Sokol Paja – Page 61 – Dielli

ALBANOLOGJIA NE UNIVERSITETIN E SOFJES

April 28, 2021 by dgreca

-ALBANOLOGJIA NË UNIVERSITETIN “SHËN KLIMENT OHRIDSKI” NË SOFJE TË BULLGARISË

Albanologe Ekaterina Tarpomanova, profesore e asociuar, përgjegjëse për gjuhën shqipe në Katedrën e Gjuhësisë së Përgjithshme, Indo-Evropiane dhe Ballkanike të Fakultetit të Filologjive Sllave në Universitetin e Sofjes “Shën Kliment Ohridski”, në një rrëfim ekskluziv dhënë gazetarit Sokol Paja për gazetën “Dielli”, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, tregon historikun e gjuhës shqipe, interesin e të huajve për të mësuar shqip dhe lidhjet gjuhësore të shqipes me bullgarishten, rumanishten dhe greqishten. Qëllimi ynë sipas Prof. Ekaterina Tarpomanova është që t’i motivojmë studentët dhe të ndezim tek ata dashurinë ndaj Ballkanit, por një dashuri që buron nga kuptimi i thellë i proceseve që zhvillohen në këtë kënd interesant të Evropës.

GJUHA SHQIPE DHE LIDHJET GJUHËSORE ME BULLGARISHTEN, RUMANISHTEN DHE GREQISHTEN

Pasi u diplomova në degën e Ballkanistikës në Universitetin e Sofjes, nisa doktoraturën time me temë “Funksionet e përemrave në gjuhët ballkanike”. Mentorja ime ishte ballkanologia e shquar, prof. Petja Asenova. Studimi im përfshin katër gjuhët e lidhjes gjuhësore ballkanike – bullgarishten, shqipen, rumanishten dhe greqishten, të cilat kanë zhvilluar tipare të përbashkëta në strukturën e tyre gramatikore në sajë të kontakteve shumëvjeçare intensive midis popujve dhe gjuhëve të Ballkanit. Kjo bashkëjetesë e shoqërive dhe kulturave në Ballkan ishte shkaku që të formohet lidhja gjuhësore, ose Sprachbundi. Pra, studimi im është një pjesë e gjuhësisë ballkanike – fusha shkencore, e cila studion proceset në lidhjen gjuhësore ballkanike. Gjuha shqipe është një pjesë e rëndësishme si në punimin tim të doktoratës, ashtu edhe në gjuhësinë ballkanike në përgjithësi, sepse pa ditur proceset në këtë gjuhë, nuk mund të shpjegohen proceset në Sprachbund-in ballkanik. Nga ana tjetër, ajo është një sfidë e madhe për studiuesit. Meqë bullgarishtja është pjesë e gjuhëve sllave, rumanishtja – e gjuhëve romane, për greqishten kemi burime me shkrim shumë të hershme që datojnë para erës sonë, zhvillimi i këtyre gjuhëve gjatë shekujve është pak a shumë i qarte, ndërsa për shqipen punojmë gjithmonë me hipoteza. Por pikërisht kjo, sipas mendimit tim, e bën interesante dhe tërheqëse për studiuesit.

HISTORIKU I GJUHËS SHQIPE NË UNIVERSITETIN E SOFJES

Dega e Ballkanistikës u themelua në vitin 1994, në kuadër të Fakultetit të Filologjive Sllave të Universitetit të Sofjes. Ideja e saj është të formohen specialistë me dituri të thella dhe të shumëanshme për historinë, kulturën, letërsinë dhe gjuhëve të Ballkanit. Studentët mësojnë të gjitha gjuhët e lidhjes ballkanike. Me qenë se bullgarishtja është gjuha amtare e shumicës prej tyre, ajo mësohet vetëm teorikisht. Tri gjuhët e huaja – shqipja, rumanishtja dhe greqishtja, mësohen me orare të barabarta. Studentët kanë mundësi për specializim në vitin e fundit, duke zgjedhur mësime suplementare të gjuhës së preferuar.

GJUHA SHQIPE NË KATEDRËN E GJUHËSISË SË PËRGJITHSHME INDO-EVROPIANE DHE BALLKANIKE

Katedra e Gjuhësisë së Përgjithshme, Indo-Evropiane dhe Ballkanike është ajo që administron degën e Ballkanistikës. Jemi nëntë pedagogë, specialistë në fusha të ndryshme të gjuhësisë dhe të ballkanistikës. Kuptohet se kemi shumë bashkëpunëtorë nga fakulteti, universiteti dhe institucione të tjera, sepse programi i degës përfshin lëndë të ndryshme. Studentët njihen me historinë e tërë Gadishullit Ballkanik që nga kohët e lashta deri më sot në kontekstin e zhvillimeve në Evropë, gjuhët paleoballkanike dhe gjuhët e lashta klasike, si latinishtja dhe greqishtja e vjetër, letërsinë antike, letërsinë e Rilindjes, letërsinë moderne të vendeve të Ballkanit, gjuhësinë dhe teorinë e kontakteve gjuhësore. Për të siguruar cilësinë e këtij programi ambicioz, ne punojmë me specialistët më të shquar në vend. Qëllimi ynë është që t’i motivojmë studentët dhe të ndezim tek ata dashurinë ndaj Ballkanit, por një dashuri që buron nga kuptimi i thellë i proceseve që zhvillohen në këtë kënd interesant të Evropës. Pas rënies së regjimeve totalitare dhe pas hapjes së Evropës dhe të botës ka mundësi të shumta për mobilitet studentor. Kështu studentët kanë mundësi të vizitojnë vendet fqinje në Ballkan, të takohen vetë me kulturën e popuvje fqinj dhe të krijojnë kontakte me të rinjtë në moshën e tyre. Bashkë me studentët tanë organizojmë dhe shumë konferenca shkencore ndërkombëtare, në të cilat zakonisht kemi shumë pjesëmarrës nga Shqipëria dhe Kosova. Kohët e fundit krijuam një shkollë për doktorantë shqiptarë dhe në gjuhën shqipe, disa prej tyre tashmë i mbrojtën me sukses doktoratat në universitetin tonë, para jurive ndërkombëtare.

BALLKANOLOGËT NJË KONTRIBUT PËR INTEGRIMIN EVROPIAN TË VENDEVE TONA

Tani për tani interesi ndaj degës së ballkanistikës është i qëndrueshëm. Çdo vit pranojmë 15 studentë, të cilët kalojnë ciklin pesëvjeçar të studimeve dhe marrin diplomën e masterit në fushën e ballkanistikës. Pastaj mundësitë për realizim profesional janë të shumta – në diplomaci, në gazetari, në shkencë, në administratën shtetërore, në institucionet evropiane. Specialistët në fushën e ballkanistikës janë të domosdoshëm në kohët tona, kur kontaktet ekonomike, tregtare dhe kulturore midis vendeve ballkanike janë të lira dhe mund të thellohen gjithnjë e më shumë. Ballkanologët mund të kontribuojnë edhe për integrimin evropian të vendeve tona. Kështu që unë mendoj se dega jonë do të vazhdojë të jetë tërheqëse për të rinjtë që dëshirojnë të krijojnë këto lidhje midis Ballkanit dhe Evropës.

KUSH ËSHTË ALBANOLOGE EKATERINA TARPOMANOVA?

Jam profesore e asociuar në Katedrën e Gjuhësisë së Përgjithshme, Indo-Evropiane dhe Ballkanike të Fakultetit të Filologjive Sllave (Universiteti i Sofjes Shën Kliment Ohridski). Unë vetë i bëra studimet në degën e Ballkanistikës. Atje nën ndikimin e pedagoges sime të gjuhës shqipe Rusana Bejleri fillova të merresha seriozisht me këtë gjuhë. Pasi mbarova studimet, punova disa vjet në redaksinë shqipe të Radios Kombëtare Bullgare. Në Universitetin e Sofjes fillova punë në vitin 2012. Aktualisht jam shefe e katedrës. Puna me të rinjtë më frymëzon dhe më provokon. Besoj se jam nga ata njerëzit e lumtur të cilët e duan shumë punën e tyre. Kur e do punën, kjo tashmë nuk është punë, është si hobi, diçka që bën për kënaqësi.

SHQIPËRIA, NGA GREMINA TE EMERGJENCA PËR NDRYSHIM

April 23, 2021 by dgreca

Nga Sokol PAJA/

Shqipëria gjendet në një fazë kritike. Nevoja për ndërrimin e kursit politik është më i nevojshëm se kurrë. Shteti ka rënë. Shteti ka tradhëtuar interesat e qytetarëve. Pushteti ka shkallmuar themelet e shtetit. E drejta nuk ekziston më në shtetin e së drejtës. Partia-shtet nëpërmjet qeverisjes ka uzurpuar të gjitha institucionet e varuara dhe të pavarura. Pushteti nëpërmjet oligarkisë ekonomike dhe mediatike ka asfiksuar çdo frymë kritike, opozitare, civile dhe qytetare. Të gjitha institucionet e shtetit nën kontroll dhe shërbim të kryetarit të partisë-shtet. Kryeministri pasi shkatërroi vendin nërpërmjet qeverisjes skandaloze, së fundmi ka ndërsyer dhe kriminelët ndaj kundërshtarëve dhe të varfërve me qëllimin e vetëm mbajtjen e pushtetit me çdo kusht. Qeverisja është përkeqësuar frikshëm dhe qytetarët meritojnë një qeverisje dinjitoze jo një shërbesë skandaloze. Varfëria është ulur këmbëkryq. Shteti ecën mbrapa. Qeveria ka harruar qytetarët e zakonshëm dhe njerëzit e ndershëm. Qeveria është vënë në shërbim të të pasurve dhe kriminelëve të veshur me pushtet politik dhe ekonomik që mbajnë qeverinë me oksigjen ekonomik-kriminal në çdo fushatë elektorale. Shqipëria sot gjendet në greminë politike, ekonomike, sociale dhe institucionale. Qeverisja e ka degdisur vendin në një humnerë të frikshme, që duhen vite të tëra rikuperimi. Borxhi publik në stratosferë, krimi dhe rendi publik në greminë, sipërmarrja dhe biznesi në asfiksi, meritokracia në zhdukje, militantët partiakë në qelizat profesionale të shtetit, institucione shtetërore nën presion, qytetarët nën përgjim e survejim, institucione që mbrojnë të dhënat personale të qytetarëve të përfshira në trafikim të dhënash për interesa të partisë-shtet. Tetë vite ishin shkatërruese për çdo shqiptar me përjashtim të socialistëve që janë shpërndarë në çdo qelizë të shtetit të pushtuar nga pushteti. Pushtimi neokomunist mbi institucionet kanë prodhuar vrasjen e meritokracisë, të garës, të konkurseve, të vlerave, të profesionistëve dhe xhandarët partiake të partisë- qeveri nëpërmjet partisë në pushtet kanë shkatërruar gjithçka në Shqipëri. Në 25 prill 2021 shqiptarët duhet të votojnë ndryshimin që vjen nëpërmjet profesionistëve më të mirë që ka Shqipëria. Opozita ofron shpresë dhe oksigjen në apatinë dhe asfiksinë e socialistëve. Vota për opozitën është nevojë emergjente për ndryshim në Shqipëri. Në tetë vitë të tmerrshme për Shqipërinë dhe shqiptarët, qeverisja e Edi Ramës fatkeqësisht ka sjellë në Shqipëri hapa shumë mbrapa në çdo drejtim: pasurim të tejskajshëm të oligarkëve, varfërim të qytetarëve të thjeshtë, mungesë të konkurrencës së lirë dhe të ndershme, humbje të gjyqeve të njëpasnjëshme në Strasburg, presion dhe kontroll absolut mbi median, zgjedhje moniste, përndjekje të kundërshtarëve politikë, presion të vazhdueshëm mbi organet e Vettingut, korrupsion alarmant në nivelet më të larta të qeverisjes dhe institucioneve shtetërore, arbitraritet shtetëror në vendimmarrje, dhunë policore, masa të rënda dhe gjoba të pamëshirshme ndaj qytetarëve, shkatërrim shtetëror të pronës private, politizim dhe uzurpim i partisë-shtet të institucioneve të hetimit e parandalimit të krimit, policisë së shtetit, të forcave të armatosura, të drejtësisë, rënie të investimeve të huaja, shkatërrim të klimës së biznesit, rrënim ekonomik nëpërmjet Partneritetit Publik Privat, shpërdorim e vjellje masive të të ardhurave, tendera gjigandë pa garë, tenderat sekretë në pandemi, mungesa e transparencës me vaksinimet, politizimi i fushatës së vaksinimit, strehimi i kriminelëve që nga Parlamenti deri në kryepleqësitë e fshatrave, veshja e të fortëve me pushtet ekonomik e politik, rritje të varfërisë dhe papunësisë, emigrimi masiv i profesionistëve, një qeverisje e lidhur me mafien e betonit dhe pastrimin e parave të pista të organizatave kriminale evropiane, dështim i reformës në arsim, i reformës në drejtësi, në shëndetësi, i reformës së pronave, i legalizimive, i shërbimeve ndaj qytetarëve etj. Qytetarët janë të tradhëtuar nga shteti i tyre. Ndryshimi politik dhe qasja e qeverisjes së vendit në shërbim të qytetarëve duhet të ndryshojnë një herë e përgjithmonë. Vota për Partinë Socialiste është votë për shkatërrimin e Shqipërisë. Vota për Partinë Demokratike është vote për ndryshimin që shqiptarët kanë nevojë më shumë se kurrë. Është votë për shpresën e vrarë në vend. Është votë për rigjallërim të qelizave të shkatërruara nga Rama dhe sekti i tij neokomunist. Vota për ndryshim është vote për shtetin, për familjen, për mbarë shoqërinë, për mbarë Shqipërinë. Vota për PD është votë për të çliruar ekonominë, për të kryer reformat që stabilizojnë tregun, sipërmarrjen dhe reformat që afrojnë Shqipërinë me Europën dhe rrisin sigurinë e mirëqënien e qytetarëve shqiptarë.

PATRONAZHIMI SI SKEMË SURVEJIMI E SIGURIMIT TË SHTETIT

April 22, 2021 by dgreca

Nga Sokol PAJA /

Të gjitha diktaturat Sigurimin e Shtetit e kanë pasur aleatin e tyre më të fuqishëm në forcimin e pushtetit, eleminimin, përndjekjen e kundërshtarëve dhe mbajtjen nën survejim, përndjekje, panik, frikë, e shantazh të qytetarëve të zakonshëm. Sigurimi i Shtetit ishte baza e ruajtjes së pushtetit dhe e funksionimit të shtetit diktatorial. Qeveria neokomuniste e Edi Ramës përveç shumë “monizmave” të tjerë të shfaqur në qeverisje dhe administrim pushteti me vota të bandave, riktheu fuqishëm në tregun politik “Patronazhimin”. Kjo metodë e ndyrë dhe e paligjshme e monitorimit ekstrem të çdo kundërshtari politik e deri te qytetarët më të thjeshtë, është kryekëput një metodë komuniste e shantazhimit të qytetarëve të republikës. Patronazhimi vepron njësoj si Sigurimi i Shtetit që u kthye në tmerrin dhe lemerinë e shqiptarëve në kohën e diktaturës. Prej regjimit të egër dhe shtypjes, frika dhe tmerri u kthyen në institucion në Shqipërinë komuniste. Sigurimi i Shtetit kishte depërtuar në çdo qelizë të shoqërisë shqiptare dhe të njëjtën gjë po bëjnë patronazhistët neokomunistët e sotshëm duke hyrë thellë te çdo individ dhe familje. Ashtu sikurse “sigurimsi” në një shtet komunist-terrorist që ishte njeriu më i urryer dhe më i dëmshëm për shoqërinë, edhe patronazhisti sot nuk bën as më pak as më shumë veçse kthehet në një vegël të ndyrë e përbuzëse me qëllim çelikosjen e “unitetit” të popullit dhe të partisë-shtet. “Patronazhimi” është një skemë e pastër përndjekjeje e jashtëligjshme e realizuar njësoj si Sigurimit të Shtetit përgjatë regjimit diktatorial 50 vjeçar në Shqipëri. Patronazhimi është një skandal i paprecedentë në historinë e shtetit modern shqiptar. Të dhëna personale, sensitive, të mbrojtura me ligj, institucionet shtetërore i trafikojnë, i klonojnë, i shpërndajnë te militantë partiaktë të pacertefikuar, të cilët depërtojnë në çdo qelizë intime të jetës dhe veprimtarive të qytetarëve të republikës. Shteti i shet partisë të dhëna për pushtet. Shteti, partia e pushteti të gjitha në dorën e kryeministrit i cili thyen çdo ligj, çdo normë, çdo procedurë, çdo rregull me qëllim ruajtjen me çdo kusht të pushtetit. Patronazhistët janë një koloni militantësh partiakë të punësuar në administatën shtetërore pa merita, pa konkurs, jo në përputhje me formimin profesional, të verbër politik që nuk bëjnë asgjë tjetër veçse informojnë partinë për preferencat, sjelljet, qasjet, frymën, statusin politik, ekonomik, civil apo gjithçka tjetër. Patronazhistët informojnë në qendër partinë në çdo moment, në kohë reale më shpejt se agjencitë e informimit të sigurisë kombëtare duke përndjekur frikshëm si pullë poste çdo qytetar dhe kundërshtar politik. Procedura e patronazhimit është një cënim i pastër i lirisë dhe privatësisë së shtetasve shqiptarë. Shteti bie në gjunj para pushtetit. Shteti kthehet në një organizatë partie. Një skandal me përmasa të jashtëzakonshme për të cilin institucionet e hetimit të parandalimit të krimit flënë gjumë. Poshtërues është fakti sesi Shqipëria një vend i NATOS-s trafikon të dhëna të qytetarëvetë saj, rast që cënon sigurinë dhe besimin e shtetit tonë në familjen e aleancës më të madhe botërore të sigurisë ku bëjmë pjesë. Patronazhimi është gjurmim i paligjshëm dhe i dënueshëm me ligj për të gjithë ata që në kundërshtim me ligjin dhe të drejtat e njeriut marrin përsipër të përndjekin qytetarët e lirë për interesa të pastra e të verbëra politike. Shteti jo vetëm që nuk duhet të shesë të dhënat personale, por duhet ti sigurojë, ti mbrojë dhe të garantojë lirinë dhe të drejtat e qytetarëve shqiptarë.

OPERACIONET ORTOPEDIKE PËRMES KAMERAVE DHE INSTRUMENTEVE TEKNOLOGJIKE

April 21, 2021 by dgreca

Dr. Valdet Nikçi, kirurg ortoped, shef i kirurgjisë së dorës në spitalin Montefiore New Rochelle, USA, rrëfen ekskluzivisht për gazetën “Dielli”, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, situatën e pandemisë në USA, rëndësinë e bërjes së vaksinës anti covid dhe vazhdimin e mbajtjes së maskës nga secili person, disa nga arritjet më të fundit në teknologjinë e fushës së ortopedisë. Me Dr. Valdet Nikçi bisedoi gazetari i “Diellit” Sokol PAJA.

SITUATA E PANDEMISË DHE VAKSINIMI NË USA

Covid-19 përfaqëson një sfidë të paparë për të gjithë botën. Disa nga ekspertët më të mirë të botës në fushat e sëmundjeve infektive dhe shëndetit publik kanë pasur vështirësi në menaxhimin e kësaj sëmundje. Si kirurg ortoped, përfshirja ime në menaxhimin e pacientëve me covid-19 është shumë e kufizuar, për shembull në situata kur ata kërkojnë kujdes ortopedik. Për këtë arsye, përgjigjet e mia do të jenë të bazuara në përvojat e mia si një qytetar që ndodh të jetë mjek, dhe jo si ekspert në fushën e sëmundjeve infektive ose shëndetit publik. U bë një vit që Sh.B.A po përballet me covid-19 dhe aktualisht kemi numrin më të lartë të vdekjeve në botë. Për një vend kaq të zhvilluar, kjo është një statistikë mjaft shqetësuese. Ndoshta në fillimin e pandemisë gjërat duhet të ishin menaxhuar më mirë, por unë jam i besimit se shumica e mjekëve të ngarkuar me detyrën e shëndetit publik kanë bërë një punë të mirë për ta mbajtur numrin e vdekjeve sa më të ulët. Së fundmi inventimi i vaksinës kunder covid-19 ka dhënë një sasi të konsiderueshme shprese se kufizimet që janë shkaktuar nga pandemia janë një qëllim realist, por është e pamundur të parashikohet se kur këto kufizime do të kenë një fund final. Me identifikimin e varianteve të koronavirusit që duket se po shkaktojnë valë në të gjithë botën, mendoj se është e rëndësishme që politikat e zbatuara të kenë parasysh çdo mundësi.

SHPËTIMI QË VJEN PREJ VAKSINËS DHE MBAJTJES SË MASKËS

Shpesh më vijnë pyetje nga miqtë dhe familjarët në lidhje me vaksinën. Pyetja më e zakonshme është “A duhet ta marr vaksinën?” Përgjigja ime për të gjithë është se unë vetë jam vaksinuar. Unë do të inkurajoja të gjithë ata që janë në gjendje dhe që i plotësojnë kriteret për vaksinim në shtetin e tyre, ta bëjnë këtë sa më shpejt që ti jepet mundësia. Një nga problemet që hasim në lidhje me vaksinat është disponueshmëria. Shtetet e Bashkuara kanë një popullsi prej më shumë se 300 milionë banorësh e kjo e bën prodhimin dhe shpërndarjen e vaksinës sfiduese. Por, gjatë javëve të fundit ka patur një rritje në shpërndarje të vaksinës dhe mendoj se administrimi po përmirësohet. Shpresa ime është që shumica e njerëzve të vaksinohen kështu që ne mund të jemi në një situatë ku kushdo që e merr covid-19 do të ketë një rrezik të ulët për t’ia transmetuar atë dikujt tjetër. Që nga fillimi i epidemisë personalisht kam filluar të përdor dy maska, një N-95 dhe një maskë tjetër kirurgjikale mbi të. Tani jam mësuar me të, edhe pse është shumë e papërshtatshme, do vazhdoj ta bëj. E inkurajoj veten duke i thenë se nëse mbajtja e kësaj maske mund të shpëtojë një jetë të vetme personi, atëherë ja vlen për mua. Të paktën gjysmë milioni amerikanë kanë humbur një anëtar të familjes gjatë kësaj pandemie dhe jam i sigurtë se në qoftë se mbajtja e maskës do ta parandalonte humbjen e personit të tyre të dashur, ata do ta vinin me kënaqësi një maskë. Është e pamundur të dish se kur do të hiqen të gjitha kufizimet dhe përdorimi i maskave të fytyrës në publik. Por unë jam optimist për të ardhmen dhe vërtetë shpresoj se do të kemi një të ardhme ku do kem mundësinë t’i çoj fëmijët e mi në vende publike dhe ata të jenë në gjendje të takohen dhe të mblidhen me fëmijë të tjerë pa asnjë lloj kufizimi.

KOSOVA DHE SHQIPËRIA NË BETEJËN NDAJ COVID-19

E pranoj se njohuritë e mia për sistemet shqiptare dhe kosovare të kujdesit shëndetësor janë shumë të kufizuara. Nuk kam përvojë personale me situatën aktuale në spitalet e këtyre vendeve. Kam dëgjuar tregime nga familjarë dhe miq në këto vende dhe ato tingëllojnë të ngjashme me tregimet në vende të tjera në zhvillim. Pa burime për të marrë ilaçe dhe pajisje mjekësore është e vështirë të trajtohen gjendjet më të thjeshta. Kam dëgjuar gjithashtu histori se personeli mjekësor

kërkojnë punë në vende të tjera për shkak të mungesës së punës në trevat shqiptare. Sipas mendimit tim, shëndeti dhe mirëqënia e popullsisë së vendit duhet të bëhet një përparësi reale për qeverinë dhe burimet duhet të derdhen në strukturat e kujdesit shëndetësor, infrastrukturë, trainimin dhe mbajtjen e profesionistëve mjekësorë në trevat e tyre.

TRAJTIMI I KUSHTEVE TË KOCKAVE, MUSKUJVE, NERVAVE DHE TENDINEVE

Fusha e ortopedisë është një fushë emocionuese e mjekësisë për mua. Përparimet në aftësinë tonë për të diagnostikuar dhe trajtuar kushtet e kockave, muskujve, nervave dhe tendineve vazhdojnë të përmirësojnë cilësinë e jetës tek pacientët tanë. Nga arritjet më të fundit në teknologjinë e zëvendësimit të përbashkët deri në përmirësimin e vazhdueshëm në aftësinë tonë për të operuar brenda nyjeve të trupit duke përdorur kamera dhe instrumente të vogla, ne vazhdimisht përpiqemi të arrijmë lehtësim të vazhdueshëm të simptomave për pacientët. Unë personalisht përdor teknika invasive minimale për kirurgjitë e mia. Operacionet e mia përfshijnë lirimin e tunelit endoskopike në kyçet e duarve dhe arthroscopy kyçesh, që do të thotë unë bëj incisione shumë të vogla në dorë dhe kyçin e dorës. Kjo do të thotë që përdorimi i kamerave me lejon të kryej operacione të cilat janë bërë me incisione të mëdha në të kaluarën. Kjo e bën shërimin më të lehtë dhe më të shpejtë dhe rezulton në pacientë shumë më të lumtur.

KUSH ËSHTE DR. VALDET NIKÇI

Kur unë isha tre vjeç familja ime u transferua në Shtetet e Bashkuara. U rrita në Yonkers, NY dhe u diplomova në shkollën e mesme si valediktor i klasës. Bëra studimet e para universitare në Universitetin e Nju Jorkut dhe më pas shkollën e mjekësisë e përfundova në shkollën prestigjoze të mjekësisë të Universitetit të Pensilvanisë. Praktikova kirurgjinë ortopedike në Universitetin Rutgers-Robert Wood Johnson dhe vazhdova ‘fellowship’ për trajnimin e nën specialitetit në Kirurgjinë e Dorës dhe Ekstremit të Sipërm në Universitetin Columbia. Që nga ajo kohë kam qenë duke praktikuar kirurgjinë ortopedike të dorës. Aktualisht jam i punësuar në praktikë “Specialty Orthopaedics” në adresen: 600 Mamaroneck Avenue, Suite 101, Harrison, NY 10528. Shërbej edhe si shef i kirurgjisë së dorës në spitalin Montefiore Neë Rochelle, ku realizoj shumicën e operacioneve. Shumica e pacientëve të mi përbëhen nga persona me probleme nga shpatulla deri tek dora. Por kam një eksperiencë të gjerë në ortopedi të përgjithshme, kjo bën që shpesh gjithashtu të shoh pacientë me probleme në qafë, shpinë dhe këmbë. Disa nga kushtet e zakonshme që trajtoj janë: sindroma e tunelit karpal (kyçi i dorës), sindroma e tunelit kubital, artriti i dorës, kyçit të dorës dhe bërrylit, bërryli i tenisit dhe bërryli i golfistit, këputja e tendinit dhe ligamentit si dhe thyerjet në të gjithë trupin.

NACIONALIZMI SHQIPTAR NË VITET 1912-1924

April 19, 2021 by dgreca

Dr. Sali Kadria nga Qendra e Studimeve Albanologjike, Instituti i Historisë, sjell para lexuesit studimin e tij “Nacionalizmi shqiptar në vitet 1912-1924”. Në një rrëfim për “Dielli”-n e “Vatrës” New York, dhënë gazetarit Sokol Paja, Dr. Sali Kadria shprehet se Lindja e nacionalizmit shqiptar u nxit kryesisht nga publikimi i platformave shoviniste të shteteve fqinje ballkanike në vitin 1844. Nacionalizmi shqiptar i përket modelit të nacionalizmit etnik. Nacionalizmi shqiptar ka shfaqur një dallim të rëndësishëm nga nacionalizmat ballkanikë, ai nuk ka qenë ekstremist si dhe nuk është mbështetur në fondamentalizmin fetar dhe në përjashtimin etnik.

ZHVILLIMI I NACIONALIZMIT SHQIPTAR NGA VITI 1912-1924

Studimi paraqet interes për të kuptuar ecurinë e zhvillimit të nacionalizmit shqiptar; rrugët dhe proceset përmes të cilave mori formë identiteti dhe ideologjia kombëtare; rolin që luajti nacionalizmi për krijimin dhe forcimin e shtetit shqiptar dhe ndikimin që pati shteti shqiptar në përhapjen e ideologjisë së nacionalizmit. Punimi studion së pari, zanafillën, karakterin e nacionalizmit shqiptar, kushtet historike dhe faktorët që çuan shqiptarët drejt formimit të shtetit të tyre të pavarur; Së dyti, veprimtarinë dhe problemet me të cilat është ndeshur nacionalizmi shqiptar në vitet e para të ekzistencës së shtetit shqiptar; Së treti, marrëdhënien e grupeve të nacionalizmit me shtetin shqiptar; Së katërti, rrymat e shfaqura brenda nacionalizmit shqiptar dhe alternativat e parashtruara prej tyre për zgjidhjen e çështjes kombëtare.

FAKTORËT QË KANË NDIKUAR MBI NACIONALIZMIN SHQIPTAR

Faktorët që kanë ndikuar mbi nacionalizmin shqiptar janë të shumtë, të brendshëm, të jashtëm dhe në disa raste të hershëm në kohë. Çështja e nacionalizmit shqiptar është trajtuar edhe më parë nga historiografia shqiptare. Në disa prej këtyre studimeve ka raste ku lihen mënjanë dobësitë e faktorit shqiptar. Ngjarjet dhe personalitetet historike që kontribuan për lindjen dhe përhapjen e ideologjisë kombëtare janë aq të shumtë në numër, sa që çdo kërkues shkencor do ta kishte të vështirë t’i studiojë, t’i shoshisë, t’i lidhë së bashku dhe t’i nxjerrë në dritë. Gjatë punës për realizimin e këtij punimi, është bërë përpjekje për të qënë sa më objektiv dhe në kërkim të shkaqeve historike që kanë nxitur dhe penguar zhvillimin e nacionalizmit shqiptar. Ky studim është trajtuar, duke kombinuar parimin tematik me atë kronologjik. Për përgatitjen e saj, jam mbështetur si në burimet arkivore shqiptare, austro-hungareze, britanike dhe italiane. Po kështu, të pasura janë të dhënat e shtypit shqiptar, të cilat hedhin dritë për të gjitha etapat në të cilat kaloi nacionalizmi shqiptar në vitet 1912-1924. Ky studim mbështetet gjerësisht edhe në literaturën historiografike shqiptare dhe të huaj. Përveç autorëve shqiptarë që janë marrë me këtë periudhë, kemi përdorur edhe studimet e autorëve perëndimorë, të cilët dallohen për lirinë e mendimit në trajtimin e problemeve që kanë të bëjnë me këtë temë. Gjatë studimit, më ka tërhequr vëmendjen këndvështrimi i studiuesit të njohur Anthony D. Smith, një nga përfaqësuesit kryesorë të shkollës së etno-simbolizmit, i cili mbështet idenë se kombi është njëherësh fenomen modern, po aq edhe paramodern. Përfundimet e studiuesit Miroslav Hroch, veçanërisht sa i përket fazave të zhvillimit dhe përhapjes së ideologjisë nacionaliste janë përdorur në këtë punim shkencor. Me interes për shtjellimin e kësaj teme kanë qenë edhe mendimet e studiuesit John Breuilly.

NACIONALIZMI SHQIPTAR, SFIDA DHE VËSHTIRËSI

Gjatë punës sonë kemi ndeshur edhe disa vështirësi. Së pari, trajtimi i kësaj teme është multidisiplinar. Së dyti, ideologjia e nacionalizmit vazhdon të jetë ende pjesë e ligjërimit të epokës sonë. Prandaj, trajtimi i kësaj teme, kërkon një analizë objektive të kujdesshme. Së treti, trajtimi i nacionalizmit në këndvështrimin historik paraqet vështirësi në gërshetimin e tematikës me kronologjinë historike. Së katërti, materiali i nevojshëm dokumentar dhe literatura kanë qenë mjaft të shpërndara dhe në gjuhë të huaja. Përveç kësaj, vëzhguesit e asaj kohe si dhe studiuesit që janë marrë me çështjen e nacionalizmit shqiptar për probleme të veçanta kanë shprehur mendime të ndryshme dhe në disa raste kontradiktore. Kjo ka ardhur për shkak të interesave personale apo të shteteve që përfaqësonin, por që kanë çuar deri në shtrembërimin e fakteve historike. Punimi ynë përbëhet nga hyrja dhe tetë krerë. Në kreun e parë, kemi trajtuar nacionalizmin shqiptar si fenomen politik. Në kreun e dytë, nacionalizmi shqiptar është vështruar në raport me faktorët ndërkombëtarë. Kreu i tretë, trajton krizën e nacionalizmit shqiptar që u shoqërua me shpërbërjen e shtetit shqiptar. Kreu i katërt, i kushtohet dilemave të nacionalizmit shqiptar për arritjen e paqes pas mbarimit të Luftës së Parë Botërore. Kreu i pestë, analizon përpjekjet dhe mangësitë e nacionalizmit shqiptar në procesin e ribërjes së shtetit. Kreu i gjashtë, pasqyron raportet e nacionalizmit shqiptar me institucionet fetare. Kreu i shtatë, trajton raportet që ndërtoi nacionalizmi shqiptar me minoritetet në Shqipëri. Kreu i tetë, analizon problemet që çuan në përçarjen e nacionalizmit shqiptar. Punimi mbyllet me burimet arkivore dhe literaturën historiografike. Me këtë rast e ndjej obligim t’i shpreh falenderimet e mia për motrën time Albana, udhëheqësen shkencore të tezës sime doktorale, Prof. dr. Fatmira Musaj, recensentëve të kësaj monografie, Akademik prof. dr. Beqir Meta, Akademik prof. dr. Marenglen Verli dhe Prof. assoc. dr. Anton Panchev, të cilët i falenderoj përzemërsisht për vërejtjet e sugjerimet me vlerë.

KUSH E NXITI LINDJEN E NACIONALIZMIT SHQIPTAR?

Lindja e nacionalizmit shqiptar u nxit kryesisht nga publikimi i platformave shoviniste të shteteve fqinje ballkanike në vitin 1844. Mundësia e copëtimit të tokave të banuara shqiptarët nga shtetet fqinje, mbeti një shqetësim dhe rrezik permanent për banorët e këtyre viseve. Nacionalizmi shqiptar është zhvilluar me ritme progresive të shpejta gjatë çerekut të parë të shekullit XX. Natyrisht, përhapja e nacionalizmit shqiptar në mesin e banorëve nuk ka ecur gjithnjë në mënyrë drejtvizore. Procesi i ndërtimit të kombit shqiptar ka njohur uljet dhe ngritjet e tij në disa momente të shkurtra. Nacionalizmi shqiptar nuk është nacionalizmi më i ri dhe as më i fundit në Ballkan. Ideologjia kombëtare është shfaqur pothuajse në të njëjtën kohë te shqiptarët, siç u shfaq edhe te popujt e tjerë ballkanikë, por shqiptarët vonuan pak më tepër se fqinjët për formimin e shtetit kombëtar. Ndryshe nga nacionalizmat e tjerë ballkanikë, nacionalizmi shqiptar nuk u mbështet në doktrina fetare, por për shkak të vështirësive të tij të brendshme e të jashtme, ndryshe nga nacionalizmat fqinj, ai u përpoq të zbatonte parimin e njohur të Revolucionit Francez të vitit 1789 “Liri, barazi, vëllazëri”.

NACIONALIZMI SHQIPTAR I PËRKET MODELIT TË NACIONALIZMIT ETNIK

Nacionalizmi shqiptar i përket modelit të nacionalizmit etnik, megjithatë për shkak të ndikimit të faktorëve të brendshëm dhe të jashtëm, nga fillimet e tij dhe gjatë gjithë periudhës së marrë në studim, ai ka shfaqur një natyrë mbrojtëse. Nacionalizmi shqiptar ka shfaqur një dallim të rëndësishëm nga nacionalizmat ballkanikë, ai nuk ka qenë ekstremist si dhe nuk është mbështetur në fondamentalizmin fetar dhe në përjashtimin etnik. Pas shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, detyrat kryesore që qëndronin para nacionalizmit shqiptar ishin: Ngritja e strukturës së shtetit shqiptar; “bërja e shqiptarëve” si komb modern; mbrojtja e territorit të shtetit shqiptar nga rreziku i aneksimit prej shteteve fqinje si dhe përpjekja për të gjetur mundësinë e bashkimit të trojeve etnike të banuara në shumicë nga shqiptarët. Pas vendimeve të Konferencës së Ambasadorëve në Londër në vitin 1913, nacionalizmi shqiptar i konsideroi të padrejta dhe nuk i pranoi vendimet e këtij forumi ndërkombëtar. Sipas këndvështrimit të nacionalistëve shqiptarë, më shumë se gjysma e trojeve të banuara nga shqiptarë mbetën jashtë shtetit shqiptar.

DY GRUPIMET KRYESORE BRENDA NACIONALIZMIT SHQIPTAR

Pas vitit 1913 deri në vitin 1924 (e më vonë), brenda nacionalizmit shqiptar kanë ekzistuar dy grupime kryesore: 1. Grupimi i nacionalizmit të moderuar,i cili mendonte se “Pa Shqipëri nuk ka Kosovë dhe Çamëri” dhe 2. Grupimi i nacionalizmit irredentist, anëtarët e të cilit mendonin se “Pa Kosovë nuk ka Shqipëri”. Të gjitha lëvizjet kryengritëse brenda shtetit shqiptar në periudhën 1912-1924 janë zhvilluar gjoja si “lëvizje të kombëtarëve” për të përmbysur “antikombëtarët”. Kjo ka rrënuar themelet e shtetit dhe unitetin kombëtar të shqiptarëve. Në zhvillimin e ideologjisë kombëtare në harkun kohor 1919-1924 pati ndikim Lufta e Parë Botërore dhe sidomos ngritja e një administrate shqiptare sipas modelit perëndimor gjatë këtyre viteve. Në periudhën e mëvonëshme, modeli austro-hungarez dhe francez i administratës publike u mor si model nga nacionalistët shqiptarë. Gjatë viteve 1912-1924, dobësia kryesore e nacionalizmit shqiptar ishte ekzistenca në mënyrë permanente e një shteti të dobët, ndërkohë që kjo dobësi është shfrytëzuar me mjeshtëri nga shtetet fqinje për synimet e tyre ekspansioniste. Konsolidimi i shtetit shqiptar mbeti një brengë e vazhdueshme për këtë nacionalizëm.

NACIONALIZMI SHQIPTAR NJOHU NJË RRITJE VEÇANËRISHT NGA VITI 1920

Nacionalizmi shqiptar njohu një rritje veçanërisht nga viti 1920 e më pas. Qeveria e Sulejman Delvinës dhe ajo e drejtuar nga Ahmet Zogu kontribuan mjaft jo vetëm në ringritjen e shtetit kombëtar shqiptar, forcimin e sovranitetit, afirmimin e Shqipërisë dhe shqiptarëve në arenën ndërkombëtare por edhe në nxitjen e mobilizimit social të shqiptarëve. Në vitet 1921-1924, jetën politike dhe kombëtare të shqiptarëve e dominuan disa figura kryesore të nacionalizmit shqiptar: Fan Noli, Ahmet Zogu dhe Faik Konica. Ahmet Zogu synonte stabilizimin e brendshëm të shtetit shqiptar, duke u mbështetur në parimin se kombi shqiptar kishte nevojë për forcimin e autoritetit të shtetit dhe kjo arrihej vetëm përmes zbatimit të ligjit me dorë të fortë. Nga ana tjetër, Fan Noli si drejtues i opozitës mendonte se vendi nuk mund të zhvillohej përmes mënyrës autoritare. Fan Noli dhe Faik Konica mendonin se për të vendosur stabilitetin e brendshëm të shtetit shqiptar duhej të shmangeshin shkaqet politike, ekonomike dhe sociale që nxisnin pakënaqësinë e shqiptarëve ndaj shtetit të tyre dhe që çonin shqiptarët në kryengritje të njëpasnjëshme. Ata mendonin se krahas zhvillimit ekonomik, vendi kishte nevojë edhe për vendosjen e një sistemi demokratik parlamentar. Ndonëse në këtë periudhë u hodhën themelet e traditës parlamentare shqiptare, ky model nuk ndikoi në stabilizimin e shtetit shqiptar.

ÇFARË NDIKOI NË DOBËSINË E NACIONALIZMIT DHE TË SHTETIT KOMBËTAR

Në dobësinë e nacionalizmit dhe të shtetit kombëtar ka ndikuar ruajtja nga periudha e kaluar e karakterit lokalist dhe e sedrës së sëmurë egoiste të një pjese të mirë të nacionalistëve shqiptarë. Për shkak se shteti shqiptar nuk arriti të konsolidohej, nacionalizmi shqiptar mbeti më i dobët krahasuar me nacionalizmat e tjerë të vendeve të Ballkanit. Për rrjedhojë, nacionalizmi shqiptar mbeti një kërcënim më i vogël për paqen dhe sigurinë e rajonit të Ballkanit. Ideologjia e nacionalizmit shqiptar u mbështet në ligjërimin e “orientalizmit”. Sipas këtij diskursi, shqiptarët duhej të “arratiseshin nga Lindja”, pasi kjo e fundit ishte burimi i të gjitha të këqijave, ndërsa kultura dhe mënyra perëndimore e jetesës ishin mishërim i “së mirës dhe i progresit”. Ndërtimi i një administrate publike profesionale dhe kujdesi i shtetit ndaj qytetarëve të saj pa asnjë lloj dallimi, përmirësimi në mënyrë sa më të shpejtë i nivelit të mirëqënies ekonomike dhe kulturore të qytetarëve do të kishin qenë faktorët kryesorë që do të mund të forconin rolin dhe kontributin e shtetit dhe të kombit shqiptar në rajon. Për nacionalizmin shqiptar njësoj si edhe tek nacionalizmat e tjerë, territori ishte një nga elementët thelbësorë për ekzistencën kombëtare. Megjithatë studimet mbi nacionalizmin dëshmojnë se, faktori kryesor që e bën një komb të pasur e të fortë, nuk është sipërfaqja e territorit që zotëron një shtet i caktuar, por ritmi i zhvillimit ekonomik, social dhe politik i tij. Ecuria e zhvillimit të nacionalizmit dhe shtetit kombëtar shqiptar është mishëruar në shprehjen e njohur të Faik Konicës, botuar në gazetën “Dielli” në Boston Mass.:“Në qoftë se e papritura ngjet, në qoftë se Shqipëria-fjalë fatale-vdes, ahere munt pa çpifje të shkruajmë këto fjalë në gur të varit të saj: “U- ngjall nga idealistët; U- ruajt nga rastet; U-vra nga politikanët”.