Nga Rafael Floqi, kryeredaktor i ALBTVUSA/

Të qenët endacakë pa shtëpi mbetet një nga çështjet më të nxehta shoqërore në mbarë botën, duke prekur miliona njerëz në rajone dhe grupe të ndryshme demografike. Në shumë zona urbane këtu në SHBA, pamja e individëve që jetojnë nëpër rrugë është bërë shumë e zakonshme, por arsyet pas të pastrehëve janë komplekse dhe shumëdimensionale. Të gjithë i kemi parë ata duke na zgjatur një kuti plastike tek semaforët.

Parashqevi Simaku është një këngëtare e njohur shqiptare, e cila në vitet 1980 dhe 1990 ishte një nga figurat më të dashura të Shqipërisë dhe shumë e vlerësuar në industrinë muzikore, me një karrierë premtuese përpara. Megjithatë, historia e Simakut mori një kthesë të papritur dhe tragjike, duke e sjellë atë nga kulmi i famës në realitetin e ashpër të jetesës në rrugë.

Rasti i Parashqevi Simakut jo vetëm që ndriçon vulnerabilitetet e figurave publike, por gjithashtu ndihmon në reflektimin mbi çështjet më të gjera të shëndetit mendor, varësisë dhe sfidave të rindërtimit të jetës pas rënies nga shndritshmëria. Historia e saj thekson se si presionet kulturore dhe shoqërore, bashkë me mungesën e mbështetjes familiare, mund të çojnë në shembjen e sistemit mbështetës të individëve. Figurave publike, sidomos atyre nga industria e argëtimit, shpesh iu kërkohet të ruajnë një nivel të përsosmërisë. Dhe kur ata dështojnë, mungesa e kuptimit dhe mbështetjes mund ta bëjë luftën e tyre edhe më të vështirë dhe për ata që me sinqeritet duan t’i ndihmojnë.

Mediat duhet të përqendrohen tek shembulli pozitiv

Por a i ndihmon media dhe ata, apo ia bën jetën e tyre dhe atë qetësinë e mjerimit me të padurueshëm. ALBTVUSA mendon se një tjetër aspekt që meriton vëmendje është mediat duhet të përqendrohen tek shembulli pozitiv dhe qëndrimi i tyre ndaj rasteve si ai i Simakut, duke synuar klikimet audiencën me pahir pa vlera morale është mjaft i dëmshëm dhe bën të kundërtëtën.

Mediat në Shqipëri në vend që të ofrojnë mbështetje dhe të ndihmojnë në rikthimin e individëve në rrugën e rimëkëmbjes, preferojnë t’i shfrytëzojnë këto raste tragjike për klikime dhe shikueshmëri. Ato shpesh e trajtojnë historinë e individëve të tjerë si Simaku si një “scoop” lehtësisht për të tërhequr vëmendjen, duke nxjerrë më shumë informacione të panevojshme ose të dhunshme për jetën e tyre personale, pa menduar për pasojat për ta.

Ky qëndrim i mediave, në Shqipëri të paguar me taksat e shqiptarëve synon vetëm klikimet dhe spektaklin, shpesh lë pas dore humanizmin nevojën për një trajtim më të ndjeshëm dhe mbështetës për ata që ndodhen në vështirësi.

Si mendoni, a thua prezantuesi Blendi Fevziu kishte ai shqetësim fatin e këngëtares së njohur Simaku, apo skupin e zbulimit të gjendjes së saj. Jo ajo, nuk u bë për ta ndihmuar individin por për ta shndërruar rastin e saj fatkeq në një ngjarje kronike apo në një episod Big Brodheri deri në atë vulgaritet sa një personazhet e Big Brother, si Luis Ellji deklaron sot sa për klikime për vete, se kishte pas qenë i dashuruar në mënyrë platonike me Parashqevinë.

Marrëzia mediatike, absurde kolektive, një reality TV i pashpirt

Kjo histori dhe mulliri i gjithologëve si z. Fatos Paçrami përpiqen ta përtypin një realitet fatkeq , jo me fatin e P. Simakut, por nëse ajo ishte vlerë apo jo , sepse këndoi në një periudhë të errët, ç’ka nuk është faji i saj por që s’ja heq dot vlerat e interpretueses.

Të qenit në Amerikë, përforcon gjithë iluzionet, por dhe disiluzionet e ëndrrës amerikane. Por në Shqiperinë e episodeve të për një shoqëri dhe një popull të veçantë dhe flet të njëjtën gjuhë, ka shumë raste që humbet në histori absurde që i ngjajnë një romani të pashkruar, por që përcillet mes medias sipas përshkrimit të secilit – dhe gjithmonë për një ngjarje që i ka shqetësuar marrëzinë tonë kolektive. Por askush s’e di se çfarë është jeta e homeless në një stacion metroje në Amerikë. Po të lexosh se çfarë po shkruajnë për Parashqevi Simakun, ndihet që është një marrëzi mediatike absurde kolektive, një reality TV pa skenar i pashpirt.

Askush nuk e di historinë reale të saj. Ajo ka 30 vite që është larguar nga Shqipëria, jeton në New York, dhe nuk i është drejtuar askujt në Shqipëri madje ka humbur dhe lidhjet me familjen. Askush nuk u kujtua për të në 30 vjet.

Gjithçka ka nisur të stiset, sepse Parashqevinë e paskan parë në një stacion treni në New York në prag Krishtlindjesh, kur një fëmijë i ka dhënë një dhuratë për Krishtlindje. Askush nuk e di hallin e saj, dhe pse ajo po rri shpesh në një stacion treni. Kulmi arrin kur shkruesit e episodeve thonë se ajo po pret djalin, pa pasur lidhje me të prej vitesh. Po e pret, s’po e pret. Dhe ky ortek mediatik merret me fatin abstrakt të Parashqevi Simakut, por ajo s’i flet askujt, dhe askush nuk e di si e ka jetën.

Dikush thotë se nuk ka shtëpi ku të fusë kokën. Dikush tjetër thotë se duhet që shteti shqiptar t’i blejë një shtëpi. Dikush thotë që Parashqevia fle jashtë. Dikush thotë që ajo po lyp rrugëve të New York- ut se e kanë braktisur. Ka nga ata që i kanë bërë kërkesë shtetit që ta strehojë Parashqevi Simakun në Shqipëri. Dhe të qenit në Amerikë e bën më tragjike situatën, por ngop edhe smirën e ziliqarëve për Amerikën.

Ka nga ata që thonë se Parashqevia e urren gjuhën shqipe, shqiptarët dhe Shqipërinë. Jo kjo nuk është e vërtetë, nuk mund ta masësh depresionin e kaluar me “rehatinë e gjetur” në një stacion ku s’të njeh kush. Ka të tjerë që thonë se Simaku nuk të përgjigjej në shqip po t’i flisje në këtë gjuhë. Por a kanë ata të drejtë për opinion apo për të paragjykuar atë.

Pastaj tregojnë që ka kënduar nëpër klube nate në New York. Dhe Parashqevia nuk flet, por njerëzit shkruajnë për fatin e saj abstrakt, dhe gazetat e televizionet japin opinione. Po qeveria shqiptare, a do të merret me fatin e Simakut? Ja se Bashkia Kavajë do ta ndihmojë, ja se Pacolli do ta ndihmojë.

Por Parashja hesht. Kjo nuk duket çështje parash.

Po media që është kaq e shqetësuar, pse nuk shkon ta takojë? Por me e mundshmja është që medias kjo enigmë me titull Simaku, i intereson si një ngjarje që po e rrit përditë audiencën me titull: “Duke Pritur Simakun për disa klikime”.

Historia e Simakut gjithashtu tregon nevojën edhe këtu në SHBA dhe në Shqipëri për shërbime më të forta të shëndetit mendor dhe mbështetjeje për varësinë, veçanërisht për individët që përjetojnë famë të papritur dhe vëzhgim publik. Shumë njerëz në sytë e publikut nuk kanë mundësi për shërbimet e nevojshme të shëndetit mendor, as ka sisteme të krijuara për t’i ndihmuar ata të përshtaten me jetën pas përfundimit të karrierës së tyre ose një rënia nga lartësia e papritur.

“Nuk e merr me mend se sa shumë i jam lutur të bashkohej me orkestrën time të vogël për dasma shqiptarësh në Amerikë!? Pat rrëfyer para se te vdiste kompozitori Agim Krajka. Ti e di se është punë me fitime të mëdha për plot këngëtarë e këngëtare nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi…Nuk po të përmend emra, sepse janë shumë…Nuk pranoi, sepse i ishte shkrepur më kot për karrierë të suksesshme në Hollivud! Tani, prej vitesh nuk i ka punët mirë as me shëndetin dhe as me profesionin…!

Gjykoj se për fatin e Parashqevisë arsyet apo shkaqet mund të kërkohen më shumë tek ajo vetë, tek fati, zgjedhja e saj, tek dëshira për një hop të madh në karrierë…! Kështu është jeta: me “fluturime” e “rrëzime” krahëthyer, me të përpjeta e tatëpjeta! Këto arsye përfshijnë vështirësitë ekonomike, mungesën e strehimit të përballueshëm, çështjet e shëndetit mendor, abuzimin me substanca dhe dështimet sistematike brenda strukturave të mbështetjes shoqërore.

Një shembull i një rasti të njohur që ndriçon ndërveprimin e homeless, varfërisë dhe ndikimin e betejave personale është rasti i këngëtares Parashqevi Simaku, një këngëtare shqiptare, rënia e të cilës në paqëndrueshmëri e tronditi publikun. Historia e saj është një pasqyrë e vijës delikate ndërmjet famës dhe varfërisë dhe tregon se si çështjet personale, presionet shoqërore dhe mungesa e mbështetjes mund të kontribuojnë në një rënie nga shkëlqimi.

Çështjet e shëndetit mendor dhe abuzimi

Çështjet e shëndetit mendor dhe abuzimi me substanca janë si shkaqe ashtu edhe pasoja të paqëndrueshmërisë. Shumë individë që përballen me çështje të shëndetit mendor ose varësisë kanë vështirësi për të mbajtur një strehim të qëndrueshëm. Mungesa e shërbimeve të përballueshme dhe të aksesueshme të shëndetit mendor bën që shumë të mbeten pa mbështetje dhe kjo çon në një rënie të mëtejshme në të bërit endacake.

Kur rrjetet sociale, si ndihma sociale dhe kujdesi shëndetësor, janë të pamjaftueshme ose nuk ekzistojnë, ata që kalojnë në vështirësi shpesh mbeten të pashpresë. Strehimoret dhe programet që mund të ofrojnë ndihmë shpesh janë të pamjaftueshme ose mbipopulluar, duke bërë më të vështirë për individët që të dalin nga kjo situatë. Izolimi social dhe çarjet Familjare Shumë individë të pastrehë përjetojnë izolim të thellë shoqëror, që përkeqëson gjendjen e tyre. Familjet e prishura, dhuna në familje dhe mungesa e lidhjeve sociale ose rrjetave mbështetëse kontribuojnë në dukurinë e endacakëve homeless.

Rënia e Simakut në homeless ndriçon disa aspekte të mënyrës se si rrethanat personale mund të çojnë në një humbje dramatike të statusit, dhe si mungesa e një rrjeti mbështetës mund të shtyjë individët në varfëri ekstreme. Rënia e Simakut nga shkëlqimi ishte gjithashtu e lidhur me luftën e saj me shëndetin mendor dhe abuzimin me substanca, kushte që e lanë atë të izoluar dhe të paaftë për të menaxhuar presionet e karrierës dhe jetës private. Ndërsa situata e saj financiare u përkeqësua, Simaku humbi shtëpinë dhe u bë e pastrehë, një ngjarje që tronditi fansat dhe publikun. Historia e saj është një shembull tragjik i mënyrës se si individë që dikur kishin një karrierë të qëndrueshme dhe një status shoqëror mund të përfundojnë në rrugë kur faktorë personalë, financiarë dhe shoqërorë bashkohen në një mënyrë të pamëshirshme.

Epilog

Biznesmeni shqiptar Elton Ilirjani, i cili jeton prej vitesh në Shtetet e Bashkuara të Amerikës ka arritur të takohet me ikonën muzikës shqipe, Parashqevi Simaku. Përpara pak ditësh me anë të një posti në rrjetin e tij social, Ilirjani ndau për herë të parë një foto duke u përqafuar me Simakun dhe që prej atij takimi, ai tashmë ka marrë nën krahët e tij artisten e mirënjohur.

Në pamundësi të një lidhje telefonike me emisionin “Ndryshe” në Top Albania Radio, Elton Ilirjani arriti të dërgonte disa mesazhe zanore, ku shprehu emocionet e tij për këtë ngjarje dhe ndjesitë e Parashqevisë nga ky ndryshim i papritur në jetën e saj. Edhe për ne dëgjuesit ishin disa minuta shumë të trishta, ku edhe vetë Ilirjani dhe moderatorët në studio janë përlotur.Elona e dashur, kemi kaluar tri ditë shumë të vështira. Dy netë pa gjumë. Sot që arrita të fle pak, ajo ka pasur krizë. Nuk duhet të kishte dëgjuar asgjë nga këto që foli Osman Mula e shokë. Nuk e di domethënë. Është keq. Nuk pranon. Po qan. Kam frikë se do të na iki prapë. Jam shumë i trishtuar. Nuk di çfarë të bëj. Nuk janë çështje lekësh. Është çështja që ajo do djalin. Djali s’do ta takojë. Nuk e di. Është një tragjedi e madhe. Nuk e di pse u gjenda këtu në mes të gjithë kësaj. S’di si të sillem. S’di çfarë të bëj. Thjesht i lutem Zotit që ajo të mos iki. Por “Jeta nuk është për të gjetur veten. Jeta është për të krijuar veten.” thotë George Bernard Shaw dhe një samaritan si Entoni e ka të vështirë të gjejë rrugën.

Qëllimi i jetës nuk është të jesh i lumtur. Është të jesh i dobishëm

Kriza e të pastrehëve është një çështje shumëdimensionale, e rrënjosur në pabarazinë ekonomike, problemet e shëndetit mendor, varësinë nga substancat dhe dështimet sistematike. Rasti i Parashqevi Simakut është një pasqyrë e mënyrës se si luftërat personale mund të ndërthuren me forca më të gjera shoqërore, duke çuar në një rezultat tragjik dhe të parandalueshëm në jetë.

“Qëllimi i jetës nuk është të jesh i lumtur. Është të jesh i dobishëm, të jesh nderuar, të jesh i dhembshur, të bësh një ndryshim që jeton dhe jeton mirë” , ka shkruar— Ralph Waldo Emerson. Por historia e saj shërben si një kujtesë për brishtësinë e famës dhe pasurisë dhe rëndësinë e një shoqërie që ofron rrjetet e nevojshme mbështetëse për t’i ndihmuar individët vulnerabël të rindërtojnë jetën e tyre. Një shoqëri që la pa mbështetje një njeri gjeni poet e studiues si Moikom Zeqo, një shoqëri që la pa mbështetje një kampion i dyfishtë olimpik si Ilir Suli kujtohet për ta vetëm kur të mos jenë më e në rastin e Parashes kujtohen kur është gjallë e fatkeqësisht “s’është më”.

Televizionet dhe idiotësia e klikimeve

Dhe të na rrojnë televizionet dhe idiotësia e klikimeve, atyre të vërteta dhe atyre të blera. Në bursën e likeve të një shoqërie ku humanizmi është i harruar dhe vdekur, kur jehona ka më shumë rëndësi se e vërteta.

Problemi i madh këtu është se e keqja, e cila ka marrë formën e vorbullës marramendëse të lajmeve të rreme, fabrikimit të fakteve alternative për klikime , gjobave mediatike dhe sulmeve politike për klikime, të përziera me garuzhdën e vjetër prej druri të egërsisë provinciale, ka kaluar çdo kufi të njeriut më të thjeshtë. Helmimi i përditshëm i gjakut të shoqërisë është bërë rutinë, dhe faktet trajtohen si opinione, ndërsa opinionet imponohen si fakte me inat, mllef dhe urrejtje të pangushëllueshme. Kur sugjerojmë vendosjen e ndonjë rregulli ligjor, ata ngrihen dhe thonë “jo”, pasi ky ortek llumi do të fundosë çdo vlerë njerëzillëku dhe normë bashkëjetese shoqërore mjerë kush bie në pellgun e këtij llumi.

Nëse nuk mund t’i ndihmojmë të paktën të mos i shndërrojmë ata në artikuj kronike të pashpirt, vetëm për ca klikime efemere më shumë.

Dinjiteti njerëzor e kërkon këtë. Parashe na fal!

Hisen Berisha/

Zhvillimet në Kosovë dhe rajon janë një pasqyrë e sfidave të një Ballkani ende të ndarë mes të kaluarës dhe të ardhmes. Situata politike dhe diplomatike në Kosovë dhe rajon po kalon një periudhë të ndjeshme, ku ndikimi i politikës amerikane dhe dinamika e dialogut mes Kosovës dhe Serbisë luajnë një rol kyç.

Tensionet e fundit, që përfshijnë incidentet në veri të Kosovës, përpjekjet për deeskalim dhe mosmarrëveshjet në procesin e normalizimit, reflektojnë sfidat e vazhdueshme që pengojnë stabilitetin dhe bashkëpunimin rajonal.

SHBA mbetet aktori më i rëndësishëm ndërkombëtar në Ballkan, veçanërisht në raport me Kosovën.

Përmes mbështetjes së saj historike për pavarësinë dhe shtetndërtimin e Kosovës, Uashingtoni ka luajtur një rol kyç në sigurimin e paqes dhe integrimin e rajonit në strukturat euroatlantike.

Në vitet e fundit, administrata amerikane ka promovuar një qasje pragmatike ndaj dialogut Kosovë-Serbi, duke insistuar në domosdoshmërinë e marrëveshjes së normalizimit të plotë, e cila përfshin njohjen reciproke.

Megjithatë, qëndrimi i SHBA-së është përcjellë me presion mbi të dyja palët, duke kërkuar nga Kosova që të bëjë kompromise mbi marrëveshjen për asociacionin e komunave me shumicë serbe, që ka kaluar procedurat kushtetuese të ratifikimit në kuvend, dhe nga Serbia që ta njohë pavarësinë e Kosovës dhe të distancohet nga retorika nacionaliste dhe lidhjet e saj me Rusinë.

Për Kosovën, mbështetja amerikane është jetike, por presioni i shtuar mbi institucionet e Kosovës për të pranuar mekanizma që mund të cenojnë funksionalitetin e shtetit, ka krijuar tensione të brendshme dhe skepticizëm në raport me agjendën ndërkombëtare.

Dialogu mes Kosovës dhe Serbisë mbetet një nga proceset më të vështira politike në Ballkan.

Pengesat kryesore përfshijnë situatën kur Serbia refuzon njohjen e Kosovës dhe vazhdon të përdorë retorikën e “kompromisit historik”, duke shmangur njohjen e Kosovës, ndërkohë që kërkon autonomi të zgjeruar për serbët e veriut. Ky qëndrim jo vetëm që frenon avancimin e marrëveshjes, por krijon edhe një mjedis të paqëndrueshëm në terren.

Kërkesa për krijimin e Asociacionit sipas marrëveshjeve të vitit 2023, Kurti-Vuçiq, është një pikë e nxehtë. Kosova e sheh këtë mekanizëm si një rrezik për integritetin territorial dhe funksionimin kushtetues të shtetit, ndërsa Serbia dhe mbështetësit e saj ndërkombëtarë e prezantojnë atë si një kusht për paqen.

Roli i Serbisë si partner strategjik i Rusisë dhe Kinës komplikon përpjekjet për normalizim. Mosinteresimi i Serbisë për të distancuar veten nga këto fuqi krijon tensione të vazhdueshme dhe minon përpjekjet për integrimin e rajonit në Perëndim.

Incidentet e fundit në veri të Kosovës, përfshirë përplasjet me serbët lokalë dhe sfidat ndaj autoritetit të institucioneve kosovare, tregojnë një mungesë të koordinimit dhe të vullnetit për zgjidhje afatgjata.

Duhet vënë në pah edhe roli i BE-së dhe sfida e bashkërendimit ndërkombëtar, ku ndërmjetësimi i Bashkimit Evropian në dialogun Kosovë-Serbi ka qenë i karakterizuar nga mungesa e kohezionit dhe e ndikimit të mjaftueshëm mbi palët.

Ndryshe nga SHBA-ja, BE-ja shpesh perceptohet si e paqartë në qëllimet e saj, duke lejuar hapësira për Serbinë që të prolongojë procesin dhe të përfitojë nga mbështetja diplomatike e Moskës dhe Pekinit.

Dyshja Borrell dhe Lajçak mbetën sinonim i dështimit diplomatik të BE-së dhe dështimit të dialogut Kosovë-Serbi. Kurse Kurti dhe Vuçiq janë përfituesit e këtij procesi në dëm të Kosovës dhe çështjes shqiptare.

Megjithatë, integrimi evropian i Kosovës dhe Serbisë mbetet një objektiv strategjik, dhe një marrëveshje e qëndrueshme është kusht për avancimin e të dyja vendeve drejt BE-së.

Kosova duhet të vazhdojë ta intensifikojë rolin e vet në rajon duke ofruar perspektivat për rajonin.

Duhet të vazhdojë të konsolidojë shtetësinë e saj përmes forcimit të institucioneve demokratike, avancimit të sundimit të ligjit dhe bashkëpunimit me aleatët ndërkombëtarë.

Rritja e bashkëpunimit me vendet si Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi mund të ndihmojë në krijimin e një fronti të përbashkët për stabilitetin rajonal.

Nëse dialogu nuk prodhon rezultate të prekshme, ekziston rreziku që tensionet në veri të krijojnë një situatë të paqëndrueshme që mund të përhapet në gjithë rajonin.

Një zgjidhje e drejtë dhe e qëndrueshme kërkon angazhim të sinqertë nga të dyja palët dhe presion konstruktiv nga faktori ndërkombëtar.

Politika amerikane mbetet një faktor kyç në përcaktimin e rrjedhës së ngjarjeve, por suksesi i saj varet nga mbajtja e një balance të drejtë mes presionit dhe mbështetjes.

Në këtë kontekst, Kosova duhet të ruajë pozicionin e saj strategjik dhe të insistojë në respektimin e plotë të integritetit dhe sovranitetit të saj, ndërsa Serbia duhet të bëjë zgjedhje të qarta mes lidhjeve të saj tradicionale me Rusinë e Kinën apo BRICS dhe aspiratave evropiane, ku takon si territor të cilin e kanë uzurpuar pas dyndjeve sllave nga Karpatet.

Vetëm përmes një qasjeje gjithëpërfshirëse dhe konstruktive mund të arrihet një paqe e qëndrueshme dhe një rajon më i integruar.

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA/

Lufta e Kosovës (1998-1999) dhe ndërhyrja ushtarake e NATO-s përbëjnë një nga rastet më të debatuara në të drejtën ndërkombëtare sa i përket përdorimit të forcës pa autorizimin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Ky rast është konsideruar një shembull unik ku konflikti midis legalitetit dhe legjitimitetit të përdorimit të forcës është trajtuar gjerësisht në jurisprudencën ndërkombëtare.

1. Parimet e Kartës së OKB-së për Përdorimin e Forcës

Sipas Nenit 2(4) të Kartës së OKB-së, përdorimi i forcës nga shtetet kundër integritetit territorial ose pavarësisë politike të një shteti tjetër ndalohet. Përjashtimet e vetme janë:

       -Vetëmbrojtja (Neni 51): Kur një shtet(kolektivitet-popull) përballet me një sulm të armatosur.

       -Autorizimi nga Këshilli i Sigurimit (Kreu VII): Kur Këshilli i Sigurimit përcakton se një situatë kërcënon paqen dhe sigurinë ndërkombëtare.

Ndërhyrja e NATO-s në Kosovë nuk u miratua nga Këshilli i Sigurimit për shkak të kundërshtimit të Rusisë dhe Kinës, dy anëtare të përhershme me të drejtë vetoje,por përkundër kësaj,për herë të parë NATO-jetësoj kreu të VII të Kartës së OKB-së.

2. Situata në Kosovë: Shkeljet e Rënda të të Drejtave të Njeriut

Gjatë viteve 1998-1999, regjimi i Sllobodan Millosheviqit kreu një fushatë brutale të spastrimit etnik kundër shqiptarëve të Kosovës. Ky konflikt përfshiu:

      -Masakra e Reçakut (janar 1999): 45 civilë shqiptarë të Kosovës u vranë nga forcat serbe, një akt i dokumentuar nga OSBE dhe shtetet perëndimore, i cili shërbeu si një nga katalizatorët kryesorë për ndërhyrjen e NATO-s.

      -Masakrat e Mejës, Krushës së Madhe dhe shumë fshatrave të tjera: Me mijëra civilë u vranë dhe u zhdukën në mënyrë sistematike.

      -Më shumë se 800,000 shqiptarë të Kosovës u dëbuan nga shtëpitë e tyre, kryesisht në Shqipëri dhe Maqedoni.

      -Tortura, përdhunime masive dhe ekzekutime të organizuara.

3. Ndërhyrja e NATO-s: Legaliteti dhe Legjitimiteti

Në mars 1999, NATO nisi një fushatë ajrore 78-ditore kundër Serbisë për të ndalur spastrimin etnik në Kosovë. Edhe pse mungonte autorizimi i Këshillit të Sigurimit, NATO e justifikoi ndërhyrjen si një veprim humanitar emergjent.

Argumentet për Legalitetin dhe Legjitimitetin:

a) Justifikimi i NATO-s:

   -Ndërhyrja Humanitare: Ndërhyrja u justifikua për të ndalur krimet kundër njerëzimit dhe për të parandaluar një gjenocid të mundshëm ndaj shqiptarëve të Kosovës.

   -Precedentet Historike: Mësimet nga dështimi për të ndërhyrë në gjenocidin e Ruandës (1994) dhe Bosnjës (1995) ndikuan fuqishëm në vendimin për të vepruar.

b) Kundërshtimet nga Rusia dhe Kina:

   -Shkelje e Sovranitetit: Kët mundohët të argumentoi Serbia se gjëja  se ndërhyrja e NATO-s përbënte një shkelje flagrante të sovranitetit të saj dhe një akt agresioni ndërkombëtar.

   -Pa Mandat të OKB-së: Rusia dhe Kina e konsideruan këtë veprim të paligjshëm për shkak të mungesës së një autorizimi zyrtar nga OKB-ja.

4. Precedente të Ngjashme në të Drejtën Ndërkombëtare

a) Ndërhyrja në Somali (1992):

   -OKB autorizoi ndërhyrjen për të parandaluar një katastrofë humanitare gjatë luftës civile dhe urisë masive.

b) Dështimi në Ruandë (1994):

   -Dështimi i komunitetit ndërkombëtar për të ndalur gjenocidin që vrau mbi 800,000 njerëz u përdor si një mësim për ndërhyrjen në Kosovë.

c) Ndërhyrja në Bosnjë dhe Hercegovinë (1995):

   -Ndërhyrja e NATO-s për të ndalur masakrat dhe rrethimin e Sarajevës u autorizua nga OKB-ja dhe shërbeu si një precedent për veprimin në Kosovë.

5. Pasojat Ndërkombëtare të Ndërhyrjes në Kosovë

a) Pasojat Politike:

   -Rënia e Millosheviqit: Ndërhyrja çoi në humbjen e kontrollit të Serbisë mbi Kosovën dhe në rrëzimin e regjimit të Millosheviqit.

    -Administrata e OKB-së (UNMIK): Pas luftës, OKB krijoi një administratë ndërkombëtare në Kosovë deri në shpalljen e pavarësisë në vitin 2008.

b) Pasojat Juridike:

    -Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND): Në vitin 2010, GJND-ja vendosi që shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk shkelte të drejtën ndërkombëtare.

    -Tribunali i Hagës: Shumë liderë serbë, përfshirë Millosheviqin, u akuzuan për krime lufte.

c) Zhvillimi i Doktrinës “Përgjegjësia për të Mbrojtur” (R2P):

    -Ndërhyrja në Kosovë ndihmoi në krijimin e doktrinës “Përgjegjësia për të Mbrojtur” (R2P), të miratuar në Samitin Botëror të OKB-së në 2005, e cila përcakton detyrën ndërkombëtare për të ndërhyrë në rastet e gjenocidit dhe krimeve kundër njerëzimit.

Ndërhyrja e NATO-s në Kosovë mbetet një nga çështjet më të debatueshme në të drejtën ndërkombëtare. Edhe pse juridikisht ajo nuk kishte autorizimin e Këshillit të Sigurimit dhe për këtë arsye u jetësua kreu VII dhe parimet e Kartës së OKB-së, legjitimiteti i ndërhyrjes mbështetej në mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe parandalimin e një katastrofe humanitare. Rasti i Kosovës ka ndikuar fuqishëm në zhvillimin e të drejtës ndërkombëtare dhe në konceptin e ndërhyrjes humanitare.

Nga data 3 deri më 5 dhjetor 2024, në qytetin Jazan të Arabisë Saudite, u zhvillua Konferenca Ndërkombëtare për Arsimin në Mjekësi, ku një ndër folësit kryesorë ishte Prof. Fadil Çitaku, një shkencëtar i njohur ndërkombëtarisht në fushën e neurolidershipit. Profesori nga Drenica prezantoi tema që lidhen me neurolidershipin dhe shëndetësinë, duke shpalosur modelet shkencore «Drenica», «Çitaku» dhe modelin për mirëmbajtjen e shëndetit dhe kurimin e sëmundjeve, «Health Revolution», të krijuar nga Prof. Hetem Ramadani. Këto modele përfaqësojnë qasje inovative në lidershipin dhe trajtimin mjekësor.
Gjatë konferencës, Prof. Çitaku mbajti një fjalim frymëzues mbi neurolidershipin, duke theksuar se si ky koncept lidershipi, i bazuar në funksionimin e trurit, mund të përmirësojë vendimmarrjen dhe efikasitetin në sektorin e mjekësisë dhe shëndetësisë. Ai theksoi rezultatet e punimeve shkencore të tij dhe kolegëve në Academy of Leadership Sciences Switzerland, të publikuara në revista prestigjioze shkencore, që dëshmojnë krijimin e një paradigme të re të lidershipit modern të bazuar plotësisht në shkencë. Gjithashtu, ai udhëhoqi një workshop me temën “Lidershipi në Arsimin e Mjekësisë”, që tërhoqi vëmendjen e profesorëve dhe pjesëmarrësve nga mbarë bota.
Në kuadër të prezantimeve të tij, Prof. Çitaku ndau detaje mbi modelin “Health Revolution” të Prof. Hetem Ramadanit. Ky model, i cili kombinon mjekësinë tradicionale dhe një stil të shëndetshëm jetese, ka sjellë rezultate të jashtëzakonshme në parandalimin dhe trajtimin e sëmundjeve kronike dhe po tërheq vëmendjen e komunitetit ndërkombëtar shkencor.
Gjatë këtij aktiviteti, Prof. Çitaku u nderua nga autoritetet më të larta të rajonit Jazan, duke përfshirë Princin dhe Guvernatorin, Dekanen e Fakultetit të Mjekësisë të Universitetit Jazan dhe Kryetarin e Komitetit të Arsimit Mjekësor në Arabinë Saudite. Në një ceremoni mirënjohjeje, ai u falënderua për kontributin e tij të çmuar në fushën e edukimit dhe lidershipit mjekësor.
Prof. Fadil Çitaku është një nga shkencëtarët më të shquar ndërkombëtarë në fushën e neurolidershipit. Gjatë vitit 2024, ai ka qenë folës kryesor në gjashtë konferenca ndërkombëtare, duke përfaqësuar gjithmonë flamurin kombëtar shqiptar, atë të Kosovës dhe të Zvicrës, ku ai jeton dhe punon. Prof. Çitaku është themelues dhe drejtues i Akademisë së Shkencave të Lidershipit në Zvicër (ALSS), një institucion që udhëheq në inovacion në fusha si neurolidershipi, neurobiznesi dhe neuromarketingu. Ai gjithashtu është bashkëthemelues dhe drejtues i Institutit për Avancim Kombëtar (IPAK) në Prishtinë, që synon avancimin kombëtar përmes dijes dhe teknologjive të reja shkencore.
Më poshtë mund të gjeni disa nga artikujt e publikuar në gazetat kryesore saudite mbi këtë konferencë, si dhe një intervistë që Prof. Çitaku ka dhënë për televizionin e Universitetit të Jazan.
https://www.saudigazette.com.sa/article/647623/SAUDI-ARABIA/Emir-of-Jazan-inaugurates-Saudi-International-Medical-Education-nbspConference
https://www.arabnews.com/node/2581928/saudi-arabia
https://thearabianmirror.com/the-saudi-international-medical-education-conference-is-inaugurated-by-the-emir-of-jazan/
https://x.com/JazanUniversity/status/1865092105133027761

Për më shumë informacione mbi aktivitetet dhe punën e Prof. Çitakut dhe Prof. Ramadanit, vizitoni faqet zyrtare:
Akademia e Lidershipit Shkencor në Zvicër: www.alss-edu.ch dhe info@alss-edu.ch
Instituti për Avancim Kombëtar: www.alss-institute.com dhe info@ipak-institute.com
Kjo konferencë dëshmoi se punimet shkencore të shkencëtarëve shqiptar vazhdojnë të kenë ndikim të rëndësishëm në arenën ndërkombëtare.

“ROMANI IM ËSHTË REFUZIM ARTISTIK I KRIMINALIZIMIT TË VULLNETSHËM TË PUSHTETIT DHE JETËS SË QYTETARËVE”.

Shtëpia botuese “Onufri” organizoi javën e kaluar në mjediset e librarisë me të njëjtiin emër promovimin e romanit të autorit Bujar Skëndo “Flijimi i maskave”. Promovimin e drejtoi redaktorja e librit Znjsh. Kadia Dedja, që e kishte konceptuar në formën e një interviste, të gërshetuar herë pas here nga diskutime të të pranishmëve.

K. Dedja: “Flijimi i maskave” është një libër shumë i veçantë. Romani flet për problemet më aktuale dhe më shqetësuese të Shqipërisë së sotme. Por fillimisht, do të doja ta pyesja zotin Skëndo se si erdhi te ky roman?

B. Skëndo: Natyrshëm. Por edhe mundimshëm. Sepse dihet që letërsia lind nga mundimi. Një realitet i pangjashëm, i dhunshëm, armiqësor, i korruptuar nga zyrat më të rëndësishme të shtetit, në qeveri, në Kuvend, nëpër drejtori tenderash… Krimi, pasi pastroi paratë dhe vetveten, hodhi edhe një hap më tej: Joshi me para dhe korruptoi politikën, u fut në parlament e qeverisje.  Dhe politika, qëllimimisht e me dëshirë të pafre, ndau pushtetin me krimin. Por krimi nuk u ndal me kaq. Korruptoi edhe edhe një pjesë të qytetarëve, votën e tyre. Maskën e vetvetes ua vendosi, në fillim politikanëve e më pas edhe qytetarëve, të cilët e pranuan atë. Pushtetarë me maska e pa fytyrë. Ose me fytyrën e dytë a të tretë… Dhe me po aq maska. Dëshiroj të theksoj se romani im “Flijimi i maskave” është një refuzim artistik i kriminalizimit të vullnetshëm të pushtetit dhe të çdo aspekti të jetës së vendit.  Është një mospajtim, një pakënaqësi, një dyshim i madh, të përthyera të tëra këto nëpërmjet artit të së vërtetës. Sepse letërsia nuk është thjesht tregim i të vërtetës, por art i të vërtetave të jetës. Në romanin “Flijimi i maskave”, nëpërmjet figurash artistike e ngjarjesh, episodesh rrëqethëse zbulohen artistikisht të këqiat e këtij tranzicioni të tmerrshëm. Dhe po ashtu të këqinjtë, djajtë e vërtetë të këtij vendi. 

K. Dedja: Le të ndalemi pak te titulli, një metaforë shumë e bukur, si ju lindi idea për këtë titull?

B. Skëndo: Në të vërtetë unë kisha menduar një tjetër titull, “Vejusha milionere”, sepse doja t’a fusja lexuesin qysh në fillim në atmosferën e romanit: Një vajzë që ishte martuar me një ish- trafikant, të cilin mafia dikur e vret. Vajza trashëgon milionat e pastruara të trafikut… Por botuesi, zoti Bujar Hudhri, nuk e pelqente dhe këmbënguli deri në fund. Le ta lëmë “pa titull”, i thash. Pastaj hapa laptopin. Dhe qysh në faqen e tretë ndesha fjalën “flijim”. Më tej, i tronditur, vura re se në roman kishte shumë flijim. Flijim i vetvetes, flijim i virtytit, flijimi i shpirtit, flijim i zemrës, flijim i trupit… Deri te flijimi i fyfytës dhe njëherësh, flijim i maskës, flijim i votës dhe … flijimi i një populli të tërë. Zoti Hudhri zgjodhi “Flijimi i maskave”. Edhe mua më pëlqen, gjithashtu. Mundimi i gjetjes se titullit të një vepre ngjason me mundimin e gjetjes së fjalisë së parë. Të dyja, titulli dhe fjalia e parë, janë nyja tek të cilat autori mbërthehet më së keqi. Ose i gjen dhe nis e shkruan, ose varet në mungesën e tyre.

K. Dedja: Subjekti i romanit mbështetet në dy linja rrëfimi, praktikë që e keni përdorur edhe te romani i parë “Psherëtima e humbjes”. Dy linja që shërbejnë si një mozaik që jep idenë e së plotës në ndërthurjen e elementëve përbashkues. A është zgjidhje rastësore apo e qëllimshme?

B. Skëndo: Mund ta quash si të duash. Por është funksionale. Dhe kjo është më e rëndësishmja. Në të dy rastet, ka ngjarje e episode të rënda, brenga të mëdha, vetmi sfilitëse, frikëra, ankthe, braktisje, te romani i psherëtimës… Dhe shumë trafikantë, para të pista, politikanë të korruptuar, maska, fytyra të çjerra në përpjekje për të zëvendësuar maskën, situata të rënda mafioze, vrasje- te romani i maskave… Lexuesi, por edhe vetë autori, kanë nevojë për një frymëmarrje disi më të zgjatur e të thellë në mbarim të çdo kapitulli të tillë të zymtë. Thjesht një  ndërpretje për të rinisur pak më tej.

K. Dedja: Do doja të ndalesha edhe tek nje metaforë tjetër shumë e bukur, emri i restorantit “Korbi e bardhë”, që shfaqet gjatë gjithë romanit dhe duket se fsheh një mister. Na flisni pak më shumë për këtë gjetje.

B. Skëndo: Është një togfjalësh antitezë. Dhe antiteza është figuracion i preferuar i stilit tim të të shkruarit, i gjuhës artistike të romanit. Antitezë në togfalësh, antitezë në frazë. Natyrisht pa e tepëruar. Nëse do përpiqesha të spjegoja si u krijua ky titull në mjegullën që e shoqëron shkrimtarin kur shkruan, mund të thoshja se përfytyrimin tim, në fillim, u shfaqën trafikantët si korba të vetmuar që preferojnë një restorant në gjysëm errësirë. Këta janë klientët e restorantit, madje edhe pronari i tij, Leoni kishte qenë një prej tyre dhe ishte gjithashtu edhe klienti i parë i restorantit të tij. Një trafikant- korb i vetëm në restorant, një tavolinë e vetme në një kënd pa dritare… Dhe bashkë me të një vajzë e re, e bardhë si dritë, e botës së televizionit, muzikës, teatrit…  Në fund një marrëveshje për martesë në atë vetmi dhe hapësirë boshe të errët… Përveç tavolinës së ndriçuar të çiftit e cila ruan poshtë vetes një djallëzi të fshehtë të pronarit korb. Pak a shumë kështu i është vënë emri “Korbi i bardhë” një restoranti që nuk ekziston realisht në Tiranë. Por që është krijesë e trillimit. Dhe e mjegullës që përmenda. 

K. Dedja: Në roman ka rënë në sy mungesa e dialogëve, përveç një bisede që zhvillojhet në takimin e parë mes dy personazheve kryesore, Emës dhe Dritanit, nuk e përdorni më ligjëratën e drejtë, por bisedat midis personazheve i jepni në një mënyrë unike rrëfimi ku shpesh ndërthurni me to edhe fjalët e autorit. A ndodh kjo për ndonjë arsye specifike?

B. Skëndo: Dëshiroj të theksoj se romani është i tipit psikologjik. Nuk ka përshkrime lineare. Personazhet dialogojnë “në prani” të rrëfyesit, zbulojnë edhe enigmat më të fshehta të shpirtit e qënies së tyre dhe autori ndërhyn lehtas për ta forcuar edhe më tepër atmosferën, për t’u futur edhe më thellë te vetja tjetër e personazheve. Më është dukur gjithmonë shumë më intensive, mbresëlënëse, intime kjo mënyrë të konceptuari të dialogut. Dhe më tepër artistike, e ngjeshur, mbërthyese. Në një kuptim kjo mënyrë kërkon një lexues që mendon, që lexon me përqëndrim, vëmendje… Është shumë më shprehëse. Është aty pyetja e njërit dhe përgjigja e tjetrit, është rrëfimtari që pret rastin të ndërhyjë. Ka intensitet, ritëm, ndjeshmëri. Dhe tërë kjo nxit imagjinatën dhe mendimin e lexuesit. Më pas ky  “shkruan”, krijon me shpirtin e tij vazhdimin hipotetik të episodve, personazheve.

Në vijim, moderatorja Kadia dedja ia jep fjalën gazetarit të mirënjohur Çerçiz Loloçi, botues i “Alb- Spirit”, i cili theksoi se romani “Flijimi i maskave” i Bujar Skëndos është romani i parë që trajton artististikisht kohën që jetojmë, tranzicionin e përçudnuar shqiptar me mprehtësi. Unë, shtoi ai, nuk e kam gjetur në ndonjë roman tjetër kohën dhe problematikën sociale e politike që jetojmë prej më se tri dekadash. Ka personazhe si psh. Leoni, pronari i restorantit “Korbi i bardhë” që do mbeten gjatë në memorjen e lexuesit. Apo edhe episode si ai i sociologut që i është futur studimit të lindjes dhe vendosjes së maskave nga politikanët, qytetarët etj. Kjo linjë ka shumë sarkazëm e ironi, aq sa në fund të studimit mbi raportet e maskës dhe fytyrës, ai arrin tragjikisht në dilemën e tij: Nëse e kishte shkruar ai vetë këtë studim, apo maska e tij…  Gjuha, mjetet shprehëse, stili i romanit janë mjaft artistike. 

K: Dedja: Mënyra si rrjedhin ngjarjet në libër më shtyn të mendoj se Shqipëria nuk e ka kaluar ende periudhën e tranzicionit… Të pa mësuar me lirinë, një liri kaq e madhe, me sa duket, i çorroditi shqiptarët. A mendoni se e keqinterpretuan lirinë?

B. Skëndo: Sigurisht është edhe kjo. Por ajo që ka ndodhur në Shqipëri është diçka më e rëndë. Është një deformim i vetëdijshëm i demokracisë që më pas është shndërruar në një vuajtje të madhe për qindra e mijëra njerëz. Kriminalizimi i tërë jetës së vendit që është bërë këtu, nuk kam lexuar e as dëgjuar të jetë bërë në ndonjë vend tjetër të hapësirës ku jetojmë. Jo vetëm që në nuk e kemi kapërxyer tranzicionin, por përkundrazi, kemi bërë të kundërtën. Romani im “Flijimi i maskave” trajton arstikisht nëpërmjet ngjarjesh, episodesh, figurash artistike pikërisht këtë realitet. Ka një liri të pakufizuar për korrupsion, mashtrim, gënjeshtra, vjedhje. Përgjumje, lëngatë. Dënohet një lugat e vijnë dhjetë të tillë. Krimi i ka shtrirë tentakulat kudo, në zyra, në ekonomi, në media, shëndetësi, arsim… Mendoj se një letërsi që nuk përballet artistikisht me këtë realitet do të mbetet në periferi të  vëmendjes së lexuesve.   

K. Dedja: Keni qenë redaktor në një prej gazetave më të lakmuara të para ’90-ës, në gazetën “Drita”, të gjithë e dimë se keni qenë edhe një ambasador i suksesshëm. Tashmë, gjithashtu edhe një shkrimtar. Do të isha kureshtare të dija si keni hyrë në letërsi?

B. Skëndo: Është e vërtetë, kam pasur fatin dikur të punoja në gazetën “Drita” në[ vitet ’80- ‘90, në të cilën mbuloja sektorin e kritikës për prozën, teatrin… Në atë kohë botohej shumë dhe unë kam qenë i detyruar të lexoja shumë romane, shumicën dërrmuese të të cilëve ne i kritikonim në faqet e gazetës. Veçanërisht sepse nuk ishin letërsi, thjesht “tregonin” të vërtetat e jetës. Por letërsia është art i të vërtetës, jo tregim i saj. Ishin përgjithësisht skematike, përshkruese, sipërfaqësore… Ishte një situatë paradoksale: Shkrimtarët bënin atë që u kërkonte partia. Përshkruanin realitetin socialist. Gazeta i kritikonte librat e tyre. Ata ankoheshin, ndoshta shkruanin edhe letra “lart”. Por partia heshtëte. Nuk kishte ndodhur ndonjëherë të ha hiqej vërejtja për diçka të tillë. Ishte një heshtje e pakuptueshme… Në atë kohë kam kuptuar se si nuk duhej shkruar letërsia. Sesi duhej shkruar, do të duhej të kalonin shumë vite t’a provoja. Gjithmonë mendoja që ose duhej të shkruaja diçka që ia vlente për të lexuar, ose duhej të bëja diçka më me vlerë se të shkruarit. I kurseva vetes disa libra fillestarë të dobët… Dhe kështu, si pakuptuar, erdhi momenti i romanit të parë “Psherëtima e humbjes” dhe më pas “Flijimi i maskave”. Të ecësh përpara në jetë, thoshte Shekspiri, është dhuratë e fatit, të shkruash- është dhuratë e natyrës…

Një ndërprerje tjetër: Moderatorja ia jep fjalën poetit të mirënjohur Sadik Bejko.  Më ka bërë shumë përshtypje, theksoi ai, gjuha artistike e romanit, fjala e gjetur me saktësi e ngarkesë emocionale. Stili i rrjedhshëm. Problematika e romanit është e mprehtë dhe e guximshme. Në roman ka figura të realizuara mjeshtërisht si Leoni, Ema, Dritani etj. Më ka bërë përshtypje se edhe personazhet e dyta, episodikë, si psh. gazetari Albert Vango janë të përshkruar me të njëjtën thellësi artistike. 

K. Dedja: Kur nisa të lexoja dorëshkrimin me titullin “Vejusha milionere”, i cili nënkuptonte se Ema do mbetej e ve, përsëri shpresoja se Dritani, i shoqi, nuk do të vritej. Edhe pse vinte nga bota e krimit bëhet shumë i dashur për lexuesin. Pse e vratë Dritanin në fund?

B. Skëndo: Në të vërtetë Dritanin nuk e vrava unë. Madje e kam marrë vesh një ditë më pas kur po lexoja çfarë kisha shkruar një ditë më herët. Në gjendjen e mjegulluar të shkrimit, shumë fate personazhesh e ndodhi, nuk varen nga shkrimtari. Po të ndodhte e kundërta, Dritani mbase do kishte një fat tjetër. Sepse thellë, brenda meje, duket se kishte një lloj simpatie për të. Ndoshta e ndikuar nga prania afër tij e Emës, aktore e talentuar që kishte interpretuar figura të çmuara të kryeveprave të Shekspirit… Dritani dhe miqtë e tij të “Korbit të bardhë” janë me shkollë të lartë dhe në momente të vështira të jetës së tyre morrën rrugët e drogës në Perëndim. U bënë pjesë e krimit dhe e ligjeve të tij të ashpra. Një prej të cilëve është: Falja e jetës nuk falet. Krimi vret në heshtje edhe pas dhjetë a më shumë vitesh. Edhe nëse ndërkaq ke vdekur, krimi sërish nuk të fal. Vjen e të përdhos varrin. Kjo pak a shumë kjo e vrau Dritanin. Dhe unë nuk e “mbrojta dot”. 

  K. Dedja: Personazhet në këtë roman janë njerëz të pasuruar në Perëndim nëpërmjet krimit, zyrtarë e politikanë të korruptuar, artistë të nëpërkëmbur, gazetarë të shitur e të blerë etj. A mendoni se për të njohur shpirtin dhe atmosferën e një kohe mënyra më e mirë është ta shohim nga rutina e përditshme?

B. Skëndo: Edhe po, edhe jo. Sepse të shkruash, sikundër thoshte Jonesko, do të thotë të trillosh, të përfytyrosh, të zbulosh e të rikrijosh. Është për këtë arsye që kur shkruan, disa personazhe të ngjajnë shumë më realë se njerëzit e vërtetë. Letërsia të mundëson të përjetosh edhe imtësirat e diçkaje imagjinare që mud të jetë plotësisht e vërtetë. Letërsia si tregim i të vërtetës, siç qe letërsia e realizmit socialist, u provua të ishte një gjëmë e vërtetë, gjëja më e shëmtuar që i kishte ndodhur artit shqiptar e botëror, siç thoshte Kadare. Si art i të vërtetave të jetës së përditshme, letërsia kalon nëpër procese të ndërlikuara imagjinative, në një gjendje të turbullt që shkon drejt një pike po aq të mjegullt. Prandaj edhe thuhet se të shkruarit është prodhim i imagjinatës dhe i jetës së pajetuar të autorit. Shkurt, është të jetuar përmes fantazisë. 

K. Dedja: Tani një pyetje që ua bëj zakonisht shkrimtarëve: Pasi kani mbaruar së shkruari një vepër letrare, para se t’a nisni për botim, a ia besoni dikujt për ndonjë kritikë të mundëshme dhe, nëse po, cila është kritika më e vlefshme që ju është dhënë? 

B. Skëndo: E kam bërë me “Flijimin…”. Ia nisa një mikut tim i sferës së gazetarisë dhe letërsisë. Por ia nisa në të njëjtën kohë që e dërgova edhe në Shtëpinë Botuese “Onufri”. Pas disa ditësh miku im më nisi dy fjalë me një E- Mail: “Shumë bukur”! Në një moment mendova se nuk e kishte lexuar fare, por kur erdha nga Nju Jorku në Tiranë dhe e takova, ai nisi të më fliste për romanin imtësisht e me shumë entusiazëm… Procesi im i të shkruarit është mbase disi ndryshe nga çfarë jemi mësuar. Kur e mbaroj së shkruari, romani njëkohësisht është edhe i redaktuar, edhe i korrektuar. Unë nuk mbaj “gërshërë” në sirtarin e tavolinës së punës. Nuk jam me porosinë e Çehovit sipas të cilit arti i të shkruarit është arti i të shkurtuarit. 

K. Dedja: Teksa po e lexoja romanin, më erdhi në mendje libri i Sami Frashërit “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet”… Ç’do të bëhet sipas jush? Si e shihni të ardhmen?

B. Skëndo: Të zymtë. Pa shpresë. Për gjëra të tmerrshme heshtet ose flitet pa tmerr. Për gjëra të rëndomta, flitet me entusiazëm… Dhe përsëritet e njëta gjë e gjendje, pothuajse çdo ditë. Aq sa të krijohet përshtypja sikur në këtë vend nuk ndodh asgjë. Dhe kjo është tepër e rëndë.

K. Dedja: Nëse do ju përmendja tri koncepte: “përvoja”, “imagjinata” dhe “Shpirti krijues”, cila, mendoni,  është më e rëndësishme për shkrimtarin?

B. Skëndo: Të tria. Por me një ndryshim vendesh: Të parën do vendosja shpirtin krijues, pastaj imagjinatën dhe të tretën përvojën. 

K. Dedja: Ç’këshillë do t’i jepnit vetes, si një “alter ego”?

B. Skëndo: Vetes time tjetër, binjakut tim të brendëshëm, atij të keqit që më kundështon, që herë më nxit e herë më tërheq pas, i kërkoj të më kthjellojë, por të mos më vrasë, të mos më helmojë… 

Prof. Dr. Bardhosh Gaçe, foli për trajtimin e problemeve mprehta të tranzicionit tonë në romanin “Flijimi i maskave”, për përplasjen e interesave të qytetarëve me ato të politikanëve dhe për shtrëmbërimet e demokracisë në vendin tonë. Ai tha se i kam pritur këto romane nga Bujar Skëndo. E dija që një ditë ato do vinin. Zoti Gaçe vlerësoi, gjithashtu, nivelin e lakmuar të shprehjes, stilin dhe nëntekstet e fjalës e të mendimit.

Po ashtu, intelektuali Dashamir Uruçi tha se shoqëria jonë e sotme ka nevojë pikërisht për romane të tilla me temë aktuale. Përndryshe roli i letërsisë në shoqëri bëhet i pandjeshëm dhe veprat nuk tërheqin vëmendjen e lexuesve…

Në fund e mori fjalën edhe botuesi Bujar Hudhri i cili foli për njohjen dhe takimet me autorin si dhe vlerësoi bashkëpunimin me të në botimin e dy romaneve.