Sulm ndaj rendit kushtetues dhe dëmtim i imazhit ndërkombëtar të shtetit

Nga: Prof.Dr.Fejzulla BERISHA

(Ekspert  i të drejtës publike)/

1. Kuvendi si themel i rendit kushtetues

Në një republikë parlamentare si Kosova, Kuvendi nuk është thjesht një organ përfaqësues i qytetarëve, por është organi themelor kushtetues, nga i cili rrjedhin të gjitha pushtetet e tjera. Në përputhje me nenin 4 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, ndarja dhe balancimi i pushteteve janë parime themelore të rendit kushtetues. Ndërkaq, neni 2 e njeh sovranitetin si të qytetarëve, i cili realizohet përmes përfaqësimit në Kuvend.

Ngërçi aktual i krijuar pas zgjedhjeve të 9 shkurtit 2025 nuk është thjesht një krizë politike, por përfaqëson një rrezik të drejtpërdrejtë për rendin kushtetues, për funksionalitetin e institucioneve, dhe për pozitën ndërkombëtare të Kosovës si shtet.

2. Shkelja e rendit kushtetues përmes moskonstituimit të Kuvendit

Refuzimi i qëllimshëm nga subjekti fitues për të proceduar me zgjedhjen e Kryetarit të Kuvendit përbën një shkelje të parimeve të sigurisë juridike, të funksionalitetit institucional dhe të detyrimeve të sanksionuara në Kushtetutë dhe në rregulloren e brendshme të Kuvendit. Kjo përbën jo vetëm një cenim të integritetit të pushtetit legjislativ, por edhe një përpjekje të fshehur për ta kapur atë politikisht, duke e shndërruar në një instrument të një grupi të vetëm.

Në këtë mënyrë, e drejta e brendshme kushtetuese po manipulohet për interesa politike, duke cenuar balancat kushtetuese të pushteteve dhe rendin institucional të vendit.

3. Dimensioni i të drejtës ndërkombëtare – detyrime ndaj parimeve të demokracisë funksionale

Kosova, si shtet i pavarur dhe i njohur nga shumica e demokracive perëndimore, ka pranuar mbi vete standardet themelore të të drejtës ndërkombëtare publike, veçanërisht në fushën e demokracisë, të drejtave të njeriut dhe sundimit të ligjit, siç sanksionohet në instrumente ndërkombëtare si:

-Karta Evropiane për Vetëqeverisje Lokale,

-Kriteret e Kopenhagës për anëtarësim në BE,

-Parimet e Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut dhe

-Konventa Ndërkombëtare për të Drejtat Civile dhe Politike (neni 25).

Mosfunksionimi i Kuvendit të Kosovës bie ndesh me nenin 25 të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike, i cili garanton të drejtën e qytetarëve për të marrë pjesë në qeverisje, drejtpërdrejt ose përmes përfaqësuesve të zgjedhur, në kushte që garantojnë efektivitetin e përfaqësimit.

Moskonstituimi i Kuvendit nënkupton shkelje të drejtpërdrejtë të këtij obligimi ndërkombëtar, duke e ekspozuar Kosovën ndaj kritikave ndërkombëtare dhe rrezikut të minimit të besueshmërisë në arenën globale.

4. Vendimi i Gjykatës Kushtetuese – instrument i brendshëm i mbrojtjes së rendit kushtetues dhe të pozitës ndërkombëtare të shtetit

Në kontekstin e së drejtës së brendshme, ndërhyrja e Gjykatës Kushtetuese më 27 qershor 2025 përmes një aktvendimi që urdhëron konstituimin e Kuvendit deri më 26 korrik, është një akt i vetëmbrojtjes institucionale të rendit juridik dhe demokratik në Kosovë. Ky vendim afirmon që:

-Kushtetuta është norma më e lartë juridike që nuk mund të tejkalohet nga vullneti politik i asnjë partie;

-Institucionet nuk janë pronë e përkohshme e fituesve të zgjedhjeve, por pasuri publike që duhet të funksionojnë për të gjithë qytetarët;

-Gjykata Kushtetuese, si mjet i brendshëm i kontrollit të kushtetutshmërisë, është në të njëjtën kohë garant i detyrimeve ndërkombëtare të Kosovës si shtet demokratik.

Ky vendim krijon efekte erga omnes, duke e bërë të detyrueshëm jo vetëm në planin e brendshëm juridik, por edhe si sinjal politik për bashkësinë ndërkombëtare se Kosova nuk ka braktisur parimet mbi të cilat është ngritur.

5. Rreziku i delegjitimimit ndërkombëtar dhe humbjes së përkrahjes strategjike

Nëse Kuvendi nuk konstituohet dhe nëse vendimi i Gjykatës shpërfillet ose relativizohet, Kosova përballet me rrezikun e rrëshqitjes nga statusi i një republike demokratike në një entitet me elemente të autoritarizmit institucional. Pasoja e parë e një zhvillimi të tillë është humbja e besimit ndërkombëtar, që mund të përkthehet në:

-Ndalim ose ngadalësim të proceseve integruese, si në BE dhe NATO;

-Mospërkrahje për anëtarësim në organizata ndërkombëtare si Këshilli i Evropës;

-Zbehje të përkrahjes diplomatike në arenën globale ndaj shtetësisë së Kosovës.

Kjo do të ishte jo vetëm dëm i brendshëm, por shkatërrim strategjik i pozitës ndërkombëtare të Kosovës si shtet i orientuar nga vlerat euroatlantike.

6. Përfundim: Funksionaliteti institucional është kërkesë e brendshme dhe obligim ndërkombëtar

Kuvendi duhet të konstituohet jo si akt formal, por si akt thelbësor i respektimit të rendit kushtetues dhe të rendit ndërkombëtar të ligjit. Në të kundërtën, çdo bllokadë që ndodh nga brenda, përbën një sabotim ndaj shtetësisë dhe një akt vetëshkatërrimi ndaj imazhit ndërkombëtar të Republikës së Kosovës.

Funksionaliteti i institucioneve nuk është vetëm kërkesë e popullit të Kosovës, por obligim i shtetit ndaj vetes dhe ndaj komunitetit ndërkombëtar.