Prof. Dr. Muhamet Racaj
Gjeneral-Major në pension
Profesor universitar
Ekspert i sigurisë dhe gjeopolitikës/
Në kontekstin e transformimeve të thella gjeopolitike që po përshkruam — largimi i SHBA-së nga Evropa, kriza ekzistenciale e BE-së, rritja e konflikteve hibride, asimetrike dhe potencialisht klasike — vendi i popullit dhe i trojeve shqiptare është shumëdimensionale dhe e ndikuar nga disa faktorë kyç:
1 Siguria kombëtare dhe mbrojtja
Trojet shqiptare — Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut (me popullsi shqiptare), Mali i Zi (me komunitet të madh shqiptar) dhe lugina e Preshevës — janë pjesë e një rajoni strategjikisht të ndjeshëm. Kriza e besueshmërisë së aleancave tradicionale, si NATO, ka një ndikim direkt në stabilitetin e tyre. Mungesa e një mbrojtjeje të besueshme ndërkombëtare rrit rrezikun nga kërcënimet hibride, sulmet kibernetike, destabilizimi politik i brendshëm dhe presioni ekonomik nga aktorë rajonalë dhe globalë.
2 Përplasjet e interesave ndërkombëtare
Rajoni i Ballkanit Perëndimor, ku gjenden trojet shqiptare, është një nyje e rëndësishme tranziti (Korridori 8) dhe ndikimi strategjik. SHBA, Rusia, Kina, dhe në një masë edhe Turqia dhe BE, shikojnë Ballkanin si zonë ndikimi, ku çdo dobësi institucionale ose shpërqendrim politik mund të shfrytëzohet. Në këtë situatë, populli shqiptar shpesh përballet me pasiguri mbi mbrojtjen, investimet dhe perspektivën ekonomike.
Roli i integrimit euro-atlantik
Për popullin dhe trojet shqiptare, integrimi në NATO dhe BE dhe partneriteti me aletin tonë strategjik SHBA-të mbetet ende mburojë kryesore e sigurisë dhe zhvillimit. Megjithatë, ngadalësia e procesit dhe sfidat që lidhen me vetë BE-në në krizë rrezikojnë të zvogëlojnë efektivitetin e këtij integrimi. Kjo krijon një presion të brendshëm për forcimin e kapaciteteve kombëtare të mbrojtjes dhe autonomisë strategjike.
3 Kërcënimet hibride dhe asimetrike
Populli shqiptar është i ekspozuar ndaj luftës hibride dhe asimetrike që zhvillohet në nivel rajonal:
Dezinformimi dhe propaganda për të ndikuar në perceptimin e pushtetit dhe të opozitës;
4 Sulme kibernetike në infrastrukturën shtetërore dhe financiare;
Presione ekonomike dhe energjetike që destabilizojnë vendet e vogla dhe rajonet me minoritete.
Në këtë kontekst, siguria e popullit nuk është vetëm çështje politike, por edhe çështje rezistence kombëtare dhe resiliencë sociale.
Trojet shqiptare si faktor gjeostrategjik
Pozicioni gjeografik i trojeve shqiptare midis Adriatikut dhe Detit Jon, pranë rrugëve kryesore energjetike dhe komunikacionit Ballkan–Evropë i jep rajonit një vlerë strategjike të lartë për aktorët globalë. Çdo dobësi në stabilitetin lokal mund të shfrytëzohet për të rritur presionin mbi BE dhe për të krijuar hapësira ndikimi nga aktorët joevropianë.
5 Konkluzion shkencor
Në këtë gjeopolitikë të re:
Populli shqiptar dhe trojet e tyre janë të ekspozuar, por edhe strategjikisht të rëndësishme.
Siguria e tyre është e ndërlidhur ngushtë me stabilitetin e BE-së dhe besueshmërinë e aleancës transatlantike.
Përballë krizës së sigurisë tradicionale dhe kërcënimeve hibride, autonomia strategjike, kapacitetet kombëtare dhe bashkëpunimi rajonal janë elemente kyç për mbrojtjen e popullit dhe integritetit të trojeve shqiptare.
Pa një politikë aktive dhe të koordinuar euro-atlantike, trojet shqiptare mund të shndërrohen nga faktor stabiliteti në zonë vulnerabiliteti.
Skema Strategjike – Trojet Shqiptare në Gjeopolitikën e Re Euro-Atlantike
| ELEMENTI GJEOPOLITIK | PËRSHKRIMI | RREZIKU/NDIKIMI MBI TROJET SHQIPTARE |
| Kriza e BE-së | Dobësimi i unitetit dhe efektivitetit të Bashkimit Evropian | Ulet besueshmëria e mbrojtjes kolektive; shtete të ndara në Ballkan më të ekspozuara. Konflikti për integrimin euro-atlantik; vendime të ngadalta për mbështetje ushtarake. |
| Distancimi i SHBA-së | Fokus i Amerikës tek interesat dhe fuqia, jo rendi ndërkombëtar | Rrezik për braktisje strategjike; varësia e Evropës nga SHBA-ja bëhet problem. Politika amerikane për Arktikun/Grenlandën; mosndihma direkte ndaj BE-së në krizë. |
| Kërcënimet hibride | Dezinformim, sulme kibernetike, ndikim në politikën e brendshme | Dobëson stabilitetin politik dhe perceptimin publik; rrit tensionet etnike. Fushata dezinformimi kundër qeverive lokale; manipulimi i zgjedhjeve lokale. |
| Kërcënimet asimetrike | Presion ekonomik, energjetik dhe diplomatik | Kufizimi i veprimit të shteteve të vogla; varësia nga burimet strategjike. Presion mbi Shqipërinë/Kosovën për politika të caktuara; manipulim tregtar ose energjetik. |
| Rreziku i përplasjes klasike SHBA–BE | Konflikt i drejtpërdrejtë mbi interesat strategjike (p.sh. Grenlanda) | Trojet shqiptare mund të bëhen zona influencash ose tranziti; destabilizim rajonal. Scenario ushtarak / bllokada në Arktik, presion mbi Danimarkën si aktor rajonal. |
“Skema e Rreziqeve Gjeopolitike mbi Trojet Shqiptare”
| ELEMENTI GJEOPOLITIK | PËRSHKRIMI | RREZIKU / NDIKIMI MBI TROJET SHQIPTARE |
| Kriza e BE-së | Dobësimi i unitetit dhe efektivitetit të Bashkimit Evropian | Ulet besueshmëria e mbrojtjes kolektive; shtete të ndara në Ballkan më të ekspozuara. Konflikti për integrimin euro-atlantik; vendime të ngadalta për mbështetje ushtarake. |
| Distancimi i SHBA-së | Fokus i Amerikës tek interesat dhe fuqia, jo rendi ndërkombëtar | Rrezik për braktisje strategjike; varësia e Evropës nga SHBA-ja bëhet problem. Politika amerikane për Arktikun/Grenlandën; mosndihma direkte ndaj BE-së në krizë. |
| Kërcënimet hibride | Dezinformim, sulme kibernetike, ndikim në politikën e brendshme | Dobëson stabilitetin politik dhe perceptimin publik; rrit tensionet etnike. Fushata dezinformimi kundër qeverive lokale; manipulimi i zgjedhjeve lokale. |
| Kërcënimet asimetrike | Presion ekonomik, energjetik dhe diplomatik | Kufizimi i veprimit të shteteve të vogla; varësia nga burimet strategjike. Presion mbi Shqipërinë/Kosovën për politika të caktuara; manipulim tregtar ose energjetik. |
| Rreziku i përplasjes klasike SHBA–BE | Konflikt i drejtpërdrejtë mbi interesa strategjike dhe politike | Rrit pasigurinë rajonale; mund të ndikojë në vendimmarrjen e shteteve të Ballkanit Perëndimor dhe të pengojë integrimin euro-atlantik të trojeve shqiptare. |
Përfundim
Populli dhe trojet shqiptare ndodhen sot përballë një momenti vendimtar historik, ku gjeopolitika e re euro-atlantike nuk lejon më neutralitet të paqartë, as pritje pasive. Në një Evropë të tronditur nga krizat e sigurisë, rikthimi i rivaliteteve të mëdha dhe erozioni i rendit liberal, çështja shqiptare nuk është më thjesht temë identitare, por pjesë e drejtpërdrejtë e arkitekturës së sigurisë rajonale dhe euro-atlantike. Trojet shqiptare, të shpërndara në disa shtete por të lidhura nga interesa jetike të përbashkëta, mbeten një faktor stabiliteti vetëm nëse janë të ankoruara fort në strukturat euro-atlantike.
Thënia e Ismail Qemalit se “fati i popujve të vegjël del nga dyert e tragjedive të mëdha” tingëllon sot më aktuale se kurrë. Historia evropiane shpesh ka prodhuar tragjedi për shqiptarët – nga copëtimet territoriale, te përjashtimi nga vendimmarrjet strategjike dhe tolerimi i padrejtësive historike. Megjithatë, gjeopolitika aktuale ofron një dritare reale për të mos qenë më objekt i zhvillimeve, por subjekt aktiv i tyre.
Partneriteti strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës mbetet boshti kryesor i orientimit të duhur historik të shqiptarëve. Ky orientim nuk është vetëm zgjedhje politike, por domosdoshmëri ekzistenciale për sigurinë, sovranitetin dhe perspektivën e qëndrueshme të trojeve shqiptare. Përfshirja në NATO, forcimi i kapaciteteve shtetërore të sigurisë dhe harmonizimi i politikave me botën euro-atlantike janë garancia e vetme që tragjeditë e së kaluarës të mos përsëriten në forma të reja.
Në këtë kontekst, e ardhmja e popullit shqiptar në gjeopolitikën e re euro-atlantike varet nga qartësia strategjike, uniteti politik dhe vetëdija se historia nuk fal hezitimin. Shqiptarët janë sot në drejtimin e duhur, por sfida mbetet që kjo rrugë të përkthehet në ndikim real, siguri afatgjatë dhe konsolidim të plotë në kampin