The Atlantic Roge Karma – Përktheu: Rafael Floqi/

Çmimet janë rritur më shpejt se sa pritej për tre muajt e fundit. Çfarë po ndodh?

Vetëm pak muaj më parë, Amerika dukej se e kishte kaprdirë për mirë rritjen e inflacionit pas pandemisë. Më pas, në janar, çmimet u rritën më shpejt se sa pritej. Ndoshta vetëm një goditje. E njëjta gjë ndodhi në shkurt. E çuditshme, por me gjasë jo e madhe. Pastaj raporti i inflacionit të marsit u ndez gjithashtu. Mirëpo – a është koha për panik?

Përgjigja e shkurtër është jo. Sipas masës më të përdorur gjerësisht, inflacioni bazë (metrika që politikëbërësit i kushtojnë vëmendje sepse përjashton çmimet e paqëndrueshme si ushqimi dhe energjia) është ngecur në rreth 4 përqind, dyfishi i objektivit prej 2 përqind të Rezervës Federale.

Por kjo është shumë larg nga kriza e vitit 2022, kur inflacioni bazë arriti kulmin në gati 7 për qind dhe çmimi i pothuajse çdo gjëje po rritej me shpejtësi të rrezikshme. Në vend të kësaj, ne duket se po përballemi me një problem të miljes së fundit: inflacioni është normalizuar kryesisht, por prishja e disa pikëve përfundimtare të përqindjes në një pjesë të vogël të kategorive po rezulton më e vështirë se sa pritej. Ekzistojnë dy pikëpamje kontradiktore se çfarë saktësisht po ndodh, secila me implikime drastike të ndryshme për mënyrën se si Rezerva Federale duhet të përgjigjet. Një kamp shqetësohet se Fed mund të humbasë përsëri kontrollin e inflacionit; tjetri ka frikë se Banka Qendrore do të gjunjëzojë në mënyrë të panevojshme ekonominë e SHBA-së.

Pikëpamja e “inflacionit në zhdukje” është se çmimet e sotme ende në rritje pasqyrojnë një kombinim të veçorive statistikore dhe efekteve të valëzimit të pandemisë që pothuajse me siguri do të zgjidhen vetë. Ky kamp vë në dukje se në thelb i gjithë inflacioni i tepërt aktual rrjedh nga sigurimi i automjeteve dhe strehimi. Historia e sigurimit të automjeteve është e drejtpërdrejtë: çmimet e makinave u rritën në 2021 dhe 2022, dhe kur makinat bëhen më të shtrenjta, po ashtu bëhet edhe sigurimi i tyre. Inflacioni i djeshëm i makinave çon në inflacionin e sigurimeve të makinave sot. Kjo është zhgënjyese për shoferët tani, por mbart një rreshtim argjendi. Duke qenë se inflacioni i makinave ka rënë në mënyrë dramatike gjatë vitit të kaluar, duhet të jetë vetëm çështje kohe para se të stabilizohen edhe çmimet e sigurimeve.

Strehimi, i cili përbënte plot dy të tretat e inflacionit të tepërt në mars, është pak më i ndërlikuar. Ju mund të mendoni se inflacioni i banesave do të llogaritet thjesht duke parë çmimet e shtëpive apo apartamenteve të reja. Por për shumicën e amerikanëve që tashmë kanë shtëpinë e tyre, ajo llogaritet duke përdorur një masë të njohur si “qira ekuivalente e pronarëve”, Statisticienët e qeverisë përpiqen të përcaktojnë se sa para do të paguanin në mënyrë të arsyeshme pronarët e shtëpive për qiranë duke parë se çfarë paguajnë njerëzit në shtëpi të ngjashme. Kjo mënyrë e llogaritjes së çmimeve të banesave ka lloj-lloj të metash. Një çështje është se të dhënat e inflacionit llogariten çdo muaj, por shumica e qiramarrësve kanë qira një ose dyvjeçare, që do të thotë se numrat zyrtarë zakonisht vonojnë tregun real të banesave me një vit ose më shumë. Tregu i banesave është ftohur ndjeshëm gjatë një viti e gjysmë të kaluar, por të dhënat e inflacionit po reflektojnë ende tregun shumë më të nxehtë të fillimit të vitit 2023 ose fundit të 2022. Herët a vonë, edhe ato duhet të bien. “Inflacioni i tepërt që na ka mbetur është në disa zona ezoterike që pasqyrojnë rritjet e çmimeve të kaluara,” tha Ernie Tedeschi, drejtor i ekonomisë në Laboratorin e Buxhetit të Yale. “Unë nuk jam ende shumë i shqetësuar për ringritjen e inflacionit.”

Kampi i “pagave të nxehta” tregon një histori krejt tjetër. Anëtarët e saj vërejnë se edhe pse rritja e çmimeve dukej se po zvogëlohej në fillim të vitit 2024, pagat po rriteshin akoma shumë më shpejt sesa përpara pandemisë. Kur pagat po rriten me shpejtësi, shumë punëdhënës, veçanërisht ata në industritë e shërbimeve intensive të punës, rrisin çmimet për të mbuluar kostot më të larta të pagave. Kjo mund të shfaqet në të dhëna në mënyra të ndryshme – mbase janë sende ushqimore një muaj, ndoshta biletat e fluturimit ose kostot e riparimit të automjeteve një muaj tjetër – por çështja është se për sa kohë që pagat janë të nxehta, çmimet do të jenë gjithashtu.

“Rritja e inflacionit gjatë tre muajve të fundit është më e lartë se çdo gjë që pamë nga viti 1992 deri në vitin 2019”, tha Jason Furman, ish-drejtori i Këshillit të Këshilltarëve Ekonomikë të Barack Obamës. “Është e vështirë të thuhet se kjo është vetëm një rastësi në të dhëna.”

Ithtarët e idesë së “inflacionit në zhdukje” nuk e mohojnë rëndësinë e pagave në rritjen e çmimeve; në vend të kësaj, ata tregojnë masa alternative që tregojnë rritjen e pagave më afër niveleve para pandemisë. Ata gjithashtu theksojnë faktin se fitimet e korporatave janë më të larta sot se sa ishin në vitin 2019, duke nënkuptuar se pagat kanë më shumë hapësirë për t’u rritur pa i rritur domosdoshmërisht çmimet.

Edhe pse kjo mosmarrëveshje mund të tingëllojë teknike, ajo do të jetë një nga vendimet më të rëndësishme që ka marrë Rezerva Federale në dekada. Vitin e kaluar, banka qendrore ngriti normat e interesit në nivelet më të larta që nga viti 2001, ku ato kanë mbetur edhe pse inflacioni ka rënë në mënyrë dramatike. Rritja e normave të interesit i bën paratë më të shtrenjta për bizneset dhe konsumatorët për të marrë hua dhe, për rrjedhojë, për të shpenzuar, gjë që mendohet se redukton inflacionin, por mund të rrisë edhe papunësinë. Kjo e lë Fed-in me një zgjedhje të vështirë për të bërë: A duhet të mbajë normat e larta dhe të rrezikojë të mbytë tregun më të mirë të punës në dekada, apo të fillojë të ulë normat dhe të rrezikojë që inflacioni të rritet sërish?

Nëse besoni se inflacioni është mbi të gjitha produkt i rritjes së fortë të pagave, atëherë ulja e parakohshme e normave të interesit mund të shkaktojë që çmimet të rriten edhe më shumë. Kjo është pamja që Fed duket se ka. “Tani për tani, duke pasur parasysh fuqinë e tregut të punës dhe progresin e deritanishëm mbi inflacionin, është e përshtatshme që politikat kufizuese të lihen kohë të mëtejshme për të punuar”, tha kryetari i FED-it, Jerome Powell, në një sesion pyetjesh dhe përgjigjesh pas publikimit të të dhënave të inflacionit të marsit. Përkthimi: Ekonomia është ende shumë e nxehtë dhe ne nuk do t’i ulim normat e interesit së shpejti.

Michael Powell: Ajo që la klasa e mesme e lartë nuk ka të bëjë me inflacionin

Megjithatë, nëse besoni se milja e fundit e inflacionit është produkt i vonesave statistikore, mbajtja e normave të interesit të larta ka pak kuptim. Në fakt, normat e larta të interesit në mënyrë paradoksale mund ta shtyjnë inflacionin më të lartë se sa do të ishte ndryshe. Shumë pronarë shtëpish, për shembull, i janë përgjigjur normave të larta të interesit duke qëndruar të vendosur për të ruajtur hipotekat e lira që siguruan kur normat ishin më të ulëta (pse të hiqni dorë nga një normë hipotekore prej 3 për qind për një normë 7 për qind?). Ky “efekt i bllokimit” ka kufizuar furnizimin e shtëpive të disponueshme, gjë që rrit çmimet.

Tarifat e larta gjithashtu mund të jenë pjesërisht përgjegjëse për kostot e sigurimit të automjeteve. Kompanitë e sigurimeve shpesh investojnë pagesat e primeve të klientëve të tyre në aktive të sigurta, të tilla si obligacionet qeveritare. Kur normat e interesit u rritën, megjithatë, vlera e obligacioneve të qeverisë ra në mënyrë dramatike, duke i lënë siguruesit me humbje të mëdha në bilancet e tyre. Siç raporton Talmon Joseph Smith i New York Times, një arsye pse kompanitë e sigurimit të automjeteve kanë rritur primet e tyre është të ndihmojnë në mbulimin e këtyre humbjeve. Me fjalë të tjera, në dy kategoritë ku inflacioni ka qenë më i qëndrueshëm, normat e interesit mund të mbështesin çmimet ekzaktësisht të larta që supozohet se do të ulin.

Qasja “prit dhe shiko” e Fed vjen me rreziqe të tjera gjithashtu. Tashmë, normat e larta kanë rritur kostot e blerjeve të mëdha të jetës, e kanë bërë akoma më shumë një treg jofunksional të banesave dhe kanë shkaktuar një krizë bankare. Ata nuk kanë bërë ende një goditje në tregun e punës në lulëzim të Amerikës. Por sa më gjatë që normat të qëndrojnë të larta, aq më e madhe është mundësia që ekonomia të fillojë të shtrëngohet nën presion. Kuptohet, Powell ka deklaruar se nëse papunësia fillon të rritet, Fed do të ishte e gatshme të ulë normat. Por kostot më të ulëta të huamarrjes nuk do të përkthehen në shpenzime më të larta brenda natës. Mund të duhen muaj, madje vite që ato të kenë efektin e tyre të plotë. Shumë njerëz mund të humbasin punën e tyre ndërkohë.

Duke pasur parasysh se ku dukej se po shkonte inflacioni në fillim të këtij viti, fakti që Rezerva Federale e gjen veten fare në këtë pozicion është zhgënjyese. Por duke pasur parasysh se ku ishin çmimet 18 muaj më parë, është një mrekulli. Në atë kohë, Fed besonte se do të detyrohej të zgjidhte midis një krize inflacioni të stilit të viteve 1970 ose një recesioni të dhimbshëm; sot ajo është duke vendosur midis inflacionit pak më të lartë se ai tipik ose një ekonomie disi më pak yjore. Kjo nuk e bën më të lehtë vendimin e bankës qendrore, por ndoshta duhet të na bëjë ne të tjerët pak më pak të stresuar për këtë.

Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, zhvilloi një bisedë telefonike me Kancelarin e Republikës Federale Gjermane, Olaf Scholz.

Pas votimit të suksesshëm këtë muaj nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës (PACE) e cila me 131 vota PËR kërkoi nga Komiteti i Ministrave që të pranojë Kosovën si anëtaren më të re të Këshillit të Evropës muajin e ardhshëm, Kryeministri Republikës së Kosovës, Albin Kurti, zhvilloi sot një bisedë telefonike me Kancelarin e Republikës Federale Gjermane, Olaf Scholz.

Marrëdhëniet ndërshtetërore dhe integrimi evropian i Kosovës, përkatësisht anëtarësimi i Kosovës në Këshillin e Evropës ishin temat kryesore të bisedës.

Kryeministri Kurti e njoftoi kancelarin gjerman për progresin e arritur socio-ekonomik në këto tri vjet qeverisje në Kosovë: për zhvillimin e ekonomisë dhe përmirësimin në indikatorët e demokracisë e të sundimit të ligjit.

Me kornizën më të avancuar në Evropë për të drejtat dhe mbrojtjen e komuniteteve joshumicë, të theksuara edhe nga raporti i Juristëve Eminent të Këshillit të Evropës, rezultatet në demokraci, sundim të ligjit dhe të drejtave të njeriut, pranimi i Kosovës në Këshill të Evropës është veprimi i drejtë dhe vendimi i duhur në promovimin e vlerave të vetë Këshillit dhe avancimin e demokracisë, theksoi kryeministri gjatë diskutimit mbi procesin e anëtarësimit të Kosovës në këtë organizatë, teksa kërkoi nga kancelari mbështetjen e Gjermanisë deri në anëtarësim e plotë të Kosovës.

Rikujtojmë që Këshilli i Evropës, mbi bazën e raportit të raportueses, Dora Bakoyannis, i cili brenda kishte edhe rekomandimet e Juristëve Eminent të Këshillit të Evropës, u votua me 82% të votave nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës.

Opinioni i Asamblesë së Këshillit të Evropës kërkon nga Komiteti i Ministrave që pa parakushte e kushte shtesë të pranojë Kosovën si anëtaren më të re të saj e që njëherësh është shteti i vetëm demokratik evropian që ende nuk është pjesë e kësaj organizate të rëndësishme.

Pranimi i Kosovës në Këshill të Evropës forcon të drejtat e njeriut dhe të drejtat e komuniteteve joshumicë pasi ju garanton qasje në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut.

Bujar Leskaj/

Megjithë kundërshtitë me argumenta kokëfortë, që nga viti 2021, të shoqatave të juristëve, avokatëve dhe kontabilistëve në vend, ndaj projektligjit të përfshirjes në tatimin mbi fitimin të dhjetëra mijëra profesionistëve të lirë, Rama me sektin e tij në qeverisje vijoi projektin e tij.

Me ligjin Nr. 29/2023, që nga 1 Janari 2024, të 29 mijë personat fizikë dhe të vetë-punësuarit e rregjistruar në tatime, trajtohen jo më si sipërmarrje e vogël me zero perqind tatim mbi fitimin, por taksohen rëndë me normën tatimore 15% për fitimin deri në 14 milionë lekë në vit dhe 23% për fitimin mbi 14 milionë lekë.

𝗣𝗿𝗼𝗳𝗲𝘀𝗶𝗼𝗻𝗲𝘁 𝗲 𝗹𝗶𝗿𝗮 𝗽𝗼 𝗽𝗮𝗴𝘂𝗮𝗷𝗻𝗲 𝘀𝗮 𝗻𝗷𝗲 𝗯𝗶𝘇𝗻𝗲𝘀 𝗽𝗿𝗼𝗱𝗵𝘂𝗲𝘀!

Në këtë mënyrë, profesionet e lira do të paguajnë njësoj tatim sa një sipërmarrje e madhe prodhuese. Ky taksim godet shtresën e mesme, veçanërisht të rinjtë, duke shkatërruar planet e tyre të ndërtimit të jetës dhe qëndrimit në atdhe, përmes një punë intelektuale të ndershme. Ai do të nxisë orë dhe çast emigracionin, pasi profesionistët e rinj nuk mund të përballojnë detyrimin e ri tatimor.

Ligji nr. 29/2023,datë 30 mars 2023 “Për Tatimin mbi të Ardhurat” dhe Akt Normativ Nr. 7, datë 14 dhjetor 2023 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 29/2023, “Për Tatimin mbi të ardhurat” përbëjnë shkelje flagrante të Kushtetutës, duke diferencuar përpara ligjit një kategori të caktuar të qytetarëve, duke favorizuar një profesion dhe sektor(biznesin e vogël tregtar), në deformim të vullnetit të zgjedhësve dhe për vota elektorale, ndërkohë që diskriminon duke e trajtuar me taksa të rënda një profesion tjetër, edhe ai biznes i vogel, që janë profesionet e lira dhe kanë “fatin e keq” të jenë tre herë më të pakta në numër, se bizneset e vogla tregtare.

Ky trajtim dëmton rëndë moralin shoqeror, pse konsideron informalitetin dhe evazionin e profesionistëve të lirë si të keqen e sistemit fiskal në Shqipëri. Nuk janë profesionet e lira delja e zeze e sistemit tonë tatimor, por janë oligarkët e Ramës ata që punojnë me dy ose tre bilance dhe kryejnë evazionin më të madh fiskal në vend.

𝗗𝘆 𝗺𝘂𝗮𝗷 𝗻𝗲 𝘃𝗶𝘁 𝗽𝘂𝗻𝗲 𝗽𝗲𝗿 𝘀𝗵𝘁𝗲𝘁𝗶𝗻?!

Që nga ky prill, mjekë, infermierë, fizioterapistë, dentistë, juristë, avokatë, kontabilistë, arkitektë dhe 161 profesione të tjera të lira, do të parapaguajnë në nëntë këste tatimin për 9 muaj, me nga mesatarisht 1 mijë euro këstin, sipas llogaritjeve të tatimeve, bazuar në vetedeklarimet e vitit 2023.

Që në vitin e parë të këtij ligji skandaloz, sekti Rama është i aftë të prodhojë vetëm vakuum ligjor, paqartësi ligjore dhe mangësi e gabime të rënda në llogaritjen e nivelit të kësteve të tatim fitimit, të cilat dëmtojnë rëndë të vetëpunësuarit e profesioneve të lira.

Mënyra e llogaritjes së parapagimit të tatim fitimit jo vetëm që është e padrejtë, por niveli i caktuar i detyrimit paraqitet tej mase i lartë. Me këto nivele këstesh parapagimi të tatim fitimit, profesionet e lira janë të detyruara të punojnë të paktën 2 muaj në vit, vetëm për shlyerjen e detyrimeve ndaj shtetit!

Ekspertët kontabël vlerësojnë me shqetësim se forma dhe përmbajtja juridike e zbatimit të ligjit Nr. 29/2023 nuk janë aspak korrekte. Sipas tyre, njoftim-vlerësimet për parapagimet, jo vetëm që paraqiten me referenca ligjore të pasakta, por në të shumtën e rasteve, janë të llogaritura edhe gabim.

Administrata tatimore, në njoftimet e vlerësimit, dërguar shumë bizneseve për këstin e parapagimit, e ka përshkruar detyrimin si tatim fitimi i thjeshtuar, duke e konsideruar të ardhura personale, llogaritur me vitin 2023. Për llogaritjen e këstit të parapagimit, tatimet i referohen nenit 63 “Parapagimi”, pika 2, të ligjit nr.29/2023 “Për Tatimin mbi të Ardhurat” i ndryshuar, si dhe Udhëzimin nr.26 datë 08.09.2023. Adresimi është totalisht i gabuar, pasi nuk mund të bëhen llogaritjet me një ligj që nuk qëndron për profesionet e lira! Nuk ka tatim fitimi të thjeshtuar për këto profesione.

Në disa raste të tjera, në llogaritjen e këstit të parapagimit, organet tatimore i referohen shqyrtimit të të dhënave që disponojnë, në mbështetje të nenit 15 “Parapagimet“ pika 1,2,3,4 dhe nenit 16 “Deklarimi”, të ligjit Nr. 9632, datë 30.10.2006, “Për Sistemin e Taksave Vendore” i ndryshuar. Edhe në këtë rast, baza ligjore e përdorur, duke iu referuar ligjit “Për Sistemin e Taksave Vendore”, është tërësisht e gabuar.

Në janar 2024, nisja e zbatimit te ligjit nr. 29/2023 i gjeti organet tatimore krejtësisht të papërgatitura për të. Edhe pse kishin patur nëntë muaj kohë që nga publikimi në mars 2023 i draftligjit për konsultim publik, ato as edhe në janar 2024 nuk arritën të bënin gati formularin e ri i deklarimit të të ardhurave për profesionet e lira!

Sekti Rama miratoi një akt normativ në ligjin e ri nr. 29/2023 “Për tatimin mbi të ardhurat”, i cili përcakton se deklarimi i të ardhurave do të bëhet sipas modelit të formularëve të vjetër, por “sipas normave të reja tatimore që nisin zbatimin nga 1 janari 2024”!. Kjo përbën një kundërsens të pastër ligjor dhe fiskal.

Situata krijoi një kaos i vërtetë për vetë tatimorët dhe profesionet e lira, ngaqë deklarimi i të ardhurave po bëhet sipas modelit të formularëve të vjetër, por me normat e reja tatimore, që nisën zbatimin nga 1 janari 2024 me të vetëpunësuarit e profesioneve të lira.

Në formularët ekzistues, nuk përfshihet përzgjedhja e një regjimi të veçantë për njohjen e shpenzimeve apriori në masën 30%. Vetë ligji i ri është shkelur me të dyja këmbët nga organet tatimore, pasi nuk kanë marrë në konsideratë zbritjen me 30% të shpenzimeve fikse nga të ardhurat, për të përcaktuar fitimin e profesionistëve të lirë. Shpenzimet e shumicës prej tyre janë të ulëta, në nivele 10 apo 5 përqind të të ardhurave, për shkak të profesionit që bëjnë. Rezulton që ata pothuajse janë tatuar mbi të ardhurat e deklaruara!

Kjo situatë ka krijuar një lumë ankesash nga profesionistët e lirë, drejt administratës tatimore

Ekonomistët mbajtës të bilanceve të profesionistëve të lirë, kanë pohuar se ishin informuar nga tatimet që zbritja e shpenzimeve fikse nuk do të kryhej përmes formularëve të vjetër të deklarimit që plotësohen online, pasi ky model të lejon deklarimin e shpenzimeve me kontabilitet dhe nuk ofron atë të përzgjedhjes së opsionit të shpenzimeve fikse.

Ata mbetën të befasuar dhe e quajtën pabesi, që ky parashikim ligjor nuk u zbatua nga administrata tatimore dhe u vendos parapagimi i tatimit, ndryshe nga çfarë parashikohej në ligj dhe nga orientimet e dhëna nga vetë tatimet, përmes trajnimeve të zhvilluara.

xxx

Të gjithë qytetarët tanë, jo vetëm profesionistët e lirë, tashmë e kanë të qartë se pabesitë janë në kodin gjenetik të Ramës dhe te sektit te tij ne qeverisje.

Në këtë situatë, shumë prej të vetëpunësuarve të profesioneve të lira rrezikojnë të mbyllin aktivitetin, pasi këstet e parapagimit të tatim fitimit për këtë vit janë në nivele të papërballueshme.

U ngelet vetëm të largohen në masë nga vendi, të zhgënjyer dhe mashtruar, me projekte të derformuara rende dhe gati të shkatërruara, për shkak të pabesisë dhe keqqeverisjes së Ramës dhe kloneve të tij në administratë.

See insights and ads

Create Ad

All reactions:

44

Prof. Agron Gjekmarkaj/

Raporti i DASH mbi Shqiperinë meriton të përgëzohet për të vertetat që ai parashtron! Por konstatimi i tij është tejet i hidhur. Korrupsion në çdo nivel qeverisjeje është fraza kyçe. E thënë ndryshe kemi një qeveri dhe pushtet lokal të korruptuar. Ju mbyten hajdutet na thonë miqtë.

Të gjitha sa po ndodhin në sytë e shqiptarve janë, inceneratoret, sterilizimi, 5D-ja, TIMS, e plot bëma.

Një dekadencë politike dhe korruptive ka perfshire qeverinë dhe administraten e Edi Rames. Ky zinxhir duhet keputur. Neper të perçohet veç korrupsion.

Të vjedhesh është çeshtje gare, kush më shumë, kush më shpejt. Të gjitha problemet e ngritura nga Opozita per shit-blerjen e votes, presionin, perdorimin e administrates,gjejnë aty pasqyrim. Kapja dhe ndikimi qeveritar mbi to shqetesojnë DASH-in pa mendoni sa shqetësojnë shoqerinë shqiptare të mbytur nga propoganda dhe transformimi i të vertetes drejt genjeshtres.

Çeshtjet e pavarësisë se gjykatave ndikimi i mazhorances mbi to janë një tjeter këmbanë. Prej tre vitesh gjykata luan me fatin e Opozites duke demtuar thelbin e demokracisë në vënd. Vula dhe simbolet e PD mbahen pëng. Lidershipi i Opozites në vitin elektoral është i gjithi nën goditje a thua se drejtesia nuk mund ti bënte verifikimet e veta kohë më parë por veç pak muaj nga zgjedhjet politike.

Themeluesi i pluralizmit është izoluar ne kundershtim me kushtetuten per ti denatyruar natyren pluralizmit per ta shndërruar atë në fasadë, për të ç’aktivizuar opoziten në perballje.

Drejtesia që të meritojë besim nuk mund të vazhdojë të na flasë me parulla, prova e saj e madhe është raporti me Qeverinë. Ajo zë cironkat e qeverisë pasi dorëhiqen me urdher dhe Opozites nuk i lë kusur gati ta asgjesojë.

Edi Rama e bëri të qartë e synon mandatin e katert me “Spak dhe turizmin”. Një qeveri e cila ka fuqi magnetike per të mbledhur, joshur e promovuar të gjithë të korruptuarit e ketij vëndi i dorezon me qejf disa toga drejtoresh që të krijojë iluzionin e drejtësisë dhe të ushqejë populizmin. Imazhi i vëndit po erresohet nga skandalet, emisioni i RAI 3 është një tjeter provë. Djalli ka dalë nga shishja atë se kontrollon më as Edi Rama. Populli mund ti bëjë terbiet të dy.Raporti i DASH dhe programi i RAI-it janë thjeshtë vetem dy ngjarjet e fundit të deshmisë sesi degradon një pushtet absolut në gji të Europes dhe në preherin e ambasadorve.

Opozita është sot i vetmi institucion që funksionon si zë dhe shpresë e shoqerisë. Aleanca me të për të gjitha shtresat është shpetimi. DASH na vuri diagnozen, ilaçet dhe sherimin ti bëjmë vetë!

Artan Nati/

Përse disa vende janë të pasura ndërsa të tjerat janë të varfra?

Gjatë shekujve, përgjigjet e propozuara kanë ndryshuar shumë. Adam Smith, ekonomisti i famshëm skocez deklaroi se ndryshimi midis vendeve të pasura dhe të varfëra rezultoi nga liria relative e tregjeve; Thomas Malthus tha se varfëria vjen nga mbipopullimi dhe Jeffrey Sachs, një nga ekonomistët më të famshëm në botë, pohon se faji është pjesërisht për tokën e varfër, mungesën e lumenjve të lundrueshëm dhe sëmundjet tropikale. Të tjerë konstatojnë kulturën, gjeografinë, klimën, kolonizimin dhe fuqinë ushtarake. Lista vazhdon. Ekonomisti i shquar i M.I.T Daron Acemoglu dhe shkencëtari politik i Harvardit, James A. Robinson, në librin e tyre “Përse dështojnë kombet” argumentojnë se diferencuesi kryesor midis vendeve janë “institucionet”. Kombet lulëzojnë kur zhvillojnë institucione politike dhe ekonomike “gjithëpërfshirëse” dhe dështojnë kur ato institucione bëhen të manipulueshme  dhe përqëndrojnë fuqinë dhe mundësitë në duart e vetëm disave.

Institucionet ekonomike gjithëpërfshirëse, nga ana tjetër, mbështeten dhe mbështesin institucionet politike gjithëpërfshirëse, të cilat shpërndajnë fuqinë politike gjerësisht në një mënyrë pluraliste dhe janë në gjendje të arrijnë njëfarë centralizimi politik në mënyrë që të vendosin ligjin dhe rendin, themelet e të drejtës e të sigurisë të pronësisë dhe një ekonomi tregu gjithëpërfshirëse. Anasjelltas, institucionet politike të manipuluara, që përqendrojnë pushtetin në duart e disave, përforcojnë institucionet ekonomike të manipuluara për të mbajtur pushtetin. Këtë nocion bazë të demokracisë liberale të cilin liderët tanë premtuan, shkruanin dhe predikonin në fillimet e viteve 90, jo vetëm që nuk e zbatuan, por e shkatërruan përfundimisht me marrëveshjen e 2008-ës duke i dhënë përfundimisht grushtin vdekjeprurës demokracisë shqiptare. Me këtë akt ata ngjallën fantazmën e diktatorit Hoxha të pranishme si në qeveri ashtu se edhe te liderët e partive të mëdha, të cilët sa herë ua kërkonte interesi merrnin vendime për vrasjen e institucioneve ose duke i kthyer ato në masha të interesave të tyre meskine. Këta vrastar të demokracisë dhe mbi të gjjitha të institucioneve duke i vënë ato në shërbim të interesave personale dhe partiake, provuan tezën e Acemoglu, se institucionet e pavarura janë guri themelor i funksionimit të demokracisë. Gjithashtu korrupsioni masiv i zbuluar kohët e fundit tregon se praktikisht shteti në nivel lokal dhe rajonal është i falimentuar dhe se shteti nuk drejtohet nga institucionet, por nga një bandë hajdutësh. Acemogëlu shpjegoi në një intervistë se pika e tyre thelbësore është se vendet lulëzojnë kur ndërtojnë institucione politike dhe ekonomike që “shpalosin”, fuqizojnë dhe mbrojnë potencialin e plotë të çdo qytetari për të inovuar, investuar dhe zhvilluar.

Mësimi i historisë, argumentojnë autorët, është se ju nuk mund t’i bëni mirë ekonominë tuaj nëse nuk e bëni politikën tuaj siç duhet, kjo është arsyeja pse ata hedhin poshtë nocionin se Kina ka gjetur formulën magjike për të kombinuar kontrollin politik. dhe rritjes ekonomike, apo vendet si Shqipëria dhe shumica e vendeve të rajonit tonë mund të kenë një zhvillim ekonomik afatgjatë. . Në vitet e para pas vitit 1990 në Shqipëri lulëzuan shumë biznese nga qytetarët, por mungesa e institucioneve bëri që këto biznese shumë shpejt të falimentonin sepse këto biznese u shkatërruan nga paratë e pista të drogës dhe korrupsionit dhe bashkë me bizneset u shkatërrua edhe demokracia.  “Në se Kina nuk bën kalimin në një ekonomi të bazuar në shkatërrimin krijues, rritja e saj nuk do të zgjasë”, argumenton Acemoglu. Shqipëria ndodhet pikërisht në këtë moment politik dhe ekonomik, duket sikur ka goditur një mur dhe nuk mund të eci përpara. A mund ta imagjinoni një 20-vjeçar të braktisë universitetin në Shqipëri e të lejohet të hapë një kompani që sfidon një sektor të tërë të kompanive oligarkike  shqiptare të financuara nga shteti apo të drejtuara direkt nga shteti siç ishte rasti i kompanive private të drejtuara direkt nga drejtorët e bashkisë së Tiranës. A mund të dali një grupim politik me ide të reja përparimtare dhe të sfidojë sistemin politik autokratik si në nivel partish politike apo edhe në nivel qeveritar? Ideja e shkatërrimit krijues, e cila ndodh kur një risi e dobishme zëvendëson dhe kështu shkatërron teknologjitë dhe strukturat ekonomike më të vjetra.

Rritja e qëndrueshme ekonomike kërkon risi, “shkruajnë autorët, “dhe inovacioni nuk mund të shkëputet nga shkatërrimi krijues, i cili zëvendëson të vjetrën me të renë në sferën ekonomike dhe gjithashtu destabilizon marrëdhëniet e vendosura të pushtetit në politikë.” Ky proces i Shkatërrimit Kreativ është fakti thelbësor për kapitalizmin.

Dhe pikërisht prandaj na duhen institucionet e pavarura që të garantojnë funksionimin e ligjit sepse qëllimi  i ligjit nuk është të shfuqizojë ose të frenojë, por të ruajë dhe zgjerojë lirinë. Atje ku nuk ka ligj nuk ka liri dhe prandaj Shqipëria praktikisht nuk ka liri, nuk ka kapitalizëm dhe nuk ka pluralizëm funksional. Funksionimi i hallkës kryesore të demokracsë sapo ka filluar të funksionojë dhe ka ngjallur panik te krerët e qeverisë dhe partive politike, por edhe shpresë te të rinjtë me ide të reja në politikë dhe ekonomi. Mbështetja amerikane dhe europiane për drejtësinë e re është një garanci për të ardhmen.