Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

ORNELLA DAROVA, NJË SUKSES SHQIPTAR NË UNIVERSITETIN E PENSILVANISË

by

Ornella Darova, doktorante pranë Universitetit të Pennsylvanias, konsulente për Bankën Botërore për rritjen e firmave në Ballkanin Perëndimor, dhe konsulente për OECD mbi çeshtjet e rregullimit dhe konkurrencës në ekonomi, rrëfen ekskluzivisht për gazetën ‟Dielli”, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, studimet në Itali dhe Amerikë, eksperiencën në Ugandë dhe Sierra Leone, punën në Bankën Botërore, analizon shqiptarët në diasporë, modelin ekonomik të Shqipërisë dhe krizën e energjisë. Me Ornella Darovën bisedoi Editori i ‟Diellit” Sokol PAJA.

NJË SHQIPTARE KONSULENTE PËR BANKËN BOTËRORE

Ornella është një vajzë shqiptare dhe italiane që adhuron historinë shqiptare dhe ka një lidhje shumë të fortë me të. Kam lindur në Itali, ku edhe kam studiuar, dhe jam diplomuar në ekonomi pranë Universitetit Bocconi. Gjatë masterit kam marrë pjesë në disa projekte shkencore në vende të Afrikës Subsahariane. Kam punuar në Ugandë dhe Sierra Leone duke u specializuar në ekonominë e zhvillimit. Pas masterit jam punësuar pranë Bankës Botërore pikërisht për një projekt në Ballkanin Perëndimor duke patur bazën në Shqipëri: për mua ishte një kënaqësi e madhe profesionale dhe gjithashtu personale të punoja për të shpejtësuar rritjen ekonomike të vendit tim të origjinës. Pas kësaj eksperience fillova doktoraturën pranë Universitetit e Pennsylvania, dhe momentalisht jam në vitin e tretë. Jam sërisht konsulente për Bankën Botërore per një projekt mbi rritjen e firmave në Ballkanin Perëndimor, dhe jam gjithashtu konsulente për OECD mbi çeshtjet e rregullimit dhe konkurrencës në ekonomi. Në Amerikë fillohet pikërisht në vitin e tretë zhvillimi i kërkimit shkencor autonom nga kandidatët për doktoraturë: momentalisht, po përqendrohem mbi tematikat e lidhura me diversitetin gjinor dhe etnik në kontekste arsimore ose profesionale, por mendoj se sëshpejti do të zhvilloj edhe një ide mbi tregun e punës në Shqipëri.

ENERGJIA, GAZI, BURIMET NATYRORE DHE KRIZA E ÇMIMEVE NË SHQIPËRI

Ka disa aspekte për të përmendur, dhe çështja nuk është aspak e thjeshtë, edhe për shkak të faktit që informacioni dhe gazetaria e specializuar në fushën ekonomike në Shqipëri ka disa mangësi dhe qytetarët kanë mundësi të limituara per t’u informuar në këtë fushë. Do të nisem nga energjia elektrike. Duke marrë parasysh bilancin e energjisë elektrike që është publikuar nga Instat për dy tremujorët e vitit 2021, pra të fundit që janë botuar, mund të observojmë që Shqipëria në këtë periudhë nuk ka shfaqur një krizë energjetike të këtij lloji – madje e kunderta: prodhimi neto vendas është më shumë se dyfishuar në krahasim me periudhat korrisponduese në 2019 dhe 2020. Megjithatë, mund të vërejmë disa problematika. E para, dhe kryesorja: nuk ka asnjë strategji të mirëmenduar për diferencimin e burimeve të energjisë, madje thuajse totali i energjisë elektrike prodhohet në hidrocentrale nderkohë që dështimi i termocentralit të Vlorës jo vetëm që nuk ka kontribuar në prodhimin e energjisë, por ka edhe shkaktuar dhe vazhdon të shkaktojë humbje shumë të mëdha që akumulohen si pasojë e nevojës për mirëmbajtje dhe shlyerjes së kredisë së marrë për ndërtimin e tij. Edhe vetë Banka Botërore, dhënëse e kredisë për ndërtimin e termocentralit, ka dalë në përfundimin se borxhet e akumuluara nga KESH, korporata prodhuese e energjisë elektrike në Shqipëri, janë shkaku kryesor i kostos së lartë me të cilën përballet konsumatori. Fakti që KESH, e cila është përgjegjëse për gjenerimin e pjesës dërrmuese të energjisë që konsumohet në Shqipëri, mbart borxhe kaq të mëdha prej dekadash e bën të qartë shkallën e problematikës. Gjithashtu Shqipëria konsiderohet nga organizatat e fushës si një vend me shumë potencial për të prodhuar energji elektrike me burime të rinovueshme, por është e qartë që ky potenciali nuk po shfrytëzohet. Një problem që shtohet është keqmenaxhimi i infrastrukturave: humbjet e rrjetit në transmetim dhe shperndarje janë afërsisht 20% e totalit energjitik, një shifër që në BE dhe ShBA është afërsisht 5-6%. 

GAZI, BURIM NË TË CILIN SHQIPËRIA KA AKSES MINIMAL

Një kapitull tjetër i rëndësishëm është gazi, burim në të cilin Shqipëria ka akses minimal. Edhe në këtë rast, është i qartë dëmi i shkaktuar nga dështimi i termocentralit të Vlorës: i cili nëse do të ishte aktiv, do kishte patur mundësinë e artë për t’u lidhur me fluksin e ri të gazit të  Azerbajxhanit nga TAP, duke zëvëndësuar edhe një pjesë të konsumit të naftës. E fundit, por jo për nga rëndësia, nafta: në fakt, burimi i parë i energjisë së konsumuar në Shqipëri. Shqipëria njihet për çmimet e karburantit më të larta jo vetëm në rajon, por në botë. Ky rekord i Shqipërisë nuk ekziston që dje, por prej shumë vitesh, sidomos nga barra e akcizave, e taksës për qarkullimin, dhe e taksës për karbonin, që vlen të theksohet se reflektohen gjithashtu në çmimin e mallrave të ndryshme, të cilat transportohen me mjete të tonazhit të lartë në Shqipëri në mungesë të formave të tjera të transportit. Mungesa e diversifikimit, çmimet e larta të përkeqësuara nga borxhet dhe infrastruktura e parenovuar, lënë konsumatorin Shqiptar në dorë të fatit dhe të tregut ndërkombëtar. Pra një situate tragjike, i shtohet barra e rritjes së çmimeve globale.

SHQIPTARËT NË DIASPORË SI NJË REFLEKTIM I VLERAVE MË TË MIRA QË KARAKTERIZOJNË POPULLIN TONË 

Fillimisht: numri i shqiptarëve jashtë Shqipërisë është padyshim më i madh se numri i atyre që banojnë në atdhe. Ky fakt mjafton për të treguar sa e rëndësishme është diaspora shqiptare. Por kur konsiderohen edhe emrat që mund të përmenden në diasporën shqiptare, kryesisht midis atyre që kanë marrë pjesë në shoqatën Vatra dhe në gazetën Dielli, pra duke kaluar nga sasia te cilësia, besoj që mund të thuhet me siguri se kontributi i Diasporës është themel. Është e qartë që shumë shqiptaret vlerësohen dhe realizojnë ëndrrat e tyre më tepër jashtë vendit se sa në Shqipëri: për sa kohë kjo të jetë e vërtetë, duket se diaspora do jetë një aset kombëtar me një potencial të madh. Gjithsesi, për të shfrytëzuar këtë potencial, është e domosdoshme dëshira e këtyre shqiptarëve për të dhënë kontributin e tyre edhe nga jashtë: një patriotizëm i shëndetshëm dhe shpresa për përmirësimin e Shqipërisë janë faktor të nevojshëm, që duhen ushqyer nga strategji të mirëfillta dhe të artikuluara. Diasporës i mbetet një detyrë që mendoj se çdo individ i përgjegjshëm duhet ta mbartë gjatë gjithë jetës. Shqiptarët anë e mbanë duhet të shërbejnë si një reflektim i vlerave më të mira që karakterizojnë popullin tonë. Duhet të jemi të ndërgjegjshëm se bie mbi ne barra e ruajtjes dhe përmirësimit të imazhit të Shqipërisë.

KOMPROMIS TË VIRTYTSHËM MIDIS INTEGRIMIT NË SHOQËRINË AMERIKANE DHE KONSERVIMIT TË KULTURËS TONË

Gjatë kohës relativisht të shkurtër që kam jetuar në ShBA, kam vënë re një dëshirë goxha të madhe midis shqiptarëve për t’u bashkuar dhe për t’u organizuar si komunitet. Në universitetin tim, ekziston një shoqatë e studentëve shqiptar; gjithashtu, në shumë universitete e tjerë, ka shoqata analoge. Kam vërejtur edhe prezencën e shoqatave profesionale të shqiptarëve, e shkollave të gjuhës shqipe për fëmijet apo të valleve tradicionale, dhe të manifestimeve dhe festave të komunitetit shqiptar. Edhe pse në Itali ka një diasporë shumë të madhe, kam përshtypjen që atje ekziston një organizim i ngjashëm, por jo kaq i fortë dhe krenar. Në Amerikë diversiteti nuk është aq tabu sa në Itali, dhe komunitetet janë disi më të ndërgjegjshëm për mbrojtjen e identitetit të tyre. Besoj se këto vlera janë për ti mbështetur, dhe është e rëndësishme që si komunitet të gjejmë një kompromis të virtytshëm midis integrimit në shoqërinë amerikane dhe konservimit të kulturës tonë.  

SHQIPËRIA MUND TË BËHET VETËM NGA SHQIPTARËT

Fatkeqësisht Shqipëria vuan nga kaq shumë ‘sëmundje’ saqë është e pamundur ti përmend të gjitha. Por besoj që zgjidhjet i kemi brenda, jo jashtë. Edhe pse sot Shqipëria vuan nga një mungesë tepër e theksuar vlerash, nga një keqqeverisje që mban cinizmin si krenari, dhe nga korrupsioni i paskrupullt, shqiptarët kanë besën, bashkëpunimin, dhe altruizmin në themelet e kulturës së tyre. Besoj se do ishte më mirë të shikonim më shumë brenda nesh, të analizonim më tepër veten dhe të konsideronim më shumë trashëgiminë tonë, në vend që të presim gjykim apo zgjidhje nga jashtë. Në fund të fundit, Shqipëria mund të bëhet vetëm nga shqiptarët. 

MBESA E VLLEZËRVE DAROVA, MUZIKANTË TË SHKËLQYER, BITËLLSAT E POGRADECIT

Jam mbesa e vllezërve Darova, muzikantë të shkëlqyer, Bitëllsat e Pogradecit. Vëllai i gjyshit tim ka qënë në burg më shumë se 30 vite për agjitacion e propagandë, dhe i gjithë fisi ka vuajtur nga persekutimi komunist. Një persekutim i egër që urrente familjen time siç urrente çdo familje nga elita shqiptare. Pikërisht kjo përbuzje ndaj suksesit, pasurisë, dhe arritjeve individuale ka qënë pjesë karakterizuese e ideologjisë komuniste dhe fatkeqësisht është një ndjesi që shumë individë vazhdojnë ta mbartin, për arsye të ndryshme. Mediokriteti, një farë sigurie dhe stabiliteti janë aspekte që në disa situata janë të dëshiruara nga natyra njerëzore më tepër sesa liria dhe mundësia për përmirësimin dhe rritjen personale, sidomos në kushtet e mungesës së shpresës. 

INSTITUTI I STUDIMEVE PËR KRIMET DHE PASOJAT E KOMUNIZMIT DHUROI 40 LIBRA PËR BIBLIOTEKËN SHKENCORE TË VATRËS

by

Sokol Paja

Federata Panshqiptare e Amerikës Vatra falenderon përzemërsisht Institutin e Studimeve për Krimet dhe Pasojat e Komunizmit me rastin e dërgimit të 40 librave për Bibiotkën Shkencore të Vatrës në New York. Botime shumë cilësore, serioze, voluminoze, hulumtuese dhe të mbështetura në dokumente arkivore, dëshmi, intervista origjinale e shumë burime të dorës së parë janë një kontribut i jashtëzakonshëm në morinë e botimeve shkencore që ky Institut e ka kthyer në traditë prej vitesh. Instituti i Studimeve për Krimet dhe Pasojat e Komunizmit po jep një kontribut të jashtëzakonshëm përsa i përket dekomunistizimit të teksteve shkollore dhe akademike, dekomunistizimit të hapësirave publike që lidhet me simbolikën e simboleve komuniste në sheshet publike, rrugët dhe institucionet shtetërore që ende mbajnë emra persekutorësh komunistë që u kthyen në tmerrin e shqiptarëve për afro 50 vjet. Botime të tilla të një niveli kaq të arrirë shkencor e kthejnë Institutin e Studimeve për Krimet dhe Pasojat e Komunizmit në një nga Institucionet më serioze në Shqipëri dhe më gjërë në zbardhjen e krimeve dhe pasojave të komunizmit në Shqipërinë diktatoriale për afro gjysëm shekulli. VATRA shpreh mirënjohjen më të thellë dhe respektin më të veçantë për Institutin e Studimeve për Krimet dhe Pasojat e Komunizmit për punën serioze dhe misionin e shkëlqyr në shërbim të shoqërisë shqiptare, institucioneve dhe mbi të gjitha të persekutuarve nën regjimin totalitar shqiptar. Instituti i Studimeve për Krimet dhe Pasojat e Komunizmit (ISKK) në Shqipëri, është miratuar nga Parlamenti shqiptar me vendim nr. 10242, të datës 25. 2. 2010, si Institucion Publik Qendror dhe i Pavarur, që gëzon statusin e personit juridik dhe ka në themel të punës të studiojë dhe të vlerësojë objektivisht krimet dhe dëmet e komunizmit në Shqipëri, t’i zbardhë dhe t’i dëshmojë ato në mënyrë të dokumentuar dhe të pakontestueshme. Misioni i Institutit është sensibilizimi i  shoqërisë shqiptare për krimet e komunizmit në Shqipëri, puna me dëshmitë gojore dhe materiale të të mbijetuarve nga diktatura dhe, sidomos, puna kërkimore nëpër arkivat zyrtare shtetërore.

ADELINA DHE LULJETA EJUPI, DY MOTRA NGA KOSOVA I BASHKOHEN VATRËS

by

DIELLI

Adelina Ejupi dhe Luljeta Ejupi iu bashkuan Federatës Panshqiptare të Amerikës Vatra. Dy motra patriote, intelektuale, aktiviste që vijnë nga një prej familjeve më të nderuara në Podujevë të Kosovës, iu bashkuan projektit kombëtar të Vatrës në ndihmë të komunitetit shqiptar dhe të çështjes kombëtare. Motrat Ejupi u pritën nga Editori i Diellit Sokol Paja i cili u shpjegoi imtësisht rolin dhe etapat në të cilat ka kaluar Dielli dhe Vatra që nga krijimi e deri në ditët e sotme. Adelina Ejupi studimet universitare i kreu në drejtimi juridik në Prishtinë. Në vitin 2010 ishte në Londër për studime për gjuhën angleze. Në qershor të vitit 2011 ka ardhur në Amerikë se bashku me motrat e saj Blerten dhe Luljeten. U përkushtuan shumë në punë dhe studime dhe i arritën të gjitha me mund dhe nder. Në vitin 2017 ka mbaruar me sukses edhe shkollën e parukerisë në New York dhe aktualisht punon në një ndër sallonet më të mira të New York-ut. Luljeta Ejupi, studimet i ka filluar në Universitetin e Prishtinës për t’i vazhduar më pas në Universitetin e New Yorkut. Është e çertifikuar si asistente infermierike nga Hostos College në Bronx dhe si laborante nga Manhattan Institute në Manhattan. Në vitin 2018 ka filluar studimet në Universitetin e qytetit të New Yorkut, dega kontabilitet. Përveç angazhimeve me studimet universitare, kohët e fundit ka hapur një biznes të vogël në fushën e kulinarisë e gatimeve tradicionale shqiptare e ëmbëlsirave per evente spceiale i cili po rezulton të jetë mjaft i suksesshëm. Vatra u shpreh mirënjohje të thellë për angazhimin e tyre, për vlerat që sollën në Vatër dhe mbi të gjitha për gatishmërinë për ti shërbyer Vatrës dhe misionit të saj në dobi të çështjes shqiptare. Të rinjtë intelektualë, të rinjtë që e duan kombin dhe atdheun e tyre, të rinjtë e suksesshëm janë oksigjeni i Vatrës. Investimi tek të rinjtë e Vatrës është një investim në jetëgjatësinë e Vatrës, rolit dhe misionit të saj historik.  

“Dielli” që shëndrit mërgatën shqiptare në Amerikë dhe Kanada

by

Nga Sokol Paja

Gazeta “Dielli” si Organi Zyrtar i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA mori rrugën për në çdo cep e në çdo skaj të mërgatës shqiptare që jeton e vepron në Amerikë dhe Kanada.

U shpreh vlerësim të posaçëm, falenderim të përzëmërt dhe mirënjohje të veçantë të gjithë bashkëpunëtorëve të këtij numri. Gazeta po rritet çdo ditë falë mbështetjes e vëmëndjes suaj.

Jam i privilegjuar që bashkëpunojnë me “Diellin” mendjet më të mprehta, penat më të shkëlqyera dhe më të arrira të botës shqiptare që nga “Zëri i Amerikës”, mediat potente në Tiranë e Prishtinë, Akademikë, kërkues shkencorë në Fakultete dhe Njësi Kërkimi, analistë e kritikë letrarë, përkthyes, poetë, historianë, diplomatë, personalitete absolute të shkencës, ekspertë të ekonomisë, turizmit, arkivistikës,  dhe kibernetikës, veprimtarë, humanistë e patriotë që na mbushin zemrën me gëzim e shpirtin me hare prej sukseseve e veprave të mira. Sukseset dhe arritjet e bijëve e bijave tona në mergatë pasqyrohen imtësisht në këtë numër. Shqiptarët në mergatën e Amerikës dhe Kanadasë e jo vetëm përbëjnë një krenari kombëtare.

Gazeta “Dielli” ka në fokus komunitetin shqiptar në Amerikë, Kanada e kudo ku jetojnë e punojnë shqiptarë që me suksesin e tyre lartësojnë e krenojnë kombin tonë.

Gazeta “Dielli” ka në themel historinë, kulturën, gjuhësinë, albanologjinë, arkeologjinë, median, shkencat politike, marrëdhëniet ndërkombëtare, data, ngjarje dhe figura të shquara të kombit shqiptar.

Qëllimi i gazetës është informimi i saktë, promovimi i talenteve dhe personaliteteve të botës shqiptare në mërgatë, promovimi i suksesit dhe thithja e mendimit intelektual në gazetën Dielli, ruajtja e gjuhës, kulturës, traditës dhe identitetit kombëtar shqiptar në mërgatën e Amerikës dhe Kanadasë, gjithashtu të jetë si një urë lidhëse mes shqiptarëve të mërguar dhe Atdheut mëmë Shqipërisë, Kosovës dhe viseve shqipfolëse.

Faleminderit dhe mirënjohje për të gjithë ju që mbështesni gazetën më të vjetër të botës shqiptare, gazetën “Dielli” që nga 15 Shkurti i vitit 1909.

Faleminderit që na besoni.

Faleminderit që na ndiqni.

Faleminderit që na mbështesni.

Faleminderit që bashkoheni me ne.

U ZHVILLUA FESTIVALI I 16-TË SHQIPTAR NË WATERBURY, CONNECTICUT

by

Sokol Paja

Për të 16-tin vit me radhë, qindra shqiptarë nga Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, viset shqiptare dhe shtete kryesore të Amerikës si New York, New Jersey, Philadelphia, Boston, Detroit, Teksas etj morën pjesë për dy netë me radhë në Festivalin Shqiptar në qytetin e Waterbury në Connecticut. Një festival shqiptar i organizuar në mënyrë të shkëlqyer nga organizatorët e Albanian American Muslim Community në Waterbury -Connecticut të cilët mbajnë gjallë kulturën, gjuhën, traditën dhe identitetin kombëtar shqiptar në këtë shtet dhe më gjërë. Muzikë tradicionale shqiptare, ushqim dhe vallëzim shqip, takime vëllazërore, nga shqiptarë nga të tëra anët që ndezën atmosferën e zjarrtë shqiptare nën tingujt e ëmbël dhe bisedat e ngrohta miqësore. Qëllimi i festivalit ishte promovimi i vlerave kombëtare shqiptare në shoqërinë amerikane si dhe kultivimi i kulturës kombëtare shqiptare në brezat e rinj shqiptar. Albana Lame Kryetare e Bordit të Komuniteti Mysliman Shqiptar – Amerikan në Waterbury deklaroi për Diellin e Vatrës se: “Në këtë festival së bashku me vullnetarët ne sollëm muzikën shqip, traditën shqip, ushqimin, shqip, ne sjellim shpirtin tonë shqiptar çdo vit. Të gjithë kanë punuar me përkushtim për të mbajtur gjallë traditën tone kombëtare. Ky vit krahasuar me vitin pandemik, jemi më entuziastë dhe kemi pjesëmarrje masive. Në këtë festival ne njihemi me njëri-tjetrin dhe themelojmë e mbajmë miqësi të reja. Ky festival dy ditor na jep mundësi që të njihemi më shumë me komunitetin tonë. Afrohemi më shumë bashkë. Është diçka fantastike kur sheh që traditën e filluar nga prindërit, sot e vazhdojnë fëmijët. Të gjithë gatuajnë diçka, shërbejnë diçka, ofrojnë diçka, një komunitet që angazhohet në maksimum me qëllim që të kënaqemi të gjithë. Gjithçka është autentike shqiptare. Ky vit na ka sjellë edhe shumë të huaj të cilët janë kureshtarë të njohin traditën tonë, ushqimin tonë e muzikën tonë” u shpreh Albana Lame Kryetare e Bordit të Komuniteti Mysliman Shqiptar – Amerikan në Waterbury. Ky festival ishte një mundësi e mrekullueshme për bizneset që të reklamojnë shërbimet e tyre. Mikëpritja për miqtë si çdo here bëhet nga i “zoti i shtëpisë” Imami Gaz Aga i cili kujdeset profesionalisht dhe personalisht me detaje për të gjithë pjesëmarrësit së bashku me stafin e Komunitetit Mysliman Shqiptar – Amerikan në Waterbury. Imami i Xhamisë “Albanian American Muslim Community”, Imam Gaz Aga, mikëpritës i këtij festivali dhe udhëheqës për festivalin e shkollën shqipe pranë këtij komuniteti në bisedën vëllazërore u shpreh për Diellin e Vatrës mbi rëndësinë e këtij festivali shqip si një mundësi e shkëlqyer në ruajtjen e vlerave kombëtare, trashëgimin brez pas brezi, dashuri ndaj atdheut, gjuhës shqipe, besimit në Zotin e gjithëpushtetshëm dhe respektit për njerëzit.