Rafael Floqi, sipas agjencive te lajmeve/
Shtetet e Bashkuara kapën Presidentin e Venezuelës, Nicolás Maduro, dhe e nxorën nga vendi me avion në një operacion të jashtëzakonshëm gjatë natës, i shoqëruar nga një seri sulmesh pas muajsh presioni në rritje nga administrata Trump ndaj këtij vendi të pasur me naftë në Amerikën e Jugut. SHBA tani po vendos për hapat e ardhshëm për Venezuelën, tha Presidenti Donald Trump të shtunën në Fox News, duke shtuar: “Do të përfshihemi shumë në këtë.”
Prokurorja e Përgjithshme e SHBA-së, Pam Bondi, tha se Maduro dhe bashkëshortja e tij do të përballen me akuza pas një aktakuze në Nju Jork. Bondi u zotua në një postim në rrjetet sociale se çifti do të “përballet së shpejti me gjithë peshën e drejtësisë amerikane në tokën amerikane dhe në gjykatat amerikane.”
Veprimi tronditës ushtarak amerikan, që nxori nga pushteti udhëheqësin në detyrë të një shteti, kujtoi pushtimin amerikan të Panamasë që çoi në dorëzimin dhe kapjen e udhëheqësit të saj, Manuel Antonio Noriega, në vitin 1990 — pikërisht 36 vjet më parë, këtë të shtunë.
Vetë sulmi zgjati më pak se 30 minuta dhe shpërthimet — të paktën shtatë — i shtynë njerëzit të dalin në rrugë, ndërsa të tjerë përdorën rrjetet sociale për të raportuar atë që panë dhe dëgjuan. Nuk dihet nëse pati të vdekur apo të plagosur nga asnjëra palë.
Trump tha se gjatë operacionit në Venezuelë një helikopter u godit dhe disa pjesëtarë amerikanë u plagosën, por sipas tij, ai beson se asnjë prej tyre nuk u vra.
“Disa djem u goditën, por u kthyen dhe supozohet se janë në gjendje mjaft të mirë,” tha ai. Ai shtoi se SHBA nuk humbi asnjë mjet ajror gjatë operacionit. “I morëm të gjitha mjetet mbrapsht. Njëri prej tyre u godit mjaft rëndë – një helikopter – por e rikthyem,” tha ai.
“Duhej ta bënim, sepse është luftë,” shtoi ai disa çaste më vonë.
SHBA nuk e njeh juridiksionin e Gjykatës Penale Ndërkombëtare dhe implikimet ligjore të sulmit sipas ligjit amerikan nuk ishin menjëherë të qarta. Administrata Trump këmbëngul se Maduro nuk është udhëheqësi legjitim i Venezuelës dhe pretendon se ai e ka shndërruar në thelb Venezuelën në një ndërmarrje kriminale në shërbim të trafikantëve të drogës dhe grupeve terroriste.
Sipas ligjit, zëvendëspresidentja Delcy Rodríguez duhet të marrë pushtetin, por nuk kishte konfirmim se kjo kishte ndodhur. Qeveria e Maduros akuzoi SHBA-në për një “sulm imperialist” ndaj objekteve civile dhe ushtarake dhe u bëri thirrje qytetarëve të dalin në rrugë.
Sulmi tronditës dhe kapja e paprecedentë e një presidenti në detyrë vijnë pas muajsh presioni intensiv nga SHBA ndaj Venezuelës. Që nga shtatori, marina amerikane ka grumbulluar një flotë të madhe pranë brigjeve venezueliane dhe ka kryer sulme ajrore kundër anijeve të dyshuara për trafik droge në Karaibe dhe Paqësor, si dhe ka sekuestruar cisterna venezueliane të naftës. Të paktën 110 persona janë vrarë në sulmet ndaj anijeve, të cilat grupet e të drejtave të njeriut thonë se mund të përbëjnë krime lufte.
Zyrtarët venezuelianë kanë akuzuar SHBA-në se po përpiqet të sigurojë akses në rezervat e naftës së vendit – më të mëdhatë në botë. Në një intervistë për Fox News, disa orë pas operacionit, Trump tha se SHBA do të jetë “fort e përfshirë” në industrinë e naftës së Venezuelës në vazhdim. Bombardimi i Venezuelës dhe kapja e Madurros përbëjnë një përshkallëzim serioz dhe dramatik të fushatës amerikane. E ardhmja e regjimit qeverisës të Venezuelës mbetet e paqartë.
E ardhmja e regjimit qeverisës të Venezuelës mbetet e paqartë.
Që kur Trump mori detyrën për mandatin e tij të dytë, ai e ka vënë Maduron drejtpërdrejt në shënjestër, duke ndjekur një fushatë presioni maksimal kundër regjimit venezuelian. Ai e ka akuzuar Maduron se qëndron pas veprimtarive destabilizuese në Amerikë, përfshirë trafikun e drogës dhe emigracionin e paligjshëm drejt SHBA-së. Në korrik, SHBA shpalli një shpërblim prej 50 milionë dollarësh (37 milionë paund) për kapjen e Madurros, duke e akuzuar si një nga trafikantët më të mëdhenj të drogës në botë.
Administrata Trump shpalli bandat venezueliane, si Tren de Aragua, organizata terroriste dhe filloi sulme ajrore kundër trafikantëve të dyshuar të drogës në Detin e Karaibeve. Së shpejti, SHBA nisi të sekuestronte cisterna venezueliane dhe të rriste praninë e saj ushtarake në ujërat përreth vendit të Amerikës së Jugut.
Trump ka flirtuar hapur me idenë e ndryshimit të regjimit në Venezuelë. Në fund të nëntorit, ai i dha Madurros një ultimatum për të hequr dorë nga pushteti, duke i ofruar dalje të sigurt nga vendi. Maduro e refuzoi ofertën, duke u thënë mbështetësve se nuk donte “një paqe skllavi” dhe duke akuzuar SHBA-në se synon të kontrollojë rezervat e naftës së vendit të tij.
Ndërsa administrata Trump rriti presionin, qeveria në Karakas herë pas here dukej e hutuar. Maduro përsëriti se Venezuela nuk donte luftë me SHBA-në; në një rast ai kërceu para studentëve venezuelianë me tekstin “jo luftë, po paqe”, duke imituar edhe lëvizjen e famshme të kërcimit të Trump-it. Të enjten, dy ditë para kapjes, Maduro tha në një intervistë televizive se do ta mirëpriste investimin amerikan në sektorin e naftës.
Pse janë SHBA dhe Venezuela në konflikt?
Marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Venezuelës janë të tensionuara që prej ardhjes në pushtet të Hugo Chávez në vitin 1999. I vetëshpallur socialist dhe anti-imperialist, Chávez e zemëroi SHBA-në me kundërshtimin e tij ndaj pushtimeve të Afganistanit dhe Irakut, si dhe me aleancat me vende si Kuba dhe Irani. Marrëdhëniet u përkeqësuan më tej pasi Chávez akuzoi SHBA-në se mbështeti një tentativë grushti shteti në vitin 2002.
Për shumëkënd në SHBA, veçanërisht në krahun më luftarak të Partisë Republikane, orientimi ideologjik socialist i qeverisë venezueliane e ka bërë atë një kundërshtar natyror të SHBA-së, së bashku me aleaten e saj Kubën.
Ndërsa Chávez konsolidoi pushtetin, ndëshkoi kundërshtarët politikë dhe shpronësoi pjesën më të madhe të sektorit privat, SHBA e dënoi Venezuelën për bilancin e dobët të të drejtave të njeriut. Pavarësisht disa ngrohjeve të vogla të herëpashershme të marrëdhënieve ndër vite, raportet kanë vazhduar të përkeqësohen, veçanërisht pas ardhjes në pushtet të Madurros në vitin 2013.
Nën administratën Trump, SHBA e ka portretizuar qeverinë e Madurros si të paligjshme, duke njohur Juan Guaidón, kryetarin e parlamentit, si president të Venezuelës në vitin 2019.
Në korrik 2024, Maduro dukej se pësoi një humbje dërrmuese në zgjedhjet presidenciale, mes zemërimit të gjerë ndaj sundimit të tij gjithnjë e më autoritar dhe kolapsit ekonomik të vendit. Administrata Biden e njohu kandidatin e opozitës, Edmundo González, si fitues. Të dhënat e detajuara të votimit, të publikuara nga opozita dhe të verifikuara nga ekspertë të pavarur, treguan se González kishte fituar, por Maduro u mbajt në pushtet pasi ndërmori një shtypje të ashpër.
Në fillim të dhjetorit, administrata Trump publikoi atë që e quajti “korolari Trump”, sipas të cilit hemisfera perëndimore duhet të kontrollohet nga SHBA politikisht, ekonomikisht, tregtarisht dhe ushtarakisht. Si pjesë e kësaj doktrine të re, ushtria amerikane mund të përdoret për të siguruar akses në burime energjetike dhe minerare në rajon.
Kush është Nicolás Maduro dhe pse e kapi Trump?
Maduro është president i Venezuelës që nga viti 2013. Ish-shofer autobusi, ai u ngrit në skenë nën Chávez-in, duke shërbyer si ministër i jashtëm përpara se të bëhej president pas vdekjes së Chávez-it.
Sundimi i Madurros konsiderohet diktatorial, me OKB-në që vlerëson në vitin 2019 se më shumë se 20,000 venezuelianë u vranë në ekzekutime jashtëgjyqësore. Institucione kyçe, si gjyqësori, janë dobësuar dhe sundimi i ligjit është përkeqësuar. Marrëdhëniet me SHBA-në gjithashtu janë përkeqësuar gjatë sundimit të tij.
Gjatë muajve të fundit, Trump ka kërkuar vazhdimisht rrëzimin e Madurros, duke e akuzuar se po dërgon drogë dhe kriminelë në SHBA – një pretendim për të cilin ekspertët thonë se mungojnë provat.
Pavarësisht muajve të retorikës në rritje, kapja e presidentit në detyrë të shtunën erdhi pa paralajmërim dhe autoritetet venezueliane duket se u kapën në befasi nga operacioni i guximshëm.
Çfarë ndodh tani?
E ardhmja është e paqartë. Ministri i mbrojtjes së Venezuelës është zotuar të vazhdojë luftën dhe u ka bërë thirrje qytetarëve të bashkohen për t’i rezistuar “pushtimit” të huaj, duke e quajtur rezistencën ndaj SHBA-së një “luftë për liri”.
Megjithëse Maduro është kapur, institucionet dhe ushtria e Venezuelës duket se mbeten të paprekura. Nuk është e qartë nëse sulmi i së shtunës ishte fillimi i një konflikti më të gjerë apo një operacion i vetëm. Udhëheqësit e opozitës venezueliane, në krye me fituesen e çmimit Nobel për paqen María Corina Machado, i kanë bërë thirrje Trump-it të ndihmojë mbështetjen e një kryengritjeje në vend.
Ajo që është e qartë është se SHBA është e vendosur të luajë një rol të madh në të ardhmen e Venezuelës, qoftë përmes forcës ushtarake apo mjeteve të tjera. Trump tha të shtunën se do të jetë SHBA ajo që do të marrë vendimet për hapat e ardhshëm për Venezuelën.
“Nuk mund të rrezikojmë duke lënë dikë tjetër të drejtojë dhe thjesht të marrë përsipër atë që ai la, ose ku e la,” tha Trump. Ai shtoi se SHBA po mendon nëse Machado do të marrë drejtimin, por për momentin, sipas tij, në krye është nënpresidentja e Venezuelës.
SHBA ka zhvilluar më parë stërvitje lufte për të simuluar një skenar ku udhëheqja venezueliane “pritet në kokë”. Simulimet parashikuan kaos të zgjatur, me refugjatë që do të derdheshin jashtë Venezuelës dhe grupe rivale që do të luftonin mes tyre për kontrollin e vendit.
“Do të kishe kaos të zgjatur… pa një rrugë të qartë daljeje,” tha Douglas Farah, ekspert i Amerikës Latine që ndihmoi në drejtimin e këtyre simulimeve.