Emigracion – Page 165 – Dielli

NDËRROI JETË NË BRUKSEL NACIONALISTI ÇUN KURAJ

October 28, 2016 by dgreca

Të Enjten, me 27 Tetor 2016, u përcoll nga kjo Jetë,atdhetari Çun Kuraj, babai i zonjës Lina Balaj, bashkshortja e biznesmenit, veprimtarit, anëtarit të Këshillit të Vatrës Zef BALAJ/

NE FOTO:ÇUN KURAJ 15 tetor 1920-22 tetor 2016/

Nga Dalip GRECA/

Me 22 tetor 2016, në një spital në Bruksel, pas një operacioni, ndërroi jetë Çun Kuraj,babai i zonjës Lina Balaj, bashkortja e vatranit të kahershëm, anëtarit të Këshillit drejtues të Vatrës, dhe biznesmenit Zef Balaj.Vatra dhe Gazeta”Dielli” ngushëllojnë familjen Kuraj dhe Balaj si dhe të gjithë miqtë dhe të dashurit e të ndjerit.Çun Kuraj u lind në Shqipëri me 15 tetor 1920, u varros në Bruksel të Ejten me 27 Tetor 2016. Për asnjë çast nuk u pajtua me diktaturën komuniste dhe me 7 Dhjetor 951 u arratis nga Fierza në Jugosllavi. Emigroi pas 10 vitesh në Belgjikë, 1961.

Çuni së bashku me bashkëshorten Drande Pjeterja lindën, rritën dhe edukuan 9 fëmijë. I ndjeri iku i qetë nga kjo jetë pasi la pas 9 fëmijë të rritur, të martuar, la 20 nipa dhe mbesa dhe katër stërnipa, të gjithë të shkolluar.Fëmijët, mbesat, nipat stërnipat ndjehen krenarë për njeriun e tyre, që ishte model në familje dhe në shoqëri. Jetoi 96 vjet me nder dhe burrni, edhe pse jeta u tregua e ashpër me të, edhe pse përjetoi shumë vuajtje, ai nuk u përul, nuk u thye, por e kaloi çdo vështirësi me dinjitet. Kjo cilësi burrnore u jep krenari katër brezave që la pas.Edhe pse Shqipëria u soll ashpër me të(diktatura), kurrë nuk e humbi dashurinë për vendlindjen, por ua përcolli fëmijëve, nipave e mbesave dashurinë për vendlindjen e tij.

I biri, Gjeloshi, u shpreh kështu në ceremoninë funerale për të atin: Laj(kështu e thërrisnin në familje) mue me ke thanë disa herë se nuk duhet lanë Shqipëria se ështe atdheu ynë, pra ti je ken’ atdhetar, burr besnik dhe fisnik dhe i papërkulun ndaj vështirësive të jetes, por nga vujtjet e komunizmit me shumë keqardhje, ishe i detyrum të largoheshe nga atdheu, si shumë të tjerë, jo thjesht për një jetë ma të mirë por se ke luftue dhe ishe kundër komunizmit.”Në vjeshtën e vitit 1944, me shumë burra shqiptarë nacionalistë, nën drejtimin e Kol Bibë Mirakes, Çun Kuraj luftoi në Livadhet e Homzit kundër forcave ushtarake komuniste të drejtuara nga Shefqet Peçi dhe Mehmet Shehu.Shumë malsorë u vranë dhe u plagosën në përpjekje me komunistët, dhe më pas u arrestuan dhe u burgosën si kundërshtarë të regjimit.Më 19 Janar 1946 Çuni doli nga burgu, por kurrë nuk u pajtua me regjimin komunist. Strehoi shumë burra që kishin vënë jetën në rrezik për të shpëtuar Shqipërinë nga komunizmi. Çuni e mori rriskun në sy, duke rrezikuar jetën e vet dhe të familjes.Ai dhe familja ndanë kafshatën e bukës me të arratisurit, kundërshtarë të regjimit si: Pal Biba, Alush Leshanaku, dhe shumë patriotë të tjerë antikomunistë.

Shpesh herë Çuni ka vënë jetën në rrezik për të shpëtuar jetët e tjerëve. Një nga rastet: Ishte nata e Krishtlindjeve, 31 Dhjetor 1952, kur Çuni, në një mot të ashpër me borë, ka lënë vëllanë Prend Jakiqin Dranden dhe vajzën Linën, kaloi kufirin dhe ka shkuar që të merrte në Shqipëri Genc Korçën, Mark Zogu Buçaj, Pjetër Tomën dhe Gjok Dedën e Poravit me grua dhe me 5 fëmijët. Të gjithë kishin mbetë në mal, të bllokuar nga bora. Niveli i ujrave në Drin ishte rritë dhe askush nga ata nuk dinte not. Jeta u rrezikohej nga që forcat e sigurimit dhe të ndjekjes së kufirit i ndiqnin këmba – këmbës. Çuni, mori rrezikun në sy dhe arriti që t’i kalonte në Jugosllavi përmes një moti të ashpër dhe ujërave të rrëmbyera të Drinit, duke pasë pas vetes forcate ndjekjes që e ndiqnin. Vetë arratisja e Çunit ishte një akt i guximshëm. Ia tha pranë arkivolit i biri, Gjeloshi, kur i dha lamtumirën e ndarjes:” Veprim tjetër i madh i një burri të madh e me zemër të fortë e të madhe, si rallë burra munden me e ba, e bane ti, duke lanë bimën e zemrës, fëmin’ e parë, djalin 2 vjeç për tu kujdesu e ndreq si ç’ke pas dëshirë ti për 5 pleqtë dhe u arratise bashkë me nanën dhe me fmin’ e dytë 6 mujshe në djep duke kalue drinin me shumë vështirësi. Punë me mend dhe me shumë burrni. Mbas 40 vitesh, kur u takuem për herë të parë, në 1990, shprehimisht të thashë : Të kam babë por edhe shok për 2 gjana, së pari se ke mendu për pleqtë e tu dhe më ke lanë me ta, dhe së dyti nuk e ke lanë nanën në Shqipëri me vujt nëpër kampe të interrnimit.Laj unë jam shum i lumtur që më takojë të jetoj një pjesë të jetës me ty, pra 20 vite nga 97 e deri më sot, jetuam bashkë e plotësuam sado pak kohën e humbur.”

Çun Kuraj u përcoll me nderime nga familja e madhe Kuraj dhe Balaj, nga të gjithë miqtë dhe komuniteti shqiptar në Belgjikë!

Shpirti në parajsë Çun Kuraj!

KROACI-ARTISTJA E MERITUAR SHQIPTARE

October 25, 2016 by dgreca

NJIHUNI ME GAZETAREN, QE ZBRITI 900 METRA NEN TOKE, NE ZGAFELLAT E MINIERES SE TREPCES ME 1989/
Shqiptarja Artiste e merituar në Kroaci – Shenide Bilalli, – anëtare e PEN- it, gazetarëve të Kroacisë, regjisore skenariste e talentuar e më tepër se 300 filmave dokumentarë, në disa shtete, kontribuese e paqes!/

Histori Suksesi/ Interviste nga Dr. Liliana Pere /

Shenide Bilalli, regjisore dhe gazetare në Kosove është simbol i guximit dhe mirësisë, e para dhe vetmja femër që zbriti 900 metra në tokë në zgafellën e Trepces 1989 me minator në Stari Trg . Po ashtu lançoj inçizime te fëmijve të helmuar nga gazi, në bote. Gjatë luftës në Kroaci, Bosnjë, Kosovë më 1990-1999 me dokumentarët e saj kundërshton agresionin e Milosheviçit dhe ndihmoj shumë popujt e vuajtur.Është artiste e merituar e Kroacisë, dhe anëtare e PEN- it shoqatave filmike, gazetarëve të Kroacis, dhe UE, Femrave intelektuale të Kroacise, anëtare e shumë shoqatave te Kroacisë, EU dhe të Botës.

Shenide Bilalli ka bashkëpunuar me shumë televizione botërore LIFE- SHBA, ORFFE, Austri, Tv Bruksel, dhe të Francës…

Shenide Bilalli është shqiptarja e parë nga Prishtina e Kosovës që ka kryer Akademinë për Teatër, Film dhe Tevizion në Zagreb, në 1983 ku diplompoj me filmin lujtuno-dokumentar për një nënë vetushqyese me tituj “Momentet e lumturisë“.

Ajo ka realizuar më tepër se 300 filma dokumentarë, në disa shtete, posçërish në Kroaci, ku fitoj famën me filma lujtuno-dokumentar seri, drama: ”Gjenerali i ushtrisë së vdekur, ”Monologu i Teutës”. Bën koreografi dhe një punë mjaft performuese cilësore në Revistën “Mbretëresha Teuta“ në Zagreb.

Ajo është edhe kryeredaktore e revistës dy gjuhësore “ILIRIA“e cila botohet në Zagreb plotë 10 vjet . Posaçërisht është e njohur për bashkimin e familjeve, njerzve të humbur.

Eshtë e njohur si organizatore e shumë ngjarjeve aktuale në Koraci, tryeza të rumbullakta reth çështjes shqiptare, të Shqipërisë, Kosovës posaçërisht gjatë agresionit në Kosovë, me politikanët dhe fytyra publike më të njohura nga religjioni.

Po ashtu është Idea kryesore e manifestimeve ndërkombëtare kulturo – artistike “Ditët e mbretëreshës Teuta“ ku prezentohet kultura shqiptare mes veprave të botuara teatrit, filmit, dhe muzikës projektin të cilin e përkrahin 6 amabasada, dhe ku ndahet çmimi “Mbretëresha Teuta“, femrave shqiptare më të sukseshme për integrimin e shoqërisë shqiptare në botë. Ngjarja regjionale ështe në patronazhin e kryetares së republikës se Kroacis si dhe kryetarit të Qytetit te Zagrebit. Regjisorja filmave dokumentar Shenide Bilalli, plot 27 vjet jeton në Kroaci, Zagreb me tre djem Kujtimin, Korabin dhe Batonin.

Është e njohur si skenariste e regjisore televizive në programin Dokumentar, për Fëmijë por edhe si gazetare e programit Informativ me tema më aktuale të Kroacisë të emisoneve më të shikuara.Publikun në Kosovë e përfitoj menjëherë mbas mbarimit të studimeve në Zagreb 1983 me tema të guximshme sociale. Me mjeshtri dhe stil të vëçantë autorja tërhiqte vëmëndjen e opinionit të Jugoslavisë. Në festivalin televiziv në ish Jugosllavi Ne 1990 prezantoj Tv Prishtinën dhe hyn në konkurrencën më të ngushtë për shpërblimin…Filmi Krahu i thatë“, flet për gjëndjen e rëndë të Kosovës në vitin 1989, ku populata shqiptare posaçërisht, intelektualët, vuanin nga recesioni i politikave të Milloshvicit. Po ashtu në Vitin 1990 mori ftesën nga TV Zagrebi, nga programi dokumentar i fëmijëve dhe në 1991 sipas skenarit dhe regjisë së saj, xhiron serinë “Çka ?Kush? Ku ?” me motive nga Bibla, në 10 episode me aktorët më të njohur të Kroacisë. Ndërkohë bashkëshorti dhe 3 fëmijët i bashkohen në Zagreb. Por nga bashkëshorti nuk ka pas kurrë përkrahje ata mundohen ta bindin të mos kthehet më në Kosovë, ishte në listën e zezë. Ajo ishte e vetmja ushqyese familjes pesë – anëtarëshe. Nga mesi 1991kur filloj lufta në Kroaci jeta në bashkësi ishtë e pa mundur vendosi te mbetet vetem me 3 femijë në Zagreb . Ashtu zonja Shenide Bilalli rriti femijët vetëm – Batonin 3.5. vjeqar Korabin 6. dhe Kujtimi 9 vjecar në botën e huaj, pa rrogë të sigurt dhe banesë. Sot ata djelmosha janë të gjithë me fakultet janë gazetarë dhe sportistë të dalluar dhe të njohur në Kroaci.

Edhe pse ka përjetuar një dramë shumë të rëndë në famijën e vet në atë kohë mediumet dhe televizioni Kroat 1991 ishin plot vlerësime dhe opinione pozitive për Shenidën, për talentin e shqiptares së re. Shenide Bilalli, nuk e harroi kurrë vendlindjen e saj dhe xhiron filmin dokumentar për shpërnguljen e shqiptarëve nga Kosova1991. Kur e humbi vendlindjen“. .. Filmi i kundërshtoj Millosheviçit, i hap autores dyert në Programin Dokumentar TV-të Kroacisë, ku e caktuan në program informativ . Për Liri ku ishin angazhuar gazetarët dhe regjisorët më të zgjedhur të Kroacisë për të mbrojtur shtetin nga agresioni i Milosheviçit.

Me stil të veçantë në filma, Shenide Bilalli përfiton nga traditat Kroate dhe iu bashkohet nënave Kroate. Bedem Lubavi“ –“Muri i Dashurisë”ku shpëtojnë djemtë shqiptar, Kroat dhe të tjerë nga Armata Jugoslave. Në këtë aksion përfitoj një emër konsiderushëm si regjisore skenariste dhe gazetare në Kroaci po aq të mirë sa ishte si njeri..Por Shenide Bilalli në Kosovë mbeti si heroina-dëshmitare e grevës së minatorëve të Stari Tërgut që zbriti 900 metra nën tokë dhe ekskluzivishte flet për jetën e saj dhe karijerën e saj-
Ndiqni Bashkebisedimin:

Pyetje: E dashur Shenide.Cilat janë kujtimet tuaja nga fëmijrija, familja juaj, sa e lirë ka qënë, dhe sa kanë investuar prindërit, në edukimin tuaj?

Shenide Bilalli:-Kam lindur në një qytet të bukur të Kosovës ne Prishtinë në fund te vitit 50-te. Jam një vajzë prishtinase nga qendra Prishtinës. Rrjedh nga një familja intelektuale e cila na mundësoi nje fëmijëri shumë të gëzueshme me kujdes dhe dashuri në ç’do aspekt të jetës.Kam pas një fëmijëri shumë të bukur, plot të mira në familje edhe në shoqërine ku jam riturr. Më kujtohen ato rrugica të Prishtinës të bukura kalldrëmet, gjelbërimi flakëri-pajtonet me kuaj, dyqane të vogla, fura me buke te nxehta…po dalloje rugën ku luajtshim.Si afronte nata dhe dukej ne muzg dhe degjohej ne erresirrë nga xhamia-minarja iknim në shtëpi. Por nuk do ta harroj qëndrën e pioniërve ku kaloja kohën – ishin ”Kombet e Bashkuara dhe ne si ambasador të vegjël prezantuam një shtet te religjionit….ishte një botë e vogël…në Prishtinë… Rinia ishte një përjetim i posaçëm e cila u përbënte nga Korzoja në mbrëmje në qëndër të Prishtinës ku të rinjtë shëtisnin. Gjithë ditën u prëgatitem të dukeshim bukur,,. Korzo ishte si pistë e modes ku ka pas shikues të shumtë të mbështetur ne drunj – e femra u silleshin rreth shëtitjes. Rjedh nga nje familja vjetër qytetare Prishtinase, ku ka pas shumë dashuri. Babi im Shahin Bilalli ka qënë meteorologu i parë në Kosovë cili ka kryer studime në Hungari, e mami punonte si ekonomiste, në Spitalin e përgjithshëm në Prishtinë. Por fati i babait ndryshoj Në vitin 1959. kur i kërkohej të bënte raportin në gjuhën shqipe, me pas i ndodhi një aksident komunikacion i rëndë ku humbi vetëdijën. Me ndihmën e mamit dhe mjekim kthen vedijën, përsëri kryen shkollat dhe bëhet Vllau kryesor në spitalin e Neoropsikiatris në Prishtinë ku ka punuar plotë 40 vite. Ne ishim tre femi, dy vajza dhe një vëlla. Prindërit na mundësuan të gjitha, na arsimuan , dhe na mundësuan te zhvillojmë talentin që posedojmë. Kanë investuar shumë në edukimin tonë dhe na afronin mënyra të ndryshme të zhvilloj talentin në muzikë, film libra dhe sport. Gjithnjë kemi pas gëzimin në shtëpi ku shfaqëm teatër ..vallëzim pushime verore , skijim dhe shkollim jashtë Kosovës. Kam pas nje femëri shumë të pasur, por gjithmonë më kujtohen biseda të prindërve të mshefta, plot me frikë dhe vuajtje për intelektualë dhe student shqiptar të burgosur, por kur nuk fliteshin haptas para nesh….

Znj Shenide . Ju keni jetuar kohë të vështira në Kosovë dhe refleksioni yt ka qënë në vetvete i madh , dhe vendosët të bëheshit gazetare, për të gjëmuar e vërteta, e fjalës , lirisë dhe sovranitetit?

Shenide Bilalli:-..Ishin kohë të bukura po sheshi kryesor i Prishtinës Korzo më vonë u shndërua në epiqëndrën e trazirave, ne arenën e përgjakur nga demostrat shqiptare dhe kërkimin e të drejtave të tyre elementare. Sheshi ku studentët shqiptar kërkonin të jëtë Kosova Rëpublikë në 68, 87,89…sheshi ku është mbrojtur statusi i autonomisë në Kosovë dhe ku 1999 është fituar panvarsia e Kosovës.Mbas kthimit nga studimet, nga Prishtina viti 1983 pas vdekjes së Titos nuk ka qënë më e njëjtë…Rugët e Prishtinës filluan te mbushen me tanke polic te armatosur deri ne dhëmbë, dhe vdekja ishte shumë afër….Gjithmonë kam pytur vëtën pse shqiptarët punojnë punë të rënda e profesora i mbyllnin ….nepër burgje….dhe aq afër e kanë vdekjen dhe ajo më detyroj të bëhem gazetare. Jam diplomuar në vitin 1983 në Zagreb në Akademin për Teatër Film dhe Tv dhe pastaj jam punësuar në TV Prishtin 1983. në montazh filmi, në programin Dokumentar, bashkëpunova me gazetarin Agim Mehmetin po ashtu në programin për Fëmijë si skenariste dhe regjisore. Kam punuar tema sociale por u bëra e njohur si regjisore emisionit kushtuar afirmimit të femrave “ATO” ne TV- Prishtina kam punuar 7 vite….

Pyetje: Znj Shenide. Kur jeni larguar nga Kosova, sigurisht me dhimbje të madhe drejt Zagrepit, cilët kanë qënë bashkëpunëtorët më të mirë , që ju kujtoni, sa guxim dhe sa besim në vetvete u është dashur të bëni këtë lëvizje?

Shenide Bilalli:-Te parën herë jam largua ga Prishtina në studime 1978 ne Zagreb, ishin ato vite të arta. Por provimin pranues kur nuk do ta harroj. Ishte i rënde me shumë komisioni ….tani më duket që ishte një guxim madh të shkoje me studime në Zagreb ku studiojnë vetëm fëmijët e më të pasurve dhe elitës Kroate .Provimin e kam kaluar me shumë sukses . Po interesant ishte në komisionin e fundit ku treguam njohuritë e e muzikës të një vepre të rëndësishme. Kalova me lehtësi pyetjet , po dështova në pjesën sa kam ndjenja për ritëm. Kisha ngrirë nga emocionet, as nuk flisja as nuk lëvizja.Profesorët më ndihmuan te lirohem, pas heshtjes time të gjate më thanë, nuk kaloj edhe pse kam rezultate te shkëlqyeshme nga njohja e filmit, shkrimit skenarit, kulturës përgjithshme por pa rritëm nuk do jem e pranishme në Akademinë për teatër dhe film…Kosovën e lashë me dhimbje dhe mendim jo te mirë për ata kolegë, që nuk janë të realizuar në profesion as për komb, Humba sigurinë vendlindjen , shtypin , prindërit..miq Une u largova në botën e huaj ku u takova me vet veten, talentin dhe profesionalizmin më të lartë në nivelin Europian. Ne një botë ku keni dituri dhe aftësi fitoni ..nëse jo humbni…E unë bëra shumë filma..! Mendoj se fitova.Jam nisur për të dalë, ne një moment jam drejtuar profesorit Gagiq : Ju lutem a mundeni ju ti bini pianos e unë te vallëzoj. Ai ka mbetur i befasuar….që një shqiptare kërkonte te vallëzonte..?.Kam filluar të vallëzoj…Komisioni ka mbet pa fjalë, heshtje dhe befas plot duartrokitje.Prof. Milenko Prohaska kompozitori i mirënjohur në Kroaci me regjisorin Babaja thanë: Bravo, bravo nga ju bëhet diçka, ju do të bëheni e njohur..! Jashtëzakonisht bukur vallëzoni , po jeni dhe guximtare … Ashtu kam kaluar provimin pranues ku frika u shndrua në guxim…Po largimi i dytë nga Kosova ishte i dhunshëm ne vitin 1990… . më ndroj fatin e jetës. Në pergjithësi fati i Kosovës ndikoj ne fatin tim familjar. U shpërngulëm ne Zagreb, me ftesën e TV Zagrebit të xhiroj nje seri te luajtur, por qëndrimi im në Prishinë ishte jo i sigurtë, i rrizikeshëm mbas ngjarjeve në Trepce dhe dhe lançimin e lajmit për fëmijët e helmuar . Në çdo hap më përcilleshin lot ne grykë…Nuk ishte ndjenjë e mirë..! Sidomos para fëmijve. Nuk dëshiroj të kujtohem….

Pyetje: Zonja Shenide. Ju jeni humaniste, e motivuar për të mbrojtur të drejtat e popullit kosovar, që ju e doni shumë, dhe në këtë mënyrë reagoni përmes profesionalizmit tuaj të lartë në gjuhën e filmave jepni ndihmën tuaj. Është një forcë kjo që del mbi Shenidën dhe profesionin e regjizores skenaristes dhe koreografes ?

Shenide Bilalli:- Po Liliana është një forcë të cilën nuk mundem me e zotëru përpara çështjes së madhe të lirisë e panvarësisë. Unë kam punuar shumë si si regjisore gazetare skenariste dhe koreografe . Sot pyes vehten si kam mundur ti përballoj? Sepse mbi të gjitha jam nëna e tre fëmijve shumë të suksesshëm , isha vetëm ne Zagreb pa as kënd. Po më filma kam fituar shumë njerëz, miq dhe ata më ndihmuan dhe kujdeseshin për mua.Fati im është ngushtë lidhur me demonstrata, të drejta e njeriut… luftën .Shpesh, nuk kam dashur të pranoj se jam shumë emotive, dhe pa masë e dua popullin tim . Unë në mënyrë humane reagoj nëpërmjet filmave i ndihmoj dhe jap mesazhe pozitive.Por ato ndjenja i kam shprehur edhe te popuj të tjerë… me kroatë, boshnjake….kam qënë e afërt me ta kur kanë pas nevojë ..

Pyetje:E dashur Shenida. Përmendni disa tituj filmash të krijuar nga ju, temat të cilat keni trajtuar me talent dhe një punë gjigante të palodhur, dhe po ti numëroje sa janë të gjithë këta, dhe cilët me te dhimbshmit, mbreslënësit?

Shenide Bilalli:- Temat e shkrimeve dhe filmave të mi nuk kanë qënë të lehta apo të këndshme.Aktor ishin njerëz te vuajtur të perzanun, persekutuar lënduar dhunuar..Tituj filmavë të mij flasin shumë, por janë plotë dashuri, dhe një stil të posaçëm artistik , Kritika ka pasur ….:“Krahu i thatë” Kur humbi vendlindjen” Britmaja, Muri dhimbjes, Perëndi ndihmo, Paltoja kuqë, Mami mos më lë vetëm..! Ndalni Luftat …..dhe filmi Kosova i cila zgjoj 29 shtete europiane të ndihmonte Kosovën 1998/9. Edhe ashtu, xhirova mbi 300 filma të cilët patën suksese në disa shtete të Evropës dhe SHBA.Filmi për femrat e dhunuara Britmja është dalluar dhe kam fituar kritika të jashtë zakonshme të larta në Europë dhe SHBA për senzibilitetin e bëra temën e rëndë duke ruajtur identitetin dhe krenarinë e grave të dhunuara. Filmi ka zgjuar opinionin botëror…. gjykatën në Haag ….artist….E mos te flasim për filma për të zhdukurit, por vëndin e posaçëm e ka filmi për Kosovën.Filmi ‘’Muri i dhimbjes“, 1997, më ngjiti në skenën botërore ku përfaqësoi Kroacinë në Cannë. Me këtë film tërhoqa vëmendjen jo vetëm të kritikës por edhe të politikës botërore, ku shpejt doli në dritë e vërteta për të zhdukurit 2708 , persona ku hapën gropat e të vdekurve në Vukovar dhe u gjet shumica e të zhdukurve.Filmi “Muri i dhimbjes“ theu të gjitha rekordet e shitjes së filmit në festivalin e Canës dhe në Kroaci . Prindërve të zhdukurve i fala të drejtat e autoriale për të ngritur lapidarin të cilit ia dhanë emrin simbas filmit tim, “Muri i dhimbjes” i cili hyri në antologjinë e filmit Kroat.

Pyetje:Zonja Shenide. Ju jeni një grua simpatike, në profesion Gazetare, skenariste, e guximshme, e formuar me ide dhe pozitivitet, e palodhur dhe punoni me një seriozitet e përkushtim të madh, përballoni sfida, mendoni se këto janë dhe çelsat tuaj tuaj të suksesit, si e keni menaxhuar këtë rrugë të gjatë?

Shenide Bilalli:-Nuk më kanë munguar keto cilësi znj. Liliana. Tani jam kryeredaktore e revistës Iliria në dy gjuhë te cilën e udhëq prej 10 vjet dhe informoj, njoftoj dhe prezantoj opinionin per kulturën tonë të pasur, personalitete historike dhe trashegiminë që posedojmë. Po ashtu udhëheq grupin vallëzues “Iliria” dhe bëj koreografin me vallzimin modern dhe baletin klasik në performancën e Mbretëreshës Teuta. Filma me rallë xhiroj, është një krizë…në Kroaci..Po gjithmon jam ë interesuar për skenar, dhe xhiroj…Me duket kam pas fatin nga fëmirija të dallohem në mesin e moshatarve. Të gjitha vajza ishin me flokët të zeza une me nje ftyrë shumë të bardhë sytë të kaltërt dhë flokët e bardha, bionde bisha ne sy. Ne momënt është mirë por gjatë jetës nuk është e lehtë të jesh në qendër vëmendjes. Shumë herë dukja ime si grua bionde më ka penguar në punë, por qëndrimi im serioz profesional dhe guximshëm më ka ndihmuar të përballoj të gjitha sfidat . Kam pas fat që nga fillimi është vërejt profesionalizmi talenti im dhe njohja e zanatit.. dhe gjuhës. Me një investim të lartë arsimimi..fitoni sukesin . Perëndimi nuk ta fal improvizimin…e sidomos kur je shqiptar… femër.. Mendoj se, kam luftuar shumë kundër paragjykimeve. Vetë thirja regjisore shqiptare, diskutoja shumë i kam befasuar. Po unë në punën time kam punuar me devotshmëri, këmbëngulje , objektivitet, ndihmuar shume nga edukata e mirë e prinderve të mij. Gjithmonë i falenderoj edhe pse nuk janë në mesin tonë . Më mungojnë

Pyetje:Zonja Shenide Cilat janë Vlerësimet për punën tuaj dinjitoze të papërtuar?Sa ndiheni e realizuar?

Shenide Bilalli:-Statusi im në Kroaci është si artiste e merituar, shumë mirënjohje dhe vlerësime…Shume kam bërë ….kam nevojë për pushim dhe përkushtim në familjeNë TV Prishtina kam ponuar 7 vite dhe ne tv Kroaci 25 vite dhe isha bashkëpuntore e disa televizioneve evropiane dhe SHBA.Kam bashkëpunuar me shumë televizione botërorë shoqata ndërkombëtare dhe emra eminent nga politika Kroacisë Shqiperisë dhe të Kosovës

Pyetje: Zonja Shenide Sa u intereson dhe sa u kushtoni vëmëndje zhvillimeve sociale e shoqërore shqiptare ?

Shenide Bilalli:-Shumë, sidomos në Kosovë po edhe në Shqipëri jam kyç si gazetare në procesin e integrimit Shqipërisë dhe Kosovës në UE dhe NATO. Po më duket duhet të punojme më shumë si popull dhe të tejkalojmë shumë gjera si Kroatët, që tejkaluan privatizimin pronën shoqërore dhe të pranojmë institucione, para te cilave te jemi te gjithë barabartë. …Po Shqipëria ka përparësi është shtet i pa varur më tepër se 100 vjet, po me një histori të rëndë 50 vjeçare si shumë shtete të socializmit.Ndërsa Kosova me hapa të vogla, shumë viktima dhë pëngësa po ec ngadalë më sakrifica të mëdha. Po falëndëroj zotin që këmi Shqipërinë, jemi një popull, por këmi edhe miq të fortë SHBA, UE.. që ndihmojnë popujt për të ecur përpara dhe progres.Besoj që mbas 10 vitesh ndryshimet do të jenë më të mëdha. Populli shqiptar është kreativ….vetëm i duhet disiplina dhe respekti për njëri për tjetrin dhe jemi afër suksësit..

Pyetje: Zonja Shenide –Sa disfraksion ndieni për arritjet, dhe nëse do të dëshironit dicka tjetër keni forca dhe vullnet për ta arritur? Cilat janë projktet tuaja në vazhdim?

Shenide Bilalli:- Më duket mjaft kam mbri as nuk dëshiroj më tepër kam kuptuar që ne të gjithë kemi ëndra po Perëndija i realizon si dëshiron ajo. Fakti është fati im i regjisores, karijerën nuk e kam përfituar në tepihate kuq me glamur po me mirëkuptimin për vuajtjen e njerzve….Kur nuk dihet edhe pse të gjithë kanë menduar që jam shumë moderne dhe nuk lodhem as për popullin as për patriotizmin as për gjë. Nga glamuri dhe pasuria që kam pas ika drejt te minator 900 metra nën tokë për shkak humanizmit e patëriotizmit. Vërtet shumë kam humbur, po kam fituar famën e mirësisë. Sot asgjë nuk dëshiroj vetëm një pleqëri sigurt dhe të qetë.

Të bëj filmin për Teutën të cilin e kam nisur në tv Kroaci dhe për shkak të politikës dhe ndërimit të kuadrit u ndërpre. Po ashtu kisha pas dëshirë që këtë eksperiencë filmike t’i përcjell rinisë në Kosovë dhe në Shqipëri. Dhe të mësoj se filmi nuk bëhet në banka po në teren. Tërë jetën kam kaluar në xhirim nëpër shtete të ndryshme edhe kam parë fate te çuditshme , dhe kam mësuar shumë. T’i gëzohem jetës! Veshtiresite na bejnë më të forta .

Pyetje:Zonja Shenide. Cfarë detaje dhe impresione mund të na jepni rreth profesionit tuaj, rreth ngjarjeve të dhimbshme të luftës, ndihmën që ju keni dhënë, vështirësite.. ç’mund të kujtoni ?

Shenide Bilalli:-Kam një eksperiencë të hatashme….plot njoftime me fatin e njerzve, karaktere te ndryshme psikologji dhe këshilla. Nëpër mes fatit të njerzve kuptova jetën, as gjë nuk ka garanci.Njerëz pasanikë brënda nate mbesin pa pasurin për shkak të luftës ,njerëz pa anëtar familje, shtëpi….Sa njerëz të mirë kam njoftur nëpër mes dhimbjes së tyre..Zot….më e gëzueshme isha kur kam ndihmuar familen Fejzullah dhe Nexhmije Ademi nga Kosova Që Jetojnin në Shivenik -Kroaci të gjejnë djalin mbas 15 viteve në Turqi. Punoja atëhere në HRT1 për mua ky është suksesi më i madh qe egziston… si bashkimi nënës dhe vajzës pas 29 vite të ndara….etj..Jo nuk kam pas vështirësi nga profesioni, e kam pranuar me plot dashuri dhe siguri, besim në vetvete dhe ato që kam menduar i kam realizuar…dhe kam fituar simpatinë e publikut shpejt. Kam aftësi të përcjell emocione në film…..aty ishte suksesi im…. Dhe çdo sfidë në rrugën time kapërcehej sespse shpërfillja xhelozinë, po me ide të reja..

– Nga fillimi karrijerës kam bashkëpunuar me emra me famë si në film si në gazetari ..punën e parë që kam ponuar në Kroaci kanë qënë Lojat e Dubrovnikut, të cilat kan shkuar drejt për së drejti me artiste me të njohur, përmënd këtu 10 episode ku ishin angazhuar artistët më të njohur të Kroacisë. Jam studente Zagrebit të gjithë më njofin kjo gjë më ka ndihmuar shumë..Edhe profesorat e Akademisë më kanë ndihmuar shumë…kanë besuar në talentin tim.. krenoheshin me mua…Ajo ishte shumë domethënëse për mua.

Pyetje. Zonja Shenide. Tregoni ju lutem një emocion të ndonjë ndjesie të thjeshtë që e përjetoni ju me shumë dashuri, ndonjë sensibilititet …që ju ju ka ngelur në mëndje… cilat kanë qënë impresionet nga personalitetet ?

Shenide Bilalli:-Tërë jeta më kaloj në Kroaci dhe kam mbritur në kulmin në karijerës Kam përjëtuar shumë caste të bukura, vlerësime. E në Shqipëri kur kam bërë intervistën me kryetarin i Sqiperisë dhe të tjerë ndigjojsha fjalë .E JONA ËSHTE LËRE ..! Zot sa bukur ndihesha me veten…!Kam intervista me të gjithë kryetarët e shtetit dhe personalite të fushave të ndryshme të Kroacisë, Shqipëris, Kosovës dhe të Europës .Jam përpjekur të tregoj një edukatë dhe mirësjellje të lartë, me natyrën e gëzuar që kam Gjithmonë ndaj bashkëpuntorve kam treguar respekt dhe besim. Puna jonë është ekipore Te jesh regjisore e mirë pa e pasur xhirusin e mirë, mjeshtrin e dritave… skenografin artistin cili shënon tekstin tim në bukuri të të folurit….suksesi është i përbashkt.Po rastin që nuk haroj është filmi Kosova cilin e kam punuar për HRT, nga unë kërkohej që të bëj një rrëfim refugjatve shqiptar nga Kosova 1998, po unë prita atë moment me vite, të tregoj botës që shpërngulja popullit shqiptar nuk fillon nga vite 1990 po shpërnguljet janë permanente nëpër shekuj duke filuar nga Ilirët e larguar nga trojet e tyre nga sundus të ndryshëm e sidomos me ardhjen e sllavëve në shekullin XI.Mblidhja ekipin elitar të profesorëve ma të njohur te Kroacisë, për çëshjën e Kosovës të flisnin për : mardhënje ndërkombëtare, historinë dhe ekonominë, të tregojnë dhe të sqarojnë botës se jemi popull i pasur, prejardhjen tonë ILIRE si popull më i vjetër dhe vuajtjet e tij.Kam qënë shumë krenare me filmin, mbas emetimit në televizione botërore të cilët e kanë transmetuar.Kam mbledh shumë ndihmë në Europe për Kosovën. Ky film ka mbritur deri Bill Klinton para intervenimit NATO-s në Kosovë. Kushneri dhe shumë politikan të tjerë botërorë. Redaktori i programit ka qënë i befasuar dhe pas filmit më tha:Më bëre tradhti po mirë…të fali populli yt është në pyetje.. Por na ke borxh, ke punuar shumë për popullin Kroat …të falenderoj! E une prita që të më ndalojnë të punoj në televizion .

-Së fundmi një mesazh për botën e gruas shqiptare:

Shenide Bilalli:- Besoni në forcën që posedoni, edukohuni arsimohuni, besoni në vehten tuaj.

Falenderim Shenida.

Faleminderit Zonja Liliana që më kushtuat vëmëndje, kohë , punë , me plot interesim, shkruani dhe percillni jetën dhe karrierën time. Eshte nje pune me vlerë , për vlerat e Kombit që po bëni me një sens mjaft dashamirës, profesional, mesazhdhenës. Një punë e pakrahasushme me gratë shqiptare në të gjithë botën dhe të gjitha profesionet, jam e impresionuar nga vullneti juaj, dhe dëshiroj ta vazhdoni këtë punë po me kaq pasion , dhe besoj së bashku do të bëjmë shumë projekte të suksesshme

Ju përqafoj me mall, dhe besoj që GSHB-Albania Woman in the World do të bashkëpunojë me Mbretëreshën Teuta nga Zagrebi e posaçërisht ju zonja Liliana për të cilën kam shumë respekt…. Falemiderit

Falenderim Liliana.

Ju falenderoj shumë e dashur Shenida impresionuar nga arritjet tuaja si gazetare dhe në botën e televizionit. Kontributi juaj për shoqërinë është sinjikativ dhe i madh. Ju hidhni drite mbi historine e dhimbshme te Kosoves. Tregoni me gjuhën e filmit dhe te gazetarisë se sa e rëndësishme është PAQJA! Kjo intervistë besoj se është një mesazh kurajoje historije, edukativ, humanizmi, force, profesionalizmi, guximi, dhe dashurije për kombin. Je nje model i shkëlqyer suksesi, inspirim për gratë në fushën e gazetarisë, botës së televizionit dhe shoqërisë. Ju faleminderit. Ju uroj suksese nga zemra.

Dr.Liliana Pere

”Albanian Woman in the World

Peace Missionary & Honorary Advisor of DMPP

Artistët dhe sportistët, ambasadorë të mirë të çdo vendi

October 23, 2016 by dgreca

Bisedë me regjisoren dhe biznesmenen e suksesshme Znj. Mrika Krasniqi, për nder të së cilës është ngritë flamuri Amerikan në Kongresin Amerikan/

Bisedoi: Mimoza Dajçi/

-Përshëndetje Znj. Krasniqi!

-Përshëndetje Mimoza!

-Mirësekeni ardhur në faqet e shtypit shqiptar në diasporë!

– Kënaqësi të jem me ju dhe lexuesit e Diellit. Eshtë gjë e mrekullueshme që zëri shqip dëgjohet edhe në diasporën shqiptare. Kjo na bën të ndjehemi më afër atdheut dhe më afër njëri-tjetrit.

-Znj. Krasniqi për punën tuaj të suksesshme në fushën e artit dhe biznesit si në SHBA, Kosovë e më gjerë, ju jeni nderuar me shumë çmime e tituj të lartë nga vende të ndryshme të botës, së fundi edhe në Kongresin Amerikan është ngritur për ju Flamuri Amerikan, si jeni ndjerë për kvto arritje?

– Secili çmim apo vlerësim ka rëndësinë e vet. Kur puna që bën vlerësoht, kjo të shtyn edhe më tej të vazhdozh tutje dhe të konfirmon se puna juaj ka vlerë, se njerëzit kanë nevojë për ty dhe prezencën tuaj në mesin ku operon, dhe mbi të gjitha të bën të ndjehesh e privilegjuar. Bashkë me privilegjin që të bën shoqëria vijnë edhe përgjegjësitë. Nuk mund të jesh e privilegjuar e të mos mbash përgjegjësi. Edhe çmimi i dhënë këtë vit nga Kongresi Amerikan më bëri të ndjehem e privilegjuar, por mbi të gjitha të mbaj përgjegjësi, që të punoj e kontriboj edhe më shumë, në mënyrë që punën time ta vë në shërbim të njerëzimit.

-Diçka mbi Festivalin e Filmit në New York, si një risi e re për artëdashësit, si ju lindi kjo ide?

– Festivali nisi rrugëtimin e tij më 2012, pikërisht në 100 vjetorin e pavarësisë së shtetit shqiptar. Ne posa kemi përfunduar edicionin e 5-të dhe po përgaditemi për edicionin e 6-të. Ndonjëherë duken thjesht numra, por në këto pesë vite ne kemi prezantuar mbi 200 filma të kinematografisë shqiptare dhe rreth 50 filma të kinematografisë internacionale. Kemi promovuar fushata senzibilizuese e humanitare. Kemi ngritur fonde e kemi zhvilluar aktivitete të shumta. Kemi krijuar ura bashkëpunimi e njohje ndërkombëtare. Të gjitha këto kanë ndodhur në kuadër të Festivalit Java e Filmit Shqiptar në NYC. Lindi si një ide me plot entuziasëm, dhe u shëndrrua në sukses me vlera reale, duke bërë kështu që filmi shqiptarë të ketë audiencën e tij pikërisht në kryeqendrën botërore të artit dhe kulturës.

-Ju vini në SHBA me një eksperiencë pune në fushën e filmave, qofshin edhe ato dokumentarë. A mund të njohim lexuesit tanë me karierën tuaj profesionale në fushën e artit dhe biznesit?

– Jam autore, regjisore dhe producente e shume projekteve filmike. Kam studiuar Akademinë e Arteve në Prishtine, kam krijuar biznesin tim në Kosovë….Me pas erdha në Amerikë për të ndjekur ëndrrën time. Më është dashur të punoj fort e fort për të arritur këtu ku jam. Por më duhet të bëj një përpjekje titanike për të notuar në këtë oqean kaq të madh. E kam thënë edhe më parë: Eshtë pak a shumë si historia e peshkut të madh dhe peshkut të vogël. Unë thjesht s’dua të përfundoj në barkun e ndonjë balene, prandaj po vazhdoj të punoj edhe më shumë, edhe më shumë….

-Si një nënë e mirë dhe e kujdesshme për fëmijën tuaj, ju Mrika keni treguar gjithashtu interes edhe për fëmijët me probleme shëndetësore ku keni realizuar filmin me titull: “You are not alone” kushtuar fëmijëve me sindromin down, çfarë ju shtyu në realizimin e këtij skenari?

– Të kujdesesh për të tjerët është dashuri. Duke treguar humanitet e përkushtim për të tjerët që janë më ndryshe se ti përjeton mirënjohjen që na bën të ndjehemi të dashur e të dobishëm. Fundja, ne të gjithë kemi nevojë për dashuri.

Le të kthehemi pak mbrapa në kohë, por jo në realizimin e dokumentarit tuaj shumë të shikuar “Goli Otok”, a mendoni së është një nga sukseset tuaja realizimi i tij, përsa i përket anës humane dhe vlerave historike?

– “Goli Otoku” është një histori e veçantë dhe një dramë njerëzore shumë e dhimbshme. Do të doja që ta bëja edhe pjesën e dytë, pjesën e tretë…për secilin personazh që keni parë në atë dokumentar unë mund të krijoj nga një ngjarje më vete. Për pos që dokumentari flet për pjesën historike të vuajtjeve e persekutimeve që pësuan shqiptarët e Kosovës në kohën e ish Jugosllavisë, mbi të gjitha janë fate të mijëra njerëzve. Këta njerëz akoma jetojnë me përjetimet që kaluan aty. Akoma askush nuk është dënuar për këtë padrejtësi, derisa njerëzit jetojnë nga të dyja palët…thjesht unë kurrë nuk jam pajtuar me ktë padrejtësi dhe akoma vazhdoj ti kujtoj ambientet e këtij burgu famëkeq. Jam në përfundim të një skenari për film të gjatë…mbase është e vetmja mënyrë për të rrëfyer çfarë ka ndodhur aty.

Ju gjithashtu njiheni për bamirësi, humanizëm, mbrojtjen kundër dhunës, kundër trafikimit të qënieve humane. A mund të ndalemi pak tek të gjitha këto fusha, ku ju keni operuar në ndihmë të njerëzimit?

– Unë kam përjetuar luftën e fundit të Kosovës dhe gjenocidin që kaluan bashkëkombasit e mi. Traumat që përjetuan femijet e Kosoves, eksodin…pothuajse te gjithe mbetem pa shtepi e pa ardhmeri. Pastaj perfundimi i luftes solli shume tranzicion te pakompromis. Per shume vite Kosova u be sinonim i nje vendit me krim te organizuar, prostitucion e korrpsion. Vend ku nuk sundonte ligji e me nje arsim te shkaterruar nga periudha e sundimit serb.… Thjesht krijuam nje imazh shume te keq ne bote. Kudo qe shkoja neper festivale nderkombetare me trajtonin ndryshe. Ndjehesha keq per kete gje. Dhe atehere kuptova se kam vetem dy zgjidhje: te pajtohesha me fatin duke u viktimizuar e duke fajesuar te tjeret, apo te punoja shume per te zhdukur keto paragjykime qe te isha nje pasqyre ndryshe per boten. Kjo ishte periudha vendimtare per mua qe me shtyu te perfshihem ne te gjitha keto fusha qe i permendet me lart.Shpresoj se kam bere sadopak qe te permiresohet ky imazh. E kane bere edhe te tjere artiste e sportiste. Jo me kot thuhet se artistet dhe sportistet jane ambasadoret e nje vendi.

Cilat jane projektet tuaja per te ardhmen?

-Kam shume projekte per te ardhmen qe planifikoj, por aktualisht jame ne implementim te nje projekti nderkombetar qe perfshine nje Kontest per skenare. Projekti menaxhohet nga kompania ime Nil Production Corporate ne New York, ku me kete rast do t’i ndajme $50.000.00 per 15 fituesit e ketij kontesti. Besoj qe kjo eshte nje mundesi e mire per tu vleresuar puna e nje skenaristi. Kam punuar shume per ta jetesuar kete projekt. Shpresoj se do t’ me jepet mundesia qe edhe ne te ardhmen te prezantoj projekte te ngjashme qe te jene mbi te gjitha ne sherbim te tjereve.

New York, Tetor 2016

DIASPORA-Sporti në funksion të ruajtjes së identitetit kombëtar

October 21, 2016 by dgreca

-Ministri Valon Murati priti anëtarët e ekipit futbollistik SC “Drita-Kosova” nga Gjermania, fitues të Kupës së Diasporës për futboll/

-Takimi u realizua pas ndeshjes që ekipi i futbollit nga diaspora zhvilloi me fituesin e Kupës së Kosovës në futboll FC “Prishtina” për Kupën Diasporë-Kosovë/

PRISHTINË, 21 Tetor 2016-Gazeta DIELLI-B.Jashari/ Sot në Prishtinë, në Ministrinë e Diasporës të qeverisë së Kosovës, ministri Valon Murati priti anëtarët e ekipit futbollistik SC “Drita-Kosova” nga Gjermania, fitues të Kupës së Diasporës për futboll.Ministri Murati, pasi i përgëzoi anëtarët e këtij ekipi për angazhimin, sukseset dhe punën që bëjnë, tha se sporti është shumë i rëndësishëm, sepse nuk është vetëm një aktivitet i dobishëm fizik, por edhe një aktivitet social, ngase përmes tij mbahen lidhjet shoqërore dhe krijohen lidhje të reja, e që ndikon në zvogëlimin e rrezikut nga asimilimi.

“Për neve si ministri, po edhe si shtet është shumë e rëndësishme që ju organizoheni, takoheni mes vete dhe kështu e e mbani gjallë frymën shqip dhe identitetin kombëtar shqiptar në diasporë. Ne do t’ju mbështesim dhe do t’i shikojmë të gjitha mundësitë e rritjes së bashkëpunimit në të ardhmen, duke përfshirë edhe institucione të tjera”, theksoi ministri Murati.Enver Musli-Ukaj, kryetar i klubit SC “Drita-Kosova”, njëherësh nënkryetar i Federatës Shqiptare të Futbollit për Gjermani, tha se i janë shumë mirënjohës MeD-së për përkrahjen që u jep klubeve shqiptare në diasporë. “Të gjithë lojtarët luajnë vullnetarisht dhe kjo na shtyn të punojmë edhe më shumë për t’u krijuar kushte sa më të mira”, tha Ukaj. Sipas tij, “Drita-Kosova” , përveç sportit, prezenton edhe kulturën shqiptare, në veçanti në vendin ku jetojnë. Ai theksoi se në kuadër të këtij ekipi funksionon edhe radioja në gjuhën shqipe, roli i së cilës është ta luftojë asimilimin e fëmijëve tanë.

Ky takim u realizua pas ndeshjes që ekipi i futbollit nga diaspora zhvilloi dje me fituesin e Kupës së Kosovës në futboll FC “Prishtina” për Kupën Diasporë-Kosovë.

HAP CILESOR DREJT ZGJIDHJES SE “PROBLEMIT ÇAM”

October 19, 2016 by dgreca

“Problemi çam” ashtë i dhimbshëm dhe i vështirë, njikohësisht! Për shqiptarët, çamët janë bashkësi kombëtare dhe fetare në minoritet, që përjetoi gjenocide para dhe mbas dy luftëve botënore. Për grekët ashtë nji “problem që nuk ekziston”. Hendeku në mes të këtyne dy qendrimeve të fiksueme nga kambëngulja dhe koha e gjatë (1878-1945) nuk mund të mbushet me nji herë, dhe plotësisht. Ai kërkon kohë, punë serioze,dhe objektivitet./

Shqiptaret e Amerikes kerkojne drejtesi per Ceshtjen Came

Flamuri Shqiptar ne Cameri

Marshimi cam ne Qafe Bote/

Presidenti Nishani dekoron camet e shquar te Luftes se Dyte Boterore, rrezohet teza greke per bashkepunim me pushtuesit te cameve/

“Kathimerini” jep alarmin”Camet” ne Qeveri!/

Komisioneri Johannes Hahn hap Kutine e Pandores/

Nga Prof. Sami Repishti/

Ridgefield, CT. USA.-Në fund të shtatorit të kaluem, komisioneri i Bashkimit Europian për problemet e zgjanimit të BE-së, Johannes Hahn, diplomat austriak, tue folë para Parlamentit Europian, në Strasburg,Francë, në frymën e mirëkuptimit dhe bashkëpunimit ndërkombëtar, dhe në përgjigje të nji pyetje nga eurodeputetja greke Maria Spirakis për nji opinion në lidhje me “problemin çam” theksoi “problemin e pakicës shqiptare në Greqi”, publikisht i njohun me emnin Çamëria, dhe për herë të parë e vuni ate në tryezën e diplomacisë europiane, në kërkesë të nji zgjidhje europiane. Ai kërkoi të zgjidhet mes Shqipërisë dhe Greqisë me marrëveshje të përbashkët, dhe në mënyrë paqësore.

“Marrëdhanjet diplomatike të dy vendeve”, tha ai,” janë intensifikue, gjithashtu edhe dialogu politik ashtë formësue ma mirë. Komisioni mirëpriti faktin se tëdy vendet po diskutojnë krijimin e nji mekanizmi të përbashkët që do të mblidhet në mënyrë periodike, për zgjidhjen e çeshtjeve të pazgjidhuna dypalëshe. Këtu përfshihen përcaktimi i shelfit kontinental dhe zonave detare shqiptaro-greke, tëdrejtat e personave që u përkasin minoriteteve, dhe çeshtjen çame (theksi iim.SR) Komisioni ka përgëzue këto përpjekje, tue shprehë mirënjohjen për ripërtrimjen e nji angazhimi të tillë të randësishëm diplomatik dy palësh,” deklaroi Komisioneri J.Hahn.

Kinezët kanë nji proverb: “nji udhëtim 10.000 km i gjatë fillon me nji hap!” Deklarata e Komisionerit J.Hahn përban, në mendimin tim, këte hap të parë. Unë e mirëpres, dhe njikohësisht pres që hapa të tjerë drejt zgjidhjes fatlume dhe të përherëshme të problemit çam të merren sa ma parë, dhe me kujdesin ma të madh. Komisioneri J. Hahn theksoi edhe faktin se Shqipëria e Greqia duhet tëzgjidhin edhe problemin çam që duhet diskutue në mes tëdy palëve, dhe se Bashkimi Europian do të mbështet këte dialog. Nukkuptohet heshtja e Komisionerit J.Hahn për pozitën e afër 700.000 emigrantëve shqiptarë sot në Greqi, nji masë e largueme nga nji Shqipëri e traumatizueme dhe e pa aftë me punësue këto të mjerë të detyruem me u arratisë në Greqi, ku mirëpritja ka qenë e vakët, dhe kalimi i vështirësive fillestare ka mungue!

Reagimi shqiptar ka qenë pozitiv, dhe ka ushqye shpresën se “plaga e hapun çame” ka marrë rrugën e mbar të sherimit.Megjithëse diplomacia në aksion ashtë shumë e ngadaltë, ajo zakonisht triumfon në zgjidhjen e konflikteve të ngatërrueme. Fatkeqsisht, nga ana greke qendrimi ka qenë negativ dhe kufizohet me nji anmiqsi të hapët.. Ministria e Jashtëme greke e quejti deklaratën e Komisionerit J.Hahn “…e pavërtetë dhe e papranueshme. Siç dihet, shton ajo, çeshtja çame nuk ekziston dhe si e tillë kurrë nuk ashtë pranue si objekt negocimi midis qeverive të Greqisë dhe Shqipërisë…” Akoma ma shumë: “…Që tani i ashtë kërkue dhe ashtë i detyruem në bazë të rolit të tij institucional tëjapëspjegime të menjiherëshme, bindëse për sa i përket përmbajtjes së papranueshme dhe të gënjeshtërt të përgjigjes tij të kontestueme”.

Toni kërcënues grek gjeti përgjigjen e dytë, të kujdesëshme dhe diplomatike, si zakonisht nga organet europiane- tue theksue përsëri nevojen e dialogut për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve shqiptaro-greke:

“Komisioneri (J.Hahn) inkurajoi të dy palët që të vijonë bashkëpunimin. Kjo ashtë fryma me të cilën përgjigjet Komisioneri nji numri pyetjesh nga anëtarët e Parlamentit Europian, dhe ata duhet të shihen në këte dritë”, deklaroi zadhanësja Maja Koçiançiq.

Ideja e dialogut në mes tëdy vendeve për problemin çam nuk ashtë e re. Studjues të problemit çam e kanë parashtrue edhe ma parë. Në vitin 2013, Robert Elsie, nji emën shumëi respektuem, theksonte:” Në të ardhmen jo të largët, dimensioni europian duhet të hyjë në lojë për problemin çam, dhe do tëndihmojë në gjetjen e nji zgjidhje”.

Mbas takimit të 6 qershorit 2016, në mes të dy ministrave Bushati-Kotzias, që nuk përfundoi në nji marrëveshje, Ministri Bushati deklaroi” …Qasja e jonë ka të bëjë me respektimin e të drejtave të kësaj popullsie (çame). Besojmë se ashtë e mundun që të marrim shembull nga praktikat më të mira, si p.sh.gjermano-françeze për respektimin që i u benë viktimave të luftës botërore”.

Në vitin 2002, tue folë në nji “Seminar për Çamërinë” të mbajtun në Fordham University, New York, unë shpreha këte mendim, tue citue gazetën The New York Times të datës 11 dhetor 1996:

“Një klauzolë e Paktit gjermano-çek thotë se pala çeke çfaqë keqardhjen për faktin që kaq shumë vuejtje dhe padrejtësi u janë berë një popullsie të pafajshme nepërmjet dëbimit dhe rivendosjes së detyrueshme të Sudetëve gjermanë nga ish-Çekosllovakia, për shpronësimet e dhunëshme dhe heqjen e nënshtetsisë, si dhe për faktin që ky veprim është berëme hedhjen e fajit mbi viktimët në formë kolektive’” (Theksi i im. SR)

Ky dokument ofron përsëri keqardhjen e Çekisë për “ekseset e bëra në kundërshtim me parimet elementare të humanizmit” si dhe për faktin që legjislacioni (çek) i mbas luftës “i ka legjitimuar…”.Deri tani, autoritetet çeke nuk kanë pranue përdorimin e fjalës “dëbim me dhunë”(expulsion) sepse një përcaktim i këtillnënkupton të drejtën e kompensimit të pasurive të humbura.

Si shqiptar, shoqërimi i idesë së dëbimit me dhunë dhe persekutimit të çamëve në Greqi dhe nga autoritetet greke që nga viti 1878, dhe përsëri në 1912-16, dhe 1918 deri në vitin 1945 me masakrat e forcave të djathta të gjeneralit N.Zervas dhe mohimin e së drejtës së kthimit ne trojet stërgjyshore nga njena anë, dhe i idesë së paktit gjermano-çek nga ana tjetër, të dënimit të aktit nga fajtori dhe përpjekja me reparue sa ma shumë që të jetë e mundun padrejtësinë e kryeme me qellim të hapjes së nji kapitulli të ri në marrëdhanjet nëmes të dy vendeve fqinj- ashtë i pa evitueshëm.

Pakti gjermano-çek tregon rrugën e bame nga dy vende perëndimore drejt bashkimit në nji Europë të lirë, demokratike, dhe të qytetnueme – Europa që edhe shqiptarët sot synojnë!- dhe nxjerr në shesh egërsinë e mentalitetit ballkanik që çfaqet hapun në qendrimin zyrtar dhe reaksionar të të gjitha qeverive greke të mbasluftës së fundit. Ndërkaq viktimët çamë vuejnë përsëri efektet e nji padrejtësie të zbatueme me nji brutalitet ekstrem, nji qendrim që presidenti çek, Vaclav Havel, e ka karakterizue si “primitivizëm” dhe tribalizëm”,dy terma që na kujtojnë Mesjetën dhe obskurantizmin.

Pak kohë para firmosjes së Paktit, Presidenti Havel tue folë “për spastrimin etnik” në Bosnje dhe të “këtilla akte barbare” tha: “Ata që (aktorët) duen të na thonë ashtë: “Kemi folë mjaft për Auschwitz-in. Koha e demokracisë europiane ka kalue, ajo që na duhet të shikojmë për të ardhmen ashtë utopia e shtetit tëpastër etnik. Ky mesazh ashtë mesazhi ma i tmershëm që kam ndigjue në jetën time, ma i tmershëm edhe se komunizmi.”

Natyrisht, lindë pyetja: Sudetët gjermanë kanë shtetin e tyne amë, Gjermaninë, që i mbron; po shqiptarët çamë? Ku ishte për 45 vjet të gjata qeveria komuniste e Shqipërisë(që hoqi arbitrarisht me dekret qytetarinë (nënshtetsinë) e tyne greke dhe krijoi premisat për përjashtim të përhershëm të kësaj popullsie nga trojet stërgjyshore) dhe ku ashtë sot shteti nanë demokratik që nuk e ngren zanin në mbrojtje të të drejtave ma elementare të popullsisë çame, tëdrejtën e jetës së lirë si qytetarë me të drejta të plota, dhe të zotënimit tëpasunisë private të dokumentueme, që ashtë nji nga themelet e shoqënisëcivile, tëqytetnueme? Përsëri heshtje publike për këte plagë të hapun e që rrjedh gjak të kombit shqiptar, heshtje publike që mbetet nji njollë e zezë dhe e pashlyeshme për qeveritë e ndryshme të shtetit shqiptar.Heshtja publike ashtë vrasja e dyfishtë për popullsinë çame në Shqipëri dhe në Greqi.

“Fati i shqiptarëve çamë ashtë nji nga sekretet ma të errëta të historisë moderne europiane”, shkruente Profesor Noel Malcolm, i Universitetit Cambridge, U.K. “Shumë pak vemendje i ashtë kushtue tragjedisë së bashkësisë etnike çame”. Profesor Robert Elsie, bashkautor i nji libri dokumentar për Çamërinë konkurron: “Çamëria ashtë nji nga tragjeditë e harrueme të shekullit njizetë”.

***

Ka kalue koha e manifestimeve folkloristike!Ka ardhë koha e kalimit nga folklori në dokumentacionin historik.Kjo ashtë detyra e jonë sot.Punë serioze për zhdukjen e perdes së gënjeshtrave që kanë mbulue të vërteten mbi problemin çam për dekada të gjata.Kombi shqiptar ka sot burime intelektuale të afta, dhe të gatëshme me u mobilizue në mbrojtje të së vërtetes dhe të të drejtave legjitime të bashkëkombësve tonëçame me objektivitet.

Pozita zyrtare e Greqisë ashtë e qartë: vepro “nga pozita e forcës”! Pak ditë ma parë, me 15 tetor, ministri i jashtëm grek Z.Kotzias haptazi dhe pa doreza diplomatikekërcënoi Shqipërinë dhe politiken e saj me fjalë ofenduese të dinjitetit të nji shteti te pavarun: “Mos harroni. Ne jemi shumë ma të fortë!” deklaroi ai. E pabesueshme! Por në këte atmosferë, shqiptarët kanë të drejtë me rikujtue “operacionet fshesa” që torturoi qindëra mijëra punëtorë të emigruem mbas vitit 1991 në kerkim tëbukës së përditshme.

Me gjithë se ky kërcënim bahet ndoshta për konsum të mbrendshëm në këto ditë të vështira për Greqinë, ai ashtë nji qendrim shqetësues. Arroganca greke vazhdon me mbajtë në fuqi të ashtu-quejtunin “Ligji i luftës” që në vitin 1941, nji model i absurditetit diplomatik, me nji shtet që ka përfundue Traktatin e Miqësisë dhe Bashkëpunimit Reciprok, dhe të dekretuem nga nji monark që u hodh jashtë venditme referendum popullor nga masat greke. Shqipëria e okupueme nga fashistët italianë dhe nazistët gjermanë sherbehej nga elementë bashkëpunëtorë e servilë të okupatorit. Nga frika e Italisë, kryeministri grek Gjenerali Metaxas, mbylli Legaten shqiptare në Athinë, përfaqësuese e sovranitetit të shtetit shqiptar, dhe i mohoi strehimin politik Mbretit Zog dhe familjes tij. Por sot ka elementë përparimtarë grek që e kundërshtojnëkëte anomali me qellime anmiqsore ndaj nji fqiu që në ditët e krizës për bukë të viteve të luftës në Greqi, hapi dyert e ndihmës dhe solidaritetit me popullsinë e uritun greke.

Me 4 nandor 2001, në Hotelin Roosevelt,New York City, nji grup i vogël shqiptaro-amerikanësh (dhe unë) kapasë nji takim me ish ministrin e jashtëm grek George Papandreu. Ai foli për marrëdhanje shumë të mira me autoritetet shqiptare (“very close relations”) dhe në nji atmosferë miqësore, ai deklaroi se “…ky ashtë shekulli i shqiptarëve në Ballkan, sepse u ndërgjegjsuen vonë kombëtarisht” si dhe theksoi pozitën e vështirë të shqiptarëve në Maqedoni, ndërsa insistoi për bashkëpunim ekonomik me Kosovën. Me këte rast, unë përfitova me kërkue heqjen e “Ligjit të Luftës 1941”, mbajtja e të cilit ashtë nji anomali. Ai buzëqeshi, dhe akuzoi elementët ekstremistë grekë në Parlament, e shtoi: ”Besoj se mbrenda nji viti ky ligj do të abrogohet!”. Na e falënderuem, por deri tashti, 25 vjet ma vonë ky legjislacion mbahet në fuqi për shantazhe kundër Shqipërisë. Ma konkretisht, mbajtja e këtij “ligji” pengon shqyrtimin e problemit të pronave çame të sekuestrueme nga Greqia arbitrarisht.Mbas kësaj pyetje, Ministri Papandreu kërkoi falje sepse nuk kishte ma shumë kohë për bisedim, falënderoj dhe u largue. Na ishim të përgatitun me shtrue çeshtjen çame, por nuk u dha mundësia.

Vrejtës të vemendshëm kanë theksue “urrejtjen” greke për çdo gja shqiptare, sidomos mbas shpalljes së Pavarësisë greke në 1830. Pushtimi shumë shekullor turk u largue përfundimisht, por popullsia myslimane e vendit u ba objekti i urrejtjes fetare greke dhe i vendosmënisë greke –që vazhdon edhe sot- me krijue nji shtet grek etnikisht të pastër. Raporte ushtarake britanike të datës 9-14 prill 1945 të N/Kolonelit britanik C.A.S.Palmer, të shkrueme gjatë vizitës së tij në Veri të Greqisë konfirmojnë këte atmosferë. Ata theksojnë urrejtjen irracionale të popullsisë lokale greke për çamët myslimanë. Raporti vazhdon:

“Sulmet qëpranohet të jenë ba në datat 12 e 13 mars 1945 janë nji vazhdim i ndjenjave ekstreme anti-shqiptare të grekëve në atë krahinë, ma shumë se nga provokimet nga ana e vetë shqiptarëve. Si rrjedhim, nuk ka mbetë në Greqi asnji shqiptar.” Dhe,

“…ashtë krejtësisht e pamundun për çamët me u kthye në vatrat e tyne derisa Greqia e veri-perëndimit të mos vihet nën kontrollin e plotë të Qeverisë greke”. Raporti vazhdon me konfirmue se çamët kanë jetue në zonat ma të mira rreth qyteteve, përfundon:

”Si rrjedhim, gjithmonë ka ekzistue nji ndjenjë e fortë urrejtje dhe xhelozie nga ana e grekëve kundër çamëve në atë zonë….Pretendimet greke se Shqipëria deri në lumin Shkumbin ashtë e popullueme me “grekë”, përbajnë kërkesa që kalojnë kufinin e paraqitun zyrtarisht nga të gjitha qeveritë greke; ata japin përshtypjen e kërkesave pa mbështetje dhe të pa përgjegjsi, të paraqituna vetëm sepse ekziston nji urrejtje shumë e thellë ndaj shqiptarëve. Ky sentiment urrejtje ashtë shumë i fortë dhe drejtohet jo vetëm kundër çamëve por kundrejt të gjithë shqiptarëve, nëpërgjithësi”. (Theksi im.SR)

Raporti i N/Kolonelit C.A.S.Palmer si dhe ato të oficerave tjerë britanikë hjedhin dritë mbi kontekstin e valës së krimeve greke kundër çamëve myslimanë në Çamëri – dhe kundërshtojnë ndoshta edhe mohojnë- tezen greke të krimevet çame ose të bashkëpunimit çam me okupatorët italianë dhe gjermanë. Megjithate, ekzistojnë dokumentë që provojnë bashkëpunimin e disa elementëve kolaboracionistë çamë me autoritetet okupuese, revanshizëm, nji fenomen i ngjashëm me ate të të gjitha vendeve ballkanike të okupueme, si dhe akte individuale persekutimi kundër popullsisëlokale greke. Ashtë detyra e historianëve nga tëdy palët me hjedhë dritë mbi këto ngjarje të hidhuna. Fatmirësisht, në dekadat e fundit, zane fisnike shkollarësh grekë janë ngritë në mbrojtje të së vërtetës, dhe kanë kontribue nësqarimin dhe kuptimin korrekt të ngjarjeve në kontekst të kohës dhe hapësinës.

Kambëngulja zyrtare greke se”…Myslimanët e Çamërisë…e kuptuen që, ishte e këshillueshme me shkue bashkë me gjermanët në tërheqjen e tyne drejt Shqipërisë, e jotë qëndrojnë aty në vend me pritë gjykimin për fajin e bashkëpunimit me okupatorin nga autoritetet e Qeverisë greke” vazhdon akoma sot, pa asnji bazë që qëndron. Greqia ashtë e njohun per mosdënimin e bashkëpunëtorëve me okupatorin gjatë viteve të Luftës Dytë Botënore. Përjashtohen këtu shqiptarët myslimanë të Çamërisë që nuk kanë pasë mundësi me u ankue, dhe që humbën të gjithë pasunitë private me konfiskim të pasunive “të abandonueme”.Ndeshkim kolektiv! Fjala “tërheqje” në vend të “dëbim” (expulsion) nuk përdoret me qellim,

nga grekët sepse nënkupton damshpërblimin për pasunitë e sekuestrueme.

Nji Raport britanik i datës 8 janar 1945 jep këto përfundime:

“ Problemi turko-grek (fjala turk përdoret për popullsinë myslimane) nuk ashtë zgjidhë akoma. Në se Greqia do të ketë nji qeveri nacionaliste në fund të luftës ai problem do të jetë, pa dyshim, moslejimi qoftë edhe inji turku (shqiptari mysliman) në Greqi, dhe se problemi ashtë vetëm ai i pakicës greke në Shqipëri, dhe se zgjidhja e vetme që mbetet ashtë me zgjanue kufinjtë e Greqisë deri në Shqipërinë e Mesme.

Në se ELLAS do të kontrollojë Epirin e Veriut në këte ndërkohë, ka mundësi që turko-shqiptarët mund të lejohen me u kthye në vatrat e tyne, dhe ka mundësi që të inkurajohen me u hakmarrë kundër forcave nacionaliste të Epirit.

Çdo përpjekje me kënaqë kërkesat e nacionalistëve grekë natyrisht do të kundërshtohet me fuqi nga Shqipëria, dhe në të njajtën kohë do të krijohet edhe nji problem tjetër pakicash. Nga ana tjetër, në se ELLAS do të lejonte kthimin e turko-shqiptarëvenë Greqi, i gjithë problemi nuk do të ishte ma afër zgjidhjes.

Çdo veprim që mund të bahet, me përjashtim të nji zgjidhje radikale siç ashtëshkëmbimi i popullsive, kjo gjendje do të jetë njena nga shumë problemet e vogla, por me gjemba, ashtu siç janë shumë të tjera sot në të gjithë Ballkanin…”

(R.Elsie and B.Destani Eds. The Albanian Cham Population in Greece. (Taurus, London, 2013, f.350)

Sot, 71 vjet ma vonë, problemi çam mbetet nji plagë e hapun për kombin shqiptar. Deklarata e Komisionerit J.Hahn ashtë nji hap cilësor në zgjidhjen e këtij problemi që pritet të jetë i pranueshëm nga të dy palët. Le të shpresojmë!