† THEOFAN/

Peshkop i Filomilisë dhe i Dioqezës Ortodokse Shqiptare të Amerikave

LETER BARITORE – LINDJA E KRISHTIT 2024

Klerikëve të nderuar dhe besimtarëve të krishterë ortodoksë, bij dhe bija anëtarë, mbështetës, dashamirës dhe miq të Perëndi-Mbrojturës

Peshkopatë Ortodokse Shqiptare të Amerikave

Hir, Mëshirë, Paqe dhe Gëzim nga Zoti ynë Jesu Krisht dhe nga ne, bekime hierarkike!

“Në këtë është shfaqur dashuria e Perëndisë ndaj nesh, se Perëndia dërgoi Birin e Tij të vetëmlindur në botë, që ne të rrojmë nëpërmjet Tij” (1 Joanit 4:9).

Lindja e Zotit tonë Jesu Krisht nga Virgjëresha e Shenjtë Mari u premtua nga Perëndia, pasi paraardhësit tanë Adami dhe Eva mëkatuan duke mos iu bindur urdhrit të Perëndisë për të mos ngrënë nga pema e ndaluar (Zanafilla 3:15).

Mishërimi i Zotit i’u kujtua vazhdimisht njerëzve nga Perëndia përmes gojës së profetëve dhe u bë i njohur indirekt për njerëzit jashtë kufijve të Tokës së Shenjtë; ne e kuptojmë këtë edhe nga tre burrat e mençur, të cilët, duke parë “yllin e Tij” (Mateu 2:2), u nisën në udhëtimin e tyre të gjatë me një dëshirë të zjarrtë për të adhuruar të Porsalindurin, “Mbretin e Judenjve” (Mateu 2:2), “Mbretin e qiellit”.

Lindja e Zotit përjetohet dhe ndihet nga çdo besimtar, si një akt i dashurisë së Perëndisë për njeriun e larguar prej Tij, por me një dëshirë të zjarrtë për ta njohur Atë dhe për të bërë vullnetin e Tij shpëtues.

Të dashur besimtarë në Krishtin e Porsalindur,

Shenja udhërrëfyese qiellore, e cila udhëhoqi hapat dhe zemrat e Magëve tek Ai i lindur nga Virgjëresha e Shenjtë në shpellën e Betlehemit, ishte, siç e dimë, ylli; ata vunë re se rrjedha e atij ylli ishte e ndryshme nga ajo e yjeve të tjerë; me këtë ata kuptuan se ishte një yll që lajmëronte diçka jashtë rendit të ngjarjeve të zakonshme.

Magët, njerëz të ditur, e konsideruan yllin si një shenjë hyjnore dhe e ndoqën atë me besim për të adhuruar Krijuesin e qiellit dhe të dheut.

Kultura dhe shkenca e tyre nuk i largoi nga Perëndia; për më tepër, ata u nisën në një udhëtim shumë të gjatë dhe të rrezikshëm për ta kërkuar dhe gjetur Atë.

Ata e gjetën Atë si një njeri, një foshnjë si çdo foshnjë tjetër, por ishin të bindur se Ai i Cili u lind në shpellën e Betlehemit ishte gjithashtu Perëndi i vërtetë, jo vetëm njeri i vërtetë; prandaj “… duke rënë përtokë, e adhuruan Atë; dhe duke hapur thesaret e tyre, ata i ofruan Atij dhurata: ar, temjan dhe miro” (Mateu 2:11). Sa i madh ishte besimi i Magëve! Përpara se ta shihnin Atë me sytë e tyre fizikë “me Marinë, nënën e Tij” (Mateu 2:11), ata besuan se ylli lajmëroi lindjen e Fëmijës, Shpëtimtarit të botës; me sytë e shpirtit, pra me sytë e besimit, ata e kuptuan Misterin e Mishërimit të Birit të Perëndisë.

Fëmijë të dashur shpirtërorë në Foshnjën Hyjnore,

Ne shohim gjithashtu me sytë e besimit se buka dhe vera në kupën e shenjtë, pas transformimit të tyre nëpërmjet fuqisë së Shpirtit të Shenjtë, janë vetë Trupi i pacënuar dhe Gjaku i çmuar i Shpëtimtarit tonë Jesu Krisht, dhe ne besojmë se ndajmë dhe bashkohemi me Zotin tonë Jesu Krisht. Për këtë fakt dhe të vërtetë hyjnore, siç lexojmë në jetën e shenjtorëve, edhe ata të cilët, nga frika se mos bënin ndonjë gabim, dyshuan, u besuan.

Prandaj, ne e shohim Perëndinë vetëm nëse zemra jonë është e pastër (Mateu 5:8); vetëm nëse mbajmë besimin e vërtetë, vetëm nëse e shohim fqinjin tonë si shëmbëlltyrën e Perëndisë; vetëm nëse ndihmojmë të varfërit, “vëllain më të vogël të Krishtit” (Mateu 25:40).

Ky shikim me sytë e besimit nuk mashtron kurrë. Abrahami e pranoi Perëndinë, Një në Qenie dhe Triadik në Persona, nën formën e tre engjëjve në Lisin e Mamres. Prandaj në besimin tonë stërgjyshor thuhet: “të presësh mysafirë do të thotë të presësh Perëndinë” (Zbulesa 3:20).

Prandaj, ndër veprat kryesore të Kishës është puna e filantropisë, pra puna e dashurisë për njerëzit në vuajtje dhe nevoja të ndryshme.

Lusim Perëndinë e mirë dhe njeridashës, që në Festën e Lindjes së Zotit, ta mirëprisni Atë që vjen në formën e një Foshnjeje Hyjnore dhe ta kremtoni Atë me gëzimin e Shpëtimit, që do t’ju shoqërojë përgjatë gjithë ditëve të Vitit të Ri 2025.

Krishti u Lind, Lavdërojeni! Krishti është në tokë, Lartësojeni!

I juaji me lutje në Zotin dhe Perëndinë e porsalindur Jesu Krisht, Shpëtimtarin tonë,

+THEOFANI

i Filomilisë dhe Dioqezës Ortodokse Shqiptare të Amerikave

---

---

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 24 Dhjetor 2024

“Daily Herald” ka botuar, të hënën e 15 tetorit 1934, në faqen n°10, intervistën ekskluzive asokohe me Mbretin Zog I në Durrës, të cilën, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Mbreti Zog tregon se si çarmatoset

nga Ronald Matthews

Durrës, Shqipëri.

Shqipëria, kombi më i vogël në botë dhe i kërcënuar nga të dyja anët nga fqinjët e fuqishëm, është gati të japë një shembull global në çarmatim.

Gjysma e ushtrisë së saj do të shndërrohet në një trupë punëtore bujqësore dhe do të fillojë të punojë tokën, ndërsa gjysma tjetër do të rezervohet për ruajtjen e rendit të brendshëm dhe do të vihet nën të njëjtën komandë si xhandarmëria.

Planin e tij drastik për ta bërë këtë dhe motivet e tij m’i shpjegoi Mbreti Zog, në një audiencë që më dha në vilën e tij verore në plazhin e Durrësit.

***

Vila është një shtëpi njëkatëshe e thjeshtë prej druri, e ndërtuar mbi shtylla që arrijnë deri në det, dhe do të ishte e padallueshme nga dhjetëra ndërtesa të ngjashme, të themi, në Shoreham-on-Sea, po të mos ishin dy rojet malsore me uniforma gri-jeshile dhe me jaka vjollcë, të pranishëm në këmbët e shkallëve që të çonin deri në të.

Nga vila mbretërore të çon në det një skelë e vogël të cilën mbreti e përdor për zhytje, ndërsa e vetmja njësi shërbimi e marinës shqiptare, një anije e vogël roje, vështron gjithmonë rreth njëqind metra larg kur mbreti Zog dëshiron të notojë.

Duke më pritur, Mbreti kishte thyer rregullin e tij për të mos takuar kurrë më vizitorë të jashtëm ndërsa ishte me pushime në plazh.

Por ai ishte i lumtur, tha ai, t’u tregonte lexuesve të një gazete të madhe britanike se çfarë po bënte për kombin e tij të vogël, por krenar.

Dhe ai foli me mua për më shumë se një orë në dhomën e tij të punës, me muret e saj të veshura në nuanca pastel të trëndafilit, gri dhe të bardhë, dhe të varura me piktura me kostume dhe peizazhe shqiptare, dhe mobiljet e saj të përbëra nga një tavolinë e thjeshtë lisi, një raft librash, dy tavolina të vogla dhe disa karrige me sixhade.

“Shqipëria,” — tha mbreti – ai ishte i veshur me një kostum ngjyrë kaki, me një kravatë gri të çelur me pika me ngjyra të ndezura – “nuk ka ndërmend të jetë nën protektoratin e askujt kushdo qoftë.”

“Ajo është e vendosur të ruajë pavarësinë e saj, e cila nuk është vetëm interesi i saj, por është thelbësor për paqen evropiane.” – fjalë domethënëse pas demonstratës detare italiane në Durrës në korrik, e cila pothuajse çoi në një konflikt italo-jugosllav.

***

“Megjithatë, ne jemi një vend i varfër. Ne nuk kemi avionë ushtarakë, tanke apo artileri të rëndë si fqinjët tanë dhe nuk mund t’i përballojmë ata.

Ajo për të cilën Shqipëria ka nevojë kryesisht për të shpenzuar para është zhvillimi i bujqësisë së saj, sepse 400 vjet sundim turk e kanë lënë atë të prapambetur jo vetëm kulturalisht, por edhe në metodat e prodhimit.

Prandaj kam përgatitur një projektligj, i cili do të dorëzohet në Kuvend, sipas të cilit gjysma e rekrutëve të rinj të ushtrisë do të angazhohen në punimin e tokave të destinuara për kultivimin e fushës potencialisht pjellore të Myzeqesë (në Shqipërinë e mesme).

Ata do të marrin edhe udhëzime për metodat e reja të bujqësisë, të cilat do të përhapen gradualisht në të gjithë vendin.

Gjysma tjetër do të përdoret për ruajtjen e sigurisë së brendshme, nën të njëjtën komandë si xhandarmëria.”

Mbreti Zog është realist, sepse kudo pranohet se Shqipëria nuk mund të shpresonte të mbrohej nga një pushtim i huaj, përveçse me luftë guerile dhe se siguria e saj e vetme qëndron në drejtësinë kolektive të Lidhjes së Kombeve.

Vetëm konservatorizmi kërkon mbajtjen e një ushtrie të vërtetë – dhe Mbreti është më radikal se çdo ministër i tij.

***

E pyeta mbretin – nuk mund të emërohet një xhandar, as të shkarkohet një oficer policie pa dijeninë e tij – cilat, sipas tij, ishin funksionet e familjes mbretërore në botën moderne.

“Një mbret,” — u përgjigj ai, “duhet të jetë një udhëheqës dhe një mësues i popullit të tij. Dhe nuk mund të mësohet një fëmijë pesë vjeç në të njëjtën mënyrë si një i ri që ka arritur moshën madhore.

Ne ende po vuajmë nga trashëgimia e sundimit turk, kur mësimi i shqipes në shkolla ishte i ndaluar.

Por ne po e fitojmë luftën kundër analfabetizmit – ku kishte 2000 nxënës në shkollat tona disa vite më parë tani ka 60000 – dhe me kalimin e kësaj, kompetencat dhe përgjegjësitë e përfaqësuesve të zgjedhur të popullit do të rriten.

Sepse unë nuk besoj në asnjë të drejtë hyjnore të mbretërve – pushteti nuk vjen nga lart, por nga poshtë – nga njerëzit.

As nuk besoj se Demokracia është sot në një gjendje dekadence.

Unë mendoj se edhe vendet ku demokracia është shfuqizuar me të vërtetë duan të kthehen tek ajo, sepse duhet të dinë se pushteti vjen nga poshtë.

Mendoj se misionin më të madh të jetës sime do ta ndiej të kryer, — tha mbreti, kur statusi dhe kultura e gruas në Shqipëri të ngrihet në nivelin e shteteve të tjera ballkanike dhe më pas në nivelin e grave të botës perëndimore.

Do të jetë një proces i gjatë, sepse kemi shumë paragjykime për të kapërcyer dhe para se të realizohet kjo, gratë duhet të votojnë.

Statusi i lartë i gruas është, besoj, një nga faktorët më të mëdhenj të fuqisë së një shteti.

Tashmë kam dhënë urdhër që gratë të punësohen në poste në shërbimet publike kudo që të jetë e mundur.” – dhe kjo në një vend ku deri pak vite më parë gratë konsideroheshin pak më shumë si orendi.

***

Dhe më tej ai foli se si, me një plan tjetër të tij, klubet e diskutimit në qytete dhe fshatra, duke lëshuar fletushkat e tyre të lajmeve, do të ngrinin nivelin e inteligjencës së rinisë së vendit, duke filluar nga dimri i ardhshëm.

Teksa fliste, duke menduar dhe me saktësi, zhurma e dallgëve vinte nga dritarja e hapur me pamje nga deti. Herë pas here, një buzëqeshje e vogël ndriçonte sytë e tij blu.

Mbreti Zog, m’u duk, ndërsa u ngrit për të më shtrënguar dorën, të jetë sundimtari më i vetmuar në Evropë.

Tani është vetëm 40 vjeç dhe që nga lufta, fillimisht si ministër, më pas si kryeministër, president dhe mbret, ka luajtur një rol të jashtëzakonshëm në bashkimin e Shqipërisë si komb.

Sot, ai mban mbi supe të gjithë barrën e Qeverisë.

Vendi i tij është shumë i vogël, shumë i varfër dhe fqinjët e shikojnë me nostalgji të përhershme.

***

Dhe ai është i rrethuar nga ministra të moshës së mesme, të rritur sipas traditës së vjetër turke, tepër konservatorë, në pjesën më të madhe, për të vlerësuar lehtësisht idetë e tij.

Pak nga të rinjtë, të rritur gjatë viteve të shkurtra të sundimit të tij, janë ende mjaft të formuar për të marrë përgjegjësi të mëdha. Një pjesë e mirë e tyre janë kritikë të ashpër ndaj brezit më të vjetër.

Prapambetja e fshatarësisë dhe e malësorëve shqiptarë përbën një frenim për çdo përparim, qoftë edhe shumë gradual.

Mbreti Zog dukej i lodhur, edhe në pushime. Kjo nuk më habiti.

Albania opposition activists rally on streets of Tirana to demand government steps aside

1 of 4 |  

Opposition leader Sali Berisha joins his supporters during an anti-government protest, after he was released from the house arrest, asking for a technocratic caretaker Cabinet, in Tirana, Albania, Monday, Dec. 23, 2024. (AP Photo/Vlasov Sulaj)

2 of 4 |  

Police block opposition protesters during an anti-government rally asking for a technocratic caretaker Cabinet, in Tirana, Albania, Monday, Dec. 23, 2024. (AP Photo/Vlasov Sulaj)

3 of 4 |  

Police block opposition protesters during an anti-government rally asking for a technocratic caretaker Cabinet, in Tirana, Albania, Monday, Dec. 23, 2024. (AP Photo/Vlasov Sulaj)

4 of 4 |  

Police block opposition protesters during an anti-government rally asking for a technocratic caretaker Cabinet, in Tirana, Albania, Monday, Dec. 23, 2024. (AP Photo/Vlasov Sulaj)

BY  LLAZAR SEMINIUpdated 12:59 PM EST, December 23, 2024

TIRANA, Albania (AP) — Members of Albania’s main opposition party on Monday blocked the capital Tirana’s main intersections in an anti-government protest calling for a technocratic caretaker cabinet ahead of next year’s parliamentary elections.

In the first rally after their leader was released from the house arrest, activists linked to the main center-right Democratic Party defied the cold and rain to block traffic at five main intersections. The protesters accuse the left-wing government of Prime Minister Edi Rama of corruption, manipulating elections and usurping the powers of the judiciary.

Democratic Party leader Sali Berisha, 80, was released last month from house arrest imposed after he violated a court order. Berisha is charged with corruption.

“There is no election with Rama. With Rama there is only a battle for elections. Elections will never be boycotted,” said Berisha. “Our battle is unstoppable until his (Rama) overthrow,” he added.

Hundreds of police officers were deployed to protect government buildings and keep streets clear for traffic. After 90 minutes, the authorities began to push the protesters away from the intersections, which raised the tension and led to some clashes.

Earlier this year the conservative Democratic Party and its opposition coalition backers held protests over the arrests of Berisha and former President Ilir Meta in separate corruption cases, saying the charges are politically motivated.

The United States and the European Union have urged the opposition to resume dialogue with the government, saying violence won’t help the country integrate into the 27-nation EU.

Tirana has entered talks with the EU on alignment on issues including the rule of law, tackling corruption, security and defense. Albania aims to join the bloc by 2030, according to Rama.

Albania will hold parliamentary election on May 11 when voters living abroad will for the first time be able to cast ballots from overseas.

Post-communist elections in Albania have often been marred by irregularities, including vote-buying and the manipulation of ballot counts.

Analizë nga Rafael Floqi/

Shkatërrimi dhe kërcënimi i konfliktit të ripërtërirë mund të ndalojë shumë që të kthehen.

Rënia e regjimit sirian degradoi pozicionin e Iranit dhe Rusisë në vend dhe, duke e bërë këtë, e ka bërë Sirinë një fushë beteje për konkurrencën midis Turqisë dhe Izraelit. Të dy kanë një interesa të përbashkët që Siria të mos kthehet në një vakum pushteti, por ata kanë perceptime të ndryshme për kërcënimet që një fuqi e re paraqet. Lufta civile e Sirisë, e cila filloi në vitin 2011, zhvendosi më shumë se 13 milionë njerëz, duke përfshirë gati 5 milionë që u larguan jashtë vendit. Megjithatë, me rënien e papritur të regjimit të Bashar Asadit më 8 dhjetor, shumë mund të kthehen së shpejti në vend. Pas largimit nga Siria, shumica e refugjatëve qëndruan në rajon. Pjesa më e madhe, rreth 3.1 milionë njerëz, u vendosën në Turqi. 1.6 milionë të tjerë kërkuan strehim në Irak, Jordani dhe Liban. Destinacioni kryesor jashtë rajonit ishte Gjermania, e cila priti më shumë se 850,000 refugjatë sirianë. Në një op/ed Mohamad Bazzi në The Guardian shkruan që e E ardhmja e Sirisë duhet të përcaktohet nga sirianët, jo nga fuqitë e jashtme.

E ardhmja e pasigurt

Ndërsa sirianët festonin rënien e regjimit brutal të Bashar al-Asad të dielën, tre fuqi të huaja – Izraeli, Turqia dhe SHBA – kryen sulme ajrore në të gjithë vendin. Të tre i cilësuan bombardimet si një përpjekje për të mbrojtur interesat e tyre pasi një ofensivë e rrufeshme nga luftëtarët rebelë shkaktoi rrëzimin e papritur të Asadit – dhe tërheqjen e dy mbrojtësve të tij kryesorë të huaj, Rusisë dhe Iranit.

Në orët e vështira pasi Assadi u arratis në Moskë, mijëra të burgosur politikë u liruan nga burgjet dhe qendrat e torturës të regjimit Baathist. Sirianët shkatërruan statujat dhe fotot e Asadit dhe babait të tij, Hafezit, i cili mori pushtetin në vitin 1970 dhe e ktheu Sirinë në një shtet policor. Gjithçka, baba e bir kishin sunduar Sirinë për 54 vjet. Por miliona sirianë mezi kishin kohë për të përvetësuar faktin se mbretërimi i familjes Assad më në fund kishte përfunduar përpara se të bëhej e qartë se aktorë të tjerë të jashtëm do të bënin shaka për të formuar të ardhmen e Sirisë.

Izraeli lëvizi shpejt për të kapur territorin sirian dhe për të shkatërruar shumë nga aftësitë ushtarake të Sirisë tashmë të varfëra. Trupat izraelite kaluan nga lartësitë e pushtuara të Golanit të dielën në territorin fqinj sirian, duke pushtuar një “zonë tampon” të çmilitarizuar që u krijua nga OKB-ja një vit pas luftës arabo-izraelite të vitit 1973. Deri të martën, Izraeli kishte kryer gjithashtu më shumë se 350 sulme ajrore në Siri gjatë 48 orëve të mëparshme, duke shkatërruar asetet kryesore ushtarake të vendit: avionë të vjetër luftarakë, helikopterë, drone, anije detare, radarë dhe sisteme të mbrojtjes ajrore dhe rezerva raketash.

Izraeli shfrytëzoi kaosin shkatërron armët siriane

Pavarësisht se kush kontrollon përfundimisht një qeveri të ardhshme në Damask, Izraeli shfrytëzoi kaosin pas rënies së Asadit për t’u siguruar që Siria të mos ruajë kapacitetin ushtarak për të mbrojtur veten. Dhe Izraeli e bëri këtë me mbështetjen e heshtur të Joe Biden dhe administratës së tij, të cilët përsëritën argumentin e Izraelit se po vepronte në mënyrë parandaluese në vetëmbrojtje kundër kërcënimeve të mundshme nga rebelët dhe xhihadistët sirianë. Përveç Francës dhe Spanjës, pak fuqi perëndimore i dënuan veprimet e Izraelit. I dërguari i posaçëm i OKB-së për Sirinë, Geir Pedersen, ishte në mesin e një grushti zyrtarësh që i kërkuan drejtpërdrejt Izraelit të ndalonte sulmet ajrore dhe pushtimin tokësor në territorin sirian, duke thënë se ata ishin në kundërshtim me marrëveshjen e armëpushimit të vitit 1974 që krijoi zonën tampon.

Të hënën, zëdhënësi i Departamentit të Shtetit të SHBA, Matthew Miller, i bëri jehonë justifikimit të Izraelit për pushtimin e fqinjit të tij: ndërsa regjimi i Asadit u shkatërrua, ushtria siriane braktisi pozicionet e saj përgjatë kufirit izraelito-sirian, tha Miller, “gjë që potencialisht krijon një vakum që mund të ketë është mbushur nga organizata terroriste”. Ai shtoi: “Izraeli ka thënë se këto veprime janë të përkohshme për të mbrojtur kufijtë e tij. Këto nuk janë veprime të përhershme.”

Zyrtarët izraelitë pranuan se kishin marrë ish-pozitat e ushtrisë siriane në majën më të lartë të Jabal al-Sheikh, të cilën Izraeli e quan malin Hermon. Mali ofron një nga pamjet më strategjike për të vëzhguar pjesë të mëdha të Sirisë dhe Libanit dhe do ta vendoste Damaskun, rreth 40 km larg, brenda rrezes së artilerisë izraelite. Të premten, ministri i mbrojtjes, Israel Katz, tha se trupat e tij do të mbajnë kontrollin e anës siriane të malit Hermon gjatë dimrit.

SHBA e sheh Sirinë me lente antiterrorizmi

Përveç shqetësimit të saj për ndikimin e rënies së Asadit në Izrael, administrata Biden e shikon kryesisht Sirinë përmes një lente antiterrorizmi, duke u frikësuar se Shteti Islamik mund të rindërtohet dhe të përfitojë nga vakuumi aktual i pushtetit. Të dielën, pasi Assadi u largua nga Damasku, avionët luftarakë amerikanë goditën më shumë se 75 objektiva në Sirinë qendrore, për të cilat Pentagoni tha se ishin kampe ose operativë të Shtetit Islamik. Por sulmet ajrore të SHBA-së ishin shumë më pak të gjera dhe të dëmshme sesa ato që Izraeli kreu kundër bazave ushtarake siriane.

Ndihmëssekretarja amerikane e Shtetit për Çështjet e Lindjes së Afërt, Barbara Leaf, ish-i dërguari i posaçëm për Sirinë, Daniel Rubinstein, dhe i dërguari kryesor i administratës Biden për negociatat për pengjet, Roger Carstens, vizituan Sirinë për bisedime me udhëheqësit e përkohshëm sirianë, bëri të ditur Departamenti amerikan i Shtetit të premten në mëngjes.

Kjo është vizita e parë zyrtare e diplomatëve amerikanë në Siri pas më shumë se një dekade, që nga mbyllja e Ambasadës amerikane në Damask në vitin 2012.“Ata do të angazhohen drejtpërdrejt me popullin sirian, duke përfshirë përfaqësues të shoqërisë civile, aktivistë, anëtarë të komuniteteve të ndryshme dhe zëra të tjerë sirianë për të biseduar për vizionin e tyre për të ardhmen e vendit të tyre dhe për mënyrën se si Shtetet e Bashkuara mund t’i mbështesin”, tha Departamenti i Shtetit.

Në krye të agjendës së tyre do të jetë mbledhja e të dhënave për gazetarin amerikan Austin Tice, i cili u zhduk në Siri në vitin 2012. Gjithashtu, ata do të theksojnë se parimet e gjithëpërfshirjes, mbrojtja e pakicave dhe heqja dorë terrorizmi dhe armët kimike, janë vendimtare për çdo mbështetje amerikane për Qeverinë e re siriane.

Turqia kurdët sirianë, kërcënim sigurie

Inkursionet e tjera të mëdha të huaja që nga rënia e Asadit kanë ardhur nga Turqia, e cila ka kontrolluar prej kohësh territorin pranë kufirit të saj jugor përmes përfaqësuesit të saj, ushtrisë kombëtare siriane. Gjatë javës së kaluar. Turqia e mbështeti këtë ushtri, një grup ombrellë milicish, me sulme ajrore kundër forcave kurde të mbështetura nga SHBA në Sirinë veriore. Turqia i sheh kurdët sirianë si një kërcënim sigurie dhe aleatë të mundshëm për pakicën kurde brenda Turqisë. Rebelët e mbështetur nga Turqia kontrollojnë zonat kufitare midis Sirisë dhe Turqisë, duke vepruar si një tampon për Ankaranë. Më në fund, Izraeli deklaroi se rënia e Asadit anuloi marrëveshjen e tyre të vitit 1974 për të çmilitarizuar Lartësitë e Golanit dhe trupat izraelite hynë me shpejtësi për të pushtuar zonën. Izraeli gjithashtu nisi sulme të mëdha ajrore që synonin pajisjet ushtarake, depot e armëve kimike dhe kërcënime të tjera ndaj saj donte të mos binte në duart e ekstremistëve.

Hayat Tahrir al-Sham (HTS), një tjetër aleat turk dhe më i forti nga fraksionet rebele siriane, i cili nisi një ofensivë të befasishme kundër qeverisë së Asadit në fund të muajit të kaluar, ka marrë kontrollin e Damaskut dhe qyteteve të tjera të mëdha. SHBA, Britania e Madhe dhe shumica e vendeve evropiane e cilësuan HTS-në një grup terrorist për shkak të lidhjes së saj të mëparshme me Al-Kaedën gjatë luftës civile në Siri. Disa fuqi perëndimore, së bashku me OKB-në, po shqyrtojnë tani heqjen e emërtimit terrorist nëse HTS angazhohet për të formuar një qeveri kalimtare gjithëpërfshirëse.

HTS dhe grupet e tjera rebele kanë një detyrë të rëndë në konsolidimin e fraksioneve siriane në një qeveri kohezive që mund të menaxhojë ndarjet sektare dhe etnike derisa të hartohet një kushtetutë e re dhe të mund të mbahen zgjedhjet.

Forcat ruse largohen nga vendlindja e Assadit

Mes njoftimeve kundërthënëse mbi të ardhmen e Rusisë në Siri, mjetet ushtarake ruse kanë filluar të largohen nga province Lakatia, vendilindja e diktatorit të rënë Bashar al-Assad dhe të atit të tij Hafez al-Assad, i cilësuar atje si “udhëheqësi i pavdekshëm”. Automjete të rënda të ushtrisë dhe avionë po largohen nga baza ushtarake ruse në provincën Lakatia në Siri. Në raportimet mediatike dhe në komunikimet në rrugët e qytetit ka të dhëna kontradiktore, se ku po shkojnë këto mjete. Disa thonë se po largohen nga Siria. Disa të tjerë thonë se jo. Në një lagje aty pranë, ka ende dyqane me tabela në rusisht, kryesisht për të plotësuar nevojat që mund të kenë ushtarët. Disa vendas druhen se grupet e pakicave në Siri do të jenë në rrezik pa mbrojtjen nga Rusia, pas rënies së regjimit të Bashar al-Asadit. Të tjerë thonë se lëvizja e rusëve është një sinjal se lufta po mbaron. Rusia ishte një aleate e ngushtë e qeverisë së Asadit, e cila në vitin 2015 u përfshi në Luftën Civile të Sirisë, për të mbrojtur regjimin. Në pjesë të tjera të Sirisë, vendasit thonë se bombat ruse ishin përgjegjëse për vdekjen dhe shkatërrimin.

Lufta kundër trashëgimisë së Asadit

Ata gjithashtu duhet të luftojnë kundër trashëgimisë së Asadit dhe ndërhyrjes së huaj. Përveç brutalitetit të tij absolut – lufta vrau afro 500,000 njerëz dhe zhvendosi gati gjysmën e popullsisë së Sirisë – Assad ishte në gjendje të mbante pushtetin duke përdorur një politikë të jashtme shkatërruese që ushqeu përfaqësues në vendet fqinje dhe eksportoi ekstremizëm.

Në fillim të kryengritjes siriane në vitin 2011, regjimi i Asadit liroi qindra militantë islamikë nga burgjet e tij dhe ata vazhduan të bëhen udhëheqës të Shtetit Islamik dhe fraksioneve të tjera xhihadiste. Assad më pas e portretizoi veten si i vetmi i aftë për të mbajtur ushtrinë e Sirisë dhe institucionet e tjera shtetërore nga shpërbërja dhe parandalimi i rënies së vendit tërësisht në duart e xhihadistëve. Në perëndim, Assad e projektonte veten si e keqja më e vogël – edhe nëse regjimi i tij ishte përgjegjës për vdekje dhe shkatërrim më të madh se kundërshtarët e tij.

Ndërsa Siria më në fund është çliruar nga sundimi i Asadit, së bashku me mbështetësit e tij të huaj, fuqitë e tjera – veçanërisht Izraeli, SHBA-ja dhe Turqia – tani po konkurrojnë për ndikim ndërsa sirianët po luftojnë se si të rindërtojnë vendin e tyre të shkatërruar. Sirianët meritojnë të mos jenë më pengje në ambiciet dhe konfliktet e të tjerëve.

Shtetet e Bashkuara dhe fuqitë evropiane duan të frenojnë kërcënimin e xhihadistëve që sulmojnë objektivat perëndimore, siç bënë në kulmin e luftës civile në Siri. Uashingtoni është gjithashtu i shqetësuar se dhuna e re mund të dëbojë edhe një herë shumë refugjatë nga Siria.

Pasiguria e një vakumi pushteti

Edhe pse shumë mund të dëshirojnë të kthehen, disa rajone mbeten të paqëndrueshme pasi fraksionet konkurrojnë për të plotësuar një vakum fuqie. Territoret kryesore, duke përfshirë zonat e pasura me naftë në lindje të lumit Eufrat, mbeten jashtë kontrollin e grupit rebel, Hayat Tahrir al-Sham (HTS), që udhëhoqi ofensivën përfundimtare kundër Forcat e Asadit. Në vend të kësaj, ato zona menaxhohen nga forcat kurde të mbështetura nga SHBA, të njohura si Forcat Demokratike Siriane, të cilat kohët e fundit nënshkruan një marrëveshje armëpushimi të ndërmjetësuar nga SHBA me rebelët dhe u tërhoq nga Manbixhi.

Me largimin e Asadit, Siria përballet me një fazë kritike të rindërtimit. HTS planifikon të krijojë një teknokratike qeverisë deri në mars. Shumë sirianë të zhvendosur shpresojnë të kthehen, përfshirë ata në Turqi, ku miliona refugjatë kanë sisteme të tensionuara politike dhe ekonomike. Shumë do të duhet të presin për të tyren komunitetet që do të rindërtohen. Të tjerët tashmë kanë filluar jetë të reja jashtë vendit dhe nuk do të duan largohen. Dhe përveç rrezikut të një konflikti të rinovuar midis grupeve të mbetura, ndërhyrje nga SHBA, Rusia, Izraeli dhe Turqia e ndërlikon rimëkëmbjen e Sirisë, duke rrezikuar destabilizimin e mëtejshëm pasi këto fuqi jetojnë për ndikim.

Hisen Berisha/

Greqia vazhdon të kushtëzojë mbështetjen e saj për anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian, duke kërkuar respektimin e të drejtave të minoritetit grek në Shqipëri. Kryeministri grek Kyriakos Mitsotakis deklaroi qartë se ky është një ndër kushtet kryesore për përparimin e Shqipërisë në rrugën drejt integrimit. Por kjo sjellje hipokrite ngre një pyetje thelbësore: Çfarë po ndodh me të drejtat dhe liritë e komunitetit shqiptar çam në Çamëri?

Që nga gjenocidi dhe krimet kundër njerëzimit të kryera nga shteti grek ndaj popullsisë çame gjatë Luftës së Dytë Botërore, shqiptarët çamë u dëbuan me dhunë nga trojet e tyre historike. Nga viti 1945 deri në vitin 1951, për çamët e shpërngulur u kujdes Mbretëria e Bashkuar, duke u mundësuar mbijetesën në kushte të vështira. Pas vitit 1951, me ndikimin e Partisë Komuniste Greke, si parti homologe e Partisë Komuniste të Shqipërisë (PKSH), e cila ishte pjesë e Internacionales Socialiste, çamëve të dëbuar u dha shtetësia shqiptare. Ky akt, megjithëse me synime humanitare, çoi në humbjen e çdo të drejte të çamëve në trojet, pronat, varret dhe trashëgiminë e tyre historike në Çamëri.

Kjo është një padrejtësi historike që bie ndesh me detyrimin kushtetues të Shqipërisë për të mbrojtur të drejtat e shqiptarëve jashtë kufijve shtetërorë, siç përcaktohet në Nenin 8 të Kushtetutës së Shqipërisë. Megjithatë, kjo çështje është lënë në harresë, ndërsa sot Greqia jo vetëm që nuk pranon të diskutojë çështjen çame, por kushtëzon dhe pengon procesin e integrimit të Shqipërisë në BE.

Pavarësisht shpalljes së pavarësisë së Çamërisë më 30 tetor 2016 në Hagë, në përputhje me Konventën e Gjenevës dhe ligjet ndërkombëtare për vetëvendosje, nga Çamët e mbledhur në një Kuvend të Çamëve nga tërë Bota, dhe Deklaratës së Pavarësisë që miratuan, as Greqia dhe as Shqipëria nuk kanë marrë hapa të qarta për të adresuar këtë çështje të hapur. Në anën tjetër, Bashkimi Evropian, që pretendon të jetë një bastion i të drejtave të njeriut dhe lirive themelore, hesht ndaj shkeljeve flagrante të të drejtave të çamëve nga një shtet anëtar i saj, siç është Greqia.

Pyetja që shtrohet është: Si mund të pranohet një standard i dyfishtë në politikën evropiane? A mund të flitet për seriozitet dhe koherencë nga BE-ja kur një shtet anëtar diskriminon çamët dhe refuzon të njohë të drejtat e tyre njerëzore, historike, pronësore dhe politike?

Qeveria shqiptare ka detyrimin moral, ligjor dhe kushtetues që të ngrejë çështjen çame si një kusht në çdo dialog dypalësh dhe në forume ndërkombëtare. Përballë hipokrizisë greke dhe indiferencës evropiane, çështja çame mbetet një provë e madhe për shtetin shqiptar dhe për vetë Bashkimin Evropian, që duhet të dëshmojë nëse mbetet e përkushtuar ndaj lirive dhe të drejtave të njeriut, apo nëse do të tolerojë përjetësisht sjellje diskriminuese ndaj një komuniteti të zhdukur me dhunë nga trojet e tij stërgjyshore.

Koha është që qeveria shqiptare të marrë një qëndrim të qartë dhe të mos heshtë përballë padrejtësisë historike. Ashtu si Greqia kushtëzon Shqipërinë, edhe Shqipëria duhet të kushtëzojë çështjen e minoritetit grek me njohjen dhe garantimin e të drejtave të çamëve, duke e vendosur këtë temë në tavolinën ndërkombëtare si një çështje të drejtësisë dhe të drejtave të njeriut.