Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

GAZETA DIELLI NË PROMOVIM TË SHKOLLAVE SHQIPE NË MBARË BOTËN, GJUHË SHQIPE DHE KULTURË KOMBËTARE TE SHQIPTARËT NË SUEDI

by

Arta Emiri mësuese e gjuhës shqipe në Stockholm, Suedi, rrëfen ekskluzivisht për gazetën “Dielli”, organ i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës “VATRA”, New York, ruajtjen e identitetit kombëtar, historisë, gjuhës, kulturës dhe traditës shqiptare në Stockholm, Suedi, nëpërmjet mësimit të gjuhës shqipe, historisë, traditës e kulturës shqiptare dhe aktiviteteve patriotiko-kulturore. Me mësuesen Arta Emiri bisedoi editori i “Diellit” Sokol Paja.

QËNDRA E GJUHËVE DHE NDIHMA PËR MËSIMIN E GJUHËS AMTARE

Qëndra e Gjuhëve (Språkcentrum) është një njësi në kuadër të Departamentit të Mësimit dhe Shëndetit të nxënësve në administratën e arsimit në Suedi. Misioni i Qendrës Gjuhësore është të mundësojë mësimin e gjuhës amtare dhe udhëzimin e studimit në gjuhën amtare për nxënësit në të gjitha format e shkollave publike. Aktivitet e Qendrës gjuhësore kanë për qëllim të mbajnë dhe të zhvillojnë multilinguizmin e fëmijëve dhe të rinjve dhe të kontribuojnë në rritjen e arritjes së qëllimit për nxënësit me gjuhë amtare përveç suedishtes. Rreth 17 000 nxënës në shkollat fillore dhe të mesme marrin mësim të gjuhës amtare çdo javë nga 450 mësuesit e Qendrës gjuhësore. Mësimi i gjuhës amtare jepet në rreth 70 gjuhë të ndryshme. Administrimi dhe administratë e njësisë aktualisht ndodhet në tre adresa në qytetin e Stockholmit. Në Qendrën e gjuhëve edhe gjuha shqipe ka degën e saj, mësuesit e kualifikuar për zhvillimin e ushtrimit të mësimit të gjuhës shqipe të nxënësit shqiptarë që kanë ardhur nga Shqipëria, Kosova, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut si edhe tek ato nxënës qe kanë lindur në Suedi, por kanë shfaqur interes për të mësuar gjuhën shqipe. Mësimi i gjuhës shqipe është i përfshirë në sistemin arsimor suedez ku pas mësimit të lëndëve bazë, nxënësit kanë mundësinë të marrin mësimin e gjuhës amtare sipas orarit të përcaktuar nga mësuesit e gjuhës shqipe dhe i miratuar nga shkolla publike. Materialet mësimore janë përcaktuara deri në fillim të vitit shkollor, duke u mundësuar nga shteti shqiptar dhe ai Kosovar. Shpërndarja e teksteve bëhet nga ambasadat respektive të dy shteteve.

KURRIKULA MËSIMORE DHE BASHKËPUNIMI ME PRINDERIT E KOMUNITETIN SHQIPTAR

Përcaktimi i materialeve mësimore për çdo vit të ri shkollor bëhet nga stafi i mësuesve të gjuhës shqipe pranë qendrës gjuhësore. Ekziston mundësia që materialet mësimore të blihen online nga shteti shqiptar, këtu llogaritet me një numër të kufizuar, pasi shpenzimet monetare bëhen nga vetë institucioni i Qendrës gjuhësore, por rreth 3 vitëve të fundit duke qenë se kemi patur një kontakt të vazhdueshëm me ambasadën e Republikës së Shqipërisë dhe asaj të Kosovës, kanë bërë të mundur që të gjitha kurrikulat mësimore që janë botime enkas për Diasporën të botuara nga Qëndra e Botimeve për Diasporën të dërgohen dhe të shpërndahen falas për nxënësit që marrin mësimin e gjuhës shqipe. Kjo gjë na e ka lehtësuar mundësinë për pasjisjen me tekstë çdo vit, por edhe nga ka pasuruar medioteken e gjuhës shqipe e cila është mjaft e rëndësishme për mësuesit që aplikojnë mësimin e gjuhës shqipe në Suedi. Kurrikulat mësimore janë tekste të përbashkëta midis dy shteteve (Shqipërisë dhe Kosovës) dhe janë të përshtatshme për çdo nxënës që lexojnë gjuhën shqipe. Gjithashtu janë tekste të çertifikuar nga të dy Ministritë Arsimore të dy shteteve. Nuk mund të lë pa përmendur që ka një bashkëpunim të mirë edhe me komunitetin shqiptar këtu ne Suedi, sepse shpesh here kanë kontribuar duke sjellë tekste, pra përmend këtu transportin e tekstëve shqip kundrejtë asnjë lloj pagese, pra falas. Çdo prind ia ofron mësimin e gjuhës shqipe fëmijës, sepse nota dhe pikët që nxënësi merr në mësimin e gjuhës shqipe, në fund të vitit shkollor janë të llogaritshme njëlloj si nota dhe pikët që merr në mësimin e gjuhës suedeze, por ka edhe nga ato prindër që nuk e kanë shumë në dispozicion kohën të merren me fëmijët e tyre, për shkak se punojnë me ore të zgjatura dhe nuk shfaqin interes nëse fëmija e tyre nuk meson gjuhë shqipe. Do t’i bëja thirrje që të jenë më pak të vëmendshëm ose të kujdesshëm ndaj kësaj gjëje, sepse për momentin as prindi dhe as fëmija nuk e kuptojnë rëndësinë e mësimit të gjuhës shqipe, por ajo më së pari është identitet, pra ruan lidhjen e fortë që ke me njerëzit e tu në Shqipëri, pastaj ruajtja dhe mësimi i gjuhës shqipe është një nder dhe pasuri që nuk zbehet kurrë, as nder vite e as ndër shekuj, sepse vetë gjuha shqipe po del se është gjuhë e të gjitha gjuhëve të tjera evropiane.

MËSIMI I GJUHËS SHQIPE SI FORMË E RUAJTJES SE IDENTITETIT KOMBETAR TË SHQIPTAREVE NE SUEDI

Mësimi i gjuhës shqipe bëhet me tekste të gjuhës shqipe dhe është një mësim që nuk si qëllim në vetvete të mbetet i lidhur ngushtë ne kontekstin gjuhësor ç’ka do të thotë mësimi i gjuhës shqipe dhe i kulturës shqiptare përfshin gjithë aspektin e identitetit kombëtar. Në mësimin plotësues të gjuhës shqipe nxënësit kanë mundësi të mësojnë dhe zgjerojnë njohuritë e tyre edhe në rrafshin patriotik, këtu përfshihen historia, gjeografia, figurat me të njohura dhe të ndritura të gjithë historisë shqiptare dhe trevave të saj, momentin historik të alfabetit të gjuhës shqipe, hapja e parë e shkollës në gjuhën shqipe, e shumë e shumë të tjera. Pra ajo çfarë dua të theksoj dhe nënvizoj, që mësimi i gjuhës shqipe nuk është thjeshtë një ore mësimi ku nxënësi mëson të shkruajë dhe të lexojë, por shkon përtëj asaj që mendohet, sepse qëllimi kryesor është të ruajmë gjuhën tonë të bukur, gjuhën e Përendisë thonë Rilindasit, përmes figurave të ndritura historike në përiudha dhe kohë të ndryshme, pra ta shohim dhe ta ruajmë gjuhën tonë të bukur sepse është identiteti jonë, që nuk humbet kurrë. Në Suedi përmes mësimit të gjuhës shqipe nxënësi njihet me historinë dhe pozitën e saj gjeografike duke u ndalur në ditë dhe data të caktuara historiko – kulturore që Shqipëria dhe Kosova (Dardania) kanë. Shpeshherë fëmijët sjellin me vete në klasë veshje popullore të krahinave dhe trevave të ndryshme të Shqipërise dhe Kosovës (Dardanisë). Kjo aspak nuk i ka penguar apo cënuar fëmijët, por ka gjetur mbështëtje nga fëmijët suedeze, si edhe shumë mësues shprehin kuriozitet për të njohur fjalë të ndryshme përshëndetëse në gjuhën shqipe dhe histori nga ajo. Ka disa shkolla që kanë bërë projekte mësimore duke lidhur mësimin e gjuhës shqipe me atë suedeze dhe kjo ka nxitur edhe fëmijë të vendeve të ndryshme të shprehin kujdes dhe interes ndaj gjuhës shqipe.

MËSIMI SHQIP NË SHKOLLAT PUBLIKE SUEDEZE ËSHTË E MIRATUAR ME LIGJ

Shoqëria suedeze them se e ka pritur mirë mësimin shqip këtu, sepse mësimi shqip në shkollat publike suedeze është e miratuar me ligj nga vetë shteti suedez. Shpesh disa shkolla shprehin gadishmërinë për t’u përfshirë në dygjuhësinë, pra hartojnë projekte mësimore ku bëjnë ndërlidhjen e gjuhës suedeze me gjuhën shqipe, por edhe të tjera. Shoqëria suedeze e quan një të drejtë dhe barazi të fëmijëve për të ruajtuar gjuhën e tyre të origjines, madje nxënësve që vijnë nga Shqipëria ose Kosova në Suedi dhe nuk dinë suedisht u jepet mundësia që të kenë mësuesin e tyre të gjuhës shqipe në klasë për të mesuar suedisht. (Përkthimi i lëndëve të ndryshme suedeze në gjuhë shqipe dhe anasjelltas). Unë mendoj që shoqëria suedeze është një shoqëri që të respekton, sepse kujt i ke respektuar gjuhën dhe identitetin, e ke nderuar përjetësisht atë përson. Këtu në Suedi opërojnë një lëmi e madhe shoqatash që mundohen t’i vijnë në ndihmë apo t’i jenë pranë komunitetit shqiptar. Bashkëpunimi ka qenë i mirë me një shoqatë që kam patur mundësinë të bashkëpunoj. Janë organizuar aktivitete të ndryshme si për fëmijë të grupmoshave të ndryshme, por edhe për të rriturit, duke ju dhënë kështu mundësine për të bashkëvepruar dhe ndihmuar njëri-tjetërin në një vend të huaj. Kjo është bërë edhe për të ruajtur traditën e vendit nga vijmë. Disa shoqata janë shprehur të gatshme për të sjellë edhe tekstet në gjuhën shqipe falas për fëmijët e komunitetit shqiptar. Ka shoqata që nuk janë në Stockholm, por që organizojnë seminare për mësuesit e gjuhës shqipe dhe kulturës shqiptare, organizojnë aktivitete mjaft tërheqëse për femijët dhe të rriturit, pra shoqatat mund të them që janë mjaft aktive dhe të gjalla.

MËSIMDHËNIE PËRMES TEKNOLOGJISË DHE FËMIJËT ME DYGJUHËSI

Çdo mësimdhënie përmes teknologjisë nuk është as e lehtë, por as edhe e paarritshme. Mësimdhënia përmes teknologjisë ka avantazhet e saj, sepse të mundëson një mësimdhënie ku mund ta ndërthurësh me tekniken, metoda ndërvepruese, të afron në kohë dhe hapësirë me nxënësin, pr ka dhe disavantazhet si ajo e largimit nga libri, nga shkrimi, pra nga një prekje konkrete me librin. Fëmijët në dygjuhësi kanë patur vështirësi me shumë në të folur se sa në të shkruar. Shqiptimi i disa bashkëtingelloreve dyshe ia vështirëson pak të folurën, por duke qenë se kanë në grup shokë/shoqe që vijnë nga Shqipëria dhe Kosova komunikimi shqip ndërmjet tyre ka qenë më i shpeshtë. Fëmijët me dygjyhësi kanë shprehur dhe vazhdojnë të shprehin një interes të veçantë për të mesuar shqip, kjo ndodh edhe kur njëri nga prindërit është suedez apo i ndonjë kombësie tjetër.

EFEKTI QE KA PASUR TË FËMIJËT NË RRITJEN E NDJENJËS PATRIOTIKE MËSIMI SHQIP

Është një ndjenjë që kur i pyes fëmijët që si ndjeheni kur dëgjoni shqip në Suedi, ato nuk dinë të përgjigjen, por qeshin ashtu të pafajshem, por me sy plot gëzim dhe krenari. Ato ndjehen si në shpinë e tyre të largët, atdheu. Gjuha që fëmijët mësojnë është atdheu i tyre. Faktikisht çdo fundjavë, zakonisht të shtunave unë në disa biblioteka të Stokholmit lexoj shqip për fëmijë të grupmoshave të ndryshme, por jo vetëm ketë. Organizohen aktivitete ku fëmijët kanë mundësinë të luajnë, të lexojnë, të shkruajnë shqip. E gjithë puna bëhet vullnetarisht, por në bashkëpunim me bibliotekat e Stockholmit të cilat më bëjnë të mundur ambientin fizik si edhe mjete të ndryshme artistike. Fëmijët, unë, dhe kushdo që flet shqip ndjehet krenar, sepse flasim shqip, lexojmë shqip dhe shkruajmë shqip në nje vend të huaj, por që na e respekton identitetin. Në tetor të vitit 2021 në kuadër të javës ndërkombëtare të librit për fëmijë, bashkia e Stokholmit dhe biblioteka ndërkombëtare në Stokholm Kungsholmen bibliotekë, zhvilloi javën e librit për fëmijë. Ky aktivitet që mbahet prej 20 vitesh për herë të parë pati në panelin e vet një shkrimtare shqiptare për fëmijë, zj.Rudina Cupi. Realizimi i këtij projekti nuk ka qenë i lehtë, por ka qenë një rrugëtim 1 javor i mbushur me dashuri, me identitet dhe krenari që jam nga Shqipëria. Çdo fëmijë, nxënës, student shqiptar, shqiptar i Kosovës ishtë i/e lumtur. Atë javë bibliotëkat në Stokholm u veshën kuq e zi, flitej shqip edhe nga suedezet. Të ndjehesh krenar se je shqiptar është t’i sjellesh një copë atdheu çdo atdhetari që jeton dhe punon larg tij. Shpresoj të kem bërë me të voglën e kësaj gjëje të bukur, por projekte të tjera mbetën për t’u bërë akoma në emër të Atdheut.

KUSH ËSHTË MESUESE ARTA EMIRI?

Arta Emiri ka lindur në Tiranë dhe ka mbaruar studimet e larta për Gjuhë shqipe dhe Letërsi në Universitetin e Tiranës në vitin 2008 dhe në vitin 2013 mbaron studimet në Mastër për Gjuhë shqipe dhe Letërsi në Universitëtin e Tiranës. Nga viti 2009 -2016 ka punuar si mësuese e gjuhës shqipe dhe letërsisë në gjimnazin ”Skënderbeu” Krujë dhe prej vitit 2017, ajo jeton në Stokholm të Suedisë. Atje studioi për gjuhën suedeze dhe në vitin 2020 merr licensën për mësuese e gjuhës shqipe dhe suedeze në shkollat suedeze. Prej vitit 2019 punon mësuese e gjuhës shqipe dhe kulturës shqiptare me fëmijët shqiptarë, me fëmijët shqiptarë të Kosovës, Malit të Zi dhe Maqedonisë së Veriut në shkollat publike të Stokholmit. Përvec angazhimit të saj në mësimdhënie, ajo është përfshirë edhe në projektë të organizuar nga shteti Suedez, por edhe të vetëorganizuar nga vetë ajo, për të pasuruar bibliotekat e Stokholmit me libra shqiptarë për fëmijë dhe të rritur. Angazhimi i saj më i madh tani është që në çdo bibliotëke të Stockholmit të shkruhet fjala përshendetëse “Mirë së vjen në bibliotekë”.

GJUHË SHQIPE DHE IDENTITET KOMBËTAR TE SHQIPTARËT NË AUSTRI

by

Osman Ademi, mësues i gjuhës shqipe në Austri, rrëfen ekskluzivisht për gazetën “Dielli”, organ i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, New York, ruajtjen e identitetit kombëtar, historisë, gjuhës, kulturës dhe traditës shqiptare në Austri, nëpërmjet mësimit të gjuhës shqipe, historisë, traditës e kulturës shqiptare dhe aktiviteteve patriotiko-kulturore. Me mësuesin Osman Ademi bisedoi editori i “Diellit” Sokol Paja.

HISTORIKU I MËSIMIT NË GJUHËN SHQIPE NË SHKOLLAT PUBLIKE NË AUSTRI

Mësimi në gjuhën shqipe në Austri ka një traditë të gjatë, e cila filloi rreth vitit 1987 me një numër të vogël nxënësish. Me fillimin e viteve ’90, për shkak të rrethanave të kohës, përfshirë okupimin e Kosovës nga Serbia, filloi të rritet numri i fëmijëve shqiptarë që largoheshin nga vendlindja së bashku me prindërit e tyre. Që nga viti 1992, mësimi në gjuhën amtare (Muttersprachlicher Unterricht) organizohet nga organet kompetente të arsimit në Austri, përfshirë edhe mësimin në gjuhën shqipe. Gjatë kësaj periudhe, komuniteti shqiptar, veçanërisht disa intelektualë, në bashkëpunim me palën austriake, filluan aktivitetet për masivizimin e mësimit në gjuhën shqipe, jo vetëm në Vjenë, por edhe në qytete të tjera të Austrisë. Nevojat për mësimin plotësues në gjuhën shqipe u rritën ndjeshëm me ardhjen e një numri të madh refugjatësh shqiptarë gjatë luftës në Kosovë në vitet 1998/99. Gjatë vitit shkollor 2000/2001, në Austri punuan 23 mësues me rreth 1700 nxënës. Që atëherë, numri i mësuesve ka pësuar ulje dhe ngritje, por asnjëherë nuk ka kaluar mbi 25. Aktualisht, numri i nxënësve që ndjekin mësimin në gjuhën shqipe në Austri, qoftë në formë kursi apo në formë të mësimit të integruar, është rreth 1600. (PS: Nuk mund të japim shifra të sakta pasi nuk kemi qasje në të dhënat statistikore në Austri!) Natyrisht, numri i nxënësve ndryshon edhe tek unë, por mesatarisht kam rreth 120 nxënës çdo vit. Përveç mësimit të rregullt, rëndësi të madhe ka edhe organizimi i aktiviteteve kulturore dhe shënimi i festave kombëtare. Për këtë arsye, mësuesit shqiptarë formuan Shoqatën e Mësuesve Shqiptarë (SHMSH) “Naim Frashëri” në Austri në vitin 2010, e cila merret kryesisht me organizimin e aktiviteteve arsimore, kulturore dhe sportive me nxënës dhe prindër, me qëllim ruajtjen e identitetit kombëtar dhe ndërgjegjësimin e prindërve për rëndësinë e mësimit në gjuhën shqipe për fëmijët e tyre.

ORGANIZIMI I MËSIMIT NË GJUHËN SHQIPE NË AUSTRI

Mësimi në gjuhën shqipe në Austri organizohet, financohet dhe kontrollohet nga organet kompetente të arsimit të Austrisë, respektivisht nga Drejtoritë e Arsimit të landeve (Bildungsdirektion). Mësimi i Gjuhës Shqipe (MGJSH) organizohet në këto njësi federale: Vjenë (Wien), Austri e Poshtme (Niederösterreich), Austri e Epërme (Oberösterreich), Kärnten, Steiermark, Salzburg dhe Vorarlberg. Fatkeqësisht, MGJSH nuk organizohet në Burgenland dhe Tirol. Mund të themi se mësimi i gjuhës amtare në Austri është i institucionalizuar, sepse organizohet nga organet kompetente të arsimit, respektivisht nga Drejtoritë e Arsimit të landeve përkatëse. Mësimi i gjuhës amtare tani zyrtarisht quhet “Erstsprache Unterricht”. Ky mësim nuk është obligativ, por i dobishëm dhe ofrohet si një zgjedhje e lirë për nxënësit. Mësimi në gjuhën shqipe zhvillohet në forma të ndryshme nga një njësi federale (Bundesland) në tjetrën, madje edhe nga një shkollë në tjetrën. Në rend të parë, mësimi në gjuhën amtare nuk është obligativ, por është i dëshirueshëm dhe ofrohet si një opsion i lirë. Kjo shpesh lë hapësirë për interpretime të ndryshme nga organet shkollore (drejtoritë e shkollave) dhe nga vetë prindërit e nxënësve, shumë prej të cilëve janë të pavendosur. Në Vjenë, nxënësit që ndjekin mësimin në gjuhën amtare nuk vlerësohen me notë, por në certifikatën e notave shkruhet se kanë ndjekur mësimin në gjuhën amtare (Teilgenommen). Në shumë shkolla fillore (Volksschule) në Vjenë, mësimi i gjuhës amtare përfshihet në orarin e rregullt paradite, por edhe pasdite me nga 2-4 orë në javë. Në mësimin paradite, nxënësit nuk kanë nevojë të regjistrohen dhe orari rregullohet në marrëveshje me mësueset e klasës dhe mësuesit e gjuhëve amtare. Në këto dy vitet e fundit është nxjerrë një rregullore që mësuesit e gjuhëve amtare duhet të jenë në klasë bashkë me mësuesen e klasës, dhe kjo formë e mësimit quhet mësim integrativ i gjuhës amtare. Në mësimin pasdite, prindërit duhet të plotësojnë formularin e përgatitur nga Ministria e Arsimit të Austrisë në dy gjuhë. Këtë formular prindërit e marrin nga mësuesi, shkolla ose mund ta shkarkojnë edhe vetë nga interneti. Linku: albanisch-ohne (sfz-wien.at)albanisch-ohne (sfz-wien.at). Nxënësi i regjistruar është i obliguar të ndjekë rregullisht mësimin e gjuhës amtare në orarin e caktuar. Në Vjenë, për të formuar një grup mësimi në gjuhën amtare, duhen të paraqiten së paku 12 nxënës nga klasa e parë deri në të katërtën, me ndonjë përjashtim nga klasa e parë deri në të nëntën. Në mësimin pasdite, nxënësit marrin më shumë material mësimor, sepse mësuesi ka hapësirë më të madhe veprimi, por nxënësit janë më të lodhur. Përparësi tjetër e mësimit pasdite është se nxënësit mund të grumbullohen nga disa shkolla afër njëra-tjetrës në shkollën ku organizohet mësimi. Nxënësit ndahen në bazë të moshës dhe rrallëherë edhe në bazë të njohurive. Ky heterogjenitet i nxënësve ka specifika dhe kërkesa të shumta. Në mësimin plotësues, nxënësit marrin njohuri nga gjuha, letërsia, historia e gjeografia, si dhe nga kultura dhe traditat gjithëkombëtare, duke i kushtuar rëndësi të veçantë zhvillimit të kompetencave gjuhësore.

KURRIKULA MËSIMORE DHE BASHKËPUNIMI ME PRINDËRIT

Ashtu si mësuesit e tjerë të mësimit në gjuhën shqipe në Austri, edhe unë punoj sipas Kurrikulës së përbashkët të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit (MASHTI) të Republikës së Kosovës dhe Ministrisë së Arsimit (MASH) të Republikës së Shqipërisë. Kjo kurrikulë ka në qendër gjuhën, kulturën dhe identitetin kombëtar. Gjithashtu, përdor edhe planprogramin mësimor për gjuhën e parë (Lehrpläne für ESU), hartuar nga Ministria e Arsimit të Austrisë për gjuhët amtare të fëmijëve të cilët kanë migruar nga vende të ndryshme në Austri. Bashkëpunimi me prindërit që regjistrojnë fëmijët e tyre në mësim në gjuhën shqipe është i përhershëm dhe shumë i mirë, sidomos në organizimin e programeve festive, pa ndihmën e të cilëve pothuajse nuk do të mund të realizoheshin këto programe, për çka unë jam. Bashkëpunimi me prindërit të cilët i regjistrojnë fëmijët e tyre në mesim në gjuhen shqipe është i perhershëm dhe shumë i mirë, sidomos në organizimin e programeve festive pa ndihmën e të cilëve pothuaj se nuk mund të realizohen këto programe, për cka unë jam gjithnjë felenderues. Ajo çfarë dua të theksoj është edhe bashkëpunimi ndërkolegial mes mësuesve duke shkëmbyer informacione të përhershme, tema dhe përvoja nga më të ndryshmet.

MËSIMI I GJUHËS SHQIPE SI FORMË E RUAJTJES SË IDENTITETIT KOMBËTAR TË SHQIPTARËVE NË AUSTRI

Elementi themelor identitar i një populli është gjuha e tij! Vetëm përmes gjuhës së folur dhe të shkruar ne arrijmë: – të shprehim ndjenja, – të shkëmbejmë ide dhe përvoja, – të tregojmë histori të vërteta dhe imagjinare, – të përshkruajmë njerëz, kafshë, gjëra, situata dhe mjedise të ndryshme, – të argumentojmë dhe të shpjegojmë çdo dukuri, etj. Për të komunikuar sa më mirë, ne duhet t’i zhvillojmë: – të folurit dhe të dëgjuarit, – të shkruarit dhe të lexuarit. Për t’i përvetësuar këto, nuk mjafton vetëm komunikimi në familje; fëmija duhet të regjistrohet në mësimin në gjuhën shqipe që të flasë dhe të lexojë rrjedhshëm, të shoqërohet dhe të socializohet me fëmijë të ndryshëm nga trevat tona, etj. Pra, mbi të gjitha, gjuha është elementi kryesor i identitetit që e bën një popull, një etni, të veçantë nga të tjerët, por njëkohësisht ndihmon që ai popull të jetë i respektuar në rrjedhën e civilizimit botëror nga popujt e tjerë, varësisht nga sa ka lënë dhe sa lë gjurmë në gjuhën e shkruar, letërsi, historiografi, art, etj. Këtu qëndron rëndësia e të mësuarit në gjuhën shqipe.

SI REAGON SHOQËRIA AUSTRIAKE, SI PRITET MËSIMI SHQIP ATY?

Nga vetë fakti që mësimi në gjuhën shqipe organizohet dhe financohet në shkollat publike nga institucionet kompetente të arsimit, flet mjaft për qëndrimin e shoqërisë austriake në kuptimin pozitiv të fjalës. Është një nga vendet e rralla të Bashkimit Evropian që e ka rregulluar mësimin e gjuhëve amtare me dispozita ligjore. Në anën tjetër, edhe në shkollat ku organizohet mësimi, e vlerësojnë dhe respektojnë punën tonë. Në Vjenë, 23 komunitete, përfshirë edhe komunitetin shqiptar, mësojnë gjuhën e tyre amtare. Ne i jemi mirënjohës shtetit austriak për këtë gjë.

BASHKËPUNIMI ME ORGANET SHTETËRORE DHE SHOQATAT SHQIPTARE

Bashkëpunimi me organet/nstitucionet tona shtetërore është relativisht i mirë. Me ambasadat tona jemi në kontakt të përhershëm, por më tepër se një përkrahje morale  që na japin gati se e kann të pamunduri të bëjnë dicka më tepër në këtë drejtim, për shkak të natyres së punëve organizative të tyre. Ndërsa bashkëpunimi me dy Ministritë e arsimit është i mirë. Ato përmes QBD na dërgojnë tekstet falas tekstet shkollore të cilat janë përgatitur enkas për mësimin në gjuhën shqipe në diasporë, organizojnë seminarin mbarëkombëtar me mësuesit nga diaspora ku trajtohen tema te shumta, shkëmbim përvojash individuale lidhur me mesimin në diasporë etj. Sigurishtqë nga këto institucione kërkojmë një bashkëpunim edhe më të ngushtë siç janë organizimi i ekskurzioneve me nxënës në atdhe, financimi i disa projekteve  të vogla si fjala  vjen Kuizi i diturisë, organizime kulturore me nxënes e qe do të ishin në funksion tëmasovizimit të mësimit në gjuhën shqipe në mërgatë.  Ajo çfarë po kërkojmë me këmbngulje nga institucionet tona është hapja e një qendre kulturore shqiptare në Vjenë e cila do të ishte bartëse kryesore e shumë organizimeve kulturore të komunitetit shqiptar në Austri dhe më gjërë. Komuniteti shqiptar në Austri është kryesisht i organizuar përmes shoqatave kulturore dhe sportive. Meqenëse mësimin në gjuhën shqipe e organizon pala austriake, komuniteti shqiptarë nuk e ka barrën e drejtëpërdrejt të organizimit të mësimit, prapseprap ata mundohen të ndihmojnë sidomos në organizimin e aktiviteteve kulturore jasht hapsirave shkollore. Dhe shpesh ngrisin zërin për pjesmarrje sa më të madhe të nxënësve shqiptarë në mësim në gjuhën shqipe!

MËSIMDHËNIE PËRMES TEKNOLOGJISË, VËSHTIRËSITË NË MËSIMDHËNIE ME FËMIJËT ME DY GJUHËSI

Të arriturat teknologjike janë një avantazh i madh për gjithë procesin mësimor, e natyrisht edhe për mësimin në gjuhën shqipe. Kjo u dëshmua sidomos gjatë kohës së pandemisë. Për fat të keq, jo gjithmonë mund t’i përdorim të gjitha të arriturat teknologjike në funksion të mësimdhënies  dhe mësimnxënies për arsye të ndryshme organizative, por gjithësesi na e kanë lehtësu procesin mësimor. Megjithatë fjala e gjallë e mësuesit e shqiptuar e shqiptuar bukur e me shumë dashuri ëeshtë e pazëvendsueshme! Nxënësit me dygjuhësi sidomos kur gjuhën e nënës e përdorin vetëm në familje, kanë mjaft vështërsi, por është mësuesi/mësuesja që ju ndihmon dhe i motivon.

EFEKTI QË KA PASUR TE FËMIJËT NË RRITJEN E NDJENJËS PATRIOTIKE MËSIMI I GJUHËS SHQIPE

Kjo ma vërteton thënjën tonë që e përdorim në shkollë “Po integrimit, jo asimilimit”. Rezultatet e punës së mësuesit nuk shihet brenda ditës apo muajit, ato shihen shumë më vonë. Ndihem shumë krenar që ish nxënës të mi sot janë në pozita dhe në vende të ndryshme të punës në Austri e që njëkohësisht promovojnë me sukses gjuhën shqipe, traditën dhe vlerat kombëtare. 

KUSH ËSHTË MËSUESI OSMANI ADEMI?

Osman Ademi: Një çerekshekulli në ruajtjen e gjuhës, kulturës shqiptare dhe identitetin kombëtar tek fëmijët tanë në mërgatë nën moton “Po integrimit, jo asimilimit”. Fëmijët tanë duhet të integrohen natyrshëm në shoqëritë e vendeve ku jetojnë, por duhet të ruajnë gjuhën dhe identitetin kombëtar. Për këtë rol të rëndësishëm e kanë prindërit, mësuesit dhe institucionet edukativo-arsimore të vendeve tona. Bashkëpunimi mes këtyre faktorëve duhet të jetë i padiskutueshëm! Të dashur prindër, regjistrimi i fëmijëve tuaj në shkollat shqipe duhet të jetë obligim sepse një nga të drejtat elementare të fëmijëve është mësimi i gjuhës amtare! Të paktën ne në Austri e kemi këtë mundësi!

Osman Ademi lindur dhe rritur në Viti, Republika e Kosovës. Në vitin 1987 ka përfunduar studimet në Universitetin e Prishtinës, Fakultetin Filozofik – Dega e Historisë. Në vitin 1991 vendoset në Vjenë. Që nga viti 1999 është emëruar mësues i gjuhës shqipe në shkollën publike në Vjenë. Përveç angazhimit me punë në procesin edukativo-arsimor, merret edhe me aktivite të shumëta me nxënës me rastin e festave kombëtare si “28 – Nëntori”, “17 – Shkurti”, “7 – Marsi” e sidomos është shumë i angazhuar në “Kuizin e Diturisë” i cili organizohet rregullisht që nga viti 2001 me nxënësit shqiptarë në Austri. Është bashkautor i projektit “E përjetuar/Erlebtes” në bashkëpunim me “Shkollën e lartë të artit/ Künstlerische Volkshochschule në vitin 2000 me fëmijët shqiptarë që kishin përjetuar luftën në Kosovë! Në vitin 2012 ka njekur Kursin për mësuesit e gjuhëve amtare në Austri “Mësimdhënia e gjuhës amtare”: Mësimi i gjuhë së parë në kontekstin e migrimit“ (Bundesweiter Lehrgang Muttersprachlicher Unterricht: Erstsprachen Unterricht im Kontext von Migration) në Austri! Ka vijuar edhe shumë seminare për mësues, që në Austri janë obligative si dhe Seminare të organizuara nga MASHT të Kosovës! Nga viti 2010 deri me 2014 ishte kryetar SHMSH “Naim Frashëri”. Nga viti 2017 është antar i kryesisë i SHMSH “Naim Frashëri”. Në vitin vitin 2018 është vlerësuar nga Ministria e Arsimit të Kosovës, me motivacion “Mirënjohje për mbajtjen gjallë të gjuhës shqipe” në Austri. Është autor i disa shkrimeve dhe kumtesave rreth proceseve mësimore dhe përkthyes i librit didaktik “Ja ku jam”/”Ich bin da”. Kontakti: Tel. +43 (0)699 11098991, email: osmani42@hotmail.com.

SHKOLLA SHQIPE “DARDANIA”, GJUHË DHE IDENTITET KOMBËTAR TË SHQIPTARËT NË MONTREAL TË KANADASË

by

Valbona Ahmeti, mësuese në shkollën shqipe “Dardania” në Laval, Montreal, Kanada, rrëfen ekskluzivisht për gazetën “Dielli”, organ i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës “VATRA”, New York, ruajtjen e identitetit kombëtar, historisë, gjuhës, kulturës dhe traditës shqiptare në Montreal, Kanada, nëpërmjet mësimit të gjuhës shqipe, historisë, traditës e kulturës shqiptare dhe aktiviteteve patriotiko-kulturore. Me mësuesen Valbona Ahmeti bisedoi editori i “Diellit” Sokol Paja.

HISTORIKU I SHKOLLËS SHQIPE “DARDANIA” NË MONTREAL

“Shenja e kombësisë është gjuha. Çdo komb mbahet nga gjuha. Kur një komb e humb gjuhën, humb dhe vetën” – Sami Frashëri. Në qytetin e Montrealit shkolla shqipe ekziston pothuajse 20 vjet. Shoqata Kulturore Shqiptare në Montreal e ka mundësuar hapjen e shkollës shqipe edhe pse është përballë me shumë sfida ekziston akoma. Në atë kohë shumica e shqiptarëve banonin në qytetin e Montrealit, jo larg qendrës dhe kishin mundësi t’i dërgonin fëmijët në shkollën shqipe. Tani numri i komunitetit shqiptar është rritur dhe është shpërndarë edhe në periferit e Montrealit. Prandaj Shoqata Shqiptare Kosova në Montreal mundësoi hapjen e shkollës shqipe “Dardania” në qytetin e Lavalit, ku janë frekuentuar një pjesë e madhe e komunitetit shqiptar. Kështu që më kërkuan që unë të jem mësuesja dhe pranova me kënaqësinë më të madhe. Nxënësit janë të moshave të ndryshme 5 deri në 13 vjeç kështu që tani jemi dy mësuese.

MBËSHTETJA NGA MINISTRIA E ARSIMIT TË KOSOVËS DHE SHQIPËRISË

Ministria e Arsimit të Kosovës dhe Shqipërisë kanë bashkëpunuar duke nxjerrë libra adekuate për shkollat shqipe në diasporë kështu që na ndihmojnë të zhvillojmë një mësim të mirëfilltë me nxënësit tanë. Dua të theksoj se pa ndihmën e prindërve kjo punë nuk mund të japë rezultate të mira. Po ashtu hasim në vështirësi si: largësia, mungesa e kohës për prindërit por edhe mungesa e fondeve e vështirësojnë zhvillimin e shkollës shqipe. Për ta mbajtur gjuhën shqipe ndër breza gjallë se cili duhet të kontribuojë në mënyrën e vet, qoftë me koncerte, valle, kurse apo aktivitete të tjera kulturore. Krahasuar me numrin e nxënësve shqiptar që i vijojnë mësimet në shkollat kanadeze një numër mjaftë i vogël i ndjekin mësimet në shkollën shqipe gjë që është e dhimbshme.

GJUHA SHQIPE, MISHËRIM I KOMBIT

Që ta ruajmë gjuhën shqipe në mërgatë duhet të mishërohemi kombëtarisht. Sigurisht se gjuha shqipe kudo në botë na identifikon si shqiptar dhe duhet të jemi krenar për gjuhën tonë të bukur që kemi, për flamurin dhe traditën shqiptare, prandaj duhet t’i duam dhe t’i ruajmë! Gjuha shqipe është si urëlidhëse me atdheun dhe konsiderohet si bazë e forcimit të identitetit kombëtar shqiptar. Fëmijët shqiptar në diasporë kërkojnë një vëmendje të veçantë për trashëgimin e gjuhës, kulturës shqiptare, çka që na bënë të kuptojmë se kjo është një sfidë dhe përgjegjësi e lartë.

GJUHA SHQIPE PASQYRË E KULTURËS SË KOMBIT

Dua t’a theksoj thënien e të madhit Eqrem Çabej: “Gjuha është pasqyra më e qartë e një kombi dhe e kulturës së tij”. Shoqëria kanadeze e mirëpret mendimin tonë dhe na e kanë ofruar klasën dhe mjetet që na ndihmojnë të zhvillojmë mësim të mirëfilltë. Kur flasim për kontributin e shqiptarëve deri më tani është mjaft i zbehtë por shpresoj se do të përmirësohet. Kemi nevojë për mjetet elektronike që i duhën shkollës për tu lehtësuar mësimin e mirëfilltë nxënësve.

VËSHTIRËSITË ME FËMIJËT ME DYGJUHËSI

Unë kam pasur këtë vit nxënës të moshave të ndryshme por ata që ishin të moshës 8 deri në 13 vjet flasin mjaftë bukur dhe është për t’iu falenderuar prindërve ndërsa fëmijët e moshës 5,6, apo 7 vjeç disa kuptojnë dhe flasin por ka edhe prej atyre që kanë vështërsi në të shprehurit shqip.  Nuk është për tu habitur se ata në shkollë i flasin dy gjuhë tjera. Mirëpo prindërit duhet t’a kuptojnë një gjë po nëse fëmija  e flet bukur gjuhën e nënës patjetër do të avancojë shpejt edhe në gjuhën frënge dhe angleze.

MËSIMI SHQIP RRIT PATRIOTIZMIN TE FËMIJËT

Unë mendoj se për rritjen e ndjenjës patriotike duhet të punojnë të gjithë si: prindërit të  kontribuojnë, shkolla shqipe, aktivitetet kulturore, vizitat në vendlindje etj. Dhe kështu që ju bëjë thirrje të gjithë prindërve shqiptarë që jetojnë në mërgim që të punojnë dhe t’ua lënë trashigim këtë gjuhë mjaltë apo gjuhë perendie gjeneratave të reja sepse këta të rinjë një ditë do të n’a përfaqësojnë si në Kosovë, në Shqipëri dhe kudo në trojet shqiptare si ambasadorët më të mire të kombit tonë.

KUSH ËSHTË MËSUESE VALBONA AHMETI?

Unë jam Valbona Ahmeti, kam mbaruar mësimet në Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë, drejtimi Fizikë-Kimi dhe kam punuar dy vite si mësimdhënëse në qytetin e Vushtrisë. Që nga viti 1999 jetoj dhe punoj në Montreal të Kanadas. Që 13 vite punoj si edukatore në një shkollë fillore dhe tani jam emëruar si ndihmëse e mësueses. Merrem edhe me poezi dhe deri më tani kam të botuara tri libra me poezi! Poezitë e mia mund t’i gjejë lexuesi në faqen time të fcb-ut, në disa Antologji dhe botohen shpesh nëpër gazeta të njohura si : Nacional, Orfeu, Qendrapress, Fjala e lirë etj. Poezia më bënë të ndihem mirë dhe shkruaj kohë pas kohe! Përmes gazetës Dielli iu bëjë thirrje të gjithë prindërve të komunitetit shqiptar që fëmijët t’i dërgojnë në shkollën shqipe! Mendoj se fëmijët e diasporës po nëse arrijnë ta ruajnë GJUHËN MËMË është sukses edhe i prindërve dhe i gjithë kombit tonë!

Simon Qafa rrëfen kujtimet me Profesor Ernest Koliqin, Papa Palin VI e takimin me Nënë Terezën

by

Sokol Paja/

Simon Qafa, aktivist i shquar i çështjes kombëtare e komunitetit shqiptar në mërgatën e Amerikës, vatran e atdhetar i spikatur, në një rrëfim emocional për gazetën “Dielli” të Vatrës në New York, rrëfen kujtimet dhe mbresat e pa shlyeshme në memorien e tij me Profesor Ernest Koliqin, Papa Palin VI e takimin me Nënë Terezën në Vatikan. Rrëfimet personale dhe eksperiencat e jashtëzakonshme me personalitete të veçanta kombëtare e botërore janë kontribut për shoqërinë, historinë dhe brezat pasardhës. “Kam qenë seminarist i ri në Romë kur Dom Prek Ndrevashaj me prezantoi me Profesor Ernest Koliqin. Atë e kisha parë në vitin 1968 kur refugjatët nga San Biaggio dhe Atina, ishin tuj prit me emigrue në Amerikë, ishin te ftuar me marrë pjesë në Vatikan dhe tek Shtatorja e Gjergj Kastriotit në Piazza Albania” kujton Simon Qafa. Kur unë u regjistrova në Seminar me ra mu tokue me Profesorin dhe me ndejt me të disa herë pasi në atë kohë në Romë ishin Profesor Koliqi, Kapidani Mirditës Nue Gjomarkaj, Ismaili Verlaci, Don Prenk Ndrevashaj, Pater Daniel Gjeçaj, Dom Gjeto Radi, dhe disa herë kishim kënaqësi kur na vizitonte Dom Zef Oroshi nga New Yorku dhe Profesor Martin Camaj nga Gjermania” rrëfen z.Qafa për Diellin e Vatrës. Ishte një kohë e vështirë për Shqipërinë e shqiptarët nën terrorin komunist, e elita intelektuale ishte arratisur jashtë vendit. Simoni vazhdon rrëfimin e tij në detaje “si një seminarist i ri ishte kënaqësi me ndejt në nji tavolinë me këta gjiganta, veç me i ndigjue bisedat e tyre jo zyrtare por në mes shoqnisë që kishin njëri për tjetrin. Ah sa mëkat që nuk kishim celular në atë kohë me regjistrue këto takime. Sa pasuri e madhe do ishte” shprehet z.Qafa. Profesor Koliqi ishte një njeri ma i thjeshti dhe i pervujtëri që unë kam njoftë ne jetën time, kujton Simon Qafa teksa shton se Profesor Koliqi nuk kishte mëndje të madhe por ishte shumë i thjeshtë, sikurse mos me dit njeriu se kush ishte Koliqi i vërtetë, do kishte mendue se ky është nji katunar” arsyeton z.Qafa. Profesor Koliqi kishte një miqësi të madhe me Papa Palin e VI, sepse kanë qenë miq të ngushtë nga koha kur Papa Pali VI ishte Kardinal në Romë, rrëfet Simoni. Më tej ai kujton: “Për Papen edhe unë fitova një respekt të veçantë dhe të madh për të sepse ai kishte një dhimbje të madhe në zemër për shqyptarët dhe vuajtjet e tyre ndër komunizëm, për persekutimin e klerikëve dhe për kishën e persekutueme shqyptare, shprehet z.Qafa për Diellin e Vatrës. Ai tregon të veçantat e thjeshtësinë e Atit të Shenjtë. Papa Pali kishte një zakon të veçantë, ai shpesh shkonte me hangër darkë me seminarista nëpër seminare të ndryshme. Seminari im, kujton Simon Qafa, ka qenë mbrenda Vatikanit dhe nje ditë kur u ulëm na seminaristat me ngranë, befas futet mbrenda edhe Papa Pali VI. Ati shpirtëror i imi një prift i ri Don Angelo Comastri, mandej që u ba Kardinal dhe ma vonë Vikari Vatikanit e miku i ngushtë i Nënës Terezë me prezentoi me Papën. Mu dridhen gjujtë kur ja putha unazën, shprehet i emocionuar Simoni. Atë Comastri i tha: “Ati Shenjtë, ky është nji seminarist shqyptar nga Shqypnia e persekutueme. Më bekoi Papa dhe më tha “me trego pak historinë tande si erdhe në Romë dhe me trego pak se çpo ndodhë në at tokë shënjtë” pak o shumë atë çfarë i tregova unë kishte ndigjue edhe nga Profesor Koliqi, kujton me nostalgji bisedën me Atin e Shenjtë. Z.Qafa vazhdon rrëfimin e tij: “Miku im Atë Comastri në disa vizita të miat në Romë një ditë më tha “Simon kur me tregojshe se çpo hjek Shqypnia nga komunizmi, mendojsha se po tregon fantazina por mbas përmbysjes së komunizmit e kuptova që vuajtjet paskan qenë 1,000 herë ma të tmerrshme, dëshmon z.Qafa. Atë Comastri më ka prezentue për të parën herë, ditë që njofta Nanën Tereze më 6 Janar 1971 në sheshin e Shen Pjetrit kur Nana Terezë ishte e ftueme nga Papa Pali VI për një dekoratë. Me humor Simon Qafa tregon dhe momente gazmore mes miqve të tij: “Nji të shtunde shkova tek banesa e Dom Prek Ndrevashës dhe mas sa minutash krisi telefoni. “Alo” a “Profesor si je” “nuk muj me ardhe sonte për darkë se më ka ardhë një cub Mirdite dhe dua ta çoj jashtë për darkë në Trattoria Frascati” “a po vjen?” Mandej një e qeshme e madhe nga Don Preka. “Ani pra se po vijmë ” E pyeta Dom Preken, tregon Simoni se “Çka të tha profesori që qeshe aq fort? Don Preka më tregoi: “Më tha se kishte përgaditë do pilaf me vokabular dhe më ftoj në darkë, por kur i tregova që kishe ardhe ti, me tha “merre cubin me vedi, por më nep nja gjysë orë afat sa ti mshefi lugët e pirujtë se mi vjedh cubi Mirditës” rrëfen me humor Simon Qafa. Kisha nji respekt të madh për Profesor Koliqin. Në Janar të vitit 1975, shkuam në vorrimin e profesorit në Romë nga Detroiti, unë dhe Don Prek Ndrevashaj kurse nga New Yorku Gjon Gjinaj. Aty më priti Gjek Gjelaj që atë kohë ishte me rezidencë në Romë mbas largimit nga Propaganda Fide, kujton Simn Qafa. Dëshira ime? Kisha me dëshirue që çdo shqyptar i ri ose i vjetër ta kishte njoftë Profesor Koliqin personalisht, mbyll rrëfimin e tij emocional e shumë intim Simon Qafa mbi kujtimet e jetës së tij si seminarist në Romë, në bashkëveprim me personalitetet më të shquara shqiptare të shekullit të kaluar.

Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë në Itali, shoqata kulturore që synon integrimin dhe shkëmbimin kulturor

by

Skender Lazaj, kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë në Itali dhe Lori Duka sekretare dhe drejtore artistike e shoqatës në një rrëfim ekskluziv dhënë gazetës “Dielli”, organ i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës “Vatra” në New York, nëpërmjet editorit Sokol Paja, tregojnë jo vetëm historinë dhe aktivitetet kulturore, komunitare e atdhetare të shoqatës por dhe rolin e fuqishëm që LSHASHI luan për integrimin dhe shkëmbimin kulturor të artistëve shqiptarë në Itali.

Kush është Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë në Itali?

Shoqata kulturore me qendër në Gardone Val Trompia në Itali, e njohur edhe me shkurtimin LSHASHI, është një organizatë jofitimprurëse e themeluar më 14 prill 2015, e cila vepron në të gjithë territorin kombëtar italian. Për nga natyra e saj, bashkon të gjithë shkrimtarët dhe artistët shqiptarë që banojnë në Itali dhe e ushtrojnë artin e tyre në diasporë. Për t’u anëtarësuar mjafton të jesh banues në Itali, të ushtrosh çdo formë arti dhe të paguash tarifën vjetore.

Organizimi aktual

Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë në Itali, ka një organizim horizontal, jo fort hierarkik. I vetmi organ ekzekutiv, në kuptimin e vërtetë të fjalës, është Bordi Drejtues, që organizon dhe kujdeset për çdo aspekt ligjor dhe administrativ në garantimin e suksesit dhe jetëgjatësisë së shoqatës. Më pas, secili prej anëtarëve është në kontakt të drejtpërdrejtë me të tjerët për të shprehur lirshëm çdo ide, dyshim, projekt apo nevojë. Aktualisht anëtarët e bordit janë: Skender Lazaj (kryetar), Mimoza Leskaj (nënkryetare), Valbona Jakova (përkthyese dhe shkrimtare), Lori Duka (sekretare dhe drejtore artistike), Rajmonda Mara (arkëtare dhe redaktore), Fabiola Sali (redaktore) dhe Fatmir Gjata (poet).

Cili është misioni i LSHASHI – it?

Shoqata lindi me objektiv kryesor krijimin e një mjedisi, hapësire të favorshme, për të nxitur lirinë e shprehjes dhe promovimin e artistëve dhe shkrimtarëve shqiptarë në të gjithë Italinë. Në këtë mënyrë do të mund të krijohej një kanal krahasimi mes subjekteve që kishin të njëjtin pasion. Më pas, me kalimin e viteve, veprimtaria e shoqatës u gërshetua fort me komunitetin pritës, pra atë italian, duke krijuar kështu aktivitete promovuese ndërkulturore dhe artistike, të afta për të përcjellë mesazhe të forta, duke përfshirë më të rëndësishmin: integrimin e komunitetit shqiptar në kulturën e vendit pritës.

Çfarë lloj aktivitetesh organizon shoqata?

Veprimtaritë që zhvillohen gjatë gjithë vitit, kanë të bëjnë me prezantimin e veprave letrare të poetëve, deri te konkurset poetike kushtuar të rinjve, pa harruar dhe takimet e ashtëquajtura “reading”. Por nuk mbaron këtu, sepse çdo vit mbahet eventi më i rëndësishëm që është “Arti në Lëvizje”, i cili paraqet punën e artistëve të ndryshëm: nga piktura në skulpturë, nga letërsia te këndimi, nga teatri te punimet e dorës. E gjithë kjo me një qëllim të vetëm: promovimin dhe ruajtjen e kulturës shqiptare në diasporë! Vitet e fundit, shoqata ka rritur ndjeshëm bashkëpunimin e saj edhe me organizata të tjera jofitimprurëse si shoqata “Komuniteti Shqiptar në Itali” me qendër në Brescia, Proloco of Ghedi (provincë Brescia), shoqata kulturore “Alba”, qendra ndërkulturore “METE” po në Brescia, dhe shumë të tjerë. Ndërsa një ndër bashkëpunimet më frytdhënës për ne, është ai me Konsullatën e Republikës së Shqipërisë në Milano dhe qendrën kulturore SlowMill.

Për çfarë projektesh po punon LSHASHI?

Po punojmë drejt disa horizonteve. Na pëlqen të përmirësohemi gjithnjë e më shumë dhe të mësojmë nga shembujt e të tjerëve. Që nga viti 2022 kemi krijuar antologjinë e parë poetike të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë në Itali. Një projekt që vazhdon akoma sot dhe që së shpejti do të shohë dritën e botimit vëllimi i dytë. Në radhën e nismave në plan për të vazhduar, është edhe ekspozita piktoreske me titull “Zërat e dygjuhësisë”, e cila u inaugurua më 21 prill 2024 në qytetin e Inzino-s (Itali). Është një projekt i mbështetur fuqishëm nga Bordi Drejtues dhe do të ketë si protagonistë kryesorë piktorët dhe artizanët e shoqatës sonë. Gjithashtu, po punohet për dhurimin e një numri të konsiderueshëm librash, të botuar nga shkrimtarët dhe poetët shqiptarë të shoqatës, për bibliotekën e një qyteti italian. Kjo me qëllim që t’i jepet mundësia komunitetit shqiptar që jo vetëm të lexojë libra në gjuhën amtare, por edhe të pasurojë italishten nëpërmjet teksteve të përkthyera në dy gjuhë. Më në fund, shoqata synon të sjellë në vëmendje edhe rubrikën “artisti online”. Një tryezë e rrumbullakët virtuale e fokusuar tërësisht te letërsia – poezia, proza ​​dhe romani. Është një projekt i nisur nga ne gjatë pandemisë dhe për shkak të suksesit që pati, është propozuar sërish që të realizohet në vazhdim.

Si po ecën komunikimi i shoqatës?

Angazhimi i Lidhjes së Shkrimtarëve në frontin e komunikimit nëpërmjet mass medies, është gjithashtu shumë i rëndësishëm, duke marrë pjesë në mënyrë aktive dhe të vazhdueshme, në programe televizive (emisioni URA) dhe radiofonike (Radio Projekt 21 Kopenhagen), publikime në shtypin e shkruar dhe në kanalet e rrjeteve sociale. Ekipi ynë beson se ka disa baza të komunikimit që nuk ndryshojnë kurrë: thelbi i artit dhe ai i atyre që e shprehin atë, nevoja që çdo artist të shprehet nëpërmjet gjuhës së tij (artistike sigurisht) dhe të flasë në mënyrë tërheqëse me bashkëbiseduesit e tij. Dhe nga ky këndvështrim, digjitalizimi ka hapur dhe vazhdon të hapë rrugë të mëdha komunikimi.

Linkografia

https://www.youtube.com/@lidhjaeshkrimtarve
https://www.facebook.com/groups/478213179004200?sub_confirmation=1