Cafo Boga/

“Padrejtësia kudo është kërcënim për drejtësinë gjithkund.”— Martin Luther King Jr.

Pyetja e Papërfunduar Demokratike

Një nga paradokset më të mëdha të Ballkanit modern është fakti se Maqedonia e Veriut mund të jetë anëtare e NATO-s, të synojë anëtarësimin në Bashkimin Evropian, dhe megjithatë të vazhdojë të ketë vështirësi në pranimin e plotë të gjuhës dhe të barazisë qytetare të njërit prej popujve të saj shtetformues.

Më shumë se tri dekada pas rënies së komunizmit dhe mbi njëzet vjet pas Marrëveshjes Kornizë të Ohrit, Maqedonia e Veriut vazhdon të përballet me një nga pyetjet themelore të rajonit: a mund të funksionojë një demokraci vërtet shumetnike mbi bazën e barazisë, apo nacionalizmi do të vazhdojë të ndikojë jetën politike dhe sjelljen institucionale të shtetit?

Tensionet e fundit rreth përdorimit të gjuhës shqipe nuk janë thjesht mosmarrëveshje administrative apo polemika të përkohshme politike. Ato zbulojnë një krizë më të thellë që prek barazinë kushtetuese, përfaqësimin politik, kujtesën historike, identitetin dhe procesin ende të papërfunduar të demokratizimit të shtetit.

Protestat e fundit të studentëve shqiptarë në Shkup, të cilët kërkojnë zbatimin e plotë të të drejtave gjuhësore të garantuara me ligj, kanë nxjerrë sërish në pah sa të brishta mbeten marrëdhëniet ndëretnike në Maqedoninë e Veriut. Edhe pse gjuha shqipe gëzon status zyrtar sipas rendit kushtetues të krijuar pas konfliktit të vitit 2001, shumë shqiptarë besojnë se në praktikë të drejtat e tyre vazhdojnë të pengohen nga burokracia, rezistenca institucionale, vonesat dhe zbatimi selektiv i ligjit.

Ajo që e bën situatën veçanërisht shqetësuese është fakti se kërkesat e studentëve nuk janë kërkesa radikale. Ato janë të drejta të garantuara tashmë nga Kushtetuta e Maqedonisë së Veriut, nga amendamentet kushtetuese të miratuara pas Marrëveshjes së Ohrit dhe nga vetë korniza ligjore mbi të cilën u ndërtua stabiliteti pas vitit 2001.

Prandaj, çështja nuk është më nëse këto të drejta ekzistojnë formalisht. Çështja është nëse shteti është vërtet i gatshëm t’i zbatojë ato në mënyrë të barabartë, të qëndrueshme dhe të sinqertë.

Gjuha, Identiteti dhe Kujtesa Historike

Për shumë maqedonas, veçanërisht në qarqet nacionaliste, përdorimi më i gjerë i gjuhës shqipe ende shihet me dyshim, sikur barazia gjuhësore të cenonte karakterin maqedonas të shtetit. Për shqiptarët, megjithatë, kjo çështje shkon shumë përtej gjuhës. Gjuha shqipe përfaqëson vazhdimësinë historike, identitetin, dinjitetin, kujtesën kolektive dhe të drejtën për t’u ndjerë të barabartë në tokën ku breza të tërë të paraardhësve të tyre kanë jetuar.

Në Ballkan, gjuha nuk është thjesht mjet komunikimi. Ajo është njohje. Është përkatësi. Është legjitimitet politik.

Pikërisht për këtë arsye debati aktual është kaq emocional dhe politikisht i ngarkuar.

Si shqiptarët ashtu edhe maqedonasit e konsiderojnë Maqedoninë e Veriut pjesë të atdheut të tyre historik. Shqiptarët shpesh theksojnë vazhdimësinë e popullsive ilire dhe dardane në pjesët perëndimore të vendit, ndërsa maqedonasit e shohin këtë territor si pjesë qendrore të zhvillimit të identitetit të tyre kombëtar ndër shekuj. Historianët mund të vazhdojnë debatet mbi origjinën historike të popujve, por shoqëritë demokratike nuk mund të ndërtohen vetëm mbi interpretime konkurruese të historisë së lashtë.

Pyetja e vërtetë sot është nëse të dy popujt mund të ndërtojnë një të ardhme të përbashkët demokratike.

Ironikisht, vetë historia dëshmon se bashkëjetesa dhe bashkëpunimi politik ndërmjet shqiptarëve dhe maqedonasve nuk janë të pamundura.

Shumë kohë përpara retorikës nacionaliste të ditëve tona, aktorë politikë nga të dy komunitetet kanë përjetuar periudha dialogu dhe koordinimi. Gjatë viteve ndërmjet dy luftërave botërore, përfaqësues revolucionarë shqiptarë dhe maqedonas eksploruan ide që lidhen me bashkëjetesën, vetëvendosjen dhe akomodimin politik. Madje edhe gjatë periudhës jugosllave — pavarësisht padrejtësive dhe kufizimeve të shumta — ekzistonin korniza kushtetuese që, në disa aspekte, garantonin të drejta gjuhësore më të avancuara sesa ato që disa institucione sot duket se janë të gatshme t’i zbatojnë plotësisht.

Kjo krijon një paradoks shqetësues për Maqedoninë e Veriut bashkëkohore.

Një vend që synon të bëhet pjesë e Bashkimit Evropian nuk mund të flasë me besueshmëri për standardet evropiane të demokracisë, ndërkohë që të drejtat kushtetuese të njërit prej popujve të tij shtetformues vazhdojnë të zbatohen në mënyrë të pjesshme. Demokracia evropiane nuk matet vetëm me zgjedhje apo aleanca ndërkombëtare. Ajo matet me mënyrën se si qytetarët ndihen të barabartë përballë institucioneve të shtetit të tyre.

Dështimi i Lidershipit Politik

Marrëveshja Kornizë e Ohrit u hartua pikërisht për të parandaluar dominimin etnik dhe për të ndërtuar bashkëjetesën mbi bazën e barazisë politike. Ajo e njohu popullin shqiptar jo si një pakicë të toleruar, por si pjesë integrale dhe shtetformuese të republikës.

Megjithatë, më shumë se dy dekada më vonë, shumë shqiptarë ndjejnë se fryma e Ohrit ende nuk është realizuar plotësisht në praktikë.

Ky frustrim është i kuptueshëm.

Edhe pse partitë politike shqiptare kanë marrë pjesë vazhdimisht në koalicionet qeverisëse, një numër gjithnjë e më i madh shqiptarësh po pyesin hapur nëse përfaqësuesit e tyre politikë kanë mbrojtur vërtet interesat kombëtare dhe qytetare të shqiptarëve. Është e pamohueshme se partitë shqiptare kanë arritur suksese të rëndësishme: njohjen më të gjerë të gjuhës shqipe, përfaqësim më të madh në institucionet publike, zgjerimin e mundësive arsimore dhe integrim më të plotë në jetën publike. Ato gjithashtu luajtën rol të rëndësishëm në ruajtjen e stabilitetit pas konfliktit të vitit 2001 dhe mbështetën fuqishëm integrimin euro-atlantik të vendit.

Këto ishin arritje të rëndësishme.

Megjithatë, shumë shqiptarë besojnë gjithnjë e më tepër se lidershipi i tyre politik është përqendruar më shumë te marrëveshjet e koalicioneve, rrjetet klienteliste, rivalitetet e brendshme dhe mbijetesa politike sesa te reformat e thella institucionale dhe barazia reale në jetën e përditshme.

Po aq shqetësues është perceptimi në rritje i heshtjes politike. Në momentet kur të drejtat shqiptare janë sfiduar, relativizuar apo dobësuar, shumë shqiptarë kanë pritur reagime më të forta nga përfaqësuesit e tyre politikë. Në vend të kësaj, kalkulimet e ngushta politike shpesh kanë mbizotëruar mbi interesat më të gjera qytetare dhe kombëtare.

Ndërkohë që Maqedonia e Veriut mban përgjegjësinë kushtetuese për të garantuar barazinë e të gjithë qytetarëve të saj, edhe Shqipëria, si shteti amë, nuk mund të mbetet indiferente ndaj të drejtave, dinjitetit dhe së ardhmes së shqiptarëve përtej kufijve të saj. Kjo nuk duhet parë si ndërhyrje në punët e brendshme të një shteti tjetër, por si një detyrim legjitim moral dhe kombëtar, shpeshherë i anashkaluar nga Tirana zyrtare.

Ky zhgënjim është veçanërisht i dukshëm tek brezi i ri i shqiptarëve.

Protestat e fundit studentore janë të rëndësishme pikërisht sepse përfaqësojnë një frustrim që po lind jashtë strukturave tradicionale partiake. Shumë të rinj shqiptarë nuk u besojnë më plotësisht elitave politike — jo vetëm në Shkup, por në të gjithë botën politike shqiptare. Gjithnjë e më shumë, ata besojnë se faktorët politikë shqiptarë në rajon kanë dështuar të ndërtojnë një vizion serioz afatgjatë që të mbrojë interesat shqiptare dhe njëkohësisht të promovojë bashkëjetesën demokratike.

Dhe pikërisht këtu qëndron ndoshta problemi më i thellë ballkanik.

Faktori politik shqiptar mbetet i fragmentuar.

Tridhjetë e pesë vjet pas rënies së komunizmit, Shqipëria vazhdon të vuajë nga polarizimi i thellë politik, mosbesimi institucional, akuzat për korrupsion dhe konfliktet e pafundme ndërmjet qeverisë dhe opozitës. Çështjet kombëtare që prekin shqiptarët jashtë Shqipërisë trajtohen shpesh në mënyrë retorike, por rrallëherë përmes një strategjie shtetërore të qëndrueshme, koordinimi institucional apo vizioni afatgjatë diplomatik.

Kosova, pavarësisht sakrificave historike dhe arritjeve të jashtëzakonshme, gjithashtu mbetet politikisht e përçarë dhe nën presion të vazhdueshëm nga Serbia dhe bashkësia ndërkombëtare. Në vend që të fokusohet vazhdimisht në koordinimin strategjik të shqiptarëve në rajon, energjia politike shpesh konsumohet nga përplasjet e brendshme dhe krizat e përditshme politike.

Si rezultat, shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, Preshevë, Mal të Zi dhe Çamëri shpesh ndihen të pambështetur politikisht dhe të ekspozuar strategjikisht.

Nacionalizmi Nuk Është Zgjidhja

Në të njëjtën kohë, nacionalizmi po rikthehet sërish në pjesë të ndryshme të Ballkanit. Narrativat nacionaliste serbe mbi Kosovën vazhdojnë të mbijetojnë në qarqe të rëndësishme politike dhe intelektuale, ndërsa segmente të nacionalizmit maqedonas vazhdojnë t’i rezistojnë barazisë së plotë të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. Zhvillime të tilla krijojnë pasiguri dhe frustrim të kuptueshëm tek shqiptarët në të gjithë rajonin.

Megjithatë, pavarësisht këtyre tensioneve, ndarja territoriale apo ndarja etnike mund të mos jenë përgjigjja më e mirë.

Herë pas here shfaqen zëra që sugjerojnë se zonat me shumicë shqiptare duhet t’i bashkohen Kosovës ose Shqipërisë, ndërsa maqedonasit duhet të afrohen më shumë me Bullgarinë. Ide të tilla mund të tërheqin emocionalisht qarqe të zhgënjyera nga dekada mosbesimi dhe tensionesh të pazgjidhura. Por Ballkani e ka përjetuar tashmë çmimin tragjik të projekteve territoriale etnike gjatë viteve ’90. Popullsitë mbeten të përziera, historitë të ndërthurura dhe kufijtë e rinj pothuajse me siguri do të prodhonin kriza të reja, jo paqe të qëndrueshme.

Stabiliteti i ardhshëm i Maqedonisë së Veriut nuk varet nga ndarja, por nga barazia reale.

Asnjë shtet demokratik nuk mund të funksionojë në mënyrë të qëndrueshme nëse një komunitet ndihet dominues ndërsa tjetri vetëm i toleruar. Po ashtu, bashkëjetesa nuk mund të mbijetojë kur garancitë kushtetuese ekzistojnë vetëm në letër, ndërsa realiteti institucional i përditshëm tregon diçka krejt tjetër.

Gjuha shqipe nuk duhet parë si kërcënim për shtetin. Përkundrazi, zbatimi i plotë dhe i barabartë i saj do të forconte legjitimitetin demokratik, do të thellonte besimin ndërmjet komuniteteve dhe do të përforconte stabilitetin afatgjatë të vendit. Demokracitë shumetnike në botë kanë dëshmuar vazhdimisht se shumëgjuhësia nuk është dobësi kur ekzistojnë barazia dhe respekti reciprok.

Rreziku i vërtetë qëndron diku tjetër — te nacionalizmi, mosbesimi, oportunizmi politik, korrupsioni dhe dështimi i vazhdueshëm i lidershipit politik në rajon.

Një Brez i Ri dhe Një Zgjedhje Vendimtare

Ndoshta mësimi më i rëndësishëm që del nga protestat e fundit është se një brez i ri shqiptarësh po artikulon frustrimet e tij në mënyrë të pavarur. Studentët shqiptarë sot nuk po kërkojnë privilegje. Ata po kërkojnë dinjitet, meritokraci, respekt për Kushtetutën, trajtim të barabartë dhe një të ardhme ku të mos ndihen qytetarë të dorës së dytë në vendin e tyre.

Historia ka treguar vazhdimisht se lëvizjet studentore shpesh bëhen ndërgjegjja e shoqërive në periudha stagnimi politik. Nga lëvizjet demokratike në Evropë deri te transformimet politike në Ballkan, të rinjtë kanë qenë shpesh të parët që kanë sfiduar padrejtësinë institucionale dhe stagnimin politik.

Në shumë aspekte, këta studentë mund të përfaqësojnë fillimin e një vetëdijeje të re politike — më pak të burgosur nga rivalitetet e vjetra partiake dhe më të përkushtuar ndaj të drejtave demokratike, barazisë qytetare, dinjitetit kombëtar dhe bashkëpunimit rajonal.

Maqedonia e Veriut ndodhet sot në një udhëkryq të rëndësishëm historik.

Ajo mund të vazhdojë rrugën drejt një shteti evropian, demokratik dhe shumetnik ku shqiptarët dhe maqedonasit ndihen njësoj të respektuar dhe të barabartë, ose mund të lejojë që nacionalizmi, mosbesimi institucional dhe miopia politike të gërryejnë gradualisht bashkëjetesën e ndërtuar pas vitit 2001.

Dobësimi ose relativizimi i statusit ligjor të gjuhës shqipe nuk do ta forconte shtetin. Përkundrazi, do të dobësonte besimin, do të thellonte polarizimin dhe do të rrezikonte rihapjen e plagëve që Marrëveshja e Ohrit synonte të shëronte.

Pyetja nuk është më nëse shqiptarët dhe maqedonasit mund të jetojnë së bashku. Ata jetojnë së bashku prej brezash.

Pyetja e vërtetë është nëse liderët politikë do të kenë urtësinë dhe pjekurinë demokratike për të ndërtuar më në fund një shtet ku asnjëri popull të mos ndihet mysafir në shtëpinë e vet.

Asnjë shtet nuk dobësohet duke respektuar gjuhën, dinjitetin dhe barazinë kushtetuese të qytetarëve të tij. Shtetet dobësohen vetëm kur u frikësohen atyre.

Ambasador Flamur Gashi/

Sot, në sallën e “Teatrit Kamertal” në Kolegjin AAB në Prishtinë, para studentëve dhe profesorëve të kolegjit tonë, promovuam librin e Prof. Roland J. Gjini : Pavarësia e Kosovës, Federata Panshqiptare ‘Vatra’ dhe Gazeta ‘Dielli’ e SHBA-së (1981-20008).

Ky libër sjell në vëmendje rolin historik dhe kombëtar të Federatës Panshqiptare “Vatra” dhe gazetës “Dielli” për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës, si dy nga institucionet më të rëndësishme të mërgatës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, të cilat për dekada kontribuan në ruajtjen e identitetit kombëtar, forcimin e çështjes shqiptare dhe ndërkombëtarizimin e saj.

Prof.Roland Gjini është një studiues i njohur në fushën e historisë, me një kontribut të veçantë në studimet historike dhe kërkimin shkencor. Ai ka shërbyer për 8 vite si dekan i Fakultetit të Historisë në Universitetin e Elbasanit dhe për rreth 40 vite si profesor, duke dhënë një ndihmesë të rëndësishme në jetën akademike dhe formimin e brezave të rinj.

Promovimi u shoqërua me diskutime mbi librin më të ri të Prof.Roland Gjinit dhe kontributin e mërgatës shqiptaro-amerikane në periudha të rëndësishme historike, si dhe mbi rëndësinë që vazhdon të ketë angazhimi intelektual dhe kombëtar i shqiptarëve në SHBA.

Një falënderim i veçantë për Prof.Ramë BUJA dhe Prof.Mustafa Kadzadej për fjalët e tyre për librin. Gjithashtu një falënderim për Akademik Beqir META për fjalën e shkruar që e kishte nisur për këtë promovim, si dhe Akademik Lulzim Tafa, drejtuesit dhe profesorët e Kolegjit AAB për pjesëmarrjen.

Në menyrë të veçantë falënderoj studentët, profesorët dhe dekanin e Fakultetit të Administratës Publike dhe Diplomacisë në Kolegjin AAB Prof. Vrullim Buja, për ndihmën në organizimin e këtij promovimi të rëndësishëm kulturor dhe akademik.

Promovimi i këtij libri u zhvillua me studentët e Fakultetit të Administratës Publike dhe Diplomacisë, në kuadër të lëndës “Media dhe Politika”, të cilën kam kënaqësinë ta ligjëroj për studentët e kolegjit tonë.

Përgëzime për autorin e librit Prof.Roland Gjini, për këtë vepër me vlerë të madhe studimore!

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/

Në rrafshin e analizës strategjike dhe diplomatike, fjalia “Në SHBA riafirmohet mbështetja për Kosovën në NATO – dështon kushtëzimi i Greqisë për mosnjohje” reflekton një realitet të qartë të funksionimit të brendshëm të Aleancës Veriatlantike, ku hierarkia e ndikimit, konsensusi politik dhe logjika e sigurisë kolektive ndërthuren në mënyrë të pandashme.

Në këtë arkitekturë, Shtetet e Bashkuara të Amerikës përfaqësojnë promotorin kryesor, lokomotivën strategjike dhe boshtin udhëheqës të NATO-s. Që nga themelimi i Aleancës, SHBA ka qenë faktori përcaktues i drejtimit të saj gjeopolitik, i zgjerimit të saj dhe i definimit të interesave të sigurisë euroatlantike. Prandaj, çdo riafirmim amerikan për një shtet aspirant, si Republika e Kosovës, nuk është deklaratë protokollare, por sinjal strategjik që orienton qëndrimin e të gjithë sistemit të Aleancës.

Pas këtij boshti udhëheqës, rreshtohen aleatët kryesorë të NATO-s, të cilët në mënyrë të koordinuar kontribuojnë në ndërtimin e konsensusit kolektiv. Ky proces përfshin shtete me peshë të madhe politike dhe ushtarake në Evropë, të cilat, edhe kur kanë nuanca të ndryshme në qasje, në fund harmonizojnë qëndrimet e tyre me linjën strategjike të Aleancës, veçanërisht kur ajo artikulohet qartë nga SHBA.

Në këtë kontekst, shtetet që nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës – si Greqia dhe disa vende të tjera anëtare – mbajnë një qasje të kujdesshme diplomatike, e cila shpesh shfaqet në formë të rezervave politike ose tentativave për kushtëzim të procesit të integrimit me çështjen e statusit. Këto qëndrime burojnë nga nevoja për të ruajtur koherencën e politikës së tyre të brendshme dhe nga shmangia e krijimit të precedentëve në të drejtën ndërkombëtare.

Megjithatë, në praktikën funksionale të NATO-s, këto qëndrime nuk arrijnë të prodhojnë efekt bllokues mbi orientimin strategjik të Aleancës. Kjo për arsye se NATO nuk funksionon mbi bazën e dominimit të qëndrimeve individuale, por mbi bazën e konsensusit të ndërtuar rreth interesave të përbashkëta të sigurisë, ku roli i SHBA-së mbetet përcaktues.

Kur thuhet se “dështon kushtëzimi”, nënkuptohet pikërisht fakti se:përpjekjet për të lidhur procesin e integrimit të Kosovës me mosnjohjen e saj nuk kanë arritur të ndryshojnë drejtimin strategjik të Aleancës;çështja e Kosovës po trajtohet gjithnjë e më shumë në dimensionin e sigurisë dhe stabilitetit rajonal, jo vetëm në prizmin juridik të statusit;dhe se orientimi i përgjithshëm i NATO-s mbetet i pandryshuar në mbështetje të zgjerimit dhe stabilizimit të Ballkanit Perëndimor.

Në plan krahasues ndërkombëtar, kjo logjikë nuk është e panjohur. Në proceset e zgjerimit të NATO-s në Evropën Qendrore dhe Lindore, janë evidentuar raste ku shtete të veçanta anëtare kanë shfaqur rezerva politike, por drejtimi strategjik i Aleancës është përcaktuar nga qendra e saj politike dhe ushtarake – Shtetet e Bashkuara të Amerikës – në koordinim me aleatët kryesorë evropianë. Me kalimin e kohës, këto rezerva janë integruar në konsensusin përfundimtar.

Në këtë kuadër, Kosova pozicionohet si një partner strategjik i NATO-s dhe një faktor i rëndësishëm stabiliteti në Ballkanin Perëndimor. Riafirmimi amerikan e forcon këtë pozicionim, duke e vendosur Kosovën në orbitën e proceseve të avancuara të bashkëpunimit euroatlantik dhe duke e mbajtur të hapur perspektivën e saj afatgjatë në strukturat e Aleancës.

Në përmbledhje, ky zhvillim pasqyron një realitet të konsoliduar diplomatik: SHBA mbetet lokomotiva e NATO-s dhe garantuesi kryesor i drejtimit të saj strategjik, aleatët rreshtohen rreth këtij boshti udhëheqës, ndërsa politikat e kushtëzimit nga shtetet mosnjohëse nuk arrijnë të ndryshojnë orientimin themelor të Aleancës ndaj Kosovës dhe stabilitetit të Ballkanit Perëndimor.

Hisen Berisha/

Lufta nuk fitohet me formula të gatshme, por me vendimmarrje të guximshme në momentin e duhur. Lufta nuk është laborator teorik. Ajo është përballje vullnetesh, inteligjence dhe vendimmarrjeje nën presion ekstrem.

Doktrina e orienton mendjen, por realiteti i fushëbetejës e teston karakterin, intuitën dhe guximin e komandantit.

Me oficerët e Kolegjit të Mbrojtjes dhe Sigurisë të Forcave të Armatosura të Republikës së Shqipërisë, zhvilluam ligjëratën përfundimtare me tematikë nga procesi i vendimmarrjes për luftë, operacionet luftarake dhe rolin ushtarak, politik e diplomatik të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në luftën për liri dhe pavarësi.

Ligjërata u zhvillua në kuadër të vizitës studimore të programit akademik të Kolegjit, duke ndërthurur analizën teorike me përvojën praktike nga lufta e viteve 1998–1999, me fokus të veçantë në Betejën e Koshares, si një nga momentet më të rëndësishme operacionale dhe strategjike të luftës çlirimtare të Kosovës.

Në këtë kontekst u trajtua rëndësia që kanë përvojat direkte nga fushëbeteja në zhvillimin e doktrinave moderne të luftimit dhe në formimin profesional të oficerëve. U theksua se teoritë ushtarake marrin kuptim real vetëm atëherë kur testohen në kushte të vërteta lufte dhe kur përballen me presionin, pasigurinë dhe dinamikën e terrenit operacional.

Beteja e Koshares nuk ishte vetëm një fitore taktike në terren, por një zhvillim me ndikim të drejtpërdrejtë operacional dhe strategjik. Hapja e frontit dhe heqja me forcën e armës të integritetit territorial të ish-Jugosllavisë dhe APJ duke i marë kazermat ushtarake në vij të kufirit, ndryshoi raportin operacional me forcat serbe, duke i detyruar ato të zhvendosin kapacitete dhe armatime të rënda në zonë. Kjo ekspozoi objektiva të rëndësishme ushtarake, të cilat më pas u bënë pjesë e goditjeve ajrore të Aleancës Veriatlantike, duke rritur efektin e ndërhyrjes së NATO-s në thellësi të sistemit ushtarak serb.

Në këtë kuptim, Kosharja ishte jo vetëm simbol i vendosmërisë dhe sakrificës, por edhe faktor real në dinamikën strategjike të luftës për lirinë e Kosovës.

Në ligjëratë u trajtuan faktorët kyç që bëjnë diferencën mes fitores dhe humbjes në luftë: edukimi ushtarak, trajnimi për mision, vetëbesimi profesional, fleksibiliteti në vendimmarrje, autonomia në veprim, disiplina operative, organizimi i njësive të vogla luftarake dhe aftësia për të vepruar jashtë shablloneve.

U theksua se lufta reale nuk ndjek skema të ngrira teorike e shabllone sterile. Asnjë plan nuk i mbijeton plotësisht kontaktit me armikun. Për këtë arsye, fleksibiliteti, leximi i drejtë i terrenit dhe vendimmarrja e shpejtë mbeten elemente vendimtare në suksesin operacional të çdo ushtrie.

Trajnimi, edukimi, disiplina dhe vetëbesimi profesional janë shtyllat e një ushtrie funksionale, por ato marrin vlerë reale vetëm kur kombinohen me kreativitetin operacional, improvizimin dhe guximin për të vepruar në momentin e duhur.

Në luftë, shpesh grupet e vogla dhe komandantët në vijën e parë bëjnë diferencën strategjike. Disiplina nuk është vetëm bindje ndaj urdhrave, por aftësi për të ruajtur rendin, kohezionin moral dhe fokusin operacional në situata ekstreme, aty ku presioni psikologjik është po aq i fortë sa zjarri armik.

Historia ushtarake dëshmon se ushtritë janë të mëdha kur fitojnë, por bëhen të vogla kur humbin. Numri nuk është gjithmonë vendimtar. Vendimtare mbeten morali, organizimi, vendosmëria dhe drejtësia e kauzës.

UÇK – fitoi – zotroi fushëbetejen.

Kjo ligjëratë ishte një mundësi e rëndësishme për shkëmbim përvojash profesionale me oficerët e Kolegjit të Mbrojtjes dhe Sigurisë nga Tirana, si dhe për të rikujtuar se përvoja shqiptare e luftës për liri mbetet një shkollë e rëndësishme studimi në aspektin ushtarak, strategjik dhe historik.

“Të ngritemi në nivelin e standardeve, e jo ti zbresim ato në nivelin tonë.”

Një Ushtri ka të ardhme kur ka oficer me nivel të lartë profesional siç treguar gjatë kësaj ligjërate akademike.

“Mospajtimi s’do të thotë mosrespekt.”