1992 për Mbrojtjen dhe Përdorimin e Rrjedhave Ujore Ndërkufitare dhe Liqeneve Ndërkombëtare, si pjesë e kuadrit ndërkombëtar për menaxhimin paqësor dhe të qëndrueshëm të burimeve ujore të përbashkëta.

Në këtë kuptim, çdo projekt që synon ndryshimin e rrjedhës së një lumi ndërkufitar dhe që mund të ketë pasoja serioze për furnizimin me ujë, energjinë, mjedisin dhe jetën ekonomike të një territori tjetër nuk mund të trajtohet si një çështje thjesht e brendshme. Ai kërkon transparencë, vlerësim të plotë të ndikimit ndërkufitar, njoftim, konsultim dhe bashkëpunim me palët e prekura, në përputhje me normat dhe parimet relevante të së drejtës ndërkombëtare.

KASH e konsideron të papranueshme përdorimin e ujit dhe të burimeve të tjera jetike si instrument presioni politik. Një retorikë e tillë është në kundërshtim me frymën e bashkëpunimit rajonal, marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë dhe parimeve mbi të cilat duhet të ndërtohet e ardhmja evropiane e Ballkanit Perëndimor.

Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) i bën thirrje Presidentit Vučić dhe institucioneve të Republikës së Serbisë të distancohen nga çdo ide apo veprim i njëanshëm që mund të cenojë sigurinë ujore, energjetike, ekonomike dhe mjedisore të Republikës së Kosovës dhe të qytetarëve të saj.

Njëkohësisht, KASH u bën thirrje Bashkimit Evropian, Shteteve të Bashkuara të Amerikës, OSBE-së dhe partnerëve të tjerë ndërkombëtarë që ta trajtojnë me seriozitet këtë deklaratë dhe të kërkojnë transparencë dhe sqarime nga autoritetet e Beogradit lidhur me ekzistencën e çdo projekti konkret për ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër.

Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) rithekson se uji është një burim jetik që duhet të bashkojë dhe jo të ndajë popujt. Stabiliteti dhe paqja afatgjatë në rajon nuk mund të ndërtohen përmes kërcënimeve apo përdorimit të burimeve natyrore si mjete presioni, por vetëm përmes dialogut, bashkëpunimit, respektimit të sovranitetit dhe integritetit territorial dhe zbatimit të së drejtës ndërkombëtare.

………………………………………………………….

https://albanianambassadors.al/…/keshilli-i…

………………………………………………………….

https://albanianambassadors.al/the-council-of-albanian…

……………………………………………………….

His Excellency Volodymyr Zelenskyy

President of Ukraine

Office of the President

Bankova Street 11, Kyiv 01220, Ukraine

Mr. President,

I write as a global citizen, and as a former Minister of Health of the Republic of Kosova, and Albanian- American, and I write this note with deep disappointment. On 8 August, standing shamelessly in Belgrade beside President Vucic, you declared that Ukraine does not recognize the independence of Kosova. Nearly 120 countries around the world have recognized the Republic of Kosova, among them twenty-two of the twenty-seven members of the European Union you seek to join and almost every member of the NATO alliance whose weapons defend your cities. You chose to say otherwise in Belgrade, from a podium shared with the one leader in Europe who has imposed not a single sanction on the government bombing your country. That was not a statement of principle. It was a script written in Moscow, and you read it aloud.

This is dangerous politics, and it is dangerous first of all for Ukraine. The states that deny our sovereignty are, almost without exception, the states that deny yours. Every argument used against Kosova has been used against you, by the same power, in the same words. When you lend that argument your voice in Belgrade, you do not weaken Ukraine aspiration. You do not weaken Kosova. You weaken the ground you are standing on.

Kosova joined the European and American sanctions against Russia when nothing obliged us to. We opened our homes to Ukrainian journalists and to Ukrainian families fleeing the war. We recognize Ukraine within all of its borders, Crimea included. As Minister of Health, I was proud to cast my vote in support of Ukraine, and I would cast it again tomorrow. We ask nothing from you that we have not already given.

We know what your people are enduring, because we endured it, at the hands of the same doctrine and in living memory. That is precisely why this hurst and has disappointed millions of people around the world and not just us Kosovars and our friends.

As a US-Albanian from Kosova, I visited to helped Ukraine, after the first invasion. I hope to see Ukraine free next visit, and a President of Ukraine who has guts and stands with Kosova. If you creating alliance with Vucic, trying to become friend with Putin, you have chosen a wrong path. Totally wrong.

With respect, and with continued solidarity for the people of Ukraine,

Rifat Latifi, MD, FACS, FICS, FKCS

Former Minister of Health, Republic of Kosova