Ekonomi – Page 159 – Dielli

“Skrapari në Gotë” tërheq turistë

September 23, 2018 by dgreca

“Skrapari në Gotë”, festë në Bogovë , prodhimi i rakisë që po mbledh çdo ditë e më shumë turist të vendit dhe të huaj, për 10 muan 70 mij turist/

Për Diellin nga Bogova- Skrapar- Sulo Gozhina/

SKRAPAR – I piketuar si një nga 100 fshatrat turistik, në orët e vona të mbasdites së djeshme në fshatin Bogovë të bashkisë Skrapar është zhvilluar një festë e vaçant e cituar “Skrapari në Gotë” , event brenda të cilit ndodhet edhe tradita shekullore e kësaj treve që dallohet dhe është e identifikuar në vendin tonë por dhe më gjerë, në botë, për prodhimin e rakisë, si një nga pijet më prezente në evente të tilla, por dhe në festat tona familjare. Për të shijuar dhe për të marë pjesë në këtë festë të vaçant ishin të pranishëm qindra qytetarë të Bogovës dhe rrethinave të saj e më gjerë.

Festa lokale, aktiviteti “Skrapari në Gotë” bashkoi dje, qindra e qindra turist të vendit dhe të huaj, miqë dhe të ftuar vendas e vizitorë nga rrethinat, në një mbrëmje të veçantë në kuadër të përfshirjes së Bogovës në programin “100 fshatrat turistikë”. Pija tradicionale, Rakia e Skraparit, gatimet tipike, kënga dhe urimet ishin ato që e bënë këtë mbrëmje të veçantë. E sikundër çdo urim bashkon njerëzit, dje Bogova bashkoi plot miq e të ftuar, artizanë dhe prodhues lokalë. Është nder për ne, prania në këtë takim e qindra qytetarve që kanë mbushur këtë shesh duke e kthyer në një festë të vërtet, si dhe e figurave të rëndësishme që kanë dhënë e japin kontribut për Skraparin në mbështetjen e programeve zhvillimore të tij, duke ndihmuar me çdo përpjekje bashkinë tonë edhe në projektet e turizmit, do të citonte mes të tjerash në fjalën e tij kryetari i bashkisë të Skraparit Nesim Spahiu, teksa përmend, deputetet Spartak Braho, Nasip Naço, Fidel Ylli e plot figura të tjera të kësaj treve. Në vijim të fjalës së tij kryetari i bashkisë Spahiu ta se falnderoj për pranin e tij edhe Prefektin e Qarkut Berat Harilla Dafa për bashkpunim solid me pushtetin vendor, si dhe Kryetarin e Komunës Vaccarizzo Albanese Antonio Pomillo Itali, pjesëmarës që nderuan me praninë e tyre në festën që mblodhi Skraparin e traditave, zakoneve dhe vlerave brenda një gote plot mirësi duke e bërë Bogovën edhe më të bukur me festa të tilla që do të jenë pjesë e axhendave vjetore. Festa e gjatë kaloi nën muzikën popullore tradicionale të Skraparit, këngëve dhe valleve nga grupi i folklorit të kësaj treve duke e bërë festën edhe më të bukur… Sepse Skrapari ngado… është një festë e pambarimtë ! Vlen të përmendet se projekti i ideuar, “Skrapari në Gotë”, që i shërbim turzmit, pakë kohë më parë u shpall fituese nga Ministria e Turizmit dhe e Mjedisit, në konkursin kombëtar të festav e lokale. Të pranishmit i përshëndetën deputetët Braho, Ylli e Naço, Prefekti Dafa dhe kryetarit te komunës Vacarizzo Albanese Antonio Pomillo. Më pas pjesmarësin ndoqën një koncerët me këngë e valle nga grupi folklorik “Riza Cerova” , i trevës të Skraparit si dhe panë e shijuan nga afër panairin e rakisë dhe të produkteve të tjera bio të Skraparit.
Nesim Spahiu – Festa e rakisë “Skrapari në Gotë” , në Bogovë ,është një festë e re që i shtohet kalendarit festiv, të bashkisë sonë, dhe që do të kthehet në një traditë të përvitëshme. Rakia është një produkt që prodhohet në shumë zona të vendit, por Skrapari është zona që i ka dhënë asaj vlerë dhe emër. Prodhimi i rakisë në Skrapar vjen si një traditë shekullore, si një formulë mistike, e ruajtur dhe e trasmetuar me fanatizëm ndër breza. Rakia e Skraparit është sot një markë e respektuar në fushën e pijeve, e krahasuar shpesh nga turistët e huaj me pijen e famshme Uiskin Skocez dhe Gjerman. Turistët që vizitojnë Skraparin pasi njihen me bukuritë natyrore të tij, pijen e parë që kërkojnë në tavolinat e tyre është rakia e Skraparit dhe pasi largohen porosisin raki për ta marrë me vete. Skrapari sot është një zonë me potenciale natyrore reale për zhvillimin e turizmit. Bashkia prej vitesh po punon për promovimin, konsolidimin e infrastruktures turistike më qëllim që turizmi të gjenerojë zhvillimin ekonomik të zonës. Agro Biznesi është një formë e re për zhvillimin e turizmit dhe Skrapri ofron mundësi të jashtëzakonshme për zhvillimin e tij, jo vetëm në Bogovë si pjesë e 100 fshatërave për zhvillimin e turizmit, por në të gjithë zonën. Bashkia po orienton dhe asiston fermerët që të aplikojnë dhe të përfitojnë fonde për krijimin e Agro Bizneseve, jo vetëm nga shteti por dhe nga Bashkimi Europian. Promovimi më i mire i Rakisë së Skraparit dhe përmes saj e gjithë treva e Skraparit do të jetë një nga detyrimet tona më të mëdha për zhvillim nga turizmi. Shëmbulli më i mirë i rëndësisë së promovimit të një produkti dhe përmes saj i gjithë zonës vjen nga fqinji ynë Italia me verën e Toskanës, e cila i dha identitet dhe emër gjithë Rajonit, e shëndërroi atë në një nga destinacionet turistike më të kërkuara në botë. Mesazhi im në këtë ditë festive, “festën e rakisë” do të jetë : Rakia e Skraparit duhet të promovohet sa vera e Toskanës. Skrapari duhet të promovohet sa Toskana, ndoshta dhe më tepër pasi Skrapari përveç rakisë ka dhe kanionet e Osumit e shumë resurse të tjera që krijojn një atraksion turistike. Sot, ishte një nder i veçantë të prisja një delegacion të Komunës së Vaccarizzo Albanese, në mjediset e Bashkisë Skrapar. Gjatë paradites në cilësinë e Kryetarit të Bashkisë Skrapar pritëm ngrohtësisht Kryetarin e Komunës së Vaccarizzo Albanese z.Antonio Pomillo si dhe përfaqësues së sipërmarrjes së vendit ku mrekullisht gjuha dhe tradita shqip ruhen mirëfilltasi në mes të arbëreshëve shekullor. Në takim, njoha miqtë me Skraparin, Traditat dhe zhvillimin turistiko-kulturor ku po mbështetet zhvillimi i gjithë zones, e përmenda këtë për të falenderuar edhe njëhër ëpër pranin e tij në këtë fetë. Sot kemi shumë pjesmarës gjë e cila bënë që kjo ditë festive të kaloj sa më mirë, por mes nësh ka shumë turist të vendit dhe të huaj të cilit me pranin e tyre dhe shijimin e rakisë dhe të produkteve të tjera bio bëjën një tjetër promovim në vijim. Ndaj me këtë rast dua t’i falenderoj të gjithëve pjesëmarësit dhe t’ju uroj gëzuar festën e rakisë .
Antonio Pomillo, kryetarin e komunës së Vaccarizzo Albanese – Nga ana e tij theksoi rëndësinë e vazhdimit të bashkëpunimit të ndërsjelltë mes dy bashkiv, Komunës Vacarizzo Albanese e Skraparit. Emblemat simbolike të Bashkive Respektive u shkëmbyen si një tregues se përpjekja jonë e bashkëpunimit mes palëve do të vazhdoj sukseshëm vijoj në citimin e tij z. Pomillo. Vizituam mjediset e institucionit vendor të Bashkisë Skrapar si dhe disa ndër vendet e atraksioneve turistike të zonës, ku vëmendja e mbresat tona pa dyshim ishin pozitive jo vetëm për Kanionet e Osumit por edhe për gjithë qytetin gjë e cila kemi se çdo t’ju tregojm qytetarve, miqëve dhe shokve tanë kur të kthehemin në Vaccarizzo Albanese tha z. Pomillo, ndërsa shtoj se festa e rakiës ishte event i vaçant gjë e cila tregon se në këtë treve me një atraksion turistik të mbrekullueshmë vazhdon të ruhet në shekuj tradita e prodhimit të rakisë një pijë e mbrekullueshme që me praninë tonë po merë një tjetër promovim. Më ngelët t’ju falenderoj për mikritjen dhe ftesën për eventin si dhe falenderjon qytetarët për punën dhe ruajtjen e traditës kthyesisht në prodhimin e rakisë.

KOSOVA DHE SHTETI IOWA-SHBA, THELLOJNE BASHKËPUNIMIN

September 17, 2018 by dgreca

-Ministri Shyqiri Bytyqi priti presidentin e “Mercy College of Health Sciences” të IOWA–s, Dr. Dauglas Fiore. U dakorduan që ditëve në vazhdim të nënshkruhet një Memorandum Bashkëpunimi, me të cilin do të saktësohet fushëveprimi dhe bashkëpunimi reciprok mes MAShT dhe “Mercy College of Health Sciences” të IOWA-s/

-Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë i vlerëson vizitat e tilla si hapa konkretë për avancimin e bashkëpunimit ndërmjet Kosovës dhe shtetit amerikan të Iowas/

PRISHTINË, 17 Shtator 2018-Gazeta DIELLI/ Ministri i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, Shyqiri Bytyqi, sot priti në takim presidentin e “Mercy College of Health Sciences” të IOWA–s, Dr. Dauglas Fiore, me të cilin bisedoi rreth mundësive të bashkëpunimit në sektorin e arsimit, me theks të veçantë fushën e mjekësisë, konkretisht programit të infermierisë. Dr. Fiore shfaqi gatishmërinë për të ofruar mbështetje për institucionet e arsimit në fushën e mjekësisë, me qëllim të aftësimit të të rinjve përmes programeve të ndryshme, por edhe të mbështetjes praktike në infermieri.Ministri Bytyqi theksoi se, MAShT-i ka një bashkëpunim të frytshëm me universitete dhe kolegje amerikane dhe mirëpret edhe gatishmërinë e “Mercy College of Health Sciences” të IOWA –s për bashkëpunim, ndërsa tha se jemi të hapur për të gjitha opsionet mundshme të bashkëpunimit në interes të edukimit dhe arsimimit të të rinjve tanë me programe atraktive dhe të avancuara amerikane.Ministri Bytyqi, gjithashtu e njoftoi Dr. Fiore, se për nevoja të tregut të punës, këtë vit janë hapur disa profile të reja të mjekësisë në shkollat e Kosovës dhe tha se mbështetja e këtij kolegji amerikan në këtë segment do të ishte e mirëpritur. Ministri Bytyqi dhe Dr. Fiore biseduan edhe për mundësinë e ofrimit të bursave për studentët nga Kosova që të ndjekin programe studimi në fushën e mjekësisë në “Mercy College of Health Sciences” dhe për mobilitet të studentëve.Gjithashtu, Dr. Fiore tha se janë të gatshëm që të dërgojnë edhe një numër të konsiderueshëm të infermierëve për t’u angazhuar nëpër zonat rurale në Kosovë.

Në fund të këtij takimi, ministri Bytyqi dhe Dr. Fiore u dakorduan që ditëve në vazhdim të nënshkruhet një Memorandum Bashkëpunimi, me të cilin do të saktësohet fushëveprimi dhe bashkëpunimi reciprok mes MAShT dhe “Mercy College of Health Sciences” të IOWA-s.

ODA AMERIKANE PËRKRAHË EDHE MË TEJ AVANCIMIN E BASHKËPUNIMIT NDËRMJET IOWAS DHE KOSOVËS

Me qëllim të avancimit të bashkëpunimit edhe në fushën e edukimit, në lëminë e shkencave mjekësore, si dhe të bashkëpunimit në fushën e menaxhimit shëndetësor, gjatë kësaj jave do të qëndrojë në Kosovë, Douglas Fiore, Presidenti i kolegjit të shkencave mjekësore “Mercy College”, nga shteti amerikan i Iowas.Nën koordinimin e Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë, Dr. Fiore do të ketë takime me përfaqësues të institucioneve të shtetit të Kosovës, por edhe me përfaqësues të institucioneve publike dhe private të edukimit dhe kujdesit shëndetësor. Me qëllim të identifikimit të mënyrave të bashkëpunimit dhe ofrimit të mbështetjes në fushën e menaxhimit të institucioneve shëndetësore nga shteti i Iowas, Dr. Fiore do të takojë Ministrin e Shëndetësisë, Ministrin e Arsimit, Kryetarin e Komunës së Vushtrrisë, përfaqësuesit e Komunës së Shtrpcës, drejtuesit e Fondacionit Jahjaga, institucionet publike të kujdesit shëndetësorë, Spitalin Amerikan, Klinikën Amerikane, dhe kompaninë farmaceutike Trepharm.Ndërsa me qëllim të rritjes së bashkëpunimit në fushën akademike, ai do të takojë rektorin e Universitetit të Prishtinës, por edhe përfaqësuesit e kolegjeve private në Kosovë, si AAB, UBT, dhe Heimerer.Në të njëjtën kohë, nga 23 deri më 30 shtator, në Kosovë do të qëndrojë edhe një delegacion prej rreth 12 studentësh dhe arsimtarësh nga pesë shkolla të ndryshme të Iowas, në kuadër të programit FFA që u jep studentëve dhe arsimtarëve mundësinë e eksplorimit të praktikave dhe kulturave të ndryshme bujqësore përreth botës.

Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë i vlerëson vizitat e tilla si hapa konkretë për avancimin e bashkëpunimit ndërmjet Kosovës dhe shtetit amerikan të Iowas, edhe në fusha të tjera përtej asaj ushtarake, derisa këto vizita që pasojnë atë të një delegacioni prej rreth 50 personash nga Iowa në muajin maj, janë poashtu të mirëpritura edhe në aspektin e promovimit të Kosovës, para qytetarëve dhe organizatave amerikane./b.j/

NJOHURITË E ADAM SMITHIT MBI LUFTËN E SHKËMBIMIT TREGËTAR

September 15, 2018 by dgreca

Në javët e fundit SHBA dhe Kina kanë lajmëruar se do këtë një ngritje në biliona dollare në lidhje me tarifat e mallrave të transportit duke përfshirë çelikun, maqinat e larjes, biçikletat, qymyrin dhe ato të përdorimit me diesel. Të paktën përfitimi i SHBA do jete $200 miljard gjithashtu nuk përjashtohet që për herë të parë të kalohen shifrat e trilion dollarëve.

Perktheu: Abdyl Ali Koprencka/

Në përgjigje të kësaj, shumë përkrahes dhe avokatë të shkëmbimit të lirë tregtar kanë vënë në dukje pikpamjet e ekonomistit politik të shekullit XVIII Adam Smith. Gazeta “Ekonomist” thote se “Donald Trump është jashtë ideve të Adam Smithit”. Përsa i përket këtyre pikpamjeve Shtëpija e Bardhë përmbysë e hedh poshte, principet baze te autorit “Pasuria e Kombit” një armik i patundur i ndërhyrjes së shtetit në ekonomin por jo vetëm thjeshtë për perfitimet ekonomike por dhe për kapacitetin e bashkimit të njerëzve të vëndeve të ndryshëm.
Faktikisht pikpamjet e Smithit mbi shkëmbimin janë mjaft delikate dhe më të gjëra se sa thamë më sipër, por dhe nuk është shume larg saj. Ne duhet ta analizojme në thellësi për të kuptuar realitetin çfarë thotë ai konkretisht rreth shkëmbimit dhe çështjeve që e rrethojnë atë.
Adam Smith është më i pranuari, i pelqyeri dhe që ka influencën më të madhe në fushën e ekonomisë, me tepër se çdo kush tjetër që ka jetuar para dhe pas tij. Ai konsiderohet “Babai i Ekonomise”. Idete e tija kanë formuar shumë fusha në dyqind vjetorin e fundit jo vetëm në ekonomi por edhe në filozofinë e teorisë politike dhe në psikologjinë sociale.

Smith sot është i mirënjohur shumë mirë për njohuritë e thella për depërtimin e tij në natyrën e tregut të lirë dhe për më tepër për analizat e famëshme si specializimet që krijohen nga “ndarja e punës” dhe drejtohen nga instituti njerezor “transportimi dhe ndrimi (shkembimi) mallrave” të cilat krijojnë vlerat e ekonomisë. Rezultati është një lloj mrekullije, një ekonomi masive e koordinuar por jo planifikim central ose drejtim nga nje organizate e vetme , por gjithçka e krijuar plotësisht nga popujt në mënyrë të lirë të cilët shesin e blejnë mallra.
Aktualisht pikpamjet e Smithit janë realisht të kundërta me çfarë përmbajnë librat e sotëm përsa i përket standartit ekonomik. Ai thote se TREGU nuk është një ndërtim i matematikës abstrakte por një dinamikë që përfshin institucionet të formuara në drejtime të ndryshme simbas traditës, normave dhe rrethanave, ligjit dhe Qeverisë. Pikërisht kjo është lidhja me librin e tij te pare “Pasuria e Kombit” (1776). “Teorija e Sentimentit Moral” (1759) është një nga hetimet fillestare të psikologjisë sociale dhe origjina e vlerave të moralit.

Për Smithin tregu egziston jo nga e drejta hyjnore por sepse është krijuar nga njerëzit në mënyrë që të gjenerojë vlerat publike dhe private së bashku.
Çfarë ka rëndësi për Smithin nuk është “Retorika e Tregut te Lire” por realiteti efektiv i konkurences. Kjo konkurence krijon vleren ekonomike dhe mban tregun ndershmërisht. Gjithashtu mendon se jo gjithmonë ndërhyrja shteterore minon efektivitetin e konkurencës. Në të kundërtën: Qeverija mund te krijojë SHIRITIN e KUQ, por mundet të krijojë bazen e besimit dhe fushat e nivelit të lojes. Fatkeqësisht njerezit sot kanë tendencë të dëgjojnë gjysmën e parë të këtij mesazhi.
Në shekullin XVIII tregu ishte përfshirë tipikisht nga germadhat e repartit nga kisha dhe rregullat shteterore që në mënyrë xheloze, të detyruara nga brënda, që privilegjet t’i shkonin shtetit. Sistemi i Smithit “Për Lirinë Natyrale” është ideja bazë dhe radikale. Për çudi ai pershkruante tek “Pasuria e Kombit” e cila ishte “një sulm violent në të gjithë sistemin tregëtar të Britanisë Madhe”. Në atë kohë liberalizmi i tregut ishte rritja e prosperitetit dhe e kualitetit. Po të mos konsiderosh Smithin ekonomist është një gabim i madh. Në të kundërt ai ofron suport në “Pasurinë e Kombeve” dhe ka një fushë të madhe për shtrirjen e Shtetit dhe ndërhyrjen e tij. Që nga taksa e vlerës së tokës deri në rregullimin e bankave dhe të monedhës. Veçanërisht duhet marrë para syshë kritika e fuqishme e kapitalizmit të afërt është e përqëndruar në nxjerrjen e qirasë ose kompanite marrin më shumë në kthimet e tregut shpesh ndërmjet lidhjeve politike. Asimetrisë së informacionit dhe fuqisë e cila lejon antarët e tregut të shqyejne të jashtëmit dhe e treta problemet e agjenteve kryesorë ndërmjet të cilëve manaxherët tentojnë të veprojnë për interesat e tyre në dëm të aksionerëve. Në fund beson se i takon Qeverise të mbajë qëndrim të pa anëshëm dhe të mbajë ligjin, rregullin dhe të japi garanci për ligjshmërin e tregut e të jetë një ilac për sëmundjet.
Këto njohuri duhet të shërbejne që nga tregu i mbrëndshëm deri në arenën ndërkombetare Smith argumenton në mënyrë të fuqishme për fitimet me kohë të gjatë prej shkembimit të lirë si jashtë e brënda dhe ai në përgjithesi kundërshton monopolin dhe shfrytezimin kolonial. Ai gjithashtu është një student i historise dhe nje realist i fuqisë. Duke ju larguar tregëtis të lire do krijonte harmoni internacionale, ai beson se shtetet do kërkojnë dominimin e njëri tjetrit dhe argumenton se ligjet Internacionale janë të rëndësishme për të mbajtur stabilitetin dhe rregullin e tregut.
Smith gjithashtu pranon se tarifat (disa tarifa) dhe shpagimet e përkohëshme mund te konsiderohen për një farë kohe. Vazhdimi i tyre i gjatë mund te rrisi çmimet shtëpijake, të zvoglojë konkurencën dhe të çojë në ngritjen e kapitaleve. Realisht Smith mbështetet në një seri ligjesh të quajtura si aktet e lundrimit, ndërmjet të cilave Britanija përdori forcën e saj detare të ushtrojë një kontroll strikt kolonial dhe mbi shkëmbimet e tjera. Në fund të fundit Adam Smith nuk është themeluesi i tregut në shkembimin tregtar, ai i reziston karikatures politike te majtë e të djathtë. Ai mbetet i përshtatshem deri sot në shqetësimet e përditëshme nga dështimi i konkurencës të brëndëshme të SHBA deri tek tendencat monopoliste të platformës teknollogjike nga një ekonomi e zgjuar deri tek rregullimi bankar më i mire. Në këto çështje si në tarifat dhe shkëmbimet, ne urgjentisht duhet te rizbulojme mënçurin e tij.

Nga libri i ri: Adam Smith “FATHER OF ECONOMICS” që do publikohet me 11 Shtator 2018.

Përkthyes Abdyl Ali Koprencka

Marre nga “WS JOURNAL “ GUSHT 25, 26 2018.

Prizren-Projekti i ri “Shkolla e Lartë Profesionale ‘Loyola’”

September 14, 2018 by dgreca

-Kryeministri i Republikës së Kosovës, Ramush Haradinaj në prezantimin e projektit të ri “Shkolla e Lartë Profesionale ‘Loyola’”: Shkollimi i të rinjve tanë duhet bazuar në nevojat e tregut evropian/

PRIZREN, 14 Shtator 2018-Gazeta DIELLI/ “Fëmijët e Prizrenit janë me fat që e kanë një shkollë si Loyola dhe duhet ta shfrytëzojnë këtë mundësi” Kështu tha Kryeministri i Republikës së Kosovës, Ramush Haradinaj, pas një vizite pune që i bëri gjimnazit “Loyola” dhe ku u prezantua projekti i ri “Shkolla e Lartë Profesionale ‘Loyola”, projekt ky që domen ka fushën mekatronike dhe i cili parashihet të jetë pjesë e Parkut Inovativ Trajnues në Prizren.

Kryeministri Haradinaj, me këtë rast, tha se projekti i një Shkolle të Lartë në Kosovë është një ngjarje e re, është koncept real i jetës, i tregut dhe se ka besim në gjimnazin “Loyola” për angazhimin e saj në arsim për të rinjtë kosovarë.

“Ky është investimi më i mirë që mund të bëjmë, është shkollimi i duhur dhe cilësorë i fëmijëve tanë dhe ky është edhe orientimi ynë si Qeveri, për arsimimin e të rinjve tanë. Çdo përpjekje që e ofron këtë, do të marrë mbështetjen institucionale” ka shtuar Kryeministri Haradinaj duke shprehur përkushtimin e tij dhe të Qeverisë së Kosovës që t’i ndihmojnë këtij institucioni arsimor.

“Qëllimi është që të aftësohen të rinjtë tanë për tregun e punës, që të avancojnë si në shtete tjera të zhvilluara, si Gjermani, Austri apo diku tjetër”, tha kryeministri Haradinaj duke vlerësuar faktin se si kjo shkollë me mësimdhënës kosovarë dhe nxënës kosovarë ka sukses të jashtëzakonshëm në arsimimin e të rinjve tanë.

Duke pasur rastin të shohë nga afër planet e kësaj shkolle në projektin e ri për Shkollën e Lartë Profesionale “Loyola” brenda Parkut Inovativ dhe Trajnues ne Prizren, kryeministri Haradinaj tha se një institucion i tillë, do ta ketë mbështetjen e pa rezervë të të gjitha institucioneve, në mënyrë që projekte të tilla me këtë synim të ketë edhe më shumë në të ardhmen.

“Ky është modeli që duhet ndjekur”, tha kryeministri Haradinaj.

Gjatë prezantimit të projektit për shkollën e re janë paraqitur udhëzimet se si kjo shkollë mekatronike mund të funksionojë në mënyrën më të mirë, duke iu përshtatur tregut të punës, arritja e së cilës mund të bëhet përmes lidhjes nxënës-shkollë-kompani.

Pjesë e prezantimit ishin edhe kompani kosovare të cilat paraqiten nevojat e tyre konkrete për punësim.

Në ceremoni ishin prezent ministri i Financave të Republikës së Kosovës, Bedri Hamza, ministri i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, Shyqiri Bytyqi, drejtori i Doganës, Bahri Berisha,ambasadori gjerman në Kosovë, Christian Heldt, ambasadori austriak, Gernot Pfandler, ish-presidentja e Republikës së Kosovës, Atifete Jahjaga, Kryetari i Komunës së Prizrenit Mytaher Haskuka si dhe përfaqësues tjerë institucionalë dhe të Odave Ekonomike./b.j/

Shkolla “Kadare” e romanit shqiptar

September 12, 2018 by dgreca

Ismail Kadareja i mbijetoi regjimit diktatorial enverian me letersi te nivelit te larte. Arma e vetme e Kadarese ishte vetem letersia./

Nga Illo FOTO/New York/

Disa lexues me sugjeruan, te prononcohesha, per Vepren letrare te Kadarese. Edhe mbasi shkrova esene per jeten bashkgjimnaziste me Kaderane , ne 80 vjetorin e Lindjes , ata perseri kerkuan qe une te prononcohesha me gjere. Kete prononcim po e realizoj sot , kur njihen shume shqiptare dhe te huaj qe kane shprehur mendime rreth vepres se Kadarese , qe perfaqeson nje periudhe te gjate te historise , kultures dhe vecanerisht te letersise shqiptare. Une do te perdor analizen klasike, qe kemi mesuar nga profesoret e shquar, qe vinin nga shtresa e intelektualeve te viteve ’30 te shekullit te XIX .

Per te analizuar nje shkrimtar mendoj se duhet te parashtrosh karakteristikat e mjedisit politik ku eshte shtrire prodhimtaria e tij dhe shteti , ku eshte kryer kjo veprimtari.Shkrimtaret jane produkt te situatave historike . Veprimtaria me e gjere e Kadarese eshte zhvilluar ne Shqiperine , ku sundoi per afer pesedhjet vjet, Enver Hoxha , stalinisti me ekstremist i Europes lindore . Vendi ishte i mbyllur hermetikisht me boten . Nuk njihej prona private . Ishin te eliminuar te tera institucionet fetare te 4 religjionevet. Kontrollohej me skrupolozitet e tere jeta politike, ekonomike , kulturore, ushtarake, arsimore e vendit.

Kadareja i mbijetoi ketij regjimi me letersi te nivelit te larte. Arma e vetme e Kadarese ishte vetem letersia. Ne te tere kohen Kadare , ka qene i shpallur kunder regjimit, here drejtperdrejt dhe shumicen e hereve, me shkrime metaforike .Ne te dy rastet, flet vepra e tij e shkruar . Nuk ka pse hamendesohet . Vepra e shkruar , eshte vete shkrimtari.

Nje poeme e tij e shkruar me pathos dhe nivel te larte artistik dhe objktivisht antiregjim , ishte poema “Pashallaret e kuq “ . Eshte kritike e drejt perdrejte per trurin e diktatures , Byrone politike . Kadarejea e humbi durimin dhe i quan, byroistet, pashallare , autokrate te pa diskutushem , qe marrin neper kembe interesat e popullin e thjeshte dhe vegjetojne ne kurris te tij . Kjo poeme , Pervec anes artistike te perkryer , fishkellon politikisht , pa dorashka , pa metafore , drejt per drejt ne zemer te sistemit . Ne emer te popullit , Kadereja jep pretencen , per kete Byro autokrate .Ky eshte Kadareja poet i ri . Poezite e tjera i sherbejne mbijeteses te poetit te rebeluar , qe vinte nga nje familje e varfer qytetare , pa asnje lloj suporti nga te tera regjimet .

Cili shqiptar do te guxonte shkruante nje poeme , kaq kritike si “Pashallaret e kuq “? Nje poem i tille edhe sot nuk mund te shkruhet lirshem , sepse te hidhen sysh nostarlgjiket . Kur i dhane , kete poeme, Diktatorit i ra letra nga dora. Nuk mund te parafytyronte nje burre , ne guvernen e tij , te kritikonte si antipopullore Byrone e tij politike , qe drejtonte shtetin shqiptar . Ideollogjia dhe politika e kohes , e quanin Byrone politike , jo thjesht te pa gabushme , por gjeniale ne arsyetim , gjykim , filozofi . Byroja , qe ju kundervu 81 Partive te botes ! Ajo Byro mund te kritikohej vetem nga Lenini , ne se do te ishte gjalle . Pervec Kadarese , nuk ka burre tjeter , te kete thene gjysem fjale , kunder kesaj byroje te hekurt . Poema e famshme ju neneshtrua gjykimit enverist : U mblodhen kopjet , kudo qe ishin, gazetat, revistat , libri , bosetat ; u zhduken nga faqja e dheut , duke shenuar nje shkalle te larte inkuizicion edhe per qeverrisjen e kohes .

Pervec faktit kryengrites te poemes , Diktatori , Shqiperia dhe lexusit, njohen nje talent te madh letrar , qe u rrit brenda Republikes se vogel . Poema ishte e nivelit te larte kompozicional dhe artistik . Diktatori nuk mund ta denonte me ashper ,sesa inkuizicioni , sepse priste , qe Kadare te ulte koken dhe te kthehej ne poet oborri . Gje qe nuk ndodhi . Ai , vijoi te krijoi letersi artistike ne nivelet me te larta se poema antibyroiste . Kadareja nuk u mor me politike . Politika u mor me te . Ai nuk donte te futej as ne Parti, as ne ofiqe .

Shpirti i tij ishte gatuar dhe mbeti rebel . Me mire se kushdo , e tregon vepra e tij . Pozitat partiake , ju dhane se i duhej regjimit . Shteti e dinte , qe Kadareja i vertete , ishte autori I “Pashallerve te kuq “ . Qe Kadareja nuk levizte nga idete e poemes inkuizitare , e kishin pohuar Enveri, Mehmeti, Hekurani dhe Todi Lubonja , qe perfaqesonin Byrone, kulturen dhe vete shtetin enverist. Gjat gjithe kohes dhe ne vijim , te gjithe shtresat shoqerore dhe moshat , prisnin me pa durim , te dilnin nga shtypi , vepra me firmen , Kadare . Ishin ngushullim , per jeten e mbyllur dhe reprekusionet , qe kalonte vendi, ne monizmin e mbyllur .

Pas viteve te gjimnazit , Kadare ju perkushtua prozes se gjate , qe ose te ngre ne apogje , ose te harron , ne se ke qene ndonjehere i gjalle . Proza eshte me teme historike , folklorike dhe nga realiteti i kohes . Kritiket e vleresuan me nota superiore prozen e kadarjane . Lexusi , dallonte figura metaforike , qe ironizonin , me shume finese sistemin . Situata fliste se ishte pergatitur nje prozator , jo vetem me perspektive , por ishte nje proze , ndryshe nga botimet e bashkekohesve , qe shkruanin shqip .Proze e rrjedhshme , me shprehje figurative dhe me fjalformime te reja . Mbi te gjitha, me tingull poetik . Nuk ka dallim cilesor midis romaneve te Kadarese . Te tere jane te nivelit te larte , nga i pari tek i fundit . Proza e Kadarese nuk ka nderpreje , nga sistemet , ku eshte shkruar . Eshte e nje trajteshme . Njerin, prej romaneve te shumte , e ka mohuar vete autori , duke spjeguar dhe rrethanat , kur u shkrua .

Kritizeret nuk thone as nje fjale , per prozen dhe tekniken romanciere , por shpikin llafollogji politike , qe s’kane lidhje me artin dhe krijimtarine. Keta jane kritizeret e Kadarese , te tjeret , jane milionat e lezusve , brenda dhe jasht trevave shqipetare .

Historia e romanit shqiptar , ka qene tradicionalisht e varfer . Shkrimtare shqiptare paten filluar te shkruajen romane , ne mesin e dyte , te viteve 30 te shekullit te kaluar . Permendim , romanin e Mustafa Greblleshit “Gremina e dashurise “ dhe me von Sterio Spasse , shkroi romanin” Pse? “ .Te dy romanet , kane te meta strukturore dhe letrare , por shenojne nje fillim, per nje vend me letersi romanteske te pa zhvilluar . Me von u duk romani i Haki Stermilli ,”Sikur te isha djale “ Ky roman ruan strukturat e zhanrit , dhe mund te konsiderohet thyerje e varferise se periudhes romanciere shqiptare. Gjat luftes , per 6 vjet dhe fillimet e shtetit monist , per 10 vjet , konsiderohet nje periudhe vakum , per historine e romanit shqiptar .

Mbas luftes , ish Lidhja e shkrimtarve , nen ndikimin e forumeve politike te kohes , qe kerkonte nga shkrimtaret , te merreshin me livrimin e kesaj gjinie , mbi bazen e metodes se Realizmit socialist . Ka shume vendime , kongrese shkrimtaresh dhe porosi qeverritare eprore , qe te shkruhej romani i pare shqiptar i realizmit socialist . Per te paraqitur modele , u perkthyen shume romane sovjetike tipike te rrymes , si romanet : “Nena “ e M. Gorkit , Romani i Fadajevit “Garda e re “ , i Nikollaj Ostrovskit “ Si u kalit celiku” etj . Thirrja e Partise enveriste , per te botuar romanin e pare shqiptar te realizmit socialist, perseritej me force . Ish kryetari I lidhjes se shkrimtarve , Shefqet Musarai , botoi ne shtypin letrar te kohes fashikuj nga romani i tij , “ Belxhiku qe kendon vence “. U desh shume kohe , qe ky roman i plote te shifte driten e botimit . Ishte roman nga tema e luftes, sipas frymes te realizmit socialist .

Nder kohe, nje shkrimtar erudit i kohes, Dhimirter Shuteriqi, botoi volumin e pare te romanit “Clirimtaret “ . Roman i shkruar ne forme didaktike , per te diktuar metoden e realizmit socialist U shkruan dhe romane te tjere , qe ndertoheshin po ne te njejtin linje : Fryme te theksuar partie , perpjekjet e personazhit pozitiv , per te ndertuar te rene dhe domosdoshmerisht fitonte heroi pozitiv, duke u bere shembell , per brezat. Nje roman plotesisht te ngjashem me kete skeme , shkroi dhe ish autori “Pse “ , Sterio Spasse . Romani i tij kishte titullin “Ata nuk ishin vetem “ .Plotesonte kushtet e socrealizmit .

Eshte koha , kur filloi te shkruaj romane , i riu , Kadare . Ky romancier , qendron ne pozita te tjera . Te tere romanet , qe shkroi ne monizem , jo vetem mbijetuan , por jane kryevepra te autorit dhe te tere romanit shqiptar dhe me gjere , kur kemi parasysh , qe kerkohen nga lexuusi dhe jo vetem ai , shqiptar . Asnje prej romaneve te tij nuk i permbahej skemes se socrealizmit . Te shkruara brenda kesaj periudhe me ethe , por ishin model i trajtimit artistik , te problemit , qe trajtonin . Kete realitet nuk mund ta mohoi askush , pavarresisht dozave toksike te egoizmit. Ne Shqiperi tradita e romanit ishte e varfer , por Rilindasit kishin krijuar nje letersi me vlera te medha atdhetare dhe artistike ; ndersa pasuria folklorike shqiptare eshte ne nivelin me te larte te mundshem . Keta dy faktore u bene shtrati ku lindi dhe u rrit proza kadarejane

Prodhimtaria romanciere e Kadarese eshte shkruar , ne pjesen me te madhe te volumit , gjat enverizmit . Vijon te shkruaj dhe ne eren demokratike . T’i krahasosh keto vepra , te dy sistemeve , nuk gjen asnje ndryshim . Kadareja ka ndjekur kreshenton e vet , si shkrimtar i popullit , pavaresisht regjimeve , ku ka jetuar dhe ka shkruar .Nuk njihet ndonje shkrimtar , qe te jete edhe shkrimtar oborrri , edhe i lexuar nga masa e gjere popullore.Brezat pasardhes , lexonin dhe lexojne masivisht Kadarene dhe te ngjashmit me te. Kadareja ka qene dhe mbetet shkrimtar I madh I popullit . Ka sakrifikuar jeten , per te shkruar ne kohen moniste , po thuaj teresisht jasht metodes strikte te realizmit socialist . Ne Europen lindore ka pasur disidente , antistaliniste , qe jane martirizuar per demokracine , por Kadareja , ka qene nje i vetem , qe ka demaskuar diktaturen me metafore letrare dhe ka mundur te mbijetoi. Triumfoi letersia e vertete . Stili kadarejan nuk ishte pare , as ne forma embrionale . Dicka e re dhe e pa pritur , e pelqyer dhe e miratuar nga te tere lexusit, pa perjashtim . Kur them nga te tere lexusit , kam parasysh edhe Enverin , qe ishte lexus i kualifikuar .

Proza kadarjane eshte e dlire , si burimi , qe gurgullon.

Kritika dhe recensa per vepren e Kadarese , kane shkruar shume personalitete te letersise dhe kultures , por kane shkruar dhe njerez te rendomte , gazeta , portale , njerez te politikes dhe kritizere te vegjel . Pse kaq shume? Sepse Kadareja i eshte dashur dhe i duhet c’do krahu politik , per certifikate mirsjellje te tyre ose te Partive te caktuara . Kadare ndenji jasht politikes konfliktuale pluraliste . Shtatin e tij te larte nuk e nxinte dera e Partive te postdiktatures . Ai duhej te perkutej te pragu i deres. Ai i perket popullit dhe populli e di kete dhe e ndjen per dite . Kjo gje faktohet nga numur i lexusve . Eshte shkrimtari me i lexuar dhe me i cituar , nga te tera shtresat shoqerore , nga te tera moshat dhe religjionet . Kete shtrirje une , e quaj popullore dhe s’ka si te jete ndryshe .

Brezat e lexusve , i ka lidhur dhe do te vijoi t’i lidhi vepra popullore e shkrimtarit , pa influenca politike . Proza e Kadarese , shkruar me gjuhen popullore rrjedh pa pengesa dhe pa korniza kufizuse . Personazhet vijojne rrugen ne te tere honet e jetes dhe zgjidhin problematiken , pa sforcime dhe nderhyrjen e autorit . Nuk gjendet gjikundi heroi pozitiv i vecuar , qe te marri detyra shtese . Herojte e prozes kaderjane jane frymore , pa merita shtese , duke perfunduar natyrshem detyrat , qe i kane vene vetes dhe ato , qe pret shoqeria ndaj tyre . Te tere personazhet jane te barabarte dhe te lire , per rolet , qe kryejne . Ne kete kuptim , Kadareja krijoi shkolle tjeter te prozes, jasht klisheve dhe kufizimeve te realizmit socialist , qe ishte metoda zyrtare e krijimit ne artin dhe letersine e kohes. Romanet e ketij shkrimtari , jane nje lloj te kerkuara , ne te dy sistemet , qe perjetoi Shqiperia . Personazhet kane emra reale , ose te nenkuptuar , por qe nuk i merr perdore autori , por ecin drejt fatit te tyre .

Kadareja e gjeti romanin shqiptar ne vakum dhe e ngriti ne Everestin e romanit bashkekohor . Sot Shqiperia ka me shume romanciere te afirmuar se sa mund te parashifin studimet me optimiste . Kadareja nuk ka rrahur gjoksin , se ka krijuar nje metode te re romanciere . Kete e kane pohuar , shkrimtare , kritike , letrare te rinj , profesore, lexues te huaj dhe te vendit , intelektuale .

Kur nisa te shkruaja kete ese , per vepren e Kadarese , mu desh pa tjeter qe t’u drejtohesha personave kopetente te fushes , per nje vleresim te ketij niveli . Cfletova shkrimet e dy profesorve te shquar te gjuhesise dhe kultures shqiptare , Moikon Zeqo dhe Agron Fico . Te dy kane shkruar vleresime te mirfillta dhe te thella , per vepren e Kadarese . Gjykimi im , eshte i prere . Vleresimet e te dy profesoreve cvleftesojne te tera gjykimet amatoreske qe jane dhene pa pergjegjesi , kunder, per kete gjigant te penes letrare krijuse . Te dy profesoret flasin me superlativa , per krijimtarine Kadare ; kete mal te larte , qe ndan letersine skematike , nga letersia e stilit te lire .

Opinionet e prof M. Zeqos dhe Agron Ficos , e bejne te qarte figuren gjigande te Kadarese. Edhe kritizeret e Kadarese kane mbetur te befasur , kur jane njohur me romanet Gjenerali , Piramida e Keopsit , vajza e Agnamenonit , Pallati i endrave ,Muzgu i perendive te stepes , Qyteti i gurte etj. Cmira dhe xhelozia i ka detyruar te shkruajne ndryshe nga c’ndjenin , me synimin te qarte , per te mos u vleresuar , nga forumet , qe e kane obligim , kete vleresim . Lexusit e tij ne vendlindje dhe ne bote , vertetojne se Kadare mbetet nje personalitet i letersise nacjonale dhe boterore . Arti i tij i te shkruarit , me figura letrare dhe fantazi filozofike , e bejne prozen e tij te larmishme dhe te pa shoqe ne Shqiperi, pa diskutim , por dhe me gjere .

Profesor Moikon Zeqo spjegon se proza e Kadarese eshte aq impresionante sa qe mundi dhe vete Diktatorin. Impresionante e ben forma dhe subjektet , qe trajton . Subjekte mund te zgjedhin shume krijus , por pak prej tyre u japin jete . Kadareja u jep jete edhe gureve te “sokakut te te marreve “.

Profesor Moikoni i ka porositur shkrimtaret e rinj te ndjekin gjurmet ku ka shkelur Kadareja , per t’u bere te lexushem nga shqiptaret dhe nga lexusit e huaj . Shembull konkret eshte leterkembimi i Profesor Moikomit me shkrimtarin martir Frederik Reshpja . Ky leterkembim , eshte bere ne vitin 1971 . Midis te tjerave ne kete leter shkruhet : “ Romani “Kronike ne gur “, eshte nje roman I ri. S’e kam fjalen , per kohen , por per cilesine . Te tere romanet e tij jane befasues . Te shkruara ndryshe . Jane novacione , qe i kerkon koha . “ Kjo eshte shkolla kadarjane e romanit .

Proza kadarejane shkrin brenda vetes , thellesine e mendimit te prozes klasike romancjere boterore , me prozen tregimtare te folklorit shqiptar, te pasuruar artistikisht . Kemi te bejme me nje proze befasuse , qe te ben per vete dhe te fut ne shtigje , qe i gjen vetem nje talent i lindur dhe qe e ka mbeshtetur talentin me pune titanike .

Ne kete bashkebisedim shkrimtaresh jane thene te gjitha , sa duhej qe karakterizon vepren Kadare , si shkolla e romanit shqiptar.Kete shkolle e ka celur vepra e Kadarese . E ka zanafillen ne diktature dhe vijon , te zhvillohet me hapa te pa nderprera , deri ne ditet e sotme . Ne kete shkolle , kane shkuar dhe do te shkojne brezat e romancierve . Njerzit pa shkolle mbeten autodidakte .

Shqiptaret rrinin me zemer te ngrire , c’do te thoshte Diktatori , per librin e famshem “Dimri i vetmise se madhe “ , ku Diktatori ishte personazhi qendror . Shume organizarta rinie dhe fronti, extremiste e cilesuan autorin Kadare, njeriun kapitalisto-revizionist , qe ishte futur kontrabande ne shoqerine shqiptare , qe bente roje ne brigjet e Adriatikut . Kadareja paraquhej i ekzekutuar nga castin ne cast , por Diktatori , per befasine e te gjithve, dolli ne mbrojtje , duke bere pak vrejtje , qe autori i reflektoi , duke nderruar edhe titullin , ne “ Dimri i madh “ . Natyrisht titulli i pare ishte shume i sakte dhe kuptimplote . Ky liber , me vlera nderkombetare , lipset te ruaj titullin fillestar . Vetem ai titull parashef cthurjen e sistemit stalinist dhe vetmine e enverizmit ne arenen nderkombetare . Askush ne Shqiperi dhe me gjere , nuk ka arritur te shkruaj , ndonje roman , ne nivelin artistik dhe strukturor te veprave te Kadarese, per nje event me rendesi maximale politike boterore . Me thoni nje !

Kadareja eshte romancier lider ,deri sot i pa arritshem, te pakten per rajonin e Ballkanit .

Pse u terhoq Diktatori, nga vendimi , per ta asgjesuar Kadarene si shkrimtar dhe si njeri ? Sepse u bind , ne gjenialitetin e ketij shqiptari. Per perjetesine fallco, Diktatorit i duhej edhe nje gjeni . Kadareja e mundi Diktatorin , me fjalen artistike , me letersine. Fjalet e teperta jane fukarallek, thote populli . Diktatori nuk mund te ishte indiferent ndaj nje fenomeni te furishem , qe lindi brenda gubernes se tij . Kritizeret e semure mbeten shume prapa Diktatorit , ne gjykimin objektiv , per nje bashkekombas .

Kadareja nuk e ndryshoi stilin dhe metoden e tij origjinale, qe nuk perputhej me rrymen e detyrushme zyrtare te realizmit socialist . Kjo ka vetem nje emer : letersia mundi Diktatorin, per aq sa mund te beje letersia .

Profesor Agron Fico , albanolog , folklorog dhe profesor i gjuhes ne shume shtete, ne librin e vet “ Me hapin e kohes “ , botim , ne Tirane 2018 , i ka dedikuar disa kapituj , zberthimit te vepres se Kadarese , ne Europe dhe Amerike . Autori komenton disa vepra te shkrimtarit . Ne faqen 105 te librit , prof . Fico shkruan : “ Ne , shqiptaret e kemi pritur dhe e presim , qe Kadareja te marri cmimin “Nobel “ , ose me sakte , qe komisioni suedez per kete cmim , t’i japi Kadarese , kete vleresim . “ Autori Fico pershkruan jehonen , qe i beri shtypi amerikan dhe vleresimi i lexusit ne Amerike, shqiptarit Kadare .

Le te permendim vetem nje fakt . Romani “Dosja H “ , ne anglisht u mirprit nga lexusi . U perurua ne nje nga sallat e OKB , ku moren pjese 28 ambasadore , nga vende te ndryshme te botes ( Po aty , faqe 107). Libri i prof Fico , permban dhe fakte te tjera , qe e paraqesin Kadarene nje shkrimtar epokal , qe e ka denoncuar totalitarizmin , me te ter forcen e artit te letersise . Ne perfundim autori Fico shprehet : “ Kadare , me personalitetin e tij komleks , si shkrimtar , erudit , studius i pasionuar i kultures dhe gjuhtar krijus , ka hyre perjetesisht ne panteonin e njerzve te shquar te kombit shqiptar . “ ( Po aty 109 ).

Ne faqen 113 te librit prof Fico shkruan nje artikull , ne anglisht , ku ben nje permbledhje te shkurter te vepres Kadare si dhe opinionet e shtyppit boteror dhe atij amerikan , per shkrimtarin e famshem.

Te dy profesoret e shquar shqiptare , kane dhene mendime reale dhe profesionale , lidhur me vleresimin e Kadarese , duke e quajtur shkrimtar te pa arritshem deri me sot . Kjo eshhte krenari per kombin e sterlashte shqiptar , per gjuhen dhe letrsine e tij . Shkrimtari Ndue Ukaj, ne Shtator 2017 shkruan: “ Te kesh nje shkrimtar te tille , ne hierarkine me te larte te vlerave , eshte nder dhe privilegj per cdo komb “.

Brezat e romancierve te postmonizmit , ndjekin me shume vemendje dhe pasion shkollen Kadare . I detyron indirekt lexusi , qe kerkon shkrime jasht skematizmit , qe instiktivisht eshte zevendesuar nga proza Kadare . Simbas skemes Kadare shkruajne edhe kritizeret ambicioze , qe te vrasin diten dhe te qajne naten .

Aktualisht prodhimtaria romanciere , ne sasi dhe cilesi eshte ne nivelin me te larte historik te kombit .

Illo Foto – Studjus , NY – Shtator 2018