Sokol Paja – Page 70 – Dielli

RADIO E SHEKULLIT XXI

January 13, 2021 by dgreca

Dr.Gjylie Rexha pedagoge e Medias dhe Komunikimit pranë Universitetit UBT – Prishtinë, në një rrëfim ekskluziv dhënë gazetarit Sokol PAJA, për gazetën “DIELLI”, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, paraqet para publikut librin e saj më të ri kushtuar radios si media e veçantë. “Radio, nga valët në rrjet” është një kontribut shkencor që trajton jo vetëm gazetarinë në radio, historinë e radios, radion në Kosovë, radion e shekullit që jetojmë, specifikat e funksionimit të radios si media, por mbi të gjitha studimi është një doracak që mund të përdoret për të mësuar edhe gazetarinë bazë edhe për media të tjera në shekullin e komunikimit dhe teknologjisë masive.

RADIO E SHEKULLIT XXI DHE NDIKIMI I TEKNOLOGJISË

Radio e shekullit XXI vepron në realitete të ndryshuara, nën ndikimin e teknologjive dhe zhvillimit të mediave të reja. Si instrumente ndihmëse, teknologjitë ofrojnë bazën mbështetëse për realizimin e përmbajtjeve cilësore. Ato mund të shërbejnë për të zgjeruar dhe thelluar depërtimin te kategori të ndryshme të audiencave të fragmentuara, qoftë në kërkesat ndaj përmbajtjes, qoftë në mënyrat e pranimit apo edhe në qëllimet për të cilat e përdorin informacionin. Përparësitë që dalin nga zhvillimi teknologjik, megjithatë, mund të shndërrohen në sfidë, apo pengesë të pakapërcyeshme në rastet kur kompanitë mediatike radiofonike nuk arrijnë të përshtasin me to formatet, platformat dhe mënyrat e menaxhimit. Radio ka humbur audiencat masive të dekadave të shekullit të kaluar. Ajo ka humbur edhe primatin në kategorizimin si media e shpejtë që përcjell ngjarjet drejtpërdrejt. Funksioni primar i saj nuk është më informimi i shpejtë, por komunikimi dhe prodhimi i përmbajtjeve të gjeneruara edhe me pjesëmarrjen e shtuar të audiencave. Në këtë lëmi, ajo është pjesë e sistemit të mediave tradicionale të cilat detyrimisht janë përballë me nevojën e përtëritjes së mënyrave të mëhershme të funksionimit. Në procesin e konvergjencës, ajo ka ndryshuar disa prej karakteristikave të mëhershme, ashtu si edhe ka përvetësuar disa specifika karakteristike të mediave të tjera tradicionale. Në procesin e transformimit të mediave në hapësirën e pakufishme të uebit, kufijtë dallues ndërmjet tyre kanë rënë. Nuk mjaftojnë vetëm tekstet për gazetat, janë të pamjaftueshme vetëm fjalët për radion dhe nuk flasin të vetme pamjet televizive. Audiencat i kërkojnë gjithnjë e më shpesh të tria bashkë dhe njëkohësisht; kurdo që audienca do e jo sipas orareve të rregullta të botimit/transmetimit; jo në një, por në më shumë platforma; jo vetëm për t’u informuar prej tyre, por edhe për të pasur mundësinë që të komunikojë dhe të jetë pjesërisht pjesëmarrës i rëndësishëm në ndërtimin e përmbajtjes. Radio mund t’i përmbush secilën prej këtyre pritjeve, pa ndryshuar thelbin e përmbajtjes dhe duke e përqendruar procesin e transformimit vetëm në shtimin e platformave dhe mënyrave të përcjelljes së përmbajtjes. Vlerat e saj si media tradicionale e shekullit të kaluar, janë ende përparësitë e saj kryesore, por duke ndryshuar prioritetet në funksionet e dikurshme: nga media që transmeton për masa, në media që e gjen dëgjuesin me pritje dhe kërkesa të ndryshuara dhe i bëhet media që i ofron përmbajte të dobishme, duke mos e penguar në aktivitetet tjera. Jo vetëm kaq. Interneti i ka ofruar asaj mundësinë që të përmbushë pritjen kryesore të dëgjuesit të shekullit XXI, i cili nuk rend më pas përmbajtjes, por kërkon produkt të gatshëm mediatik. Radio ka mundësinë e “ruajtjes” së përmbajtjes dhe ofrimit të saj në formën e materialeve të incizuara dhe të arkivuara në ueb. Podcast e ka transformuar atë nga media me përmbajtje që pranohet me një të dëgjuar, në media me përmbajtje të disponueshme për qytetarët kurdo që ata e kërkojnë. Njësoj si përmbajtjen, avancimet teknologjike kanë shtuar edhe mundësinë e komunikimit me audiencat. Karakteristika kryesore si media e afërsisë, është pasuruar me shtimin e mundësive për komunikimin e shumëfisht dhe me të gjithë. Ajo arrin që të shndërrojë lehtësisht informacionin linear në komunikim dhe të forcojë lidhjen me audiencat, duke i bërë ato bashkëpjesëmarrëse të rëndësishme në strukturën e produktit mediatik. Me specifikat e saj, radio jo vetëm që nuk është media e vjetëruar, por mbetet pjesë e rëndësishme e sistemit dhe ekologjisë së mediave të shekullit XXI. Vlerat e saj për lehtësi në ndërtimin e komunikimit janë përparësia kryesore që i ndihmon përshtatjen në mjediset me “konsumuesit e përmbajtjes” individualisht ose të grumbulluar në grupe gjithnjë e mëtë vogla. Teknologjitë e reja, e kanë kthyer radion në qëllimin dhe funksionin parësor: vendosjen e komunikimit më të personalizuar me qytetarët. Stacionet e radios vazhdojnë “ta segmentojnë audiencën”. Ajo mbetet media që synon individin, të cilit i ofron përmbajtjen me karakteristikat e informacionit herë të veçantë, herë relaksues, herë shoqërues e herë të tjera medium që prodhon përmbajtje me pjesëmarrjen aktive të qytetarëve. Radio e shekullit XXI ndërthurë të gjitha elementet e medias vazhdimisht të transformueshme, e cila arrin lartësi të reja, duke përsosur teknika tashmë tradicionale dhe duke zbatuar formate të reja. Për të zhvilluar radio të suksesshme në epokën e internetit është e nevojshme që të njihen parimet e konsoliduara gradualisht të radiogazetarisë dhe të zbatohen mënyra të reja për shpërndarjen e përmbajtjes. Historikisht radio është veçuar për mënyrën e raportimit, profilin e gazetarëve, zhanret, strukturën përmbajtjesore, specifikat e raportit me marrësin e mesazhit, funksionimin si kompani dhe si biznes etj.

PËR RADION NË KOSOVË

Në Kosovë, stacionet e para radiofonike evidentohen në vitet e Luftës së Dytë Botërore. Vitet e fundit janë publikuar të dhëna sipas të cilave radiotransmetime ka pasur edhe para viteve të Luftës së Dytë Botërore, por historia e asaj që për dekada me radhë ka qenë radio kryesore, ka nisur në vitet e ’40-a të shekullit XX. Sipas të dhënave të mbledhura nga ish punonjës të Radio Prishtinës, radiotransmetimi ka filluar në vitin 1942, në Prishtinë. Të dhënat që paraqiten në vazhdim janë kontribut për këtë libër nga Ali Kadriu, udhëheqës i Njësisë punuese nëRadiotelevizionin e Prishtinës: Transmetimi TV dhe FM për objektet primare Golesh dhe Cvilen; udhëheqës i Departamentit të Teknologjisë dhe Produksionit në RTK-Radio. Të dhënat e mbledhura prej tij, për zhvillimin e radios nga periudha e Luftës së Dytë Botërore dhe deri në fillimin e emetimit të programit të radios nga objekti ku deri në botimin e këtij libri është e vendosur Radio Kosova, janë siguruar nga ish-punëtori i RTP-së Petrit Dushi dhe ato përcillen këtu të kombinuara me deklarime të Dushit në programe dhe intervista të ndryshme për programet e RTP-së dhe Radio Kosovës. Sipas këtyre të dhënave, transmetimi i programit të radios për herë të parë ka qenë në nëntor të vitit 1942 nga Prishtina. Emri i radios në atë kohë ka qenë Radio Kosova, ndërsa lokacioni i studios ka qenë në një shtëpi dykatëshe përballë shkollës së mesme teknike, afër gjimnazit “Sami Frashëri”. Themelues të Radio Kosovës më 1942 kanë qenë: Vasil Andoni dhe Eftim Derri, i cili ka qenë edhe themelues i korit. Për shkak të rrethanave gjatë Luftës së Dytë Botërore, ka pasur ndërprerje të transmetimeve dhe ndryshim të lokacionit. Transmetimi ka rifilluar nga Prizreni më datë 5 shkurt 1944, por emri radios ka mbetur i njëjtë: Radio Kosova. Spikerë kanë qenë Hysnije Hana dhe Mustafë Shala, kurse punëtorë të Radio Kosovës në Prizren kanë qenë: Tasim Hoti dhe Qamil Nixha. Sërish ka pasur ndërprerje dhe rifillim të transmetimeve në muajt e parë pas Luftës së Dytë Botërore. Nga Prizreni, transmetimet rinisën në nëntor të vitit 1945, me të njëjtit spikerë, por me emërtimin Radio Prizreni. Programi transmetohej në gjuhën shqipe dhe në gjuhën serbo-kroate. Transmetimet nga Prizreni kanë vazhduar deri në vitin 1946, kur radiostacioni është transferuar në Prishtinë, në lokacionin e mëparshëm ku ishte në vitin 1942 dhe ku ka qëndruar deri në vitin 1950. Transferimi u shoqërua me ndryshimin e emrit në Radio Prishtina. Në fillim të viteve 1950, punonjës ishin: Vehap Shita, Petrit Dushi, Skender Gjinali, Sokol Dobroshi etj. Petrit Dushi ka qenë njëri prej punonjësve të Radio Prishtinës, që në vitet 1950. Në karrierën e tij në RTP ai ka qenë: spiker, redaktor, themelues i programit të dytë të Radio Prishtinës, kryeredaktor në Televizionin e Prishtinës, drejtor i parapagimit në RTP dhe themelues i produksionit në Radio Prishtinë. Në intervistat e tij, Dushi, vlerësonte rëndësinë e Radio Prishtinës jo vetëm në lëmin e informimit, por edhe të zhvillimit kulturor, pasi Radio Prishtina u shndërrua në institucion të rëndësishëm kulturor për shqiptarët e Kosovës. Me zgjerimin dhe pasurimin e programit, ajo shërbente si media masive që informon dhe ndikon në afirmimin kulturor të shqiptarëve jo vetëm në Kosovë, por edhe në trevat tjera në ish Jugosllavi. Gazetarët të cilët kanë punuar aty e përshkruajnë si institucion që i kushtonte shumë rëndësi përgatitjes profesionale dhe sigurimit të cilësisë programore. Azem Brovina, është emri me të cilin lidhen 1282 transmetime e komentime në RTP&RTK, ashtu si edhe emisionet informative në Radio Prishtina dhe nga viti 1999 në Radio Kosova. Në librin e tij, kujton vitin 1970 dhe kriteret profesionale për t’u bërë pjesë e Radio Prishtinës. Pasurimi i programit të Radio Prishtinës ka shkuar paralelisht me avancimet në infrastrukturë. Nga viti 1950 radio ndërroi dy herë lokacion para se të vendosej në objektin prej ku vazhdon të transmetojë program Radio Kosova (2020). Programi nga studiot në objektin “trekëndësh” në qendër të Prishtinës, ka nisur të emetohet nga 5 marsi i vitit 1973. Deri më 5 korrik 1990, kur forcat policore serbe, kanë larguar me dhunë punonjësit shqiptarë, Radio Prishtina ka zgjeruar programin si dhe rrjetin e transmetuesve, që ishte element me rëndësi vendimtare për fuqinë e radios në shekullin XX, të bazuar në programin e transmetuar përmes frekuencave.

TË SHKRUASH PËR T’U DËGJUAR

Të shkruash për radio do të thotë të përgatitësh informacion që do të kuptohet me një të dëgjuar nga dëgjuesi i cili nuk ka pse të jetë plotësisht i vëmendshëm ndaj tij. Të arrish të jesh i kuptueshëm derisa përcjell një sasi të konsiderueshme informacioni për dëgjuesin i cili kryen edhe punë të tjera derisa u dëgjon, kërkon qartësi, thjeshtësi dhe drejtshqiptim të asaj që thoni. Radio është media që ngërthen të shkruarit dhe të folurit me pamjet që krijon në mendjen dhe me të cilat prek zemrën e dëgjuesit. Këtëështë e nevojshme ta arrijë fillimisht vetëm përmes tingullit. Këto karakteristika të radios duhet të mendohen nga secili gazetar apo moderator dhe në çdo komunikim me dëgjuesin. Ato vlejnë për gazetarët e rinj njësoj si edhe për gazetarët e karrierës. Problemet më të mëdha të gazetarëve të cilët para radios kanë ndërtuar karrierën në media të shkruara, apo televizion paraqiten si rrjedhojë e mos përshtatjes së stilit të të shkruarit në radio, krahasuar me mediat tjera. Për gazetarët e rinj problemi kryesor paraqitet në procesin e përsosjes së teknikave të raportimit për të thënë thjesht, shkurt e shqip (për gazetarët shqiptarë) përmbajtjen që jo gjithnjëështë e qartë dhe e kuptueshme për vetë ata. Mendoni sa e kuptueshme do të jetë një përmbajtje të cilën u duhet ta lexoni disa herë para se ta kuptoni plotësisht për një dëgjues i cili u dëgjon vetëm një herë dhe derisa është duke kryer edhe një aktivitet tjetër! Radio sprovon aftësitë e komunikimit që në fjalën e parë që shkruani për transmetim, që nga lajmi e deri te zhanret më të ndërlikuara.

RADIO – MEDIA E ZHANREVE TË VEÇANTA

Radio është media e përshtatshme për zhanret që përcjellin mesazhe të qarta pa dhënë shumë detaje; që përcjellin informacion në çdo fjali; që përcjellin emocion në secilin përshkrim dhe efekt zëri, apo mjedisor; për përgjigje që mbahen mend lehtë; për histori të thelluara, por të shoqëruara me dinamikën që ndërthur stilin e rrëfimit me “mjetet ndihmëse” (efekte, muzikë, zhurma të mjedisit etj.). Radio mbetet media që pranon me lehtësi mënyra të reja raportimi, në varësi të zhvillimeve tekniko-teknologjike. Transformimet e saj të kushtëzuara nga risitë në pajisje dhe në mënyrat e përcjelljes së informacionit, historikisht janë reflektuar edhe në zhanret gazetareske të përdorura prej saj. Në dekadat e para dhe me teknologjitë e pazhvilluara, radio ishte edhe media e zhanreve tradicionale të gazetave. Në vende të ndryshme, radio ka shërbyer edhe për transmetimin e fjalimeve të gjata dhjetëra minuta ashtu si edhe analizave dhe komenteve të lexuara nga një zë i vetëm, pavarësisht nga gjatësia e tyre. Me zhvillimin e mediave të tjera (televizionit) dhe përsosjes së teknologjive, radio është profilizuar si media e zërit dhe tingujve që nuk krijojnë monotoni me gjatësinë e pjesëve foljore. Edhe pse asnjëri nga zhanret tradicionale të gazetarisë, nuk mund të konsiderohet i përjashtuar nga radio, disa prej tyre vlerësohen gjerësisht si më të përshtatshme për specifikat e kësaj mediaje. Përcaktimi për zhanret më të përdorshme në radio bëhet bazuar në karakteristikat e saj si media e sfondit, e afërsisë me dëgjuesin përmes komunikimit të personalizuar dhe si media që prek zemrat, para mendjeve. Si media e sfondit ajo kërkon zhanre që përcjellin informacion lehtësisht të kuptueshëm. Për komunikimin e afërt dhe të personalizuar ajo përzgjedh zhanret që bazohen në biseda kuptimplote dhe me strukturë dinamike. Për të prekur zemrat, asaj i shërbejnë zhanret që krijojnë piktura në mendjet e dëgjuesve, përmes fjalëve dhe efekteve radiofonike. Në epokën e mediave online, secili nga zhanret që do të trajtohen në vijim, i ndihmon radios që të funksionojë si media me përmbajtje që transformohet lehtë nga njëra platformë transmetimi në tjetrën. Lajmet e radios, me karakeristikat e shtjelluara në dy kapitujt paraprak, janë produkt i përshtatshëm edhe për platformën e ueb-it. Njësoj është edhe me raportin, intervistën, reportazhin dhe dokumentarin radiofonik. Edhe në shekullin XXI radio ruan karakteristikat e medias multi (shumë) zhanrore dhe vazhdon të kërkojë gazetarë të vullnetshëm për të sprovuar veten në secilin prej tyre, shpesh njëkohësisht në të gjithë.

RADIO NË “RRJETIN E RRJETEVE”

Interneti ka ndryshuar sistemet e mediave dhe po transformon të bërit gazetari. Në shekullin e teknologjive të reja dhe kalimit në “rrjetin e rrjeteve” (Couldry, 2012), mediat kanë pësuar ndryshime në të gjitha aspektet e zhvillimit të veprimtarisë dhe realizimit të funksioneve shoqërore. Siç vlerësojnë studiuesit, teknologjitë e reja po riformësojnë gazetarinë, strukturën e mediave, mënyrat e përcjelljes së përmbajtjes ashtu si edhe konsumimin e tyre nga audiencat. Pavlik argumenton se këto teknologji po riformësojnë gazetarinë në katër mënyra: • së pari, mediat e reja po transformojnë mënyrën se si e bëjnë punën e tyre gazetarët; • së dyti, mediat e reja po shkaktojnë ristrukturim të organizatave dhe institucioneve gazetareske; • së treti, mediat e reja po krijojnë forma të reja të përmbajtjes mediatike; • së katërti, mediat e reja po çojnë në riintegrimin e raporteve ndërmjet dhe në mesin e gazetarëve, organizatave gazetareske dhe kategorive të shumta të publikut të tyre, sidomos këtyre pesë: audiencave, burimeve, rregullatorëve, financuesve dhe konkurrentëve (Pavlik et Eadie, 2009). Në rastin e radios, kalimi nga mënyrat tradicionale të përgatitjes dhe përcjelljes së përmbajtjes te dëgjuesit, shoqërohet me ndryshime në të gjitha nivelet e raportit të radios me audiencat e saj. Gjithsesi procesi i konvergjencës, nuk e ka dëmtuar radion si media. Edhe në shekullin XXI ajo mbetet pjesë e rëndësishme e ekosistemit të mediave, pavarësisht nëse bëhet fjalë për vende me nivel të lartë të përdorimit të teknologjive të reja, ose vende më pak të zhvilluara ekonomikisht. Karakteristikat kryesore tradicionale të radios, i shërbejnë asaj për t’u transformuar lehtësisht në media të zhvilluar në disa platforma njëkohësisht, duke ruajtur vlerat tradicionale dhe duke kërkuar audienca me mënyra të reja dhe në platforma të reja.

RADIO SI MEDIA SHUMËPLATFORMËSHE

Radio as nuk ka “dalë mode”, as nuk ka kaluar në media që vetëm mësohet në historinë e mediave dhe të gazetarisë. Ajo është media të cilën zhvillimet teknologjike historikisht e kanë ndihmuar që të transformohet. Procesi i përshtatjes së radios me teknologjitë dhe mënyrat e reja të përcjelljes së përmbajtjes, buron nga karakteristikat kryesore të saj. Radio e shekullit XXI, arrin të shfrytëzojë hapësirën e pakufizuar të ueb-it për t’u bërë media edhe më depërtuese tek audiencat, pavarësisht se në shekullin XXI ato janë gjithnjë e më të fragmentuara. Historikisht radio është ngritur si media që kultivon afërsinë dhe krijon intimitet me dëgjuesin. Ajo ka shfrytëzuar teknologjitë e shekullit XX për të zhvilluar afërsinë me dëgjuesit dhe për të mbetur media shoqëruese dhe e sfondit. Këto veçori i ndihmojnë asaj që të ruaj dëgjuesit dhe t’i gjejë ata më me lehtësi në platformat e reja, të ngritura në mundësitë e pakufizuara që ofron periudha e gazetarisë 2.0. Paralelisht me transmetimin përmes valëve, teknologjitë e reja i mundësojnë asaj që të shfrytëzojë platforma shtesë si kanale për përcjelljen e përmbajtjes. Çfarë nënkupton kjo në praktikën e radiove tradicionale, të ngritura vetëm si kanale të transmetimit linear të përmbajtjes? Në nivelin më të thjeshtë, që shumë radio të zhvilluara e kanë kaluar gjatë dekadës së parë të shekullit XXI, kjo nënkupton zhvillimin e faqes së veçantë të radios në internet. Materialet e transmetuara si përmbajtje me zë në programin e radios, përshtaten si tekste dhe arrijnë lexuesit në ueb. Kjo mënyrë e shumëfishimit të përmbajtjes ndikon në: • zgjerimin e audiencave dhe • lehtësimin e marrjes (konsumimit) të përmbajtjes së programit radiofonik. Duke ofruar materialet audio në formën e shkruar, ato arrijnë edhe te kategoritë e lexuesve, të cilët nuk janë dëgjues të programit të radios, por të cilët informohen përmes mediave online. Pra, radio merr karakteristikat e medias së shkruar, përkatësisht të medias së shkruar në linjë (online). Përmbajtja nuk humb cilësitë e saj, përkundrazi, ajo shndërrohet në produkt me vlerë të shtuar, që arrin te më shumë marrës në cilësinë e dëgjuesve, të cilët nuk kanë arritur ta marrin si përmbajtje “me një të dëgjuar” dhe te lexues të rinj në “rrjetin e rrjeteve”. Dëgjuesi i rregullt i radios e ka më të lehtë që të sigurojë përmbajtjen, të cilën eventualisht e ka humbur ose nuk e ka kuptuar si produkt tradicional radiofonik. Si tekst në faqe të internetit, dëgjuesi/lexuesi ka mundësi që t’i kthehet përmbajtjes sa herë që ta vlerësojë të nevojshme. Njëkohësisht, dëgjuesi çlirohet nga lidhja me oraret fikse të transmetimit të përmbajtjes në valët e radios. Kur përparësitë e faqes në internet, shfrytëzohen si mundësi për të shpërndarë paralelisht përmbajtjen audio dhe tekst, atëherë dobia për radion dhe dëgjuesin rritet. Për shembull: dëgjuesi i rregullt tradicional i edicionit kryesor të lajmeve të radios, në ditë të caktuara e ka të pamundur ta dëgjojë emisionin në orarin e rregullt të transmetimit në valët e radios. Nëse edicioni nuk plasohet në ueb, atëherë dëgjuesi gradualisht do të largohet prej tij dhe do të përqendrojë vëmendjen te media të tjera. Por, nëse mësohet me praktikën e radios që pas transmetimit, edicionin ta gjejë edhe online, ai do të vazhdojë ta dëgjojë kur të mundet si podcast, ose të lexojë si tekst lajmet kryesore të nxjerra prej tij. Nga media që transmeton përmbajtje sipas orareve të rregullta, radio lehtësisht shndërrohet në media që përmbush pritjet e qytetarit të shekullit XXI, që përmbajtjen kërkon ta ketë kur të dojë, në cilën formë t’i përshtatet më mirë dhe në cilëndo platformë që ai përdor. Përparësitë që ofron ueb-i, nuk ndalen vetëm te faqja e radios në linjë. Për të përmbushur pjesën e kërkesës së dëgjuesit/lexuesit, radio e shekullit XXI ka mundësinë e ofrimit të përmbajtjes në cilëndo platformë që përdor konsumuesi i saj. Programi i radios përbëhet nga “copëza” programore dhe cilado prej tyre mund të dëgjohet edhe si e vetme edhe në kuadër të strukturës së përgjithshme të programit. Kur përgatiten për transmetim në program, teknikat e të shkruarit dhe raportimit për radio paracaktojnë strukturë që nga fundi mund të pritet kudo dhe të ruaj thelbin e mesazhit. Me platformat e shumta të mediave të reja, të gjitha copëzat mund të përdoren si përmbajtje të veçanta dhe kuptimplote që arrijnë te konsumuesit e përmbajtjes, në cilëndo platformë që ata përdorin, për shembull: në kuadër të programit argëtues transmetoni dy ose tri intervista me këngëtarë, ose sportistë. Brenda një programi ata arrijnë të tërheqin vëmendjen e dëgjuesve aktualë, por jo edhe të të gjithë dëgjuesve potencialë. Pas programit të drejtpërdrejtë, këto intervista do t’ua ofroni të gjitha kategorive të dëgjuesve dhe në sa më shumë platforma. Bazuar në të dhënat statistikore do të dini se cilat rrjete sociale, aplikacione etj., përdoren më shumë në vendin tuaj dhe nga cilat kategori. Kjo do t’u ndihmojë që ofertën përmbajtjesore t’ua përshtatni përdoruesve të platformave përkatëse. Paralelisht me platformat do të përshtatet edhe formati (audio, tekst, video). Konvergjenca e mediave i ofron të gjitha këto mundësi. Intervistat nga shembulli i mësipërm mund t’i ofroni edhe si video të realizuar në studion e programit tuaj. Procesi i konvergjencës së mediave ka zbehur kufijtë dhe ndarjet e mëdha ndërmjet mediave në të kaluarën. Të zhvillosh radio shumëplatformëshe nënkuptojnë zotërimin e sa më shumë teknikave të kombinuara për përgatitjen e përmbajtjes tërheqëse dhe të njohësh platformat e reja si mundësi shtesë për përcjelljen e përmbajtjes tek audiencat.

“WOMEN ALB WORLD”, NJË ZË I FUQISHËM E FEMRËS SHQIPTARE NË ZVICËR

January 12, 2021 by dgreca

Mirela Mezani drejtuese e shoqatës Women Alb World (WAW) në Gjenevë të Zvicrës rrëfen ekskluzivisht dhënë gazetarit Sokol Paja për gazetën DIELLI, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, organizimin dhe aktivitet kryesore në bashkëpunim me rrjetin e bizneseve shqiptare në zvicër, projektet në përkrahje të femrave shqiptare në Zvicër dhe të mësimit të gjuhës shqipe.

VËSHTIRËSITË E FILLIMIT TË KRIJIMIT TË WOMEN ALB WORLD

Women Alb World (WAW) është një organizatë shqiptare ndërkombëtare. Organizimi i saj lindi si një nevojë e pamohueshme. Unë kam ardhur në 2016 në Zvicër, vija me një CV dhe eksperiencë të pasur por pa asnjë njohje të Zvicrës qoftë edhe gjuhën. Pra kisha vetëm dëshirën për integrim. Qysh në 2016 fillova të trokas në çdo derë, individ të integruar, organizata të shqiptarëve, munda të futem në disa prej tyre tek njëra prej tyre jam edhe sot (Rrjeti i Bizneseve Shqiptare në Zvicër). Për këtë dua të falenderoj kryetarin e RRBSHZ z.Qamil Isufi që jo vetëm më pranoi të jap kontributin tim në rrjetin e bizneseve por ka pasur një rol mbështetës e inkurajues për ndërtimin e WAW më pas. Gjatë viteve 2016-2017 pasi kisha bërë mijëra km si brenda Zvicrës e nëpër Europë me Rrjetin e Bizneseve Shqiptare në Zvicër si përfaqësuese e medias, (për këtë një rol të jashtëzakonshëm ka pasur mbështetja e bashkëshortit tim), gjatë këtij rrugëtimi kam parë problematikat e mëdha që realisht kishin e kanë organizimet në Diasporë: politizim i madh, mungesa femërore në gjithë mbledhjet e tyre (shumë organizata), pak bashkëpunim etj. Zvicra, një vend i pasur e social, të sjellësh në mbledhje të shoqatës një shqiptar të integruar duhet të jesh interesant për kohën që ai të fal (pra duhet seriozitet). E ardhur nga fusha e Biznesit e kuptova që kjo ishte «si thembra e Akilit» për funksionimin afatgjatë të një shoqate. Zhgënjimet nga e kaluara (pjessëmarrje në të tjera shoqata më parë) ishin bërë mure skepticizmi për shqiptarët me vullnet në këto shoqata që kishin ekzistuar. Një tjetër element që më ndihmoi për të njohur Diasporën me problematikat dhe kapacitetet që ajo ka ishte bashkëpunimi më TVSH3 e më emisionin URA.

ORGANIZIMI I BRËNDSHËM

Unë isha e jam e bindur që për të bërë një shoqatë (siç është WAW sot) duhen tre elemente: 1. Vullneti – Njerëz me Vullnet të mirë pozitiv pa mëri e zili në thelb të tyre që e duan bashkëpunimin e të mirën e përgjithshme të idesë, qëllimit që tentohet. 2. Profesionalizëm – Një shoqatë duhet të ketë shtyllën ligjore administrative të fortë që të arrijë të krijojë e menaxhojë anëtarësinë (gjithëpërfshirjen), pra duhen profesionist të fushës e sigurisht të kenë edhe vullnetin pozitiv. 3. Kapitali apo paraja – Sado vullnet të kesh, sado profesionist të jesh vjen një moment që duhet gjërat ti ndërlidhësh e sigurisht kostot që krijohen gjatë një projekti duhen paguar derisa të rritet e të vetëprodhojë. Për këtë pjesë, më e diskutuara në fakt në çdo shoqatë, unë dola vetë finacuesja duke përcaktuar qartë edhe si do vazhdohej më pas: Anëtarësia e saj, donacione, sponsorizime të aktiviteteve, të ardhura nga shërbimet në kanalet marketing të WAW, financime nga projektet ndërkombëtare etj. Çdo anëtare e WAW që merr kartën e anëtarësisë përfiton shërbime me 10 % zbritje nga shërbimet e WAW apo të bashkëpuntorëve të saj. Sa i përket marrveshjeve me shtetin në Zvicër, kemi përfaqësues të tyre, jo marrëveshje të shkruara. Një veçanti e WAW ështē se të gjitha anëtaret e bordit internacional si dhe komitetit kanë firmosur për të qenë pjesë e WAW pasi ndodh rëndom të ketë përplasje me preteksin që organizata po shfytëzon imazhin e tyre. Në aspektin e drejtimit dhe të menaxhimit gjëja më e vështirë është të jesh gjithëpërfshirëse duke udhëhequr personalitete individuale në një të tërë.

WOMEN ALB WORLD NJË SHOQATË INTERNACIONALE

Women Alb World është një shoqatë Internacionale me seli në Gjenevë e rregjistruar sipas legjistacionit Zvicerian. Mbështetur në këto tre pika që ishin diskutuar e rrahur në një grup të ngushtë prej 5 vetash (komiteti), në datën 1 e 2 nëntor 2019 u bë hapja zyrtare publike e WAW. Ditën e parë bordi Internacional dhe ekspertët e politikes, barazisë gjinore, të ftuar nga të gjitha anët e botës bënë një vizitë në Parlamentin e Gjenevës e një pranë Kombeve të Bashkuara. Dita e dytë e hapur për të gjithë dashamirësit e anëtaret e bordeve, u fol për shoqatën, për misionin, qëllimin (të gjitha të mirëstrukturuara më parë). WAW kishte faqen e saj të webit, spotin e saj, logon e sloganin e saj. Ajo që spikati gjithashtu e tërhoqi vëmendjen ishte se WAW vinte me një panel bashkëpuntorësh me shumë integritet që në ditën e parë të saj. Pati sigurisht atë që edhe pritej, një sukses të madh, një shpresë se diçka e madhe pozitive po ndodh nga Gjeneva Internacionale. Për të thënë të vërtetën, si njeri i biznesit e di që e vështira vjen pas suksesit, të dish të ruash atë sukses apo prishmëri të anëtarësisë e dashamirësve. Tani nuk jam unë vetëm por kam një komitet (strukturë që vendos), ndaj sfida bëhet edhe më e vështirë. Unë jam e bindur që do të ruajmë dhe të realizojmë të gjitha ato që kemi hartuar në letër e janë publike në webin e në faqen tonë të FB Women Alb World vetëm nëse do dijmë ti gërshetojmë vullnetin e profesionalizmin për të prodhuar shërbime që çojnë tek gjithëpërfshirja, tek rritja e bazës së WAW sepse vetëm në këtë mënyrë do të realizohet qëllimi kryesor i joni. Qasja e standarteve të grave të mirë integruara profesionalisht në raport me pjesën e grave që kanë nevojë për shembuj të mirë.

AKTIVITETE QË SHËNUAN VITIN TONË

Edhe pse viti 2020 ka qenë një vit tejet i vështirë për mbarë globin, aktivitetet më kryesore të WAW që ishin në program por që u detyruam ti anullojmë ishin: Një panair-konferenë -argëtim në 8 Mars, një takim për informim të grave e vajzave shqiptare për të drejtat e punës në Suisse, një takim për këshillim të asurancave në Suisse, një mbrëmje për studentët shqiptar diplomuar në Universitete etj. Arritëm të ishim prezent në disa konferenca në fund të 2019 e fillim të 2020 siç ishin: Realizuam në 19 shtator të 2020 një takim (konferencë) për gratë e vajzat shqiptare në politikën Zviceriane si shembull për të gjitha ato që duan të hyjnë në politikën Zviceriane si dhe për komunitetin shqiptar në Zvicër në përgjithësi. Sivjet për herë të parë, një shqiptare Ylfete Fanaj u vu në krye të një Parlamenti Kantonal. Xhevrie Osmani, Deputetja e Gjenevës vinte me një propozim të një projektligji “heqjen e të dhënave diskriminuese nga cv personale”. Këtë konferencë do ta dalloja për pjesëmarrjen e personaliteteve në politikë si shqiptar dhe të huaj (zviceriane), ndërthurje mes prezences e mesazheve audio për shkak të pandemisë. Më 12 dhjetor zhvilluam edhe asamblenë vjetore onlinë me praninë e bordeve dhe gjithë anëtareve të WAW .

WOMEN ALB WORLD DHE GJUHA SHQIPE

Ajo që e shoh si më të rëndësishme për tu përfshirë ndër aktivitet kryesore të diapsorës është lufta ndaj asimilimit kulturor e gjuhësor. Mësimi i gjuhës shqipe do të jetë prioritet në organizimet dhe nismat tona. Nuk është e lehtë për shumë arsye që duan kohë e arsyetime të gjata. WAW ka në bordit e saj internacional tri zonja që merren me gjuhën shqipe. Së pari po shohim të bëhemi pjesë e diskutimeve dhe më pas pse jo të bashkëpunojmë me institucionet përkatëse për të dhënë kontributin tonë në këtë fushë të rëndësishme për çdo shqiptar.

AKTIVITETET E PROJEKTET PËR VITIN 2021

Së pari urojmë që të jemi mirë e të largohet një herë e mirë, një orë e më parë ky virus tinzar. Në periudhën Janar – Prill jemi përfshirë në nje projekt të Ministrisë së Shëndetësisë për informimin e komunitetit shqiptar në luftën ndaj virusit. Në Mars aktivitetin e 8 Marsit (i përvitshëm), të gjitha aktivitetet e 2020 që janë anulluar si dhe po punojmë për Akademinë WAW. Një hapësirë tv për të trajtuar problematikat si dhe shembujt e suksesit të grave e vajzave tona në Diasporë.

SHKATËRRIMI I IMAZHIT MADHËSHTOR TË HERONJVE

January 11, 2021 by dgreca

SI PO SHKATËRROHET IMAZHI MADHËSHTOR I HERONJVE NËPËRMJET SKULPTURËS SË DOBËT/

NGA SOKOL PAJA/

Në median shqiptare u shfaqën punime të disa statujave e shtatoreve të heroit kombëtar Gjergj Kastriotit, legjendës së gjallë të luftës së UÇK Adem Jasharit, shqiptares humaniste Shën Tereza, atit të Pavarësisë Ismail Qemali e disa personaliteteve të shquara të kombit shqiptar të cilat shkaktuan një zëmërim të madh në median sociale kryesisht rreth shëmtisë dhe mediokritetit të këtyre punimeve në skulpturë.

Imazhi madhështor i heronjve tanë, i personaliteteve më të larta e më të shquara të kombit vjen i transformuar në një mënyrë shumë të shëmtuar deri në keqardhje. Heronjtë, mitet, legjendat, personalitetet kombëtare kur vijnë të gjallë nëpërmjet skulpturës janë jo vetëm një vepër artistike por mbi të gjitha vepra shpirtërore ku përceptohet imazhi ynë dhe vetëdija për heroin në fjalë.

Skulptori Fiqiri Kasa, në një rrëfim ekskluziv dhënë gazetarit Sokol PAJA, për gazetën “DIELLI”, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, deklaron se: “Vitet e fundit janë realizuar shtatore, buste, monumente të ndryshme me nivel të dobët artistik ku Kosova ka me shumicë por edhe Shqipëria nuk ngelet mbrapa. Arsyeja është e qartë, si në çdo fushë tjetër, në Shqipëri e Kosovë korrupsioni është shtrirë gjerësisht, mungesa trasparencës e konkursit dhe komisioneve serioze dhe profesionale sjellin këto rezultate, ku mes të gjithave futet edhe padija, nënvlersimi, paaftësia, ku edhe një amator konkuron në mënyrë të padrejtë mes skulptorve më të mirë” arsyeton skulptori Kasa.

Në sheshet kryesore të qyteteve më të rëndësishme historike të Shqipërisë sipas Fiqi Kasës “është për të ardhur keq që shohim këto skulptura të shëmtuara në sheshet e qyteteve tona, a thua sikur na mungojnë skulptorët. Shqipëria dhe Kosova kanë skulptorë të talentuar dhe nuk na mungojnë skulptorët, por mënyra e organizimit dhe e tenderimit të një monumenti publik, është përgatitur në një farë mënyre që të bëhet e paarritshme, dhe si përfundim e fiton tenderin ai që bën marrëveshjen që në fillim pa u shpall tenderi” tregon për “Dielli” –n skulptori Kasa. “Kam bindjen se një pjesë e shtatoreve nuk do ti rezistojnë kohës, në një të ardhme jo të largët ato edhe mund të rimodelohen” shprehet i bindur Kasa. “Jam i mendimit që të paktën kur vjen puna tek Heronjtë nuk duhet eksperimentuar me figurat kaq shumë të rëndësishme për shqiptarët, siç është Gjergj Kastrioti, Shën Tereza, Adem Jashari, Ismail Qemali etj, se tashmë e kemi krijuar imazhin e tyre, e kemi të qartë, dhe ajo që kam vënë re tek një pjesë që kanë patur polemika është se janë të deformuara, në disproporcion, ku mungojnë elemetet bazikë të një figure, anatomia, fizionomia, pa plastik ,pa emocion, vlerë artistike zero, pra është një paaftësi prej amatori dhe jo një trajtim ndryshe prej artistit” shprehet i revoltuar skulptori Fiqi Kasa. Sipas Kasës skulptura në përgjithësi ka edhe kundërshtime dhe këndvështrime të ndryshme tek çdo skulptor, por jo në këto nivele. Më ka rastisur të punoj shpjegon Kasa, brenda pak vitesh disa nga figurat kombëtare, dhe jam munduar ti trajtoj në mënyren time por brenda karakterit dhe imazhit që shqiptarët janë mësuar ti shohin heronjtë e tyre, do isha dakort nëse do luanim me elementë të caktuar duke u bazuar nga kërkimet shkencore, historike, gravura, piktura, mënyra e qëndrimit, e shikimit, veshja etj. Sipas Skulptorit Fiqi Kasa, objektet që mbajnë në duar këta heronjë, ose figura të rëndësishme, nuk është nevoja ti paraqesim të gjithë luftëtarët me pushkë, ka dhe mënyra të tjera trajtimit që të tregojë që kjo figurë është një luftëtar dhe hero. Ndër punimet më të rëndësishme të Skulptorit Fiqi Kasa është një portret i Heroit Kombëtar Gjergj Kastriotit me lartësi 8 metra në material metal dhe beton, është punuar në vendndodhje dhe ka zgjatur rreth 5 muaj realizimi, ndodhet në Labinot-Fushë 6 km larg qytetit të Elbasanit. Një tjetër punim është busti i Shën Terezës në bronz, lartësia 80 cm dhe ndodhet në Reç të Ulqinit- Mal i Zi dhe busti tjetër Gjergj Kastriotit i punuar me lartësi 120 cm në material Bronz ndodhet në Triesh të Tuzit në Malin e Zi. Skulptori Fiqiri Kasa në çdo punim që realizon si fillim shfleton dhe konsulton një mori studimesh historike, antropologjike, albanologjike dhe dokumente të tjera arkivore në mënyrë që të realizojë në përfeksion heroin e radhës në skulpturë. Skulptori Fiqiri Kasa ka filluar të krijojë portrete në baltë që kur ishte 10-të vjeç, ndërsa sot është kthyer në skulptorin më të famshëm në hapsirën mbarëshqiptare Shqipëri për shkak të punimeve të tij për heronjtë dhe personalitet shqiptare më të rëndësishëm në historinë e shtetit e kombit shqiptar.

GJUHA DHE IDENTITETI KOMBËTAR SHQIPTAR NË GJERMANI

January 8, 2021 by dgreca

Etleva Mançe, mësuese e Gjuhës Shqipe-Gjermani/

Etleva Mançe, mësuese e Gjuhës Shqipe në Landin e Vestfalisë-Veriore – Gjermani, rrëfen ekskluzivisht për gazetën DIELLI, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, ruajtjen e identitetit, gjuhës, kulturës dhe traditës shqiptare në Gjermani nëpërmjet mësimit të gjuhës shqipe. Me Etleva Mançe, bisedoi gazetari i “Diellit” Sokol PAJA….

“GJUHA E NËNËS” SI NJË DOMOSDOSHMËRI NJERËZORE

Mësimi i gjuhës amtare, ose siç u quajt si fillim “Gjuha e Nënës” doli si nevojë pas viteve `60-të me ardhjen e emigrantëve të parë nga ish Jugosllavia në Gjermani. Shkollat e para ishin ato të punëtorëve, të cilit kishin ndërprerë shkollimin në Kosovë dhe për punësimin e tyre duhej një kualifikim. Më pas u mendua që fëmijët e tyre duhet të mësonin gjuhën shqipe, ta lexonin dhe ta shkruanin atë, mbasi kjo do t`ju duhej kur të riatdhesoheshin. Por sot jemi shumë larg kësaj, pasi këta fëmijë tashmë jetojnë në brezin e dytë e të tretë këtu, dhe shumë larg asaj që ata mund të kthehen një ditë andej nga kanë ardhur prindërit apo gjyshërit e tyre. Në mësimin e “Gjuhës së prejardhjes” siç quhet sot, nxënësit mësojnë gjuhën, kulturën dhe traditat nga ata rrjedhin. Është vërtetuar edhe shkencërisht, fëmijët që rriten në dy gjuhë, kanë probabilitetin për të qenë më të suksesshëm dhe të aftë për të mësuar edhe gjuhë të tjera të huaja. Kush e flet bukur dhe ka një fjalor të pasur në gjuhën e nënës, mëson shpejt dhe ka rezultate të mira edhe në gjuhën gjermane. Ky mësim promovon pasuri gjuhësore të cilat nuk duhen nënvleftësuar, si në aspektin kulturor por edhe në atë shkencor.

MËSIMI I GJUHËS SHQIPE NË LANDIN E LANDIN E VESTFALISË-VERIORE

Gjurmët e parat të Shkollës Shqipe në Gjermani i gjejmë në Landin e Vestfalisë-Veriore, në qytetin Euskirshenit (afër Këlnit) në shkollën fillore Paul-Gerhard-Schule. Mësimi shqip filloi me 21 Prill 1975. Sot në Landin e Landin e Vestfalisë-Veriore krahas gjuhës shqipe mësohen edhe mbi 20 gjuhë të tjera, ndërmjet tyre edhe vietnamezish, kurde, farsi etj. Në Landin e Landin e Vestfalisë-Veriore nxënësve iu jepet mundësia të mësojnë gjuhën shqipe nga klasa e 1-10. Në fund të klasës së 10 (9,G8) ata që kanë ndjekur rregullisht mësimin e japin dhe provim. Nota është ekuivalente për një notë jo kaluese të gjuhës së huaj (anglisht/frengjisht etj). Është menduar edhe për fëmijët e emigrantëve të ardhur me vonesë në Gjermani, për nxënësit që kanë bërë shkollën fillore në vendlindje. Si fillim që këta të koncetrohen në mësimin e gjuhës gjermane, ju jepet mundësia, në vend të një gjuhe të huaje të japin provim gjuhën shqipe. Kjo notë zëvendëson notën e gjuhës së huaj dhe ju jep mundësinë e kualifikimit në sistemin shkollor gjerman, përfshirë këtu maturantët dhe maturantët e specializuar apo me kualifikim. Ky provim është i pavarur nga mësimi i rregullt i gjuhës shqipe. Tezat e provimit përgatiten në rang landi nga një grup pune, mbi bazën e plan-programeve dhe kurrikulave të mësimit plotësues të gjuhës së prejardhjes.

LANDET E GJERMANISË KU MËSIMI SHQIP ËSHTË I INSTITUCIONALIZUAR

Mësimi i gjuhës shqipe zhvillohet pothuajse në të gjitha Landet e Gjermanisë. Por vetëm në tri Lande ky mësim dhe është i institucionalizuar, pra varet drejtpërsëdrejti nga institucionet gjermane: në Landin e Vestfalisë-Veriore, në Rheinland Pfalz dhe në Niedersachsen. Si rrjedhojë edhe përqëndrimi më i madh i nxënësve dhe i shkollave shqipe në Gjermani është pikërisht në këto tri lande. Por në pjesën më të madhe ky mësim bëhet mbi bazën vullnetare, individuale, përmes shoqatave si edhe me ndihmën dhe mbështetjen e Konsullatave si dhe të institucioneve të shtetit të Kosovës, nga MASHT dhe Ministria e Diasporës.

DURIM DHE KËMBËNGULJE NGA NGA MËSUESIT, PRINDËRIT DHE NXËNËSIT

Interesi dhe dëshira e prindërve që fëmijët e tyre të flasin gjuhën amtare dhe të ndjekin Mësimin Plotësues të Gjuhës Shqipe është i madh. Por vetëm kjo nuk mjafton. Qëllimi ynë është që nxënësit tanë të lexojnë dhe shkruajnë një gjuhë të standarteve dhe nivele të larta, që jo vetëm ta kuptojnë por edhe ta flasin bukur dhe rrjedhshëm gjuhën e nënës. Dhe kjo kërkon durim dhe këmbëngulje nga të gjtha palët, si nga mësuesit edhe nga prindërit dhe nxënësit.
Unë jam vetë nënë, tani femijët e mi i marrin vetë vendimet për jetën e tyre. Por mendoj se prindërit janë ata që duhet t`u tregojnë drejtimin fëmijëve. Kjo fillon që në moshë të vogël, duke i orintuar ata se si të kalojnë kohën e lirë: para TV, lojëra elektronike apo të jenë aktivë. Është ajo “lufta” e përditshme që bën familja, shoqëria dhe rrethi ku ne jetojmë me përmbushjen e kohës së lirë të nxënësve. Nga ana tjetër detyra jonë si mësues është që ta bëjmë sa më interesante dhe shumë dimensionale orën e mësimit, vetëm kështu rritet interesi i nxënësve për mësimin e gjuhës shqipe. Kënaqësia më e madhe për mua është kur shikoj fëmijë që i sjellin prindërit, ndonjëherë edhe pa dëshirën e tyre, por në fund të mësimit kur ikin thonë duke buzëqeshur – “Më pëlqeu, unë do të vij përsëri në shkollën shqipe”, dhe unë jam e sigurt që ata nuk do ndjehen më inferior kur të shkojnë për pushime në vendlindje. Këtu dua të shtoj edhe më të rëndësishmen, që dialekti nuk luan asnjë rol, madje dialektet e gjuhës shqipe janë aq të ndryshme dhe të larmishme, sa unë e kam theksuar dhe ja u them edhe prindërve që t`a flasin bukur, t`a ruajnë dhe mos e tradhetojnë dialektin GEGË. Personalisht duke qënë në kontakt me prinderit dhe nxënësit me prejardhje nga Kosova, apo Maqedonia kam pasuruar fjalorin tim, dhe tani kur lexoj Gjergj Fishtën e kuptoj shumë mirë, dikur nuk e kuptoja. Nëqoftëse do te flasim me shifra, këtu numri duhet të ishte edhe më i mirë. Në landin e Landin e Vestfalisë-Veriore që kemi dhe përqëndrimin më të madh të emigrantëve është rreth 10% e fëmijëve shqipëfolës, ndërsa në qytetet ku mbahet ky mësim rreth 30%. Nuk kemi shifra të sakta për të gjithë Gjermaninë, por mendohet tek 2-3%, dhe nëqoftëse do të bënim një tabelë sipas vendeve të origjinës, nga Shqipëria, e them me keqeardhje, numri është shumë shumë i vogël, nuk bëhet fjalë për shifra. Për këtë kemi kërkuar disa herë edhe mbështetjen dhe bashkëpunimin me Ambasadën Shqiptare në Berlin, por fatkeqësisht ata nuk na janë përgjigjur, pothuajse në shumicën e rasteve ka rezultuar pa sukses.

GJUHA SI FORMË E RUAJTJES SË IDENTITETIT TË NJË KOMBI

Më tepër se gjysma e gjuhëve të nënës në botë janë të kërcënuara nga zhdukja, për këtë arsye ato mbrohen sot nga UNESCO. 21 Shkurti është Dita Ndërkombëtare e Gjuhës së Nënës, që u caktuan në përkujtimin e të rënëve në këtë ditë, në protestat e studentëve të Universitetit në Dhaka, me origjinë nga Bangladeshi. Roli primar i gjuhës është identifikimi dhe ajo e ruajtjes së identitetit të një kombi, ajo lidh dhe bashkon një komb. Gjuha i jep forcë dhe dinamizëm kombit, ajo identifikon dhe i jep integritet e indetitet kombit. Nëpërmjet gjuhës ne shprehim/përcjellim historinë, kulturën, traditat dhe dashurinë që kemi jo vetëm përkundrejt saj dhe njëri-tjetrit, por edhe ndaj kombit. Gjuha nuk njeh kufij, mure apo barrikada, ajo hap dyer, horizonte dhe prespektiva. Këtu do kujtoj thënien e J.P. Belmondo “Edhe ai që zotëron 20 gjuhë, përdorë gjuhën e nënës kur pret gishtin!”

KËSHILLI I ARSIMTARVE SHQIPTARË “NAIM FRASHËRI” NË GJERMANI

Një ndihmesë dhe mbështetje të veçantë Shkollës Shqipe ndër vite i ka dhënë edhe Këshilli i Arsimtarve Shqiptarë “NaimFrashëri” në Gjermani. Krijimi i KASH-it me 14 shtator 1990 si një organ profesional me qëllim edukativ dhe arsimor, që solli shkëputjen juridike të shkollës shqipe nga autoritetet e atëhershme ish-Jugosllave, dhe si rrjedhojë çoi në pavarësinë e Shkollës Shqipe në Gjermani. KASH-i mblodhi rreth tij pothuajse të gjithë mësimdhënësit e atëhershëmnë Gjermani, dhe bëri që të rritej dukshëm interesi për mësimin e gjuhës shqipe në komuntetin shqiptar, si pasojë edhe numri i nxënësve. Ndër vite KASH-i, i cili u bë edhe institucioni i vetëm i Mësimit Plotësues të Gjuhës Shqipe në Gjermani ka dominuar me prezencën, aktivitetet, punën si atë organizative, me Kampionatet e Diturisë, festat kombëtare, Garat Sportiveetj., por edhe në atë profesional, pedagogjikë, metodikë, didaktikë, duke botuar libra të ndryshëm me përmbajtje historike e biografike, dhe libra mësimore ku autorë ishin mësuesit dhe anëtarët e KASH-it. E theksojshumë e bindur, që ka patur një këmbëngulje dhe bashkëpunim ndërthemeluesve të KASH-it, si Rifat Hamitin, Sami Thaçin, Sejdi Gashin etj, por edhe kolegëve dhe mësusesve të tjerë si p.sh. Adem Shala, Kemajl Çallaku, Sylejman Salihu, Shpresa Perzhaku, Sofje dhe Bajram Dumnica, Sabri Gashi, Hatixhe Ramadani, Gjejrane Curri etj. të cilët kontribuan ndërvite për vazhdimësinë e KASH-it. Sot ne jemi në kushte komplet të reja, dhe na duhet një riorganizim më aktual, duhet ti përshtatemi kushteve të cilat kanë ndryshuar, ti shikojmë këto ndryshime si avantazh i punës dhe vazhdimësisë tonë. Asnjëherë më parë nuk është folur dhe bashkëpunuar kaq shumë dhe kaq intesivisht me diasporën, sa sot. Qeveritë e shteteve tona kanë drejtuar sytë dhe vemendjen nga diaspora, dhe kjo për ta parë diasporën si një potencial për të cilin nuk ka nevojë vetëm Gjermania, Amerika, Zvicra etj. por nga kjo diasporë e re, nga ky brez i ri do të dalin përfaqësuesit, ambasadorët e urave lidhëse midis këtyre vendeve dhe vendeve të origjinës. Dhe në fund dua të theksoj se duke kordinuar të gjitha mënyrat e bashkëpunimit dhe përvojat e ndryshme të qeverive në Tirane, Prishtinë dhe Shkup do të ketë me shumë efikasitet në arritjen e qëllimeve tona, duke u nisur në atë që ne kemi të përbashkët dhe me kryesoren, Gjuhën Shqipe. Dhe të gjitha këto përpjekje dhe investim për t`ju lënë nxënësve, prindërve dhe komunitetit shqiptar në Gjermani një Shkollë Shqipe për të gjithë shqiptarët, me mësues dhe nxënës nga të gjitha trevat shqiptare.

SHQIPTARËT NË NË LANDIN E VESTFALISË-VERIORE – GJERMANI

Landi i Vestfalise-Veriore ka një dendësi të madhe si në numrin e popullsisë por edhe në atë të përqëndrimit të ekonomisë gjermane. Kjo ka sjellë edhe përqëndrimin e shumë emigrantëve, dhe midis tyre edhe të shqiptarve nga të gjitha trojet shqiptare. Siç e theksova edhe me lart, emigrantët e parë shqiptarë në Gjermani kanë ardhur në vitet `60, ishin kryesisht emigrantë ekonomik nga ish Jugosllavia. Një dyndje të madhe pati në vite ´90, kryesisht për arsye politike, dhe në këto vitet e fundit kemi përsëri ardhje të konsiderueshme kryesisht nga Shqiperia të kuadrove të kualifikuar. Pothuajse të gjithë shqiptaret, duke filluar nga ata që tashmë jetojnë në brezin e tretë në Gjermani, por edhe të ardhurit e fundit, janë plotesisht të integruar në jetën sociale e shoqërore gjermane. Të rinjtë nga të gjitha trojet shqiptare luajnë një rol kryesor në zhvillimin e shoqërisë dhe ekonomisë gjermane, duke dhënë kontributin e tyre në mjekësi, industri, shkencë dhe politikë. Por më e rëndësishmja është që shumë të rinj, integracionin e tyre e kanë ndërthurur tepër mirë, me kulturën e prejardhjes dhe identitetin e tyre. Kjo pasqyrohet nga shoqatat e shumta kulturore dhe profesioniste që janë aktive në landin e Vestfalisë-Veriore. Këtu mund të përmend shoqatën e te rinjve “URA-KULT” në Köln, “Shoqatën e Biznesmenëve Shqiptarë” në Düsseldorf, atë të Grave Shqiptare po në Düsseldorf, “Klubin Nexhmije Pagarusha” në Solingen, Shoqatën e Poetëve, etj. Brezi i ri, i lindur dhe rritur në Gjermani është nje potencial i madhë jo vetëm për Gjermaninë, por edhe për vendet prejardhëse, ky brez duhet të shërbejë si urë lidhëse midis vendeve të prejardhjes dhe Gjermanisë.

MESAZHI JUAJ PËR DIASPORËN NË USA

Me dhëmb, kur shkoj me pushime në Shqipëri dhe shikoj e dëgjoj fëmijë, e të rinj të cilat vinë me shumë dëshirë për tu takuar me gjyshin, gjyshen, e të afermit e tyre, por që nuk kuptojnë, e nuk flasin asnjë fjalë shqip! Ju lutem të gjithe bashkëkombsave të mi, jo vetëm në USA, por kudo ku ndodhen, flitini fëmijëve shqip, deri sa nuk është vonë! Unë mund të tregoj me dhjetra dhe qindra raste nga pervoja ime e perditshme, shqiptarë, fëmijë, të rinj që e kanë humbur shancin për ta mësuar gjuhën shqipe. Por kam edhe me qindra dhe mijëra bashkëkombas, të cilët me shumë dëshirë dhe këmbëngulje, ja u kanë mësuar fëmijëve gjuhën shqipe.

GJUHA DHE IDENTITETI KOMBËTAR SHQIPTAR NË NORVEGJI

January 7, 2021 by dgreca

Rexhep Kurtishi mësues i Shkollës Shqipe “Naim Frashëri” Oslo, Norvegji, rrëfen ekskluzivisht për gazetën DIELLI, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, ruajtjen e identitetit, gjuhës, kulturës dhe traditës shqiptare në Norvegji nëpërmjet mësimit të gjuhës shqipe. Me Rexhep Kurtishin bisedoi gazetari i Diellit Sokol PAJA.

SI ORGANIZOHET DHE FUNKSIONON MËSIMI I GJUHËS SHQIPE NË NORVEGJI

Në Norvegji mësimi në gjuhë shqipe organizohet nga Parlamenti norvegjez. Norvegjia vitet e fundit është zhvilluar në një shoqëri e prekur nga kultura dhe shumëllojshmëria gjuhësore, që ka ndryshuar rrënjësisht parakushtet shkollore. Të dhënat shkencore vërtetojnë se fëmija mëson më mirë gjuhën që e kupton, pra gjuhën amtare. Në planprogramin arsimor të vitit 1987 nocioni dygjuhësi përcaktohet si epiqendra e të mësuarit e saj. Sipas Aktit tëArsimit, paragrafi 2 – 8, nxënësit me një gjuhë amtare të ndryshme nga norvegjishtja dhe Samishtja/ lapone mund të aplikojnë për të mësuar në gjuhën e tyre amtare derisa të kenë aftësi të mjaftueshme në norvegjisht për të ndjekur arsimin e rregullt në shkollë. Mësimi në gjuhë amtare u ofrohet nxënësve në një formular ku prindërit njoftohen hollësisht dhe në bashkëpunim me udhëheqësit e shkollës japin pëlqimin e tyre për të nënshkruar. Komunat ofrojnë mësimin në gjuhë amtare sipas dispozitave dhe kushteve të përcaktura në rregulloren e shkollës fillore. Në Norvegji, sipas të dhënave statistikore, mësimi në gjuhë amtare zhvillohet në 120 gjuhë të ndryshme. Komuna e Oslos filloi mësimin në gjuhë të huaj amtare në vitin 1969. Nga viti 1974 mësimi në gjuhë të huaj/amtare u bë me një administratë të vetme dhe me një sektor me buxhetin e vet. Plan programi mësimor i vitit 1982 për arsimin fillor në kapitullin 6 thotë: “Parakusht që nxënësi me gjuhë tjetër nga norvegjishtja të ndihet si në shtëpi me dy gjuhë është dy gjuhësia”, tek ato lëndë mësimore ku nxënësit kanë nevojë. Shkolla fillore e detyruar nëntëvjeçare u miratua në vitin 1969, kurse ajo 10 vjeçare me reformën e vitit 1997. Nga vjeshta e vitit 2019, u vendos që nga klasat 1 – 4 të ketë deri në 15 nxënës, kurse nga klasat 5 – 10 deri në 20 nxënës. Numri i nxënësve shqiptarë, sipas të dhënave statistikore, figuron rreth 1800. Për nxënësit shqiptarë, mësimi në gjuhë amtare ofrohet për ata që nuk e zotërojnë mjaftueshëm gjuhën norvegjishte. Numri i orëve mësimore ndryshon nga kapaciteti i njohurive të nxënësve nga 1 deri në 3 orë. Mësim në gjuhë amtare u jepet nxënësve deri në klasën e tretë, kurse nga klasa e katërt e më lartë jepet mësim në dygjuhësi dhe kjo zgjat deri në gjashtë vite. Edhe kjo varet nga niveli i aftësimit të gjuhës nga nxënësi. Nëse nxënësi arrin ta mësoj gjuhën shpejt, i ndërpritet mësimi në aftësi dygjuhësore. Ora e punës mësimore zgjat 60 minuta. Ky orar mësimor dallon nga komuna në komunë. Kjo formë e mësimit nuk praktikohet në Oslo, kurse në komunën Asker ku unë punoj që nga viti shkollor 1997/’98, praktikohet dhe vlerësohet shumë mësimi në gjuhë amtare. Në Norvegji, nxënësit deri në klasën e shtatë nuk vlerësohen me notë, por me testime. Në Suedi nxënësit vlerësohen me notë edhe në gjuhën amtare, pra në gjuhën shqipe. Kurse në Norvegji në gjuhë shqipe nxënësit nuk vlerësohen me note, përpos në shkollimin e mesëm, nëse nxënësi si lëndë fakultative zgjedh gjuhën amtare, atëherë jep provimin dhe merr notë. Orë mësimi në gjuhë shqipe nuk praktikohet në arsim të mesëm.

QYTETET KU MËSOHET SHQIP, KURRIKULAT MËSIMORE

Në çdo qytet ku ka fëmijë shqiptarë, organizohet dhe praktikohet mësimi në gjuhën shqipe. Ky organizim ndryshon nga qyteti në qytet. Shumica dërmuese e fëmijëve shqiptarë janë nga Kosova, Maqedonia dhe vitet e fundit ka edhe nga Shqipëria. Nga Shqipëria janë ato familje që kanë jetuar në Greqi apo Itali, pra në shtetet e Bashkimit Evropian. Me keqardhje i përdora emrat Kosovë, Maqedoni dhe Shqipëri në vend se të përdori emrin e përbashkët Shqipëri. Rreth 2000 fëmijë shqiptarë të arsimit fillor ndjekin mësimin në gjuhë amtare. Mësimi në gjuhë shqipe është parakusht për t’u aftësuar në gjuhën norvegjishte. Në përdorim, praktikojmë planprogramin arsimor nga Enti i Arsimit të Norvegjisë, nga Shqipëria, Kosova dhe nga viti i kaluar edhe nga Diaspora shqiptare. Nga viti shkollor 1994/’95 kemi përdorur tekste shkollore nga Shqipëria, pastaj tekste mësimore nga prof. dr. Shefik Osmani, tani i ndjerë dhe nga viti shkollor 1998/’99 nga Diaspora të përpiluara në Shqipëri.

MËSIMI I GJUHËS AMTARE SI FORMË E RUAJTJES SË IDENTITETIT

Gjuha amtare është palca e kombit për ruajtjen e identitetit tonë kombëtar në Norvegji. Norvegjia si shtet demokratik është shembull për mundësimin e dhënies së mësimit në gjuhë amtare si kusht për ruajtjen e identitetit kombëtar. Në Norvegji fliten dhe përdoren rreth 120 gjuhë, në mesin e tyre edhe gjuha shqipe. Puna e palodhshme e mësuesve shqiptarë mundësojnë që fëmijët e tyre ta mësojnë, zotërojnë dhe ta kultivojnë gjuhën dhe letërsinë shipe, historinë, artin, kulturën dhe traditat shqiptare, të nxiten dhe të motivohen për të mbajtur kontakte të përhershme me të afërmit e tyre, me vendlindjen dhe me atdheun e tyre të dashur. Në shkollat ku ndiqet mësimi në gjuhën shqipe, mbretëron dashuria për t’u përshëndetur në shumë gjuhë, po ashtu edhe në gjuhë shqipe. Në hyrje të shkollës ku punoj, valon flamuri ynë kombëtar së bashku me flamuj të tjerë dhe përdorimi i tyre bëhet në festimin e Kombeve të bashkuara më 24 tetor si dhe në kohën e festës sonë kombëtare. Në orët mësimore mbretëron fryma demokratike duke përdorur pyetje demokratike pa dalluar nivelin e nxënësve. Për punën time mësimore flasin nxënësit, udhëheqësit e shkollës, kolegët e mi norvegjez si dhe prindërit. Ky vit për mua do të jetë vit i fundit, vit pensionimi. Më 11 mars mbush 67 vjet, moshë pensionimi në Norvegji.

SI PRITET MËSIMI I GJUHËS SHQIPE NË NORVEGJI

I falënderojmë organet e Entit të Arsimit të Norvegjisë që na kanë mundësuar zhvillimin e mësimit në gjuhë amtare në shkollat norvegjeze. Sipas pedagogëve me famë norvegjeze dhe botërore, mësimi në gjuhë amtare është burim kryesor për ndërtim urash dhe kusht për të mësuar më mirë një gjuhë tjetër, respektivisht gjuhën norvegjeze dhe për t’u integruar në shoqërinë norvegjeze. Për çdo nxënës, duke filluar nga institucionet arsimore parashkollore (kopshtet), raportohet tek udhëheqësit e shkollave ku fëmijët do të regjistrohen për aftësitë dhe nivelin e arritur gjuhësor. Fëmijët që kanë arritur ta mësojnë rrjedhshëm gjuhën norvegjeze, nuk u ofrohet mësim në gjuhë amtare. Ky qëndrim nuk ka qenë para 10 vitesh. Më parë, të gjithë fëmijët kanë pasur të drejtë të mësojnë në gjuhë amtare, pa dallim niveli gjuhësor. Në komunën ku shkolla ime i përket, mësimi në gjuhë amtare mbahet në orar të rregullt, e jo pas orarit të rregullt mësimor. Në orë të punës mësimore, punohet në grupe dhe pyetjet nuk janë kontrolluese por demokratike. Për çdo vit, mësuesi i gjuhës dhe i letërsisë shqipe, raporton me shkrim për suksesin e nxënësit dhe vazhdimin e mësimit të gjuhës shqipe për vitin e ardhshëm. Po ashtu, mbahen dy mbledhje prindërore në vit, për të dhënë një përmbledhje për mbarvajtjen e punës edukative me nxënësit. Pyetjet demokratike të përdorura në orët mësimore formësojnë dhe zhvillojnë kujtesën deri tek dhënia e përgjigjes. Vëmendja e vullnetshme është predispozitë për përceptimin e drejtë dhe të plotë e të gjitha vetive të të menduarit.

SHKOLLA E MËSIMIT PLOTËSUES TË GJUHËS SHQIPE NË OSLO

Prof. dr.Gani Banjska, tani i ndjerë, së bashku me mr. Qatip Halitin, në verë të vitit 1993, tubuan bashkatdhetarët dhe u pajtuan për një shkollë plotësuese në Oslo. Në fillim tubuan rreth 80 nxënës të grupmoshave të ndryshme dhe kështu filloi mësimi në gjuhën shqipe të shtunave dhe të dielave. Mësimi fillonte në orën 8:30 dhe mbaronte në orën 13:00. Pas një viti, në vitin shkollor 1994/’95 u mbajt një mbledhje e përgjithshme, përfshirë intelektualë dhe prindër për hapjen e shkollës shqipe dhe për themelimin e Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë në Norvegji me seli në Oslo. Themeluesit e shkollës shqipe të mësimit plotësues “Naim Frashëri” ishin: prof. dr. Gani Banjska, Mr. Qatip Haliti, prof. Tahir Haziri, Bajram Gega, Selim Kukleci, Rexhep Kurtishi, Luljeta Kermendi, Ramush Zharku si dhe disa aktivistë. Të gjithë të lartëpërmendurit janë me kualifikim të përshtatshëm arsimor. Mësimi plotësues mbahej nga tri orë mësim në tri paralele. Me nxënësit punonin këta arsimtarë: Rexhep Kurtishi, Luljeta Kermendi, Antigona Qena dhe Nexhmije Mazrekaj. Puna mësimore në Oslo organizohej në tre nivele: në nivelin e ulët, të mesëm dhe të lartë. Numri i nxënësve rritej për çdo vit shkollor. Në vitin shkollor 2019/ 2020, numri i nxënësve ka arritur në 130. Vitet e fundit, me nxënës të shkollës shqipe janë duke punuar: Marlijenda Manaj, mësuese e gjuhës dhe letërsisë shqipe nga Fieri, Imri Trena, agronom nga Kacaniku, Mustafa Ibrahimaj, mësues i histories nga Istogu, Rexhep Kurtishi, mësues i gjuhës dhe i letërsisë shqipe nga Kumanova si dhe udhëheqës i drejtorit, Ramush Zharku, historian nga Kaçaniku. Imri Trena punon në shkollën shqipe që nga viti shkollor 1999/ 2000. Lëndët mësimore: Gjuhë shqipe dhe letërsi, histori kombëtare, gjeografi, art figurativ dhe art muzikor. Në kuadër të shkollës shqipe në Oslo, u formua edhe Shoqata Kulturore Artistike Shqiptare. Në bashkëpunim me organet dhe asociacionet norvegjeze, në mars të vitit 1998 u mblodhën ndihma financiare për krizën në Kosovë. Këtu u angazhua edhe Kryqi i Kuq së bashku me nxënësit dhe arsimtarët e shkollës. U organizuan festa dhe manifestime kushtuar atdheut dhe kombit shqiptar. Me veprimtari të kombit dhe kultures shqiptare u bashkangjitën edhe disa aktivistë norvegjezë: Berit Backer, Bjørn Pedersen, gazetari Lars, i cili ka qenë pjesëtar i UÇK – së dhe disa të tjerë. Veprimtaria e shkollës shqipe“ Naim Frashëri” në Oslo zhvillohet në bashkëpunim me shoqatën kulturore shqiptare “Rilindja” të udhëhequr nga Alush Balichi dhe Metush Bajrami. Kryetar i mëparshëm i kësaj shoqate ka qenë Rexhep Shehu. Shkolla shqipe është kurorëzimi i përpjekjeve të intelektualëve dhe bashkatdhetarëve atdhedashës. Kjo shkollë do të mbetet gjithnjë një dritë e pashuar për të gjithë brezat e shqiptarëve në Norvegji. Kjo shkollë ka ndikuar që edhe në qytete të tjera të mbahet mësimi shqip me arsimdashës.

MESAZHI JUAJ PATRIOTIK PËR SHQIPTARËT NË AMERIKË Kur flet gjuhën amtare, shkon drejt në zemër, kurse kur flet një gjuhë të huaj, shkon drejt në tru. Të ruash dhe të kultivosh gjuhën shqipe është sikur çelësi që përdoret për të hapur dyert dhe dritatret. Angazhimi i shqiptarëve kudo në botë për arsimimin shqip, përfaqëson faqen më të ndritur të histories sonë kombëtare. Uroj shëndet për bashkatdhetarët dhe punëtorët e arsimit në Amerikë, për punën e tyre të palodhshme për ndriçimin e kombit shqiptar. Të përkujtojmë me respekt e dashuri Federatën Mbarëshqiptare “Vatra”, e cila nga koha e Fan Stilian Nolit dhe Faik Konicës, ka shpërndarë rreze diturie dhe dashurie tek të gjithë shqiptarët. Përzemërsisht nga Norvegjia për vëllezërit dhe motrat tona në Amerikë.