Astrit Lulushi/

Në dhjetor 1871, Princi i Uellsit ishte pranë vdekjes, i sëmurë nga tifoja. Kryepeshkopi i Canterbury-t dhe aleatët e tij hynë në veprim, duke nxjerrë urdhra përmes sistemit elektrik telegrafik për lutje të veçanta që do të lexoheshin në kishat në të gjithë mbretërinë. Princi u shërua shpejt – a kishte ndërhyrë Zoti, apo ishte mjekësia moderne përgjegjëse për këtë kurë në dukje të mrekullueshme? Një kirurg i shquar sugjeroi që çështja të zgjidhej statistikisht, duke e kthyer një zonë të veçantë të spitalit vetëm për lutje. Edhe pse kontrolli i kësa sprovë e shenjtë nuk u krye kurrë, debati vazhdoi për vite me radhë – a ishte sëmundja një dënim sipas ligjit hyjnor, apo a mund të parandalohej duke iu bindur ligjeve shkencore të shëndetit?

Këto argumente rreth fuqisë së lutjeve dukeshin si konflikt i drejtpërdrejtë midis shkencës dhe fesë. Tradicionalisht, autoriteti ishte në duart e Kishës, por gjatë shekullit të nëntëmbëdhjetë shkencëtarët filluan të pretendonin pushtetin. Shkencëtarët ambiciozë mënjanuan këdo që mendonin se ishte i papërshtatshëm. Qëllimi ishte të paraqiteshin si profesionistë duke margjinalizuar të tjerët pa kredenciale të plota arsimore. Duke adoptuar etiketën poshtëruese, ata lanë mënjanë një grup të madh njerëzish të ditur.

Një taktikë tjetër ishte vendosja për herë të parë e një dallimi të mprehtë midis shkencës dhe fesë. Francis Galton vendosi disa statistika strategjike, duke shqyrtuar mostrat e zgjedhura me kujdes për të ekspozuar një mungesë të supozuar të udhëheqësve fetarë në këshillat e shoqërive shkencore. Ai arriti në përfundimin se klerikët nuk ishin të mirë në shkencë – mbajtja e një thirrjeje teologjike ishte e papajtueshme me të qenit një shkencëtar kompetent. Zëdhënësi më elokuent që sulmoi Kishën ishte Thomas Huxley, kampion i evolucionit darvinian dhe shpikësi i fjalës ‘agnostik’. Huxley u shqua gjatë një debati publik në Oksford, duke përqeshur se “më mirë do të kishte një majmun për një paraardhës sesa një peshkop fanatik që t’i kundërvihej atij”. Edhe pse kjo mund të jetë një përrallë apokrife, Huxley definitivisht dënoi ashpër këdo që thoshte se mund të jetë një bir i vërtetë i Kishës dhe një ushtar besnik i shkencës. Duke parodizuar opozitën fetare, Huxley bëri që idetë e Darvinit të tingëllonin më mirë. Megjithatë, agresiviteti i tij tregoi se sa thellë çështjet teologjike ishin rrënjosur në kërkimin shkencor gjatë mesit të shekullit të 19-të. Dëshmitë nga fosilet dhe formacionet shkëmbore sugjeronin se Toka ishte shumë, shumë më e vjetër se sa sugjerohet në Bibël; dhe teoritë e evolucionit kundërshtuan besimet tradicionale se jeta ka mbetur e pandryshuar që nga krijimi i saj nga Zoti, dhe se rrëfimet e shkrimeve të shenjta përfaqësonin metafora të fuqishme dhe jo realitet i mirëfilltë. Të krishterët besonin në një kozmos teleologjik, të krijuar nga Zoti për një qëllim të caktuar. Kjo pikëpamje ngushëlluese u kërcënua nga metodat e reja statistikore në fizikë, si dhe nga teoria e evolucionit e Darvinit, e cila supozon se rastësia mund të ndërhyjë midis brezave për të futur karakteristika të reja.

Zoti u përjashtua nga astronomia gjatë Revolucionit Francez, kur u rishkruan idetë e Njutonit për të krijuar kozmosin, në të cilin ligjet shkencore qeverisin çdo lëvizje të çdo planeti pa nevojën për ndërhyrje hyjnore. I frymëzuar nga ky sukses, një astronom belg i quajtur Alphonse Queteler prezantoi një mënyrë rrënjësisht të re të të menduarit për qeniet njerëzore dhe vendosi që shoqëritë njerëzore të kontrollohen gjithashtu nga ligjet. Çdo vend ka modelet e veta statistikore që mbeten konstante nga viti në vit – për shembull shkalla e vetëvrasjeve dhe krimit – kështu Quetelet sugjeroi që ‘një njeri’ mund të përmbledhë vazhdimisht karakteristikat e një kombi. Politikanët, shkroi Quetelet, duhet të veprojnë si fizikanë socialë dhe të përpiqen të përmirësojnë sjelljen mesatare në vend për të rregulluar anomalitë ekstreme. Për të, variacionet nga mesatarja statistikore ishin – si lëkundjet planetare – papërsosmëri që duheshin zbutur në mënyrë që të sigurohej përparimi i përgjithshëm.

Quetelet kishte prezantuar një mënyrë rrënjësisht të re të të menduarit. “Njeriu, si individ, shihet të jetë një enigmë; në masë, ai është një problem matematikor”.

Pasardhësit e Quetelet i çuan idetë e tij në shumë drejtime të ndryshme. Puna e tij ishte e vlefshme politikisht sepse mund të interpretohej në mënyra të ndryshme. Ndërsa konservatorët këmbëngulnin se mund të bëhej pak për të ndryshuar sistemin aktual, radikalët akuzuan qeveritë për pengimin e rrjedhës natyrore të përparimit, dhe utopistët – si Karl Marksi – parashikuan shoqëri harmonike të qeverisura nga ligjet e vetë natyrës që garantonin përmirësim. Projektet e mbledhjes së të dhënave u shtuan dhe statisticienët kërkuan ligje që rregullonin çdo aspekt të jetës, duke filluar nga moti deri te rritja e qytetërimit, nga luhatjet e bursës deri tek treguesit e sëmundjeve. Shumë shkencëtarë i morën idetë e tyre nga Quetelet dhe jo nga tekstet abstrakte – por ata shtuan prirjet e tyre. Ndërsa Quetelet i konsideronte devijimet individuale nga norma si gabime që duheshin eliminuar, shkencëtarët filluan t’i studiojnë se si ndodhin variacionet.

Shkenca kurrë nuk mund të provojë ose të hedhë poshtë ekzistencën e Zotit. Por edhe nëse besimet përdoren si justifikim për të nxjerrë përfundime që shkencërisht nuk jemi gati, rrezikojmë të privojmë veten nga ajo që mund të kishim arritur për të mësuar të vërtet.

“Nosce te ipsum,”– shkruhej në tempullin e Apollos në Delfi. Gjëja më e vështirë është të njohësh veten dhe të gjesh vendin që të takon në këtë botë. Me qëllim ndërtimin e një të ardhmeje të begatë ne duhet që t’i edukojmë të rinjtë nën shembullin e njerëzve të mëdhenj. Ne shqiptarët kemi nevojë që ta njohim më mirë veten. Nënvleftësimi i njerëzve të mëdhenj çon tek ulja e standardeve dhe rritja e mediokritetit në shoqëri. Kjo plagë ka qenë një bashkudhëtare e shoqërisë shqiptare, e cila ka shkaktuar edhe një krizë identitare. Sepse siç thoshte poeti i madh Ali Asllani: “Kur nderohet një i lig, është i miri në rrezik.”

Lidershipi i Ismail Qemalit mbështetej mbi bazamentin e mirënjohjes dhe ne duhet t’i japim atij nderimin që i takon. Sepse Ismail Qemal Vlora ishte shqiptar kur nuk kishte Shqipëri. Ismail Qemali i dha jetë trashëgimisë së Skënderbeut. Pa veprën e Ismail Qemalit nuk do ta kishim sot Shqipërinë. Emri i Ismail Qemalit vijon të nderohet brenda dhe jashtë trojeve shqiptare. Ismail Qemali përfshihet në antologjinë “Stars and Sands” të Joseph L. Baron, kushtuar personazheve të shquar botëror, të cilët kanë ndihmuar hebrenjtë nëpër gjithë botën. Duke filluar nga 3 qershori 2023, emrin e tij e mban tashmë edhe një rrugë në Staten Island, NY, SHBA.

“Synimi i artit është hyjnor,” – thotë Viktor Hygo – “dhe kur shkruan për historinë, ti e risjell në jetë, e ringjall personazhin.” Unë jam përpjekur që me anë të këtij libri t’a sjell Ismail Qemal Vlorën me sa më shumë vërtetësi. Dhe ashtu siç ai ishte në të vërtetë, një idealist dhe një shqiptarë i madh.

Sipas Faik Konicës, “idealizmi mund të dal vetëm nga dy burime që janë, kultura e lartë dhe vuajtjet e përbrezëshme.”. Ismail Qemal Vlora e kishte si kulturën e jashtëzakonshme ashtu edhe trashëgiminë e sakrificave familjare. Vlora e Flamurit dhe Labëria, e mëkoi atë që në vegjëli me frymën e saj atdhetare, duke ndezur në zemrën e tij flakën e atdhedashurisë që nuk u shua kurrë.

“Aq pak i nderon Shqipëria njerëzit qe e nderuan,” – vijon sërish Faik Konica – “sa gjen sot shumë shqiptarë që kujtojnë se Skënderbeu dhe Gjergj Kastrioti ishin dy veta.” Edhe sot mund të ketë shumë shqiptarë që mund të mendojnë se, Ismail Qemali dhe Ismail Qemal Vlora janë dy persona të ndryshëm. Prandaj, ne duhet të bëjmë më shumë që shpëtimtari i Shqipërisë Ismail Qemali, të nderohet e të njihet plotësisht nga brezat e rinj.

Ne kemi sot sërish nevojë për Ismail Qemalin më tepër seç ai ka nevojë për ne, dhe gjithmonë ka për të qenë kështu. Rikthimi tek Ismail Qemali është rikthim tek rrënjët e identitetit tonë kombëtar. Lidershipi i tij është dëshmia me e mirë e faktit që kur shqiptarët bashkohen janë në gjendje të realizojnë gjëra madhështore.

Arbëreshët e shquar Dorsa, De Rada, Skiro, Lorekio etj., së bashku me Vaso Pashën dhe Sami Frashërin ishin ideologët e parë të çështjes kombëtare shqiptare. Përpjekjet e tyre u përqendruan kryesisht në lëmin historik, kulturor dhe gjuhësor. Ndërsa, Ismail Qemali udhëhoqi dhe themeloi shtratin ideor mbi të cilin u strukturua lëvizja politike kombëtare shqiptare.

Disa vite përpara shpalljes së Pavarësisë, Faik Konica shkruante se pengesa kryesore e shqiptarëve drejt Pavarësisë ishte “mungesa e mësimit politik”. Ismail Qemali me lidershipin e tij e tejkaloi këtë pengesë në dukje të pakalueshme. Ai ishte një hap para të tjerëve në njohjen e rrezikut që po i kanosej Shqipërisë nën Perandorinë Osmane. “Ne në politikën tonë,” – thoshte Ismail Qemali – “do të bëhemi me të gjithë ata që janë kundër grabitësve të trojeve tona, sllavëve dhe grekëve.”

Ismail Qemali realizoi një strategji gjithëpërfshirëse për të formësuar dinamikat rajonale. Strategjia e tij synonte shpëtimin e Shqipërisë. Dhe njëkohësisht t’i tregonte Evropës se shqiptarët e kishin maturinë e duhur politike për t’u vetëqeverisur. Ai shndrit si lideri më përbashkues në historinë tonë kombëtare.

Ismail Qemali personifikon vlerat më të mira të shpirtit të shqiptarit. Ai ishte një lider vizionar, që e shikonte shërbimin publik si një detyrim ndaj atdheut. Sipas tij, shqiptari të shenjta ka tre gjëra: “Familjen, nderin dhe atdheun.” Ismail Qemali thoshte se: “Perëndia është ndihmësi i njerëzve të drejtë.” Dhe si një njeri i madh, ai ishte i drejtë dhe ëndërrimtar. Ëndrra e tij për një Shqipëri të bashkuar, të begatë dhe evropiane vazhdon të na frymëzoj edhe sot e kësaj dite.

Kritikët pretendojnë se ai nuk qe i zoti që ta mbante gjatë pushtetin dhe nuk arriti të shmangte copëtimin e trojeve shqiptare. Ka diçka pjesërisht të vërtetë këtu, megjithëse vendimi për ndarjen e trojeve shqiptare ishte përtej mundësive të tij. Vizioni i tij që shqiptarët kudo në trojet e tyre etnike të jetojnë në liri, paqe dhe harmoni me fqinjët e tyre po realizohet tashmë.

Vizioni i Ismail Qemalit është quajtur edhe si “tepër perëndimor” për kohën. Dhe Ismail Qemali i ka pranuar vetë i pari të metat e qeverisjes së tij. Por, ai besonte tek fuqia e fjalës dhe tek dialogu midis njerëzve e kombeve, për të garantuar bashkëjetesën paqësore dhe progresin e njerëzimit. Ai besonte fort se integriteti moral e besnikëria e politikanit, ndikon tek raporti i mirë me shoqërinë dhe tek emancipimi i saj.

Shqipëria lindi në një moment tepër të vështirë për marrëdhëniet ndërkombëtare globale. Lufta e Parë Botërore ishte te portat dhe një rend i ri global po dukej në horizont. Rendi i ri global që lindi pas mbarimit të luftës, do të sillte rrëzimin e perandorisë Austro-Hungareze, që ishte përkrahësja kryesore të shtetit të ri shqiptar. Ndoshta nëse situata në arenën ndërkombëtare nuk do të kishte qenë kaq e trazuar, edhe fati i së porsalindurës Shqipëri e i qeverisë së saj të parë do të kishte qenë krejt ndryshe…

Në fund, sigurisht, që ky nuk është një libër me receta të gatshme; ai vjen si një ftesë për reflektim, mbi historinë, të tashmen dhe të ardhmen tonë. Mesazhi që libri përcjell është universal dhe i vlefshëm në çdo kohë; ai ndërthur raportin midis lirisë, pushtetit dhe lidershipit. Nëpërmjet lidershipit të Ismail Qemalit, ne mund të kuptojmë se si mund të ndërthuret më së miri racionaliteti dhe dhembshuria në zgjidhjen e problemeve të kohës tonë. Lidershipi i Ismail Qemalit përcjell një mesazh të madh humanizimi për botën mbarë.

Lidershipi fillon me besimin që ju mund të bëni diçka që ka vlerë dhe thelbi i tij është ruajtja e ekuilibrit. Me anë të lidershipit mund të lexohet dhe të interpretohet karakteri i njeriut. Cilësitë morale të Ismail Qemalit, bota e tij e brendshme shpirtërore, ishin në harmoni me pamjen e jashtme fisnike. Ismail Qemalin e përshkruajnë si “një njeri sypatrembur dhe të pavarur”. Dy cilësi këto të domosdoshme për lidershipin.

Ismail Qemali si një lider transformues ishte për ndryshimin e statuskuosë. Ai edhe pse i përkiste shtresës së pasur të bejlerëve, u bë zëri i “opingarëve”. Motoja e tij ishte: “Shqipëria për shqiptarët.” Reformat shtetndërtuese që ai filloi të ndërmerrte vinin në kundërshti me interesat e klasës së vjetër sunduese, e cila synonte të ruante sërish privilegjet që kishte pasur në perandori. Prandaj, ata e penguan me çdo mënyrë Qeverinë e Vlorës. Sipas fjalëve të Ismail Qemalit: “Pa u vra tradhëtia, nuk bashkohet Shqipëria.”

Ismail Qemal Vlora është jo vetëm “Themeluesi” i shtetit shqiptar, por edhe “Themeluesi” i idesë së Shqipërisë evropiane. Ai besonte tek ideali i paqes dhe i bashkëpunimit midis kombeve. Ky libër dhe lidershipi i Ismail Qemal Vlorës është në vetvete një himn për shpirtin fisnik dhe të pamposhtur të shqiptarit ndër shekuj. Ismail Qemal Vlora ishte një lider i popullit dhe për popullin; ai nuk e pa kurrë pushtetin si privilegj, por si një detyrim për t’i shërbyer popullit dhe vendit të tij. Ky është edhe thelbi i trashëgimisë së ndritur të lidershipit të Ismail Qemal Vlorës.

Në vargjet e tij, liriku ynë i madh Ali Asllani, shkruan për Ismail Qemalin: “Dielli mbet gjithmonë Diell / Kurdoherë me kokë në qiell.” Ismail Qemali qëndron sot në ballë të Altarit të Kombit dhe të nderosh Ismail Qemalin do të thotë të nderosh gjeninë universale të lidershipit. Ai është “Dielli i Shqiptarisë” dhe drita e tij vezulluese vazhdon të na tregoj edhe sot e gjithë ditën, rrugën që duhet të ndjekim drejt së ardhmes tonë evropiane.

“Bota njerëzore,” – shkruan Plutarku – “kuptohet më mirë nëpërmjet njerëzve që bënë historinë.” Pavarësisht ndryshimeve që sjellin epokat e ndryshme, thelbi i asaj që është “udhëheqja/lidershipi” mbetet e paprekur. Dhe reflektimi mbi figura si kjo e Atit të Kombit, na ndihmon të zgjerojmë dhembshurinë. Ajo na lidh me sakrificat e paraardhësve tanë dhe me shembullin e tyre të ndritur. Mbi këtë bazament mirënjohje ne mund të ndërtojmë shembullin tonë për gjeneratat e ardhshme.

Foto: konica.al

Evarist Beqiri*

*Autor i librit “Themeluesi-Lidershipi i Ismail Qemalit”

Nga ALDO CAZZULLO – “Corriere della Sera”, 31 tetor 2023  – Përktheu: Eugjen Merlika/

Kundërsemitizmi  mund vetëm të  dënohet e të kundërshtohet. Nga sulmi udhëtarëve në aeroportin e Dagestanit, tek dhunimi i flamurit në FAO-n e Romës kush i mohon hebrenjve dhe Izraelit të drejtën e të jetuarit duhet të luftohet. Megjithatë do të ishte i gabuar të quajturit e valës së simpatisë për Palestinën që përshkon Perëndimin si një shfaqje të thjeshtë kundërsemitizmi, që ekziston, e përsëris, në të majtë e në të djathtë, dhe duhet ndaluar. Por në universitetet italiane dhe anglosaksone nuk ka vetëm kundërsemitë.

Ka mjaft të rinj të bindur se milicët e Hamasit, edhe se në përdorim të metodave të papranueshme, janë duke luftuar për të drejtat e palestinezëve e të popujve arabë. Pikërisht atyre të rinjve mundemi e duhet t’u flasim, për t’u thënë se po lajthisin. Jo vetëm se Hamasi ka kryer më 7 tetor  një krim të llahtarshëm. Jo vetëm se Hamasi përdor si shqyt njerëzor në Gaza më shumë se dy milionë civilë. Jo vetëm se Hamasi bën të keqen e palestinezëve. Mbas Hamasit është Katari, që i trajton emigrantët siç kemi parë në Botërorin e futbollit: duke mos mbajtur parasysh jo vetëm të drejtat njerëzore, bija të revolucionit francez, por as barazinë e njerëzve para Zotit, që është një nga themelet e Islamit; sepse ka vënde në Katar në të cilët një punonjës egjyptian apo pakistanas madje edhe palestinez nuk mund të hyjë, sepse janë të ruajtur për katariotët e për perëndimorët,  sigurisht edhe për krerët e Hamasit si Ismail Hanieh që, në ndryshim nga civilët e Gazës, nuk janë nën bomba por të mirëpritur në rehatin e tyre në Doha. Dhe mbas Hamasit është Irani, që trajton gratë siç i kemi parë këto ditë: i rreh për vdekje me shkopinj nga “policia morale” – quhet pikërisht kështu – se nuk mbajnë si duhet shaminë e kokës.

Për të drejtat njerëzore, Hamasit e financuesve të tij e mbështetësve, absolutisht nuk i bëhet vonë fare. Duan të marrin fuqinë në Çisjordani mbasi e kanë marrë me armë në Gaza, duke kthyer një fitore zgjedhore në një diktaturë të terrorit.

Çdo diktaturë, si çdo grup terrorist, ka gjithënjë një bazë mirëkuptimi, që është e vështirë të matet, meqë kundërshtia nuk është e lejuar. Megjithatë, shumica e popullsisë së Gazës është në fakt sot peng i Hamasit. Është plotësisht e kuptueshme që Izraeli është i vendosur të agjësojë Hamasin nga Lindja e Mesme. Por nuk do të mjaftojë vrasja e krerëve. Në pranverën e vitit 2014 Ariel Sharoni vrau në tri jave udhëheqësin shpirtëror të Hamasit, sheikun Jasin dhe drejtuesin politik, Abdel Aziz Rantissi; Hamasi nxori krerë ende më të pamëshirshëm. Për të asgjësuar terrorizmin duhet të veçohet politikisht e financiarisht ai. Në këtë çast po ndodh e kundërta, siç dëshmojnë fjalët – tejet të rënda – të Erdoganit, që sigurisht nuk bashkëndan vlerat tona, por na pëlqen apo jo, komandon ushtrinë e dytë të NATO-s dhe është zgjedhur si president i Turqisë pesë muaj më parë me 28 milionë vota. Në fakt Bideni, që sigurisht nuk është armik i Izraelit, po kërkon t’a frenojë Netaniahun, për të shmangur si gjakderdhjen e gjakut të pafajshëm, si zgjerimin e luftës.

Kush po merret me civilët e Gazës? Jo Egjypti, që e ka mbyllur qafën e Rafahut e nuk pranon të preso të ikurit. As bashkësia ndërkombëtare, që nuk ka dashur e mundur të hapë korridorë njerëzorë, edhe nga deti.

Kush po merret me palestinezët e Çisjordanisë? As ata nuk janë një bllok monolit. Në Xhenin, në Veri, është i fuqishëm Xhihadi islamik; në Hebron, në Jugë Hamasi; Ramallahu mbetet selia – e sulmuar çdo natë dhe e mbrojtur nga policia – e Akp, Autoriteti kombëtar palestinez, që megjithëse i dalë boje, për çastin është i vetmi ledh kundër terrorizmit islamik. Prandaj nga kriza e armëve nuk do të dilet vetëm me armë.

Izraeli nuk do të ndalohet deri sa të ketë arritur një synim ushtarak të tillë që  të mund të shpallë se 7 tetori është hakmarrë, e që edhe kjo luftë, e deklaruar nga Hamasi, është fituar. Por një pritshmëri politike megjithatë duhet hapur.

Nuk ka qënë vetëm Netaniahu, dhe shumica relative e zgjedhësve izraelianë që e ka mbështetur në këta vite, që janë gënjyer me mendimin se çështja palestineze mund të mënjanohet. Janë gënjyer edhe qeveritë arabe që kishin nënëshkurar pakte të përcaktuar propagandistikisht “të Abramit”, tashmë të hedhur në kosh.

Paqja është zbuluar si një iluzion, mbas dështimit të Oslos e traktativës Barak-Arafat; por edhe ideja e pushtimit të Çisjordanisë me ngulime pallatesh, simbas premtimeve zgjedhore të Netaniahut, doli e pamundur.

Nëse Perëndimi – Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi evropian – mund të shpresojnë ende të luajnë një rol në këtë krizë, duhet t’a kenë të qartë mirë se kush janë, cilat janë vlerat e tyre e cilët janë interesat e tyre. Siguria e Izraelit dhe të drejtat e palestinezëve nuk janë të papërputhëshme, madje janë të lidhura. Nuk mjafton të shpallet domosdoshmëria e një Shteti palestinez; asnjë qeveritar i Izraelit, edhe më i ndrituri trashëgimtar i Netaniahut, nuk do të pranojë kurrë një Shtet palestinez në dorë të Hamasit apo të secilit grup tjetër që nuk do të njohë Izraelin, për më shumë të jetë i vendosur t’a shkatërrojë.

Të kritikohet qeveria izraeliane është diçka e ndryshme nga kundërsemitizmi, sigurisht. Por në sheshet e Perëndimit sot duken si urrejtja kundër-hebraike, si lajthitja për natyrën e vërtetë të Hamasit. Këto dy dukuri shqetësuese nuk i ndihmojnë as kuptimit të gjërave , dhe as lidhjes së brëndëshme të shoqërive perëndimore: një fuqi për të cilën do të kemi nevojë të madhe në vështrimin e kohëve tejet të ashpra  që kemi për fat.

“Corriere della Sera”, 31 tetor 2023  – Përktheu: Eugjen Merlika

Kanal10: Shkëlqesia Juaj, ambasador Xhefri Hovenier, mirë se vini në Kanalin 10 dhe në Politiko.

Ambasadori: Faleminderit. Ju faleminderit shumë.

Kanal10: Ambasador Hovenier, si e vlerësoni takimin e fundit në Bruksel ndërmjet kryeministrit të Kosovës Kurti dhe presidentit të Serbisë Vuçiq me treshen evropiane?

Ambasadori: Mendoj se duhet ta shohim atë takim si mundësi të jashtëzakonshme që kancelari i Gjermanisë, presidenti i Francës, kryeministrja e Italisë së bashku me Përfaqësuesin e Lartë Borrell, me presidentin e Këshillit të Evropës, Charles Mishel dhe të tjerët të ulen dhe të flasin ndaras me secilin prej tyre për të parë ku qëndrojnë gjërat dhe për të kërkuar që të frymëzojnë përparim në këtë proces. Mendoj se kjo pasqyron seriozitetin e bashkësisë ndërkombëtare dhe veçanërisht të udhëheqjes evropiane për të vënë këtë proces në fazë tjetër. Nëse e lexoni deklaratën e tyre të përbashkët, sepse ata dhanë deklaratë të përbashkët më 27 tetor, aty janë disa gjëra të rëndësishme. Aty janë shprehur disa pritje të rëndësishme; pritjet që palët të përmbushin zotimet e tyre për zbatimin e plotë të Marrëveshjes për rrugën drejt normalizimit. Ata e vënë në pah se kjo duhet të bëhet pa parakushte, pa vonesa dhe vënë re se Kosova veçanërisht duhet të ecë përpara me zotimin e saj për zbatimin e plotë të Asociacionit të komunave me shumicë serbe dhe siç thonë në deklaratën e tyre, ata njëkohësisht presin që Serbia të përmbushë zotimin për “njohjen de facto”. Kjo është nxitje e rëndësishme, përpjekje e rëndësishme për të shtyrë këtë proces përpara, gjë që Shtetet e Bashkuara e mbështesin plotësisht.

Kanal10: A ka nxjerrë ky takim diçka konkrete për procesin e dialogut?

Ambasadori: Mendoj se po. Nuk rezultoi me marrëveshje të plotë ndërmjet dy palëve, siç e tha edhe Miroslav Lajçak më vonë në një postim në Facebook, sepse nuk arritën të pajtohen për modalitetet, por pati arritje të njëmendtë. E kam një kopje të deklaratës – jam i sigurt që e keni parë – të të dy prijësve dhe mendoj se janë disa gjëra me të vërtetë të rëndësishme, që ia vlen të nënvizohen. Para së gjithash, i morën parasysh komentet e të dy palëve për draft-statutin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe dhe mirëpritën gatishmërinë për zbatim, që u shpreh nga të dy palët. Ishte mundësi që këta udhëheqës të ritheksojnë pritjet e tyre dhe janë disa pritje të rëndësishme që u ritheksuan: që palët të përmbushin zotimet e tyre që të zbatojnë plotësisht marrëveshjet. Që nënvizojnë se të dy palët duhet të përmbushin detyrimet e tyre përkatëse paralelisht, dhe kjo do të thotë që Kosova të ecë përpara për atë, siç thanë ata, që të nisë procedurat për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe, por edhe që, siç thanë ata në deklaratën e tyre, Serbia të përmbushë për njohjen de facto. Këto janë gjëra mjaft të rëndësishme dhe fakti që po thuhen nga kancelari i Gjermanisë, presidenti i Francës, kryeministrja e Italisë, me mbështetjen e plotë të Shteteve të Bashkuara, mendoj se është mjaft e rëndësishme dhe tregon seriozitetin e synimit dhe qëllimit nga bashkësia ndërkombëtare për ta çuar përpara këtë dialog sepse ne besojmë se është rruga e vetme për Kosovën për të çuar përpara aspiratat dhe fatin evropian dhe euroatlantik. Këtu qëndron rëndësia, serioziteti i çështjes, si dhe urgjenca.

Kanal10: Ambasador Hovenier, kryeministri Kurti këmbëngul në nënshkrimin e marrëveshjes, të cilën presidenti Vuçiq nuk dëshiron ta nënshkruajë. Në anën tjetër, zoti Vuçiq kundërshton njohjen e integritetit territorial të Kosovës dhe anëtarësimin eventual në Kombet e Bashkuara. Si i shihni dy pozicionet?

Ambasadori: Mendoj se kjo është një pikë shumë e rëndësishme që ngritët. Dhe unë mendoj se, përsëri, nëse shikoni deklaratën e liderëve, ata flasin edhe për këtë pak. Ata shprehën pritshmëritë e tyre për Kosovën dhe për Serbinë, që të përmbushin zotimet e tyre për zbatimin e plotë të marrëveshjes në rrugën e normalizimit. Dhe në të ata vënë në pah se duan ta shohin këtë të bërë, “pa parakushte apo vonesa”. Më tej në deklaratën e tyre, ata flasin se formalitetet, përfshirë edhe ato që kanë të bëjnë me miratimin, nuk do të duhej të pengojnë përparimin në arritjen e këtij zbatimi të plotë dhe të plotë të marrëveshjes dhe aneksit të zbatimit nga të dyja palët. Pra, nga këndvështrimi ynë, ndërsa ne e pranojmë interesin e Kryeministrit Kurti për të pasur një nënshkrim, mendojmë se është shumë më pak e rëndësishme sesa rëndësia aktuale që të ecim përpara me zbatimin e plotë dhe të plotë të të gjitha detyrimeve të marrëveshjes nga të dyja palët. Mund t’ju jap lista të marrëveshjeve të tjera që nuk janë nënshkruar domosdoshmërish, por që janë ligjërisht të detyrueshme, përfshirë në procesin e dialogut. Dhe unë do të ritheksoj se Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian besojnë se Marrëveshja bazë dhe aneksi zbatues janë ligjërisht të detyrueshme. Këshilli i Evropës, mendoj se e miratoi atë në konkluzionet e tij. Bashkimi Evropian njoftoi se në protokollet e anëtarësimit në BE për Serbinë dhe Marrëveshjen e Stabilizim-asociimit për Kosovën do të përfshijë detyrimet e tyre. Kështu që nuk duhet të vihet në pyetje nëse këto detyrime janë të qëndrueshme dhe të detyrueshme. Dhe ne mendojmë se është më e rëndësishme të fokusohemi më pak në mënyrën se si është miratuar dhe më shumë në detyrimet e arritura. Meqenëse ju ngrini disa nga çështjet që ka ngritur Serbia, në veçanti, çështjen e integritetit territorial të Kosovës dhe anëtarësimit përfundimtar në Kombet e Bashkuara, më lejoni të jem i qartë për qëndrimin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Ne e kemi njohur integritetin territorial të Kosovës dhe kemi bërë zotime reale për të mbështetur dhe mbrojtur dhe ruajtur atë integritet territorial. Ekziston një mision i NATO-s në Kosovë prej mbi 4500 ushtarësh që kanë një punë për të bërë, duke përfshirë mbrojtjen e vijës kufitare ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, apo unë do ta quaja të kufirit, që përfshin qindra ushtarë amerikanë, të cilët janë këtu të përkushtuar në këtë mision për të mbajtur një mjedis të sigurt dhe në paqe, lirinë e lëvizjes që përfshin respektimin e vijës kufitare, kufijve të Kosovës. Sa i përket anëtarësimit eventual në Kombet e Bashkuara, pikëpamja e Shteteve të Bashkuara është shumë e qartë. Ne mbështesim trajektoren e Kosovës drejt strukturave evropiane dhe euroatlantike. Ne mbështesim anëtarësimin përfundimtar të Kosovës në familjen e kombeve, ne e mbështesim që nga fillimi, që vazhdon të jetë një objektiv me prioritet për ne. Në fund të fundit, nga këndvështrimi ynë, ky proces normalizimi duhet të përfundojë me njohje reciproke, pasi e vetmja rrugë për të ecur përpara në afat të gjatë. E shohim këtë proces tani drejt normalizimit të marrëdhënieve si një hap të përkohshëm në këtë proces afatgjatë. Pra, kur udhëheqësit e Gjermanisë, Francës dhe Italisë thonë ecni përpara me zbatimin e plotë të të gjitha detyrimeve tuaja, pa parakushte, unë e shoh këtë, ne e shohim këtë si përgjigje ndaj pyetjes suaj. Po, dhe parakushtet do të përfshinin nënshkrimin, dhe do të përfshinin gjithashtu përpjekjen për të përjashtuar angazhimet e bëra. Ne presim që Serbia dhe Kosova të zbatojnë plotësisht të gjitha detyrimet e tyre sipas marrëveshjes.

Kanal10: Dhe pyetja konkrete është: përse Kosova dhe Serbia të mos njohin njëra-tjetrën tani, që të bëjnë këtë hap të madh apo ujdi të rëndësishme për të dy vendet?

Ambasadori: Nuk mund të flas përse jo tani. Mund të them se në këtë çast, ne i besojmë Presidentit të Serbisë kur thotë se nuk është i përgatitur ta bëjë këtë. Dhe kur morëm këtë vendim për të çuar përpara këtë proces, për të avancuar marrëdhëniet e normalizimit, e bëmë këtë sepse besuam se ishte fuqimisht në interesin e të dy vendeve që ta bënin këtë për të ndërmarrë këtë hap të ndërmjetëm për të ri-pozicionuar marrëdhëniet e tyre, se kjo do të ishte mirë për Kosovën dhe për të çuar përpara gjasat për perspektivat e saj evropian dhe euroatlantik. Kjo do të ishte mirë për Serbinë dhe avancimin e perspektivës së saj dhe do të ishte mirë për stabilitetin rajonal. Por kjo nuk do të thotë se puna është kryer.

Kanal10: Bashkimi Evropian dhe pesë emisarët kanë përfunduar propozimin e ashtuquajtur bashkëkohor evropian për statusin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Si e vlerësoni këtë propozim? A mund ta përshkruani a është në përputhje me Kushtetutën e Kosovës?

Ambasadori: Pra, së pari, përsëri, mendoj se në deklaratën e fundit të presidentit të Francës, kancelarit të Gjermanisë dhe kryeministrit të Italisë, ata përshkruan draft-statutin – që ata e dinë se e miratojnë plotësisht dhe do të shtoj, Shtetet e Bashkuara e mbështesin plotësisht – si një “mënyrë bashkëkohore evropiane për të trajtuar çështjen e ndjeshme të mbrojtjes së pakicave në përputhje me praktikat dhe standardet më të mira evropiane brenda parametrave të përcaktuar nga palët”. Ne pajtohemi me këtë. Dhe ajo që nënkuptojmë me këtë është se besojmë se ky draft-statut u përgjigjet disa kërkesave të ndryshme. Është një përkushtim, obligim i Kosovës që të ecë përpara me themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Por, gjithashtu e kuptojmë dhe pranojmë se ai Asociacion i komunave me shumicë serbe duhet të kufizohet në mënyra të caktuara. Ne kemi folur, kam folur shumë në intervista të tjera në media, ashtu si edhe zyrtarë të tjerë amerikanë, se duhet të jetë në përputhje me kushtetutën e tanishme të Kosovës, dhe duhet të jetë në përputhje me vendimin ekzistues të Gjykatës Kushtetuese dhe duhet të përputhet me letrën e Mogherinit, që thotë se nuk ka autoritete ekzekutive. Sipas këndvështrimit tonë, duhet të jetë në përputhje me editorialin dhe qëndrimin që ShBA-ja e shprehu përmes Derek Chollet, këshilltarit të Departamentit të Shtetit dhe Gabriel Escobar, të Dërguarit tonë të posaçëm, që parashtruan vizionin tonë për këtë. Ky draft-statut e bën atë. Ai i lejon Kosovës që të ecë përpara, i adreson shqetësimet legjitime të komunitetit etnik serb për të pasur mundësi që të ushtrojnë më mirë të drejtat që kanë sipas Kushtetutës së Kosovës dhe sipas Ahtisaarit. Pika a fundit: a është në përputhje me Kushtetutën? Ne besojmë se po, besojmë se është në përputhje të fortë. Por, do të theksoj gjithashtu se edhe ne e pranojmë dhe një nga elementët e saj është organi përfundimtar për të përcaktuar kushtetutshmërinë e çdo gjëje në Kosovë është vetë Gjykata Kushtetuese e Kosovës. Dhe draft-statuti ka modalitete në të për të siguruar që Gjykata Kushtetuese të jetë në gjendje ta miratojë edhe atë vendim.

Kanal10: Çka mendoni për qëndrimin politik të shumë figurave politike, të cilat janë pjesë e qeverisë apo parlamentit që e krahasojnë Asociacionin me Republikën e Dytë Serbe? Dhe si e shihni gatishmërinë e qeverisë ndaj këtij detyrimi, këtij detyrimi ndërkombëtar?

Ambasadori: Sërish, ne e marrim seriozisht shqetësimin se nëse bëhet në mënyrë të gabuar, dhe asociacioni i shumicës serbe mund të ketë një rol ose mund të luajë një rol që do të ndikonte në funksionimin e mirë të Kosovës dhe shtetit. Unë e kam thënë zyrtarisht shumë herë se çka nuk duam është një entitet tjetër i ngjashëm me Republikën Srpska në Kosovë. Ne besojmë se ky draft-statut e shmang një gjë të tillë. Ne besojmë se përputhet me Kushtetutën e Kosovës. Ua mundëson komunave me shumicë serbe në Kosovë që të punojnë së bashku për të ushtruar përgjegjësitë dhe autoritetin që e kanë, por në një mënyrë që respekton Kushtetutën e tashme të Kosovës. Pra, kjo është përgjigja ime për ata që e shprehin këtë shqetësim: pajtohemi se ky është shqetësim, por besojmë se këto shqetësime janë trajtuar në këtë draft-statut.

Kanal10: Z. ambasador, a ka ndonjë afat kohor për kryeministrin Kurti dhe presidentin Vuçiq për ta realizuar këtë plan bashkëkohor evropian? Dhe cilat janë pasojat për të dy udhëheqësit nëse nuk e përmbushin atë?

Ambasadori: Epo, nëse e lexoni përsëri këtë deklaratë të tre liderëve evropianë, ajo përdor fjalë të tilla si urgjente, shpejt, me shpejtësi, progres i shpejtë, pa vonesë, pa parakusht apo vonesë. Pra, këtu ka një urgjencë dhe ne pajtohemi për këtë. Mendojmë se sa më shumë të vonohet zbatimi i asaj që është marrëveshje e mirë, Marrëveshja bazë dhe aneksi i zbatimit të Ohrit është një marrëveshje e mirë. Nuk ka shumë për të negociuar në lidhje me zotimin e tyre, por duhet të punohet shumë në zbatimin e saj. Por sa më gjatë të ketë një vonesë në zbatim, aq më e brishtë është situata. Dhe kështu ne nuk jemi të interesuar për brishtësinë. Ne nuk jemi të interesuar për destabilizimin. Ne nuk jemi të interesuar që Kosova dhe Serbia të jenë burim destabiliteti dhe problemi në rajon. Përkundrazi, do të dëshironim t’i shihnim ato si shembuj të asaj që mund të arrihet kur çështjet e vështira trajtohen në mënyra të përgjegjshme. Pra, ka një urgjencë për të.

Kanal10: Po, kërkoj falje ambasador, por a po flasim për javë, muaj, vite? Dhe a po flasim realisht sepse Serbia dëshiron të mbajë zgjedhje të hershme. Kjo është situatë e re politike.

Ambasadori: Epo, në lidhje me zgjedhjet e reja në Serbi, të cilat sa e shoh unë ka të ngjarë të mbahen në dhjetor, kjo nuk ndryshon asnjë nga detyrimet e Serbisë sipas Marrëveshjes bazë. Dhe as nuk do të duhej. Ashtu si Kosova ka zotime që ka bërë që duhet t’i zbatojë pavarësisht se çfarë po ndodh politikisht tani. Dhe kështu, unë mendoj se po flasim, shpresoj se nuk po flasim muaj apo vite, shpresoj se po flasim më pak kohë, më shpejt që të mund të ecim përpara me zbatimin e plotë dhe të plotë nga të dyja palët të të gjitha detyrimeve të tyre. Siç thashë, pa parakushte dhe pa vonesa. Kjo është ajo që liderët evropianë kanë kërkuar dhe Shtetet e Bashkuara e mbështesin. Meqenëse pyetët për pasojat, më lejoni të them vetëm se Kosova ka mundësi të mëdha në dispozicion, nëse ecën përpara, i hapet rruga drejt Evropës. Është një klimë më e mirë për investitorët. Është mundësi më e mirë për ne që ta çojmë Kosovën duke ecur përpara drejt trajektores së saj drejt NATO-s, drejt Bashkimit Evropian, drejt organizatave të tjera. Dështimi për të zbatuar plotësisht detyrimet e Kosovës është një mundësi e humbur. Të njëjtën gjë do të thosha edhe për Serbinë.

Kanal10: Z. ambasador, shumë individë në Kosovë, përfshirë edhe presidenten Osmani, kanë bërë thirrje për përfshirje më të drejtpërdrejt të ShBA-së në procesin e dialogut. A është ShBA-ja e gatshme të ndryshojë diçka lidhur me këtë proces, i cili po vazhdon për 13 vjet…

Ambasadori: Dialogu ka filluar në vitin 2011. Asokohe po punoja në Shtëpinë e Bardhë, ndër të tjera në çështjet e Kosovës, Serbisë dhe e mbaj mend shumë mirë kur ia filloi dialogu. Dhe kjo është pika që unë do të theksoja është se ne kemi përshtatur qasjen tonë dhe angazhimin tonë në mënyrën në të cilën kemi bashkëpunuar me Bashkimin Evropian për këtë, dhe me palët disa herë gjatë gjithë kohëzgjatjes së dialogut. Por disa gjëra janë thelbësore që nuk kanë ndryshuar dhe nuk do të ndryshojnë. Jemi të përkushtuar që ta shohim Kosovën të zërë vendin e saj në strukturat evropiane dhe euroatlantike. Ne jemi të përkushtuar të mbështesim Kosovën si një shtet sovran demokratik dhe shumetnik, duke luajtur rolin e saj duke u bërë pjesë, duke u bërë aspirante për Bashkimin Evropian, duke shkuar drejt anëtarësimit në NATO dhe në fund të fundit, duke pasur një marrëdhënie të rregullt me të gjithë fqinjët e saj, përfshirë Serbinë. Ky ka qenë gjithmonë synimi ynë strategjik. Dhe kjo është çka jemi përpjekur të çojmë përpara në dialog. Në kohë të ndryshme, dialogu është fokusuar në gjëra të ndryshme. Në periudha të ndryshme kemi luajtur rol më mbështetës ose më aktiv. Mendoj se tani do të ishte e vështirë që të jemi më aktivë se sa jemi. Ne bashkërenditemi jashtëzakonisht ngushtë me Miroslav Lajcakun dhe ekipin e tij, me Joseph Borrell. Siç e dini, ju e patë vizitën e këshilltarëve të sigurisë kombëtare të Gjermanisë, Francës dhe Italisë dhe Miroslav Lajçak, të cilëve iu bashkua i dërguari ynë special, Gabriel Escobar, i cili ka qenë në shumë nga këto raunde takimesh dhe gjërash. Unë kaloj shumë nga koha ime duke u angazhuar drejtpërdrejt me qeverinë e Kosovës, me kryeministrin, presidenten dhe të tjerët për çështjet e dialogut. Mendoj se do të ishte e vështirë për të bashkuar Shtetet të përfshihen në mënyrë më aktive se sa jemi ne aktualisht, me një përjashtim të mundshëm. Dhe kjo është ndonjëherë ajo që kërkohet në mënyra të ndryshme, pse nuk i marrim përsipër negociatat? Pse të mos luajmë…

Kanal10:… ky është vullneti i shumë njerëzve në Prishtinë.

Ambasadori: Mund të jetë, por nuk është vullneti i Shteteve të Bashkuara apo Bashkimit Evropian. Dhe kjo jo sepse nuk na intereson kjo çështje, por sepse mendojmë se nuk do të funksiononte. Në fund të fundit, rezultati i këtij procesi është integrimi i Kosovës në strukturat evropiane dhe euroatlantike. Ai duhet të jetë një proces i udhëhequr nga BE-ja që siguron që të gjitha aranzhimet, reformat dhe proceset të jenë në përputhje me standardet evropiane. Fati juaj është si pjesë e Bashkimit Evropian dhe jo si shteti i 51-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Prandaj, është e përshtatshme që Bashkimi Evropian të jetë kryesorja për këtë, me mbështetje jashtëzakonisht të fortë nga ne dhe kështu vazhdon të jetë. Do të thosha edhe diçka të fundit për këtë. Nëse do të ishim ne lehtësuesit ose negociatorët, me siguri do të duhej të ishim neutral. Epo, ne nuk jemi neutral. Ne e morëm vendimin në vitin 2008. Ne e mbështesim Kosovën si një shtet të pavarur demokratik, sovran. Unë ndonjëherë e krahasoj si pjesë të këtij procesi me shikimin e një ndeshje futbolli, ku tashmë mund të dini rezultatin përfundimtar në tabelën e rezultateve, e dini si përfundon ndeshja, e di se çka do të ndodhë në fund. Nuk mund t’ju them se si kalojmë 45 minutat e pjesës së dytë dhe nuk e dimë saktësisht se kush do të luajë në çfarë pozicioni dhe kush do të shënojë gol, por e di se si përfundon. Kosova e zë vendin e saj si anëtare e Bashkimit Evropian, si anëtare e NATO-s. Ky është qëllimi ynë strategjik afatgjatë. Dhe nuk jemi neutralë për këtë. Nuk kemi qenë. E nxisim fuqimisht këtë qeveri tani që të punojë me ne dhe Bashkimin Evropian për të zbatuar plotësisht detyrimet që i ka marrë sipas Marrëveshjes bazë, aneksit të zbatimit, ashtu siç flasim edhe me Serbinë për të avancuar këtë vizion.

Kanal10: Z. ambasador, kemi parë që kryeministri Kurti ka shprehur mosbesim të madh ndaj z. Miroslav Lajcak, ndërmjetësit në dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Si i vlerësoni këto komente të z. Kurti ndaj z. Lajcak?

Ambasadori: Siç e dini, më kanë pyetur për këtë edhe më parë, dhe mendoj se do t’i përsëris qëndrimet e mia të mëparshme që janë thjesht se Shtetet e Bashkuara kanë besim të plotë dhe Miroslav Lajçak si Përfaqësues i posaçëm për normalizimin ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe ne e mbështesim atë.

Kanal10: Kurti beson se Lajçak e përkrah Serbinë.

Ambasadori: E di çka ka thënë, por vetëm do ta përsëris se ai gëzon mbështetjen tonë të plotë.

Kanal10: Z. ambasador, nëse procesi aktual i ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian dështon, a shihni mundësi për organizimin e një konference ndërkombëtare, të ngjashme si Dejtoni, që do të mund të hapte ide të reja e të vjetra, si shkëmbimi i territorit apo ndryshimi i kufijve?

Ambasadori: Pra, më lejoni që së pari t’i përgjigjem pjesës së dytë të kësaj pyetjeje. Së pari, ju e dini, çështja e shkëmbimeve të tokave dhe ndryshimeve të mundshme të kufijve. Dhe unë kuptoj se kjo do të funksiononte vetëm nëse do të kishte mbështetje popullore nga të dyja palët për të. Nuk besoj se është kështu. Sa e kuptoj unë, nuk besoj se ka mbështetje nga të dy popujt për një gjë të tillë. Dhe kështu mendoj se është jashtë diskutimit dhe sigurisht për qeverinë time është çështje e mbyllur. Më gjerësisht në lidhje me, ju e dini, pyetjen hipotetike. Nuk e di që është… dua të them, zakonisht nuk iu përgjigjem pyetjeve hipotetike. Por unë do të thosha se, nuk e mendoj se jemi në një pikë ku do të na duhej diçka e tillë. Kemi një marrëveshje shumë të mirë mes Kosovës dhe Serbisë. Nëse lexoni Marrëveshjen bazë të Ohrit dhe aneksin e zbatimit, ka shumë zotime shumë të mira. Zakonisht, kjo është diçka për të normalisht do të punonit në një mjedis të ngjashëm me Dejtonin. Ne nuk kemi nevojë të punojmë për arritjen e parimeve të asaj që duhet të bihet dakord, ne kemi një marrëveshje shumë të mirë, duhet të punojmë për diçka ndryshe, dhe kjo është që të dyja palët të gjejnë vullnetin politik për të bërë punën shumë të vështirë të zbatimit. Dhe kjo është diçka tjetër. Pra, ne do të vazhdojmë të punojmë për këtë. Mund të them përsëri, pikëpamjen e Shteteve të Bashkuara, por edhe pikëpamjet e kancelarit Schultz, presidentit Macron dhe kryeministres Meloni dhe miqve të tjerë të Kosovës që e inkurajojnë këtë qeveri që të shfrytëzojë këtë moment dhe këtë mundësi të përfaqësuar nga angazhimi i tyre për të zbatuar plotësisht të gjitha detyrimet e tyre. Për Kosovën kjo do të thotë të ecim përpara me këtë draft-statut drejt themelimit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Dhe siç thanë liderët evropianë, për Serbinë kjo do të thotë që të realizohet njohja de facto që është gjithashtu pjesë e kësaj pakoje të zotimeve.

Kanal10: A shihni gatishmëri nga kryeministri Kurti për të ecur drejt zbatimit të marrëveshjes dhe ndoshta të Asociacionit?

Ambasadori: Do ta lë kryeministrin të flasë vetë, por e vë në pah se ai ishte i gatshëm në Bruksel që të pajtohet me draft-statutin sipas disa kushteve të caktuara. E shoh këtë si shenjë pozitive.

Kanal10: Pyetja e fundit. Z. Ambasador, kur jeni më 24 shtator në Manastirin e Banjskës, një grup terrorist me njerëz të lidhur me presidentin serb dhe strukturat politike si Milan Radojiçiq dhe Bojan Mihajloviq, kreu sulme terroriste, duke vrarë një polic të Kosovës. A mendoni se Serbia duhet të përballet me pasojat e këtyre akteve dhe nëse Milan Radojiçiq duhet të ekstradohet për t’u përballur me drejtësinë në Kosovë?

Ambasadori: Pra, ju e dini se çfarë ndodhi më 24 shtator ishte tragjedi edhe krim. Dhe unë kam thënë një varg gjërash, por do të them se, përsëri, ngushëllimet tona më të thella për popullin e Kosovës, dhe veçanërisht për familjen Bunjaku për humbjen që pësuan. Ishte e tmerrshme. Dhe qeveria ime, unë e kam thënë zyrtarisht, një numër zyrtarësh të qeverisë amerikane e kanë thënë zyrtarisht, kemi shprehur shqetësimin tonë të thellë për atë që ndodhi, duke dënuar atë që ndodhi dhe duke e bërë të qartë se përgjegjësit duhet të mbahen dhe duhet të japin përgjegjësi për të. Qeveria amerikane po përfundon vlerësimin e saj të përgjegjësisë. Ende nuk e kemi përfunduar. Por do të përsëris atë që kemi thënë më parë, ata që janë përgjegjës për këtë vepër kriminale, për vrasjen e një polici, për kërcënim të sigurisë dhe stabilitetit të Kosovës duhet të mbajnë përgjegjësi. Dhe do të punojmë me partnerët tanë kosovarë dhe të tjerët për të siguruar që kjo të ndodhë.

Kanal10: Po, Milan Radojiçiqi? A duhet të ekstradohet në Kosovë?

Ambasadori: Më lejoni të citoj atë që kolegu im Robert Wood tha në Këshillin e Sigurimit gjatë takimit të fundit të Këshillit të Sigurimit për këtë. Ky është qëndrimi i Qeverisë së SHBA-së, nuk ka ndryshuar: “Autorët e sulmit duhet të japin përgjegjësi të plotë në përputhje me sundimin e ligjit. Kjo përfshin përgjegjësinë e Serbisë për të hetuar, arrestuar, ekstraduar apo ndjekur penalisht çfarëdo të dyshuari që mund të ketë ikur në Serbi. Ky mbetet qëndrimi i qeverisë sime.

Kanal10: Z. ambasador, faleminderit shumë për kohën dhe intervistën në Politiko në Kanalin10.

Ambasadori: Ju faleminderit shumë.

Vjosa Osmani/

Në takimin e sotëm me Presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e falënderova për angazhimin për liberalizimin e vizave për qytetarët e Kosovës. Njëkohësisht, ritheksova nevojën për heqjen e masave të BE-së ndaj Kosovës, përderisa potencova rëndësinë e dhënies së statusit të vendit kandidat për anëtarësim në BE, për vendin tonë.

Republika e Kosovës do të vazhdojë të jetë në ballë të reformave dinamike që e forcojnë demokracinë, mbështesin sundimin e ligjit, rrisin standardin e jetesës për qytetarët tanë dhe afrojnë vendin tonë me Bashkimin Evropian.