Nga Rafael Floqi
Ishte një skenë si e dalë nga filmat e James Bond-it. Dy autokratë të moshuar, të shoqëruar nga aleati i tyre më i ri, po zbrisnin ngadalë një rampë të shtruar me qilim të kuq përpara një parade ushtarake në Pekin, kur një mikrofon i ndezur pa dashje regjistroi pyetjen që duket se i mundonte: sa gjatë mund të vazhdonin – dhe, mes rreshtave, a do ta lejonte shkenca t’i sundonin përjetë?
Me përparimet e teknologjisë, Vladimir Putini i tha Xi Jinpingut, përmes përkthyesit të tij:
“Organet njerëzore mund të transplantohen vazhdimisht, deri në atë pikë që njerëzit të bëhen më të rinj, ndoshta edhe të pavdekshëm.”
Xi iu përgjigj:
“Deri në fund të këtij shekulli, njerëzit mund të jetojnë deri në 150 vjeç.”
Pranë tyre, Kim Jong-un – tre dekada më i ri se të dy 72-vjeçarët – duket se e mori me buzëqeshje këtë shkëmbim.
Ky moment i pazakontë në Pekin ndezi thashetheme për jetëgjatësinë e liderëve dhe për atë se deri ku janë gati të shkojnë për t’ia shtyrë orës fundit.
***
Në historinë e njerëzimit, pushteti autoritar ka shoqëruar shpesh një obsesion të përbashkët: dëshirën për të kapërcyer kufijtë e vdekjes. Ky fenomen, që psikologu Ernest Becker e përshkruante si “mohimi i vdekjes” (The Denial of Death, 1973), nuk është thjesht një dëshirë biologjike, por një mekanizëm psikologjik, politik dhe kulturor. Tek udhëheqësit autoritarë, kjo prirje merr përmasa kolosale: ajo shndërrohet në një projekt që kombinon pushtetin politik, monumentet, mitet dhe, në shekullin XXI, shkencën moderne.
Siç raporton The Guardian (Sauer, 2025), ky moment, i kapur rastësisht nga mikrofonët e ndezur, nuk është thjesht kuriozitet: ai pasqyron një obsesion të gjatë dhe të dokumentuar të Putinit për zgjatjen e jetës dhe pavdekësinë. Ai është i njohur për angazhimin e tij me shëndetin dhe mjekësinë moderne, duke udhëtuar me ekipe të specializuar mjekësh dhe duke kërkuar trajtime eksperimentale, ndërsa projekti i tij për zgjatjen e jetës përfshin investime shtetërore dhe programe të drejtuara nga shkencëtarë si Mikhail Kovalchuk dhe vajza e tij, Maria Vorontsova.
Kërkimi i liderëve për jetëgjatësi nuk është i ri. Sundimtarët kanë kërkuar gjithmonë mënyra për të zgjatur jetën e tyre – dhe pushtetin.
Perandori i parë i Kinës, Qin Shi Huang (259–210 p.e.s.), dërgoi ekspedita në malin mitik Penglai në kërkim të eliksirit të përjetësisë – por “pijet” me merkur që pinte ndoshta i përshpejtuan vdekjen.
Aleksandri i Madh, sipas legjendës, endej në “Tokën e Errësirës” në kërkim të ujit të jetës.
Shekuj më vonë, Silvio Berlusconi e trajtoi të njëjtin problem me stilin e tij të zakonshëm ekstravagant – transplante flokësh, kirurgji plastike dhe trajtime gjaku – për të mbetur i pathyeshëm në skenën politike.
Rreth së njëjtës kohë, presidenti autokrat i Kazakistanit, Nursultan Nazarbayev, urdhëroi një institut në Astana të studionte “rinovimin e organizmit”, gjenomin njerëzor dhe medikamentet gjenetike.
“Sa i përket mjekësisë së së ardhmes, njerëzit e moshës sime shpresojnë me gjithë zemër që kjo të ndodhë sa më shpejt,” u lut Nazarbayev para shkencëtarëve kazakë në vitin 2010.
Berlusconi vdiq në moshën 86-vjeçare, pas një infeksioni të zakonshëm në mushkëri; Nazarbayev u rrëzua nga pushteti pas trazirave të vitit 2022, dhe tani është 85 vjeç.
Putini, që i njihte të dy, duket se po e çon më tej – duke ndjekur rrugën më ambicioze dhe më të financuar për jetëgjatësinë dhe shkencën e zgjatjes së jetës.
Ai është i njohur për fiksimin me shëndetin: besohet se mbështetet te një ekip i tërë mjekësh dhe përdor shpesh mjekësinë alternative. Por studiuesit e tij thonë se nuk bëhet fjalë vetëm për të qenë i shëndetshëm – por për të zgjatur jetën vetë. Putini nuk e ka fshehur kurrë magjepsjen për zgjatjen e jetës dhe të mërkurën, në një konferencë shtypi në Pekin, e përmendi hapur:
“Metodat moderne të përmirësimit të shëndetit, madje edhe ndërhyrjet kirurgjikale [me] zëvendësim organesh, i japin njerëzimit shpresë se jetëgjatësia do të rritet ndjeshëm,” tha Putini.
Mikhail Kovalchuk, një mik i hershëm i familjes dhe shpesh i përshkruar si shkencëtari i preferuar i Putinit, besohet se po udhëheq kërkimet e Rusisë mbi pavdekësinë.
Sipas Meduza, Kovalchuk ka ngritur institute me miliona fonde shtetërore për teknologji të reja, përfshirë prodhimin e organeve artificiale nga qelizat laboratorike.
Vajza e madhe e Putinit, Maria Vorontsova, endokrinologe e trajnuar, ka marrë gjithashtu grante të mëdha qeveritare për studime mbi jetëgjatësinë dhe është e përfshirë në programe kërkimore gjenetike të lidhura me Kovalchuk.
Historia e pavdekësisë dhe monumentet
Kërkimi për pavdekësinë është i dokumentuar që nga lashtësia. Faraonët egjiptianë ngritën piramidat, të cilat Hobsbawm (1994) i përshkruante si “makineri pavdekësie” që synonin vazhdimësinë e pushtetit edhe pas vdekjes. Perandorët romakë shpalleshin “perëndi” pas vdekjes, duke krijuar një vazhdimësi mitike. Në shekullin XX, regjimet totalitare e përshtatën të njëjtën logjikë:
- Lenini u balsamos dhe u ekspozua si shenjtor laik;
- Mao Ce Duni ngriti një “fe civile” mbi dogmën e tij;
- Enver Hoxha e ktheu Shqipërinë në një muze frike me bunkerë dhe portrete dhe ju ndërtua një piramide.
Kulti i liderit nuk ishte thjesht propagandë, por një përpjekje për ta shndërruar pushtetin politik në mit të përjetshëm (Hobsbawm, 1994).
Psikologjia e pavdekësisë dhe obsesioni modern
Psikoanalisti Erich Fromm e përshkruante këtë fenomen si “narcizëm totalitar”: lideri identifikohet me kombin dhe e sheh veten të pazëvendësueshëm. Vdekja e tij perceptohet si katastrofë kombëtare, duke e motivuar të mohojë ose të shtyjë pafund jetën (Fromm, 1947).
Studimet moderne në psikologjinë politike tregojnë se udhëheqësit autoritarë përjetojnë vdekjen si kërcënim ekzistencial më të madh sesa individët e zakonshëm (Kellerman, 2012). Vdekja nuk përfaqëson vetëm fundin biologjik të jetës, por edhe shkatërrimin e mitit mbi të cilin ata kanë ndërtuar pushtetin e tyre.
Nga mitet te bioteknologjia: shekulli XXI
Liderët modernë nuk kufizohen vetëm në monumente dhe dogma. Putini ka investuar miliarda në kërkime mbi rigjenerimin qelizor dhe “printimin e organeve” laboratorike, ndërsa Xi Jinping ka orientuar investime shtetërore dhe miliardëshe në bioteknologji dhe gjenetikë, duke e parë shkencën si mjet për dominim global.
Sipas raportit të The Guardian (Sauer, 2025), këto përpjekje nuk janë sekrete: Putini nuk fsheh ambiciet për zgjatjen e jetës dhe shpesh i shpreh ato publikisht, duke e bërë të qartë se bioteknologjia dhe shkenca moderne janë pjesë integrale e projektit të tij politik.
Paradoksi historik dhe pasojat
Friedrich Nietzsche vërejti: “Kush dëshiron pushtetin absolut, në thelb dëshiron pavdekësinë” (Nietzsche, 1886). Historia dëshmon, megjithatë, se përpjekjet për të arritur përjetësinë shpesh përfundojnë me ironi: faraonët kujtohen si despotë, Lenini dhe Mao si atraksione muzeale, ndërsa Hoxha si simbol i izolimit absurd.
Kjo ilustron një paradoks: diktatorët arrijnë një lloj pavdekësie, por jo atë që kërkojnë. Ata mbeten të pranishëm, jo si heronj të lavdisë, por si paralajmërim i së keqes dhe si kujtesë e frikës kolektive.
Përfundim
Nga piramidat e Egjiptit te laboratorët e Moskës dhe Pekinit, rrugët ndryshojnë, por obsesioni mbetet i njëjtë: sfidimi i vdekjes. Episodi i kapur nga The Guardian mes Putinit dhe Xi-së tregon se pavdekësia është ende projekt i autoritarizmit – tashmë i mbështetur nga teknologjia dhe shkenca. Historia e shfaq se ky është një iluzion i deformuar: diktatorët nuk jetojnë si heronj të lavdisë, por si simbole të frikës, kontrollit të pakufishëm dhe absurditetit njerëzor.
Referencat kryesore:
- Becker, E. (1973). The Denial of Death. Free Press.
- Fromm, E. (1947). Man for Himself: An Inquiry into the Psychology of Ethics. Rinehart.
- Hobsbawm, E. (1994). Age of Extremes: The Short Twentieth Century, 1914–1991. Abacus.
- Kellerman, B. (2012). Leadership: Essential Selections. Routledge.
- Sauer, P. (2025, Sept 5). Russian leader was caught musing about immortality with Xi Jinping but his fascination with long life is nothing new. The Guardian.