Ekonomi – Page 91 – Dielli

LIDERI DHE TEKNOLOGJIA

September 14, 2023 by s p

Prof.Asc.Dr. Gëzim MUSTAFAJ/

Është mjaft e vështirë të japësh definacione përfundimtare në një kohë që ndryshon kaq shpejt. Është epokë në të cilën ndodhin ndryshime të jashtzakonshme. Jetojmë në epokën e asaj që me të drejtë është quajtur epoka e infomacionit. Në mënyre paradoksale, vetëm 400 përdorues kishte interneti në 1989 dhe këta kryesisht universitar apo zyrtarë. Ndërkohë as më vizionarët nuk mund të parashikonin që ky numër do të shkonte jo më pak se 580 milion përdorues pas 10 vjetësh, dhe me një intensitet me një numur që dyfishohet në çdo 100 ditë.

Dhjetë vjet pas rënies së Murit të Berlinit, me hapsirën që krijuan njerezit për të komunikuar në mënyrë elektronike, nuk ekzistonin më mure dhe kufij gjeografik. Teknologjia bëri atë që asnje ideologji për vite të tëra nuk mundi ta arrij. Por, ndërsa teknologjia ka krijuar hapsira për një shkëmbim global të ideve dhe ideologjive, duke e bërë globin edhe më të vogel, ajo nuk arriti me të njëjtin sukses për ta bërë atë edhe më paqsore. Kjo është fusha ku luhet sot, tërësisht nën presionin e teknologjisë, informacionit, ideve. Orientimi në këtë hapsirë me kaq shumë sfida vërtetë është një pozicion i vështirë, por që në të njëjtën kohë zbulon edhe liderët.

Drejtuesi dhe lideri nuk mund të ndahen; midis tyre nuk mund të vihet kufi, për vetë faktin e konceptimit shumëdimensional dhe shumëplanësh. Është kjo arsyeja që me drejtim, para së gjithash nënkuptojmë dimensionin njerëzor, parashikimin e qëllimeve, motivimin dhe nxitjen, demonstrimin e iniciativës, menaxhimin dhe shfrytëzimin e rasteve, zotërimet kompetente të të rejave teknologjike, vullnetshmërinë, moralitetet dhe shpresat e bazuara në realizimin e qëllimeve. Të gjitha këto janë të lidhura pazgjidhshmërisht edhe me parimin se e djeshmja, sido që të jetë, është një element i traditës e cila shërben si urë lidhëse midis brezave, për të krijuar vijimësinë në të ardhmen. Megjithatë, në fushën e filozofisë së drejtimit duhen rrënjosur konceptet për të cilat i duhet referuar Albert Ajshtajnit, i cili thotë: “Nuk është më vështirë të ndash bërthamën e atomit, sesa të thyesh një koncept.”

Sot më tepër se kurrë, kërkohet përshtatja teknologjike me kërkesat e kohës duke eleminuar ndjekjen verbërisht sipas traditës. Tradita ruhet e respektohet, brenda limiteve të mundshme, por kërkesat teknologjike detyrimisht zbatohen për të ecur me hapin e kohës. Kur marrim sistemin demokratik si pikë referimi dhe e shqyrtojmë atë shumëanshmërisht dhe shumëdimensionalisht, do të vërejmë se nuk ka gjë më praktike se sa një teori e mirë. Për një lider termat kyç të sistemit logjik si, politika, ekonomia, shkenca, teknologjia, ligjet, lufta, mekanizmi, parandalimi i luftës janë çështje të filozofisë së përhershme të analizës rajonale e globale të situatës dhe të evolucionit. Vetë energjia njerëzore e lidërve mund e duhet ta japin këtë. Rruga e formimit të liderit është e gjatë.

Hapat dhe bumi teknologjik kanë bërë që të futen në masë aplikacioni i simulimeve kompjuterike, kjo jo vetëm në vendet me ekonomi të fuqishme, por edhe në shumë vënde të tjera. Kjo sjell lehtësime për situata të improvizuara nga më të ndryshmet e të larmishmet dhe çka është më e rëndësishme, pa harxhuar mund e energji, nisur nga situatat simuluese. E shprehur ndryshe, lideri i ardhshëm është në gjendje që në “laborator” të organizojë gjithçka, ndoshta dhe “të vritet”, përsëri të ngrihet dhe sërish të drejtojë, pa qenë e nevojshme të vihet në provë në beteje të vërtetë. Kjo e vendos liderin e ardhshëm në pozita të mira që të dijë të marrë vendime dhe të shikojë rezultatin e vendimit të marrë, pa pasur nevojë që të harxhojë.

Sipas Warren Bennis, në vepren e tij, “On Becoming a Leader”, lideret vijnë në forma, ngjyra, dhe shfaqje nga më të ndryshmet, në gjini moshë dhe pamje. Por, pamvarësisht nga ndryshimet duket se ato përmbajnë edhe disa karakteristika të përbashkëta si:

Vizioni si elementi baze i lidershipit. Lideri ka ide të qartë për atë se çfarë ai dëshiron të bëj profesionalisht dhe përsonalisht dhe të rigjej forca të mjaftueshme për tu ripërballur me sfidën edhe kur ai nuk arrin suksesin. Lideri e di se ku po shkon, dhe pse, por ai di edhe pse nuk mund të shkohet më tej.

Pasioni është një tjetër element bazë i lidershipit. Një pasion që nuk mund të fshihet, i kombinuar me një pasion të veçantë për një prirje, për një profesion për një kurs veprimi. Lideri dashuron atë që kryen. Tolstoi thotë që shpresat janë ëndërra e njërëzve të gjallë. Pa shpresë, nuk mund të mbijetohet, nuk mund të ecet në një progres sa do të vogel. Njërëzit që shfaqin pasion japin shpresë dhe frymëzim për të tjerët.

Integriteti. Mendohet që janë tre momentet kryesore të integritetit: njohje e vehtvetes, sinqeriteti dhe pjekuria. Të njohësh vehten është një nga momentet më të vështira. Ai buron nga ndershmëria e të menduarit dhe të vepruarit, një përkushtim në parim dhe një saktësi në tërësi. Pjekuria është e rëndësishme për një lider, sepse të drejtuarit nuk është thjesht të tregosh apo të urdhërosh të tjerët. Duke zotëruar këto kualitete liderët mund të inkurajojnë të tjerët. Integriteti është bazë e besimit i cili nuk është aq shumë element i lidershipit sesa produkt i tij. Është një kualitet që mund të fitohet. Ai meret nëpërmjet bashkëpunimit nëpërmjet mardhënieve me pasuesit, por pa të cilin lideri nuk mund të funksionojë.

Kurioziteti dhe guximi. Liderët kërkojnë në çdo gjë, dëshirojnë të mësojnë më shumë se çfarë ata mundin, ata kanë vullnetin të rrezikojnë, të eksperimentojnë, të përpiqen në gjera të reja. Ata nuk tremben nga dështimet, por kufizojnë gabimet dhe mësojnë prej tyre. Të mësuarit nga vështërsite është një tjetër elementë që do të ndeshet në të gjithë rrugen e liderit.

Lideret zbulojnë vetveten. Ata nuk janë, meqë ra fjala të krijuar ne një seminar apo siç pretendojnë shumë teoricien nëpermjet leksioneve. Grekët e lashtë besonin që performanca bazohej në një ekuilibër përfekt të erosit dhe të standartit, të ndjenjës dhe të mendimit, të cilat sëbashku lejonin për të kuptuar botën në të gjitha nivelet.

Pjesa më e madhe e jetës moderne varet në kompjutera dhe në rrjete kompjuterike. Për shumë njerëz, ndërveprimi më i dukshëm që ata kanë me kompjuterin është shtypja në tastierën e tij. Pothuaj çdo njeri në fushën e biznesit apo në struktura qeveritare varet nga komunikimi elektronik; telefon, faks, e-mail, apo mesazhe të menjëhershëm të cilët në mënyrë të dukshme mundësohen nga kompjutera. Pjesa më e madhe e sistemeve kompjuterike janë pjesë e një rrjeti, kryesisht nëpërmjet koleksionit të pafund të rrjetit kompjuterik global të njohur si internet. Një zhvillim i ri është edhe tendenca për të integruar aftësitë kompjuterike në të gjitha pajisjet dhe sistemet e integruara të rrjetit në një shkallë më të lartë. Këto zhvillime i kthejnë shumë sisteme kompjuterike dhe sisteme të komunikimit kritike në vetëvehte dhe për më tepër, ato bëhen pjesë e të tjera lloje infrastrukture kritike, nga sistemet e energjisë te ato të transportit.

Tipari më i rëndësishme për çdo drejtues është të mendojë dhe komunikojë idetë e tij në mënyrë efektive. Lideri duhet të vlerësojë bazat e sistemit të informacionit të sotëm dhe rolin e tij në rrethanat dhe impaktet strategjike. Shumë ende nuk po arrijnë të kuptojnë që shpërthimi i informacionit ka ngritur një valë batice me impakte ndryshimesh që prekin thellësishtë si strukturat ashtu dhe drejtuesit. Informacioni dhe teknologjitë e tij po bëhen gjithnjë edhe më dëndur elemente në përmirsimin e proçeseve analitike dhe vendimmarrëse. Shumë procese, sot, realizohen nëpërmjet aplikimit të kompjutrave, komunikimit, sistemeve menaxhuese të informacionit ndaj edhe një raport i drejtë me ndikimin e tyre krijon epërsi me periudhat e mëparshme. Shumë drejtues ende janë në vorbullën e dilemës me efekte pozitive apo negative të influencës së teknologjisë në epokën globale të informacionit. Edhe pse disa, fillimisht ndjehen vështirë për tu adaptuar në këto ndryshime, eksperienca tregon që kur adaptohet një teknologji e re, sistemet ndihmojnë në marrjen e vendimeve mjaft të vështira duke dhënë zgjidhje efektive. Sistemet e informacionit janë bërë të nevojshëm e jetik në të gjithë aspektet e mjedisit strategjik dhe në punën e drejtuesve. Liderat dhe drejtuesit e sotem këtë ose nuk po e kuptojnë, ose nuk duan ta kuptojnë. Në gjykimin tim, sot lidershipi është në një krizë globale, prandaj kërkohet një ndryshim drejt Liderit të vërtetë dhe çka është më e rendësishme drejt një Lideri të besueshëm.

New York Shtator 2023

Presidentja Osmani në takimin Bërdo-Brione: Është interes strategjik që Kosovës t’i jepet statusi i vendit kandidat nga Bashkimi Evropian

September 11, 2023 by s p

Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani në takimin vjetor të krerëve të shteteve të rajonit në kuadër të Procesit të Bërdo-Brionen, në sesionin e përbashkët ka mbajtur një fjalim, në të cilin ka theksuar se Kosova është e vendosur për të vazhduar me reforma dinamike që forcojnë më tej demokracinë, mbështesin sundimin e ligjit dhe rrisin standardet e jetesës për të gjithë qytetarët, pa dallim.

Përderisa aplikimi ynë për anëtarësim në Këshillin e Evropës po shqyrtohet nga Asambleja Parlamentare, është me rëndësi që Kosova të ecën përpara edhe me statusin e kandidatit në BE, në përputhje me zotimin e BE-së për perspektivë anëtarësimi për të gjitha shtetet e Ballkanit Perëndimor.

Që nga takimi i fundit i këtij procesi, Presidentja Osmani ka theksuar se Kosova ka shënuar hapa të ndjeshëm suksesi në disa aspekte.

“Kosova është një partner i besueshëm, një fqinj i mirë dhe një partner që punon shumë. Prandaj, mundësia për një lëvizshmëri më të madhe të qytetarëve tanë në zonën Schengen, është gjithashtu një mundësi e madhe për t’ua vërtetuar këtë të gjithëve në BE”, ka theksuar Presidentja Osmani. Në këtë kontekst, ka përmendur edhe përparimin në indekset ndërkombëtare që kanë të bëjnë me luftimin e krimit dhe korrupsionit, të drejtat e njeriut, fushën e teknologjisë informative, etj.

Në një pjesë të fjalimit të saj, duke qenë edhe tema të takimit të sivjetëm të liderëve, Presidentja Osmani foli edhe për efektet e ndryshimeve klimatike dhe tha se Kosova është përcaktuar për ta ardhmen e gjelbër të saj. Presidentja tha se tranzicioni i gjelbër është mundësi e mirë për gjenerim të vendeve të punës, rritje të produktivitetit dhe sigurim të energjisë.

Ndërkaq në raport me perspektivën e të rinjve të Kosovës, Presidentja Osmani tha se më shumë se gjysma e popullsisë së Kosovës është nën 30 vjeç, ndaj sipas saj ndërtimi i një mjedisi ku mundësitë për zhvillim social dhe ekonomik janë lehtësisht të disponueshme, janë prioritet në mënyrë që ata ta ndërtojnë të ardhmen e tyre në Kosovë.

Një dëshmi e bukur dhe plot vlera për shqiptarinë

September 9, 2023 by s p

Akad. Kopi Kyçyku/

Po nis udhën drejt lexuesit një libër i shkruar me mirënjohje e përkushtim ndaj njërit prej tipareve më të hershëm e më domethënës të shqiptarisë: bashkëjetesa fetare. I sprovuar vazhdimisht dhe nga të gjitha anët, jo rrallë edhe nga brenda, shpirti shqiptar ka zgjedhur të pasurohet e ta shtojë forcën e vet përmes mbrojtjes së mirëkuptimit fetar, që është më tepër se tolerancë apo mjet propagande. Ndoshta ngaqë Poradeci dhe rrethinat e tij kanë qënë gjithmonë mes një bukurie të pangatërrueshme dhe historisë plot befasira, poradecarët janë kuptuar, janë dashur e kanë bashkëpunuar në të gjitha fushat e jetës pa marrë parasysh dallimet mes traditave fetare.

Të krishterë e myslimanë, duke nderuar secili fenë e vet, kanë mbarështuar paqen që sjell vetëm begati (gjer edhe kur kjo është më tepër shpirtërore), duke ditur e duke përcjellë brez pas brezi bindjen se çdo traditë fetare bëhet e plotë sa më fuqimisht i shërben mbarëvajtjes së një kombi. Si shumica e shqiptarëve të kudondodhur, poradecarët kanë zbatuar kaherë, pa bujë, kredon „Fe e atdhe – Atdhe e fe”.

Muharrem Xhydollari, ky djalë i mënçur e i përkushtuar i Poradecit, demokrat i mirëfilltë, pinjoll i një dere të madhe atdhetarësh të shkolluar e të kulluar, durues deri në palcë i përndjekjes së egër të diktaturës, duke bartur në kujtesë e në shpirt çdo arritje të shpirtit poradecar, brenda e jashtë vendit, ka shkruar një libër-dëshmi, shkencor, paçka se autori nuk ka pretendime shkencore. Të dhënat i ka mbledhur nga pleq e të rinj poradecarë, për vite me radhë, si bleta nektarin. Personazhet e tij janë sa të panjohur për lexuesin e gjerë, aq edhe të gjallë e bindës. Një histori e tërë vjen drejt lexuesit me stilin rrëfimtar të Poradecit, me ëmbëlsi lasgushiane e kuteliane. Ata që tregojnë ngjarje dhe japin shembuj emocionues nga bashkëjetesa fetare shumëshekullore e Poradecit dhe e rrethinave të tij flasin thjesht dhe nuk interpretojnë ngaqë mirëkuptimi bën pjesë rrënjësore në jetën e tyre të përditshme, sikurse ushqimi, puna, gëzimet e hidhërimet.

Nëpër faqet e librit kalojnë figura madhore të trevave poradecare, legjenda të gjalla të atdhetarisë, guximit, vetmohimit për hir të shqiptarisë, por edhe të mënçurisë, humorit, mirësisë. Disa nga ngjarjet që përshkruhen kanë vlerë universale dhe uroj që të bëhen të njohura edhe për popuj të tjerë, përfshi banorët e Përtej Oqeanit, – ku autori ka ndërtuar një jetë të re me mund, djersë e ndershmëri, duke iu përshtatur mrekullisht kushteve dhe mendësive të atjeshme, – që t’i shtohen trashëgimisë botërore të humanizmit e mirëkuptimit.

Mendoj se disa nga vlerat e librit janë krenaria e thellë dhe e pabujë për këtë bashkëjetesë të mirëfilltë, që vijon edhe sot e kësaj dite, malli ndaj botës së përhershme poradecare e shqiptare, thjeshtësia e rrëfimit (që e shndërron edhe vetë autorin në një zë dëshmues, sikur të na flasë nga kohëra të tjera) dhe qartësia e kumtit.

Shqiptaría mbetet e tillë për sa kohë paqja (e cila në besimin e krishterë cilësohet si „katër herë më e rëndësishme sesa e drejta”) sigurohet nga bijtë e saj që, me çdo veprim e fjalë të tyren ia bëjnë jetën më të natyrshme njëri-tjetrit, si qëmoti.

Dihet se tema e besimeve fetare dhe e marrëdhënieve ndërmjet tyre është rrahur nga një numur i madh autorësh, duke filluar me studiues të apasionuar e duke vazhduar me praktikantë të zellshëm të kulteve të ndryshme. Pa dyshim secili ka sjellë ndihmesë në një shkallë apo në një tjetër. Ajo që tërheq vëmendjen në librin e Muharrem Xhydollarit është para së gjithash këndvështrimi i freskët, përzgjedhja dhe përdorimi me sens mase e me vërtetësi i fakteve thelbësore, çka i jep mundësi lexuesit të informohet saktë me material dobiprurës.

Uroj nga zemra që ky libër-xhevahir të bëhet sa më shpejt pjesë e kujtesës, mendësisë dhe të jetuarit për lexuesit shqiptarë e të huaj që duan të dinë se mrekullitë si mirëkuptimi fetar janë të mundshme edhe në periudha plot tjetërsime e sprova globale.

Dy fjalë për librin ”Poradeci dhe rrethinat në bashkëjetesën fetare” i Muharrem Xhydollarit

Birds or Planes? As case proceeds through Albania’s court, who are the early winners and losers of Vlora airport?

September 8, 2023 by s p

Rafaela Prifti/

The controversy surrounding Vlora airport has reached Albania’s court system as the efforts by the plaintiffs AOS and PPNEA intensify. Albanian Ornithological Society (AOS) and Protection and Preservation of Natural Environment in Albania (PPNEA) the two Albanian environmental agencies that have sued the government are expecting a ruling soon on the issue of permission to restrict the areas previously granted protective status by Albania’s legislature. Vlora International airport which was scheduled to open in April 2024 is now expected to be operative in 2025 as battle plans are taking shape at local communities, NGO boards and the upcoming EU Summit. There is no denying that the stakes are very high.

Who stands to gain from the Project? “Vlora airport will allow holidayers to fly directly to Albania’s coastline for resort holidays on the Adriatic Sea, potentially boosting development and tourism revenues,” Guardian reports on July 20, 2023. The supporters of the airport that will host direct international flights tout the economic benefits in tourism boon and expected gains in creating jobs along Albania’s coastline. The government and Prime Minister Edi Rama have been the driver of the Project hoping to deliver on promises made “for the region’s most important tourist gateway.” On the other hand, the critics have serious concerns in terms of its sustainability, aviation and public safety and particularly the government’s violation of Albania’s Protected Areas Legislation. Additionally, if the project moves ahead, it could potentially open the door to a long line of so called “strategic investments” on the Albanian seacoast, a prime tourist attraction, particularly the Adriatic corridor, severe harming the wildlife, the habitat and the coastal region at large.

Aside from the enormous importance of the conservation value of the Vjose Narte area, the move to allow an international airport in extreme proximity forebodes dangers and more threats. The construction of the airport, approximately 5 kilometers (3 miles) from the bird sanctuary, hints and invites further developments in the area. There is a lot of evidence and information on the bird species, endangered or in decline, in the Vjose-Narte lagoon, a key stop for birds in the annual migration between Europe and Africa. The mission of AOS (https://aos-alb.org/) and other environmental NGOs is to protect and enhance Albania’s biodiversity, nature and environment while working closely with the stakeholders to ensure the sustainable use of natural resources.

Taulant Bino, Director of Albanian Ornithological Society (AOS), sees a pattern taking shape with regard to encroaching the state-owned protected areas. The AOS is one of the two national environmental NGOs that has filed a lawsuit against the government over the construction of the airport. Specifically, the airport borders the Narta lagoon renowned for its birdlife according to the AOS. Founded in 2015, AOS has complied data that will be presented to the government in a detailed report in support of the suit that aims to protect areas of importance for conservation, says Taulant Bino. In a Zoom interview with Ardian Murraj, Worcester based freelance reporter and UPAJD (Union of the Professional Albanian Journalists of Diaspora) member. Mr. Bino explains that safety issues concern not only the fauna but also the aviation industry prone to bird accidents. The data gathered clearly demonstrates that the international airport is unsustainable, he says. The Guardian report highlights the risk of creating another unsustainable resort bubble that fails to entice tourists to inland destinations. One example of it says Bino would be the ghost beach town of Durres and Golem area.

The irony is not lost on Bino that “protected areas need protection in Albanian” and that environmentalists are at the front of this fight.

Vjosa River was officially declared a national park by the Albanian government, a conservation victory in the Balkans. On those grounds, the Bern Convention – a European Council agency, objected to the construction of hydro-power plants on Vjosa. On its official posting, the agency states that “arguably one of the most important parts of the river, the delta, protected area of Vjosa-Narta, is excluded, allowing for the construction of Vlora airport, despite the Bern Convention Standing Committee calling in 2022 for the suspension of this project which will affect millions of birds and their habitats.”

The government is walking away from previous promises of eco-tourism as evidenced in the current plans for an international airport instead of other alternatives, comments Bino.

Are there alternatives? Yes! Repairing the railway, ferry crossing or opening a local Vlora airfield would be environmentally responsible options in light of the fact that there is roughly a two-hour-long drive between Tirana, Albania’s capital, that hosts international flights, to Vlora. Bino understands and appreciates the benefits of tourism but advices to support local tourism rather than sprawling resorts that have proven to be disastrous for the national resources and communities. “Since the Protected Areas Act was passed about ten years ago, there has been a growing push by the stakeholders to reverse, reduce or restrict the protective status of the wetlands and lagoons that are of critical conservation value not only to Albania but the region at large.”

The increased pressure by the government and developers needs to be countered with similar concerted efforts by the national environmental agencies. “Our work is constant and never ends,” says Bino, who is not discouraged by the odds. To be sure the environmentalists “have gone to battle” previously and scored a victory in thwarting developments in the Divjake Karavasta Natural Park. No two projects are alike but the NGOs rely on their expertise, the law, education campaign, constant engagement with the community, international partners in the EU and media. Notably Bino says there isn’t much support and coverage by the local media. Some projects get more attention than others, for example the hydro power projects are more in the public eye lending them more support from the community and diaspora than the conservation of bird species in the country’s western wetlands.

While the flooding of villages and sites of historic importance as in the case of Skavica is easy to visualize and protest against, one doesn’t need to be a birdwatcher to know that birds are indicators of the environment, whose fate is intrinsically connected to humans. The Narta lagoon and its sorroundings comprise more than 19,000 hectares (47,000 acres) in Albania’s south represent one of the largest and most important wetland ecosystems in the Mediterranean – a crucial biodiversity area with more than 200 bird species including flamingos, pelicans, herons. Environmentalists like Bino are heartened by the engagement of the EU agencies and partners while preparing for the long odds ahead.

As the case works its way through the court system in Albania, the Bern Convention known as the Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats takes place on September 12-13, 2023. The body has called for the suspension of the Vlora airport (https://www.coe.int/en/web/bern-convention/-/2nd-bureau-meeting-2023). The summit provides a stage for all the stakeholders allowing the government and the conservation professionals to make a case in the presence of the European Council agency, a powerful ally and advocate of national NGOs across Europe.

Rodi: Saksofoni, jazzi janë lider në improvizim

September 7, 2023 by s p

Denion Ndrenika/

Nuk isha marrë shumë me muzikën, ndër vite, pasi sic thuhet ndonjëherë që më kishte hedhur Perëndia gjetkë, te sporti, politika, sidomos gjithëshqiptaria me njerëz dhe territore.

Megjithatë muzika nuk ka qenë e përjashtuar. E kësisoj përfshihet më shumë në historikun dhe njohjen e përgjithëshme se sa te luajtja, apo krijimtaria.

Padyshim që brezi ku hy, ka pasur një errësirë të lemerisshme nga regjimi kriminal komunist, një ndalesë të plotë të jetës “imperialisto-revizioniste”.

Përshtypja e përhershme e imja ka qenë që kusbh ndalon diçka, ka frikë të përballet, ka frikë të pranojë pazotësinë, injorancën dhe ligësinë.

Andaj sporti dhe kultura, veçanërisht muzika, ishte në atë errësirë ku nuk shihej as pop, as rock, as bluz, as jazz, përveçse ndonjë Sanremoje zvarritëse.

Lidhja shpesh bëhej nëse arti ynë, muzikantët, sporti dhe sportistët do të zinin vend në hapësirën e lirë botërore.

Padyshim që shumëkush prej tyre, po.

E bëra këtë hyrje për të thënë se sa pamundësi ka pasur asokohe, se sa rrugë mbylleshin.

Sot krejt ndryshe, krejt tjetër, krejt hapur veç mundësi të kesh dhe të tregosh nëse diçka di.

Grupet muzikorë të pas 1990 me dëshirën e madhe u formësuan nga individë që lanë shenjë. Bledar Sejko “Qepa”, Gjergj Jorgaqi, Redon Makashi, Morena Reka, instrumentistë dhe klasikë të shkolluar brenda apo jashtë Shqipërisë ose edhe jashtë profilit muzikor, por talente, dëshirëmëdhenj dhe punëtorë për të qenë dikushi.

Mirëpo ndërkaq rrymat më pak të njohura ndosha me shumë adhurues të veglave frymore, jazz apo bluz, mbeteshin mbrapa.

Saksofoni ishte simbol kur shihej ish-presidenti amerikan Bill Klinton duke luajtur me të.

Më ka rënë jo pak rasti të kem biseda me instrumentistë frymorë, të zhanreve të tjera, të artit skenik, kinematografisë, arteve figurative.

Në fakt, orkestrat e televizioneve sikur bënë disa hapa përpara, duke u mundësuar krijuesve të dalë nga shkolla me profilin përkatës, më në fund hapësirë dhe pa orientimin klasor apo “imperialist”.

Pasi më parë shkruajta për Lek Negrin, përshtypje më bëri një koleg i tij, Ermal Rodi,

Nuk është se lamë ndonjë orar kafeje, por kohë më parë u takuam dhe folëm për miq të përbashkët përfshi Lekën dhe “Qepën” Bledar Sejkon, që në kohën time i thonim “Xhon Lenon” për lojën në kitarrë dhe syzet e zeza rrumbullake. Me “Qepën” jemi rritur, shokë fëmijërie e dikur ndoshta nga fundvitet ’70, ai ia nisi kitarrës, kurse unë basketbollit.

Ndërkaq, Ermali me Sejkon luajnë në Top Channel, edhe Negri dhe me vite edhe në koncerte, orkestra RTVSh, programe, mësimdhënie tek Artet.

Ermali me tha në bisedë se Jazzi ka improvizim në çast dhe historia amerikane e dëshmoi këtë krijimtari të atij çasti për njerëzit dhe vetë muzikantët, pa e pyetur, por ndoshta ngaqë po flisja shumë për veglat e ndryshme dhe jo saksin.

Po çfarë bëjnë këta sot, çfarë roli ka saksi në morinë e veglave frymore, ku është shkolla, politikat arsimore, krijimtaria?

Ermal Rodi në maj pati nje turne në festivalin jazz në Chianberi në Dijon të Francës, në Zyrih të Zvicrës në Athinën e Greqisë. Në këtë festival është luajtur muzika jonë, siç më tha Ermali, për më shumë se 1000 vetë për çdo koncert që është goxha për muzikën jazz…

E ardhmja? Kjo ishte pyetja ime për Ermalin, i cili mu përgjigj: “Në të ardhmen shpresoj të ndërtoj një grup të ri internacional dhe me muzikantë të ndryshëm nga bota e muzikës jazz të luajmë muzikën tonë shqiptare në jazz koncept.

Për këtë Ermali shton se Amerika si vend i jazzit, krijon hapësirë, pavarësisht kohërave të ndryshme të paslulëzimit të tij.

“Shpresoj ta kem mundësinë për të ekspozuar muzikën time në të ardhmen edhe në Amerikë”, – shton ai.

-Ermal, çfarë sheh të ndyshme te jazz krahasuar me veglat e tjera frymore? Pra, çfarë ka ndryshe jazzi si muzikë krahasuar me muzikën e veglave frymore klarinets, trombe, cyle…

-Ermal Rodi: “Jazz si rrymë të jep mundësinë të improvizosh, pra kompozim në çast, kurse veglat frymore kanë dinamikë dhe janë për mua shumë shprehëse dhe me gjallëri”.

-Çfarë të tërhoqi për jazz, se andej nga ne nuk para ka njohuri…

-Ermal Rodi: “Grupi “Led Zepelin” dhe “Deep Purple”, Rey Charles, BB King James Broën, më çuan në një farë mënyre te jazzi. Mandej, Charlie Parker, Miles Davis bënë punën e vet…

-“Zepelinat” i kisha inat sepse një shoku im i kishte qejf shumë… Unë jam me “Beatles”, Xhim Morrison, tina turner, Elvis Preslin…”Modern Talking” i kisha qejf.

Ermal Rodi: “Yep, e kuptoj”.

-Çfarë duhet bërë që te ne jazz të fitojë terren?

-Ermal Rodi: “Edukimi që të vegjël. Unë jap mësim si i jashtëm në Akademinë e Arteve dhe vetëm 1 nxënës saksofoni kisha… ështe hapur dega në universitet, por jo në high school! Mbrapsht”!

-Përpara se të shkosh për në skenë, je i prirur të improvizosh apo vjen vetiu kur luan?

-Ermal Rodi: “Ka parapërgatitje ndër vite dhe pastaj vjen vetiu, e ke mendjen e qartë dhe je i hapur vetëm që të krijosh diçka të re në atë çast.

-“Muza e zezë me Dunin ka qenë e mirë shumë. Edhe “Zare trëndafilja”. Sa bazë përbën folku për jazzin?

-Ermal Rodi: “Shumë, madje është pika themelore për mua siç përdorën afroamerikanët rrënjët e tyre të Afrikës. Ne shqiptarët bëjmë të njejtën gjë”.

-Shpesh per jaazin thonë se sikur zvarrit, sikur zhbjerr ritmin e këngës. Pse mendohet kështu?

-Ermal Rodi: “Luhet me kohën me tempo ritmin për të arritur atë që quhet në jazz language groove… Si James Broën me ritmin funky, ose vallet tona popullore që orkestra luan duke ndjekur këmbët e valltarëve”.

-Ka ndonjë dominim note muzikore që e dallon jazzin në krijimtari?

-Ermal Rodi: “Nuk ka dominim. Përdoren të gjitha e sa më shumë, për të pasur edhe më shumë alternativa”.

-Cila vegël frymore është më e dashur për jazz, pra që jep më shumë mundësi krijimtarie, veç saksit?

-Ermal Rodi: “Po saksi. Ka qenë si kitarra dhe piano sot. Ishte leader”.

-Emal, tek improvizimi më bëjnë përshtypje dy violincelistët kroatë që bëjnë “namin” në shndërrimin e kësaj vegle klasike, dhome me muzikë joklasike. Sa e bën këtë saksi në jazz?

-Ermal Rodi: “E bën, sepse si violinceli edhe saksi ka tingull unik. Për shembull, si kuartet saksash ngjan si quartet harqesh”.

Ky ishte Ermal Rodi, në një bisedë që nisi si njohje dhe eci si shpjegim se çfarë bën ai dhe çfarë mundet jazzi.