(Pavarësia dhe sovraniteti i Republikës së Kosovës janë realitet juridik e ndërkombëtar i pakthyeshëm)
Analizë politike, juridike dhe diplomatike.
Prof.Dr.Fejzulla BERISHA
Çështja e Kosovës nuk është më një problem i pazgjidhur i historisë ballkanike, por një realitet juridik, kushtetues dhe ndërkombëtar që ka prodhuar pasoja ( ka efekte juridike) të pakthyeshme. Republika e Kosovës është shtet i pavarur dhe sovran, i krijuar dhe konsoliduar mbi një proces të gjatë politik, juridik e ndërkombëtar, ndërsa pavarësia e saj është njohur nga një numër i madh shtetesh të botës.
Prandaj, përpjekja e vazhdueshme e Serbisë për ta rikthyer Kosovën në statusin e dikurshëm nuk mund ta ndryshojë realitetin ekzistues. As retorika politike, as fushatat diplomatike dhe as refuzimi për ta pranuar realitetin nuk mund ta zhbëjnë atë që tashmë është konsoliduar në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Në këtë kuptim, çështja e Kosovës nuk është më pyetje nëse Kosova do të ekzistojë si shtet, por se kur dhe si do të përmbyllet procesi i afirmimit të saj të plotë ndërkombëtar.
Serbia përballë murit të së vërtetës
Serbia ndodhet përballë një realiteti nga i cili nuk mund të shmanget pafundësisht: integrimi i saj i plotë në rendin juridik dhe politik evropian është i lidhur ngushtë me normalizimin e marrëdhënieve me Republikën e Kosovës.
Evropa nuk është vetëm një treg ekonomik dhe as vetëm një hapësirë gjeografike. Bashkimi Evropian është mbi të gjitha një bashkësi e ndërtuar mbi parime, norma dhe vlera të përbashkëta. Shtetet që synojnë integrimin evropian duhet të respektojnë marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë, demokracinë, sundimin e ligjit dhe parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare.
Në këtë kuadër, pretendimi se Serbia mund të ecë përpara drejt integrimit evropian duke e mbajtur Kosovën jashtë realitetit të saj politik e juridik është gjithnjë e më pak i qëndrueshëm.
Muri që Serbia duhet ta kapërcejë nuk është muri i Kosovës; është muri i realitetit.
Dhe ky realitet është i qartë: Kosova ekziston si shtet, ushtron sovranitetin e saj, ka institucionet e veta, kushtetutën e saj dhe subjektivitetin e saj ndërkombëtar.
Njohja e kosovës nuk është koncesion politik
Një nga keqinterpretimet më të mëdha në diskursin politik serb është paraqitja e njohjes së Kosovës si një lëshim që Serbia mund t’ia bëjë ose jo Evropës.
Në të vërtetë, çështja është shumë më e thellë.Njohja e realitetit shtetëror të Kosovës nënkupton pranimin e një gjendjeje juridike dhe politike që tashmë ekziston. Ajo do të ishte një akt i përgjegjësisë shtetërore dhe i përshtatjes së politikës së jashtme serbe me realitetin ndërkombëtar.
Serbia mund ta vonojë këtë proces, mund ta kundërshtojë politikisht dhe mund të përpiqet të ndikojë në shtete të ndryshme që të mos e njohin Kosovën, por nuk mund ta kthejë historinë prapa.Historia nuk mund të negociohet pafundësisht kundër realitetit.
Njohja e kosovës nuk është koncesion politik
Pavarësia e Kosovës duhet të trajtohet në dritën e zhvillimeve të së drejtës ndërkombëtare dhe të proceseve konkrete që kanë përcaktuar statusin e saj.
Veçanërisht e rëndësishme është Opinioni Këshillues i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i 22 korrikut 2010, i cili konstatoi se deklarata e shpalljes së pavarësisë së Kosovës e 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare.Ky fakt ka rëndësi të jashtëzakonshme juridike dhe politike.
Prandaj, çdo përpjekje për ta paraqitur pavarësinë e Kosovës si një akt të thjeshtë politik, pa bazë në zhvillimet juridike ndërkombëtare, është reduktim i një çështjeje komplekse në një narrativë propagandistike.
Kosova ka kaluar nëpër një proces të gjatë të transformimit politik dhe juridik, nga autonomia kushtetuese e periudhës së ish-Jugosllavisë, përmes ndryshimeve dramatike të viteve 1989–1990, rezistencës politike dhe institucionale shqiptare, luftës së Kosovës, administrimit ndërkombëtar dhe deri te shpallja e pavarësisë.
Ky proces nuk mund të shkëputet nga realiteti i sotëm.
Nga kosova e administruar te republika sovrane
Kosova nuk mund të kuptohet vetëm përmes fotografisë së vitit 1999 apo vetëm përmes fotografisë së vitit 2008.Ajo duhet parë si një proces historik.Institucionet e krijuara gjatë viteve të rezistencës shqiptare, lufta për liri, ndërhyrja ndërkombëtare, administrimi i përkohshëm ndërkombëtar, ndërtimi i institucioneve demokratike dhe procesi i përcaktimit të statusit kanë qenë hallka të një zinxhiri historik.
Në këtë proces, Kosova ka kaluar nga një territor i administruar ndërkombëtarisht në një shtet që ushtron funksionet e veta sovrane.
Kjo është arsyeja pse sot nuk mund të flitet për Kosovën sikur ajo të ishte ende në pikën zero të historisë.
Kosova e vitit 2026 nuk është Kosova e vitit 1999, as Kosova e vitit 2008.
Është një shtet që ka kaluar një proces të gjatë të konsolidimit institucional dhe ndërkombëtar.
Serbia dhe politika e mohimit
Politika e Beogradit ndaj Kosovës vazhdon të karakterizohet nga një kontradiktë themelore.
Nga njëra anë, Serbia pretendon se dëshiron integrim në Bashkimin Evropian; nga ana tjetër, ajo vazhdon ta trajtojë Kosovën si çështje të brendshme serbe.
Por këto dy qasje janë gjithnjë e më të vështira për t’u pajtuar.
Evropa e shekullit XXI nuk mund të ndërtohet mbi logjikën e ndryshimit të kufijve përmes presionit, mohimit të realiteteve ekzistuese dhe mospranimit të subjektivitetit të një shteti tjetër.
Nëse Serbia dëshiron të bëhet pjesë e plotë e arkitekturës evropiane, ajo duhet të ndërtojë një politikë të jashtme të bazuar në realitet, jo në nostalgji politike.
Evropa kërkon të ardhmen; Serbia nuk mund të mbetet peng i së kaluarës.
Dialogu nuk mund të zëvendësojë sovranitetin
Dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë është i nevojshëm.
Por dialogu nuk mund të përdoret si instrument për ta relativizuar ekzistencën e Republikës së Kosovës.
Dialogu duhet të shërbejë për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet dy palëve dhe për zgjidhjen e çështjeve konkrete që prekin jetën e qytetarëve.
Ai nuk mund të shndërrohet në një proces të pafundëm për të rihapur statusin e Kosovës.
Statusi i Kosovës nuk mund të jetë peng i çdo raundi të ri negociatash.
Kosova dhe Serbia duhet të negociojnë për të ardhmen, jo për të rikthyer të kaluarën.
Kosova nuk mund të jetë monedhë shkëmbimi
Në historinë diplomatike të Ballkanit ka pasur shumë tentativa për ta trajtuar Kosovën si instrument të interesave të ndryshme gjeopolitike.
Por Kosova nuk mund të jetë monedhë shkëmbimi.
As integrimi evropian, as marrëdhëniet me fuqitë e mëdha dhe as kalkulimet gjeopolitike nuk mund ta ndryshojnë parimin themelor se qytetarët e Kosovës kanë të drejtën të jetojnë në një shtet demokratik, sovran dhe të orientuar drejt Evropës.
Kjo është arsyeja pse Kosova duhet të vazhdojë të insistojë në konsolidimin e subjektivitetit të saj ndërkombëtar.
Afirmimi i Kosovës nuk është projekt kundër Serbisë.
Është projekt për konsolidimin e paqes, stabilitetit dhe rendit juridik në Ballkan.
Europa duhet të jetë e qartë
Bashkimi Evropian ka një përgjegjësi të veçantë në raport me Kosovën dhe Serbinë.
Një politikë e paqartë dhe e pabalancuar vetëm e zgjat problemin.
Nëse synimi është një Ballkan Perëndimor i integruar në strukturat evropiane, atëherë duhet të ekzistojë një politikë e qartë: marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë duhet të normalizohen mbi bazën e realitetit ekzistues dhe të parimeve evropiane.
Nuk mund të kërkohet nga Kosova të sillet sikur nuk është shtet, ndërsa Serbia të sillet sikur Kosova nuk ekziston.
Kjo do të ishte jo vetëm kontradiktore, por edhe juridikisht e politikisht e paqëndrueshme.
Kosova si shtet i fituar dhe shtet që duhet të afirmohet
Kosova e ka fituar një pjesë të madhe të betejës së saj historike.
Por shtetndërtimi nuk përfundon me shpalljen e pavarësisë.
Ai vazhdon përmes forcimit të institucioneve, sundimit të ligjit, zhvillimit ekonomik, demokracisë, diplomacisë dhe afirmimit ndërkombëtar.
Në këtë kuptim, Kosova ka kaluar nga legjitimiteti moral i rezistencës te legjitimiteti politik dhe juridik i shtetit.
Ky transformim është ndër zhvillimet më të rëndësishme të historisë moderne politike të shqiptarëve.
Nga rezistenca paqësore te lufta për çlirim, nga ndërhyrja ndërkombëtare te administrimi ndërkombëtar, nga ndërtimi institucional te shpallja e pavarësisë dhe konsolidimi i shtetit—Kosova ka kaluar nëpër një rrugë historike të jashtëzakonshme.
E ardhmja nuk mund të ndërtohet mbi mohim
Serbia duhet ta kuptojë se e ardhmja e saj evropiane nuk mund të ndërtohet duke mohuar të ardhmen e Kosovës.
Në fakt, normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë do të ishte në interes të të dyja vendeve.
Njohja reciproke do të hapte një kapitull të ri historik në Ballkan.
Ajo do t’i jepte fund një konflikti politik të zgjatur dhe do të krijonte kushte për bashkëpunim ekonomik, politik dhe njerëzor.
Serbia nuk humb nga njohja e Kosovës.
Ajo fiton mundësinë të çlirohet nga një konflikt i së kaluarës(nga vetëvetja) dhe të ndërtojë një politikë të re evropiane.
Kosova, nga ana tjetër, fiton mundësinë të fokusohet edhe më fuqishëm në zhvillimin e saj dhe integrimin ndërkombëtar.
Muri që duhet rrëzuar është muri i mohimit
Historia e Kosovës ka hyrë në një fazë ku kthimi prapa nuk është më alternativë reale.
Republika e Kosovës është realitet politik, juridik dhe institucional.
Ajo ka shpallur pavarësinë, ka ndërtuar institucionet e saj dhe ka konsoliduar subjektivitetin e saj ndërkombëtar.
Serbia mund të vazhdojë ta kundërshtojë këtë realitet për një kohë të caktuar, por nuk mund ta ndryshojë atë përmes deklaratave politike.
Muri që e ndan Serbinë nga e ardhmja evropiane nuk është Kosova. Muri është mohimi i realitetit,ky mur, herët a vonë, duhet të rrëzohet.
Evropa nuk mund të ndërtohet mbi mohimin.
Ballkani nuk mund të stabilizohet mbi konfliktet e ngrira.
E ardhmja nuk mund të ndërtohet mbi pretendimet e së kaluarës.
Prandaj, rruga e vetme racionale është normalizimi i plotë dhe juridikisht i qëndrueshëm i marrëdhënieve ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Republikës së Serbisë, mbi bazën e realitetit ekzistues dhe të parimeve të së drejtës ndërkombëtare.
Kosova nuk është më një pyetje që pret përgjigje.
Kosova është një realitet që kërkon njohje.
Dhe Serbia, nëse dëshiron ta hapë përfundimisht derën e Evropës, duhet ta kuptojë se çelësi i asaj dere nuk gjendet në mohimin e Kosovës, por në pranimin e realitetit.
E ardhmja e Evropës në Ballkan nuk ndërtohet duke e kthyer Kosovën pas; ndërtohet duke e pranuar Kosovën përpara.