ESSE – Page 357 – Dielli

Poeti përballë vlerësimit të lexuesit

August 1, 2016 by dgreca

Nga Minella Aleksi/*

Në këtë bashkëbisedim mbi vëllimin poetik “Midis dy kontinentesh” të autorit Dalan Luzaj kam mirë parasysh raportin rezervues, jo dashamirës që kam krijuar në vetvete me ceremonitë promovuese. Ceremoni në të cilat opinionet vlerësuese të pa përgjegjëshme në shumicën e tyre me të drejtë i bën objekt përfoljesh, për të mos thënë çfaqje sjelljesh hipokrite.

Bazuar në përshtypjen që marr prej një krijimi poetik bëj një klasifikim. Autorët i ndaj në ata të cilët thjeshtë i quaj “krijues” ngaqë kanë guxuar që të krijojnë një produkt për tregun e lexuesve, dhe në ata që me produktin e tyre artistik arrijnë në nivel më të lartë, në atë të poetit të mirëfilltë, të cilët me talent artistik i imponohen auditorit serioz.

Natyrisht që egzistojnë dhe janë pranuar nga shoqëria nivele të ndryshme krijimesh të cilat u korespondojnë gradëve të ndryshme energjish, talentesh krijuese të poetëve.

Te krijimtaria poetike e Dalanit janë ndjeshëm të pranishme dy linja të domosdoshme bazë të cilat në vetvete konvergojnë: Kreativiteti dhe Refleksioni. Dalani është shumë i përgjegjshëm si poet ngaqë e kupton mirë peshën e fjalës artistike. E ndjen dhe e shkruan poezinë si një nevojë të shprehjes së shpirtit, e që me dhuntinë e talentit e vesh këtë formë shprehjeje me stil artistik të admirueshëm. Mbas publikimit të një poezie ai bie në heshtje në pritje me durim të një gjykimi realist. Sa më shumë e shqetëson cilësia artistike e krijimit të tij aq më e vështirë të bëhet ta komplimentosh. Duket që te ai vetpërmbajtja ndaj modës së lëvdatave ecën paralel me bindjen se niveli i mirë artistik e gjen natyrshëm rrugën për te lexuesi. Kondensimi i vargut te ai të bind se ka kaluar përmes një proçesi të ngjashëm me cikatricën-shenjën e veçantë që mbetet në lëkurë si rezultat i një plage të thellë e të dhimbëshme, si shenjë e pa ndryshueshme e një plagosjeje të kapërcyer. Mjerimin e vendit në diktaturë e vuan njëlloj si fatin e tij të keq si individ. Mendoj se kjo e karakterizon poezinë e këtij autori: një rezultat-cikatricë e një Ideograme Emocionesh që kanë pasqyruar me rrahje të furishme gëzimet e forta të zemrës, zemërimet e pa përmbajtura si valvula të shkarkimit shpirtëror, frikërat dhe ankthet që i kanë bllokuar gjoksin, trishtime që i kanë konservuar energjinë krijuese, që i kanë nxiur sensibilitetin perceptiv dhe që, si një valë e pandalshme i kanë influencuar mendimet drejt refleksioneve artistike si poet. (sidomos në krijimet: E çuditëshme jeta,.Rrufepritëset, O Njeri, Trishtimi s’të kuron, Kosova, Larg te Nëna, Fshati në agoni, Kur u largua babai, etj).

Ndiej keqardhje kur dëgjoj autor poezish që ankohen se në kohën që jetojmë shoqëria nuk është mirëpritëse e poezisë. Kur poezia vjen po aq natyrshëm njëlloj si vijnë gjethet e pemëve në pranverë kontakti me lexuesin është i pa frenueshëm. Është si është koha shoqërore, arti poetik i vërtetë imponohet me forcën e talentit artistik dhe me novitetin e ideve që transmeton.

Nuk do nxitesha të shprehja këtë opinion në rast se do kisha ndonjë rezerve në drejtim të vlerës artistike që përmban krijimtaria artistike e poetit Dalan Luzaj. Ai vet nuk flet për çfarë ka krijuar. E lë krijimin mbi tavolinë njëlloj si vendoset në raft një produkt përpara blerësit bazuar në parimin ofertë – kërkesë. Më pas lexuesit e vëmendshëm njëlloj si blerësit selektiv janë ata që s’mund të heshtnin, që kanë diskutuar dhe përhapur fjalët për përmbajtjen me vlera artistike të kësaj krijimtarie.

Shumica e krijuesve kanë një ngutje, shpejtojnë në mbledhjen e lëvdatave. Madje janë këta që i bëjnë shërbimet më të mira pompozitetit të ceremonive promovuese. Këtu dallon Dalani nga shumë krijues të tjerë.

Dallohet qartë se në punishten e tij artistike e ka filtruar imtësisht realitetin, ëndrrën dhe fantazinë nëpërmjet mënyrës së tij të të shikuarit, të ndjerit dhe të interpretimit. Përpara një krijimi të tillë artistik lexuesit s’i mbetet tjetër përveçse të përvetësoj, të ushqej mendjen e shpirtin me këtë material artistik. E rikujtoj shpesh definicionin e përcaktuar nga poet të mëdhenj se poezia është si muzika. Ajo me fjalë duhet të përmbaj logjikën e saj, duhet të jetë e interpretueshme, duhet të zgjojë sensacione, emocione, kujtime gërvishëse të largëta e të afërta, të ndjekë mendimin, të jetë spontane, e sidomos ti shmanget stilit “ndërtues”të vargut. Në shumë prej poezive të këtij vëllimi ndjehet qartë që poeti lirohet shpirtërisht ku, me dy fjalë të thjeshta të hap një botë të tërë. (Qershitë, Urim për Shën Valentin,, Murishtja, Je gjethe tërfili, Mikja ime e vjetër, Kujtesë, Pajtim, Një tjetër shije, etj).

Shumë komentues poezish përdorin shprehjen “nikoqir i fjalës”. E mendoj të papërshtatëshme këtë shprehje pasi poezia nuk është titrim fjalësh, ajo rrjedh. Në rastin e diskutimit mbi krijimtarinë e Dalanit do thoja se, në shumicën e poezive të tij të spikatura kam qëndruar më gjatë i mbërthyer nga harmonia midis metrikës dhe rimës. Këto ka të vetat poezia jo shprehjen “nikoqir i fjalës”. Metrika është ritmi, loja e thekseve me ulje ngritje të tonit, muzikaliteti i vargut. Jo më kot metrika nënkupton “masë” nga greqishtja, është pikërisht respekti i masës midis vargut dhe ritmit muzikal. Shumica e vjershëtorëve masivë e kuptojnë poezinë si rimë. Nuk mund të bësh rimë, stonon pa metrikën e duhur. Poezia pa metrikën është një kontradiksion mendimesh pa muzikalitet. Aq e nevojshme është metrika për poezinë sa thuhet që po të jetë se egziston muzika pa nota atëhere mund të egzistojë edhe poezia pa metrikën. Ka shumë amatorë të poezisë të cilët përpiqen që të imitojnë metrikën e poetëve të mëdhenj. Mungesa e talentit artistik nuk i lejon që të rriten artistikisht për të gjeneruar origjinalitet. Reçensuesit konformistë nxitojnë që tu shprehin lëvdata të pamerituara, të bardhën ua bëjnë të kuqe, të zezën ua bëjnë të verdhë, mirëpo një biçikletë sado e bukur nuk mund të jetë një automobil apo e kundërta.

Në kapakun e mbrapmë të vëllimit Autori shkruan: “S’ka prind që të gjykoj fëmijën para turmës, në vazhdim të këtij ligji të pa shkruar u sjell për gjykim këtë vëllim”. Më ngjan që me tonin e akullt ka krijuar atmosferë si gjatë një proçesi gjyqësor. Me durim qëndron si ai i pandehuri në pritje të verdiktit. Nuk më habit ky qëndrim prej poeti ndaj krijimtarisë së vet i cili me përgjegjësi artisti përulet modestisht përparaçdo gjykimi të ftohët realist. Madje çfarë kam shkruar më sipër me bindje më ngjan se shkon në mënyrë logjike me nivelin e admirueshëm artistik të krijimtarisë së poetit.

Ne foto: Poeti Dalan Luzaj

Click here to Reply or Forward

”Shqiptarët lisa mbi truallin ilir” një testament Shqipëtarie

August 1, 2016 by dgreca

Nga Mariana BULKU/

Nëpër ditët tona të vështira,pikërisht atëherë kur e ardhmja tronditet e i trembet së nesërmes , ekzistojnë alternativa ku krenaritë jetojnë jo vetëm nëpër fjalë, por edhe në vepra që kryevepra i bën koha kur na serviren, mesazhet që ato përcjellin dhe efektet që shkaktojnë ndër ne. Tranzicionet e njëpasnjëshme shqiptare kanë zbehur, zhbërë dhe zvetënuar historinë tonë nëpër limite durimi duke na zbehur besimin e rritur vec dyshime e dyjëzime se kush jemi, nga vijmë dhe ku shkojmë.Nëpër faqet e pafundme informative ku tragjizmi me pasoja fizike e psikologjike aktron në jetën e përditshme duke dhunuar cdo embrion shprese e ku e vetmja portë është ikja, ca faqe libri bëhen edhe hit patriotizmi ku teksti tejkalon kontekstin duke zgjeruar kufinjtë kohor dhe hapësinor e duke u shndërruar në hit krenarie e atdhedashurie gjithashtu,kaq i domosdoshem që ia risjell vetes si refren.

”Shqiptarët lisa mbi truallin ilir” nga Edualba me autor Mal Berisha, një shekull vlerësimesh të shtypit amerikan për shqiptarët dhe Shqipërinë, është botimi që më shoqëroi teksa lija Shqipërinë ate vere 11, nën peshën e pamasë të dashurive për atë vend dhe nën barrën e rëndë të brengave të ikjes prej nga aty.Përmes tij do t’ju jepja përgjigje enigmave të djemve të mi për vendin amë që do të rriteshin papritmas larg tij, për ato paradokse e bukuri natyrore keqshfrytëzuar, për cudinë bunker e cmendurinë- diktaturë 50- vjecare që nuk e konceptojnë dot as fqinjët tanë kosovarë të lirë të udhëtonin ngado përvecse në Shqipërinë amë,për qytetet tona aq të lashta rrethuar nga gërmadha kalash dëshmitare humbjesh por edhe fitoresh, për burimet natyrore e perspektivat e mohuara, për kostumet e lashta shqiptare plot larmi, për epikën e rrallë dhe atë ashpërsi që malet hijerëndë i kanë dhënë shqiptarit që komunikon me shqiptarin edhe me piskamë diku në veriun e lartë. Një material teorik dhe i ilustruar ,i organizuar falë fakteve të dokumentuara nga revista National Geographic një koleksion kronologjia e të cilit ndërpritet duke e zhdukur Shqipërinë nga faqet e saj deri në vitin 1981.Izolimi fshihte Shqipërinë duke lënë në errësirë jetët njerëzore që do të ishin viktima por edhe heronj. Viktima të një regjimi të padrejtë, heronj që do ngriheshin mbi padrejtësi për ti celur shtigje të drejtës.Errësira që na ndau, përcau,dhunoi,internoi,vrau, griset në 90-tën duke shpalosur një realitet ku liria e munguar e ka të vështirë të orientohet dhe të orientojë njeriun që komunizmi nuk e shndërroi dot në ”të ri” me citate , vepra të ndaluara, kufinj me gjemba, mendim të burgosur, ëndrra të kontrolluara dhe varfëri me tollon.Liria nuk mundet të konceptohet kur asaj i është mohuar ama, miqtë,idealistët ,mendimtarët,ëndërrimtarët, ata që të drejtën e kanë frymëzim dhe orientim.Revista National Gjeoraphic që botohet në një vend demokratik sic është Amerika fokusohet edhe në universitetet shqiptare, ne keto vatra ku rriten elitat, substancën që zhvillohet aty e ku cuditërisht E DREJTA nuk studjohej dhe sistemi nuk kishte avokatë , ministria e Drejtësisë zhdukej nga administrata me urdhër enverian dhe ”shteti është zoti gjithckaje” (fq 208) . Një ”zot” që vrau cdo zot, por që nuk shkuli dot nga rrënjët historinë tonë, atë që nuk fillon në vitin 1944, as 1945, por është shumë më e thellë se kaq edhe pse shifrat marramendëse të të burgosurve, ekzekutuarve,arratisurve, të internuarve dëshmojnë aneminë kërcënuese që zbeh vitalitetin, shqiptarët pulsojnë falë miqve perëndimorë që historinë e kanë pasuri, madje falë tyre historia jonë gjallon duke u dokumentuar korrektesisht.

E di që kureshtja e tim biri insiston të më pyesë nëse janë patriotë sa duhet shqiptarët duke u nisur nga shifrat e ikjes varg. Ndalem dhe mendueshëm i them se patriotizmit i duhet gjetur ama e prej aty ti e ndjek me sy, mendim, studim edhe të botimeve si ky testament i patriotizmit dhe atdhedashurisë sepse të duash atdheun do të thotë t’ia duash të gjitha vitet, ditët, orët, castet, kudo ku je,të mos ndalesh së dashuri edhe kur të ndalojnë a ta mohojnë . Patriotizmit amen, neper cdo histori e drithije te saj!

Kurrë shqipja ma lehtë e ma ambël s’ka dalë prej shpirtit tim

July 31, 2016 by dgreca

(Disa fjalë për Dr. Lazer Radi, Jozefin e tij dhe Fletoret e vjeshtës)/

Nga Bajame Hoxha-Çeliku (Bruxelles)/

Duke shfletuar e duke lexuar me kujdes librin e fundit me poezi të mrekullueshme “Fletorja e vjeshtës” të poetit Jozef Lazer Radit, konstaton menjëherë një ndjenjë të thellë dashurie me të cilën poeti ka shkruar çdo varg në gjuhën e tij të çmuar shqipe. Poeti ka qëndisur me një gjuhë aq të ëmbël gegënisht, sa të duket se po të shoqërojnë tingujt dehës të një violine gjatë gjithë përmbajtejes, deri në fund, ku shpeshherë ndjen emocione të forta që fillojnë te parathënia që poeti e ka shkruar vetë me dhimbje, e deri në vargun e fundit ku nuk i mungon asgjë. Madje poezia është e ndërtuar bukur e veshur me figura letrare, e pasur me metafora të fuqishme. Poezia e Jozefit na ngjall ndenja e mendime të thella, dhe zëri i tij, origjinal, universal, na shkund duke e lexuar sa na duket se po e përjetojmë, sepse vargjet e tij vijnë si një komunikim shpirtëror mes poetit dhe muzave poetike që në tërësi i përgjigjen ndjenjave të tij fisnike. Pëmasat e jashtëzakonshme të gjinisë së tij lirike shfaqen pëmes një force krijuese me ecjen e pandalshme drejt lirisë dhe përparimit.

Ja se si shpreht ai në parathënie: “E kam shkrue kët libër t’nji jete të thyeme, shpesh rrugëve të lodhjes, herë me kujtesë e herë ndër mija copa letre që sot i ruej si pergamera. E kam shkrue dhe përsëritë jo vetëm si poezi, po edhe si muzikë, edhe si dhimbje lindjeje, e kam lexue e sterlexue gjer në lodhje rrejedhën e saj, e s’ka njeri që ma mbush mendjen se gjuha shqipe asht e vorfën dhe e pamundun… Sot, veç sot e besoj se gjuha shqipe edhe pse gjuhë e përdhubueme si asnji gjuhë e kësaj bote, mbetet gjuhë e fuqishme, aq poetike dhe aq e lidhun me shpirtin e karakterin e shqiptarit sa asnji identitet s’asht me i fortë se ajo…” Në fund, poeti e mbyl parathënien me këto fjalë: “Kurrë shqipja ma lehtë e ma ambël s’ka dalë prej shpirtit tim…E kështu e lehtë e ambël ardhtë edhe tek ju..!” (J. R.)

Kjo është gjuha e ëmbël e Jozefit dhe shumë poetëve të njohur që na bashkangjiten tani në sy, dhe na thërrasin kujtesën për 100 vjetorin i lindjes së poetit të pavdekshëm, Migjeni. Tani, më vijnë në mëndje shumë ngjarje drithëruese që më lëndojnë shpirtin dhe më del para sysh takimi i parë i Dr. Lazer Radit me Migjenin, të cilën ma ka treguar vetë në një besim të madh në kampin e Savrës. Gjithashtu më del përpara jeta e vetë shkrimtarit, poetit dekadent, që tharmi surealist mundi të mbijetoi, dhe sot në dritë është i pranishëm por fatkeqësisht pas vdekjes. Dr.Lazer Radin, dhimbja për Migjenin, e shokut, e mikut të tij më të mirë, e plagosi thellë dhe kjo dhimbje e shoqëroi gjatë ndoshta dhe deri në vdekje. Ndoshta ishte një peng që bulëzonte në zemrën e tij, ai peng që s’varej prej tij, ai peng dhe ajo dëshirë për të botuar librin për Migjenin, por që diktatura, ai regjim i mbrapshtë e i egër, nuk e lejoi botimin në ato vite terri, e deri në demokraci.

Familja Radi, do të mbetet në kujtesën time si pikë referimi, ashtu siç i njoha që fëmijë me atë aftësi thuajse hyjnore. Ata, ishin të dashur, mirkpritas për të gjithë, të urtë, të mençur, e deri në ditën e fundit të jetës së tyre të robëruar, por të vlerësuar nga e gjithë shoqëria dhe nga të gjitha familjet e nderuara që ishin pjesë e vuajtjeve, e kampeve, dhe e burgjeve. Në zemrën time gjithmonë ka mbetur një vlerësim, një çmim i madh që ja u kam dhënë në ato vite balte dhe skëterre, në ato vite ku vranë jetët tona të reja pa mëshirë e dhimbje. Ashtu do të mbeten në kujtesën time me shumë merita të nalta, siç i njoha në kasollen e internimit të rrethuar me thupra, ku mbrëmjeve pas një lodhje të tmerrshme mblidheshim te kjo kasolle me thupra dhe merrnim dituri, mësime të gjuhës shqipe, të gjuhës italiane etj, etj.

Në atë kasolle vite e vite dëgjuam fshehtas festivalin e Sanremos, Kanconisimat, lexuam dhe diskutuam për shumë vepra, për shumë libra, romane e poezi, dhe njohëm shumë autorë të huaj dhe të vendit.

Të gjitha rreshtat, dhe opinionet që u lanë këto dy ditët e fundit, mbi librin e Dr. Prof. Lazer Radi, për poetin e pavdekshëm Migjeni, “Një verë me Migjenin” i shoqërova me lot dhimbjeje, dhe emocione të një kujtimi të pa harruar. Unë, këtë libër e kam njohur shumë herët, atëhere kur s’isha rritur akoma, atëhere kur s’isha formuar akoma, atëhere kur e shikoja Dr.prof. Lazer Radi, në sy, në gojë, dhe ia përpija fjalët e tij perfekte nga goja. Ti Nini, duhet të ndjehesh krenar që je biri i një dijetari, biri i një udhërrëfyesi që s’u thye para asgjëje, i një heroi që s’u mposhtë kurrë nga furtunat dhe bëri epokë në zhvillimin dhe përparimin e rinisë së internuar dhe të burgosur.

Tani erdhi koha, por mjerisht vonë! Por erdhi një kohë ku flitet vërtet shqip dhe kuptueshëm, vërtet erdhi një kohë me vlerësim, për të vlerësuarit e kombit, erdhi një kohë ku nuk tremben trimat dhe trimëreshat për të thënë atë të vërtetë të mohuar, atë të vërtetë të bukur dhe të çmuar.

Ky njeri me vlera të pa tjetërsuara ka ndihmuar pa rreshtur njerëzit në nevojë të asaj kohe brenda kampeve dhe burgjeve. Njerëzit që i kërcënonte rreziku dhe që s’dinin të mbroheshin. Ai s’u kursye kurrë edhe pse ishte një rrezik i madh për të dhe familjen e tij për të dhënë sadopak një mësim, një këshillë, një fjalë të ëmbël e të ngrohtë në atë vend akullnajë. Ky njeri me talent të madh e me dije të thella, njihte thelbin e mirëfilltë të gjërave që e pengonte jetën e lirë të gjithë atyre që patën fatin e keq të jetonin si skllevër në vend të vetë. Nuk besoj se kishte mbetur njeri në kampe pa u këshilluar me këtë njeri të ditur me një zemër kaq shumë bujare.

Jo rrallë herë, ky njeri i nderuar, i bënte këto këshillime dhe në sytë e mi, dhe kjo më bënte ta doja këtë besim, ta vlerësoja, sepse të të lëshonte një besim të madh një njëri si ai, duhej të mburreshe, të mendoje me të vërtetë se ishe dikushi, se kishe fituar besimin e një filozofi, dhe unë, s’e theva kurrë besimin e profesorit tim. Hedh sytë nga ajo e kaluar e trembur dhe psherëtij për shumë humbje, por e çmoj së tepërmi atë shoqëri që na u gjend pranë për ngushëllim e dije në ato dekada mjeruese. Tani, ne nxënësit e tij, mburremi tek shikojmë se si çdo ditë, çdo çast, figura e profesorit tonë të nderuar po rritet, po merr pamjen e duhur, dhe po ngrihet në piedestal.

NOLI I PERJASHT-UAR

July 30, 2016 by dgreca

-duke parë bustin e Nolit para kishës Ortodokse të Durrësit/

Nga IDAJET JAHAJ/

Po! Kjo fjalë kështu duhet shkruar :” I përjasht-uar”. Me vizë në mes. Sepse kështu e shpreh saktë veprimin antishqiptar të klerikëve që janë atashuar në atë kishë, si dhe të bashkiakëve të atij qyteti ,ndaj ikonës sonë kombëtare-Fan Nolit.

Ç’ bënë ata ?

Shihni foton dhe gjykoni vetë. Isha në Durrës dhe atje mora vesh luftën e heshtur që bëhej nga klerikët e Janullatosit për të mos pranuar bustin e Kryepatriarkut tonë, Nolit, në oborrin e asaj kishe. Në atë kishë të bukur shqiptare, ku Noli meshoi shqip për katër vjet, që nga viti 1914. Sot aty nanurisin priftërinjtë e J.llatosit (dmth. të Megaliidhesë greke).

Kishte më se gjashtë muaj që patriotja e zjarrtë Elida Jorgoni (bashkëshortja e përkthyesit dhe patriotit të vyer-Perikli Jorgoni) kishte bërë të pamundurën që busti i Nolit të vendosej në oborrin e asaj kishe. Këtë e kishte amanet nga i shoqi. Me nismën e lëvizjes “Foleja Kombëtare Shqiptare” që ajo përfaqësonte, Bashkia e atij qyteti u detyrua ta pranojë këtë fakt, mori edhe vendimin përkatës, por e zvarriti më se gjashtë muaj, me qëllim që problemi të lihej në harresë. Por Elida, e palodhur, mori televizionin e Fiks-Fare dhe i denoncoi ata, e kështu puna u vu sërish në vijë.

Elida bëri edhe aktin tjetër të madh patriotik , vetmohues : e pagoi vetë skultorin, pra, veprën-Nol, me një shumë prej pesë milionë lekësh të vjetra. Dhe skuklptori i talentuar Idriz Balani e kreu cilësisht bustin. A kishte akt më të admirueshëm se kaq, që bëri kjo patriote e papërkulur nga pengesat që i krijonin ? Një kopje tjetër e bustit shkoi në Elbasan në datën 29 qershor 2016 dhe atje u prit me lot gëzimi nga personeli i kishës Ortodokse dhe At Nikolla Marku si dhe populli që e rrethoi me dashuri bustin e martirit tonë .

Po në Durrës ? U bë një luftë e heshtur nervash, midis veprimtarëve të lëvizjes “Foleja Kombëtare Shqiptare” dhe klerikëve që shkelin në atë kishë sot, si dhe bashkiakëve, të cilët e zvarritnin me qëllim këtë vepër të bukur e të domosdoshme. Bashkiakët, që nga kryetari i tyre, tërhiqeshin vazhdimisht, a thua se merrnin urdhër nga dikush. E, më në fund, duke qenë se u diskredituan para popullit, vendosën të ndjekin punimet për vendosjen e bustit aty para Kishës . Brenda kishës nuk mund ta vendosnin, se ashtu e kishin marrë urdhërin nga kryepatriarku i tyre- Janullatos, por kërkuan një vend diku në oborrin e saj, diku…në një cep !

Bile , J.llatosi kishte dhënë urdhër që busti i Nolit të mos pranohej në asnjë kishë Ortodokse të Shqipërisë, se këto (kishat) tashmë ishin greke ! Veprimtarja e palodhur Elida, nuk i ndahej përditë kësaj vepre, që të mos e hidhnin diku në ndonjë ahur apo depo… Më në fund ata të Bashkisë vendosën ta montojnë bustin në cepin e oborrit të madh të kishës, nga ana jugore e saj. Por me një ndërhyrje : në cepin e oborrit të lihej pak vend dhe gardhi me kangjela i kishës ta linte jashtë bustin.

Shihni në pamjen : Busti u vendos aty te cepi, pranë bulevardit, jashtë gardhit të asaj kishe ku Noli meshoi shqip për herë të parë! Pra : “as në tokë e as në pemë” , siç thotë një episod proverbial i Jugut. Noli hijeshon edhe aty, por jo brenda në tokën ku fjala e tij gjëmoi shqip ,në emër të zotit !

Shihni pamjen : Tej-kisha- e mbytur në heshtjen ogurzezë, me ca lëvizje misterioze të misionarëve të huaj me veladon. Jo vetëm heshtje, por edhe nxirje, si e spërkatur me blozë…Aty nanuriten “ lutjet” në gjuhë të huaj, greqisht, pra, në gjuhën e një kombi tjetër-dhe… në vendin tonë !

Këtë e sqaron më së miri fjala e kryepatriarkut helen J.llatos, kur tha para pak kohësh : “ Noli ishte për kohën e tij !…Asnjë bust i tij në kishat tona ! “(dmth. greke) !

Pra, ky i huaj , i jashtëligjshëm në këtë post fetar, vendoska për ikonën e kombit tonë-NOLIT ! Pra, ky shoven, pastroka kishat tona nga shqiptarët dhe idhujt e tyre ! Dhe, nën hijen e këtyre urdhërave, dergjen jo vetëm klerikët e huaj aty, në Durrës, por edhe mercenarët tanë fetarë që i paguan J.llatosi, si edhe nëpunësit e Bashkisë , që ,me siguri, duhet të jenë paguar me KESH në dorë ose me afera gjithfarëlloj nga heleni…

Gjetën një zgjidhje për BUSTIN E NOLIT –atje jashtë kangjellave të kishës së Tij, të kishës sonë, të të gjithë shqiptarëve!

Pra: kisha tashmë është greke!

Pra : në tokën shqiptare !

Pra : Noli u përjasht-ua !

Dhe kështu Janullatosët e Kozmatë e qindravjeçarëve , gradualisht duan të përjasht-ojnë tërë Shqipërinë…!

Tamam si te përralla e gramit me rrushin : i tha një ditë dimri grami-një trungu të rrushit, aty brenda oborrit :

-Aman, o rrush, më ler një copëz vend edhe mua aty në oborr, të kaloj këtë dimër!

-Mirë, -iu përgjigj rrushi.- Ja, hajde diku këtu rrëzë murit.

U fut grami (krisqa) dhe gjatë dimrit ndenji “i qetë”, në heshtje. Shtriu rrënjët gjerë e gjatë nën tokë dhe në pranverë e në verë mbiu aq shumë, sa që pushtoi gjithë tokën e oborrit.

-Ç” bëre, o gram ?!- i tha rrushi.- Më zure krejt tokën. Nuk marr dot frymë!

-Si të duash bën,- i tha grami .-Në daç rri, në daç ikë ti, ose thahu krejt !

Dhe rrushi, në tokën e tij, u zverdh e u tha…

PËR KOHËN, KUR “LIRIA ISHTE E MBËRTHYER NË PRANGA”…

July 28, 2016 by dgreca

Nga: Prof. Murat Gecaj/

1.Ndoshta, duket pak si i habitshëm titulli i këtij shkrimit tim. Në pamjen e parë, ashtu është. Por, po të lexoni se si e shpjegoj atë, do të bindeni se kam plotësisht të drejtë…
Ishin vitet e diktaturës komuniste – në të dyja anët e kufirit tonë – pra, si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë. Por, atje rëndonte edhe thundra e pushtimit të huaj, ajo serbosllave. Ishim të izoluar dhe, pothuajse, pa kurrfarë lidhjeje me njëri-tjetrin. Megjithatë, sidomos pas vitit 1978, ndërmjet dy vendeve tona të stërlashta arbërore dhe të ndara padrejtësisht, nisën të bëheshin shkëmbime vizitash kulturore, arsimore e shkencore. Një vizitë e tillë, ishte dhe ajo e kolegëve të gazetës simotër të Prishtinës, “Shkëndija”, në redaksinë e gazetës “Mësuesi”, botim i Ministrisë së Arsimit e Kulturës.
Në atë kohë, me kujtohet se në gazetën arsimore të Kosovës punonin: Sulejman Dërmaku (kryeredaktor) dhe Vezir Ukaj e Sabit Jaha (redaktorë).
Pra, në vizitën e tyre në Tiranë, që përmenda më lart, bënte pjesë edhe gazetari e poeti ynë i mirënjohur, V.Ukaj. Me atë natyrën e tij të buzëqeshur e të afruar me njerëzit, por edhe me humorin e tij të dukshëm e të këndshëm, u njohëm e u bëmë shpejt miq. Për të më nderuar, pas kthimit në Prishtinë, Veziri e publikoi një artikull jetëshkrimor, në gazetën e mësuesve “Shkëndija”, me titullin “Murat Gecaj, jo vetëm kronikan i arsimit shqip”, bashkë me një fotografi timen.
Vitet kaluan ose, siç thotë populli, “rrodhi shumë ujë nëpër lumë”. Pra, erdhën vitet e stuhishme 1989-1999, kur Kosova u ngrit e tëra në luftën për liri e pavarësi. Në kushtet e reja, që u krijuan pas çlirimit të saj nga regjimi serb, në korrik të vitit 2000, unë bëra një vizitë dyjavore nëpër Kosovë. U mirëprita edhe në zyrat e redaksisë së “Shkëndijës”. Aty takova përsëri mikun e kolegun tim, Vezir Ukaj. Për atë takim dhe tërë vizitën e parë timen në tokën shqiptare kosovare, shkrova e publikova librin “Si e pashë unë Kosovën” (Tiranë, 2000). Sigurisht, gjeta rastin ta publikoja edhe një foto timen e të bashkëshortes, nga Pallati i Shtypit të asaj kohe, në shoqërinë e Vezirit dhe të kolegëve të tjerë aty.
Por, le të kthehemi pak te vizita e parë e Vezirit, në Tiranë. Me atë rast, ai më foli shkurtimisht për jetën dhe vuajtjet nëpër burgjet serbe, por edhe për krijimtarinë e tij letrare, sidomos për ato në poezi. Bile, më dorëzoi edhe një jetëshkrim (të daktilografuar), të cilin e gjeta më vonë, kur po “gërmoja” nëpër dosjet e arkivit tim vetjak.
2.
Vezir Ukaj u lind në katundin Dobrajë e Madhe, të komunës së Lipjanit, Prishtinë. Shpejt, ai u njoh edhe me burgosjet e përndjekjet, që i ishin bërë nga serbët, si gjyshit Zenun (i cili kishte vdekur në një burg të Sebisë, por nuk ishte kuptuar kurrë në cilin) e babait, Sabitit. Por, edhe vetë ai e pesë vëllezërit e tij, nuk i shpëtuan dot ferrit famëkeq serbo-çetniko-titist. Më 8 qershor 1964, Vezirin e burgosin, si “element i rrezikshëm”, pjesëtar të Lëvizjes Revolucionare për Bashkimin e Shqiptarëve, me Adem Demaçin në krye.
Këtë krijues, në planin jetësor e priste burgu, ndërsa në planin krijues anatema. Kështu që këtë fat e përjetoi, siç shkruan poeti Faruk Tasholli, edhe me “shkrimtarët e tjerë, si Adem Demaçi, Teki Dërvishi, Rexhep Elmazi, Murteza Nura, Zeqir Gërvalla e ndonjë tjetër…”.

“Poezia e Vezir Ukajt, për kohën kur është shkruar, është interesante dhe karakteristike, për mendimin dhe qendrimin e guximshëm, posaçërisht nga aspekti i veçantë i një parimi specifik dhe origjinal, ngase çdo varg i tij ka kuptim e shije të posaçme, me fuqi shprehëse e vlerë artistike…”, thotë shkrimtari Remzi Limani, në librin e tij monografik “21 Shprehje Artistike” (2008).
Ndërsa poeti Jakup Ceraja, shkruan se “… poeti V. Ukaj ka arritur që, pa ofkëllima e sentimentalizëm, ta këndojë (lexo: vajtojë) jetën e një të burgosuri politik shqiptar, që martirizohet për të drejtën e popullit të vetë dhe lirinë e atdheut. Të gjitha vjershat…, me temë burgun famëkeq të Nishit, kanë nivel të lakmueshëm artistik,… ku poeti mbërrin të rrëfehet deri në fund dhe të japë porosinë se: Liria / vdekjes i vë emër…”, prandaj “ky edhe është sublimimi i gjithë një flijimi…”.
Pas daljes nga burgu, Veziri vëzhgohej rreptë dhe nuk i lejohej as të publikonte në shtyp. Bile, siç dihet, është marrë edhe në mjaft “biseda informative” dhe, më shumë se pesëmbëdhjetë herë, është arrestuar… Me vështirësi të mëdha (në vitin 1991), është pranuar në Lidhjen e Shkrimtarëve të Kosovës. Për ndjenjat e tij antiserbe, përjashtohet edhe nga puna, në rrethin e Kaçanikut. Mirëpo, përmes një miku, lidhet me shkencëtarin dhe bardin e poezisë shqipe , Dr. Esad Mekulin, i cili e punësoi në revistën letrare të Prishtinës, “Jeta e re”. Kështu që, me ndihmën e tij, pa shkëputje nga puna, mundi t’i vijonte edhe studimet e larta për gjuhë e letërsi shqipe.

Që nga janari i vitit 1996, Vezir Ukaj u caktua redaktor i gazetës së përjavshme, arsimore e kulturore, “Shkëndija”, pranë Ministrisë së Arsimit dhe, me shumë sukses, e drejtoi rubrikën e kulturës. Aty, ai i shpalosi ndjenjat e veta atdhetare dhe talentin e krijimtarisë së tij, jo vetëm në fushën e publicistikës, por edhe në atë të letërsisë.
Ngjarje e rëndësishme e jetës së tij ishte edhe krijimi i familjes,lidhja me bashkëshorten e ardhshme, Servetën. Pas vdekjes së dy djemëve, më pas, iu gëzuan lindjes së katër fëmijëve të tjerë, të cilëve iu vunë emra simbolikë: Flamur, Fitore, Shpëtim e Meritë. Ata, i ka shkolluar me mund të madh dhe, tashmë, të martuar e me trashëgimtarë, punojnë dhe jetojnë në Prishtinë.
Me kolegun Vezir Ukaj, gjatë tërë këtyre viteve, nuk i kam ndërprerë lidhjet… Kam shkuar disa herë të tjera në Prishtinë dhe jam ndodhur në shoqërinë e tij. Por, edhe ai ka ardhur në Tiranë. Bile, në marsin e 2010-ës, mori pjesë në ceremoninë e 70-vjetorit tim dhe në përurimin e librit jetëshkrimor, “Ëndrrat e ‘grisura’ të jetës sime”. Ndërsa, më pas, ai përjetoi edhe një gëzim tjetër, vazhdimin e doktoratës, nga i biri, Ass. Mr. Dr. Flamuri, otorinolaringolog dhe pedagog në Fakultetin e Mjekësisë, të Universitetit të Prishtinës.
3.
Krijimtarinë Veziri e nisi që në burgun ferr-titist të Nishit, megjithëse me shkrime ishte marrë edhe më herët, që nga shkolla e mesme. Poezitë e asaj kohe i publikoi, më pas, në një përmbledhje të veçantë, të cilën e pagëzoi me një emër simbolik, “Barrë e vrarë”! Në shënimin e bërë, në jetëshkrimin e mësipërm, pohohet: “Në dorëshkrim ka edhe pesë përmbledhje të tjera, bashkë me një përmbledhje tregimesh e një prozë shumë interesante (në përfundim e sipër), me përjetime nga koha e burgut dhe nga puna në ndërmarrjen botuese grafike “Rilindja””.
Kohë më parë, Veziri më dha, me një shënim të ngrohtë, librin me poezi “Dhoma numër katër” (Bukuresht, 2010), në shqip e rumanisht, të përkthyer nga Baki Ymeri. Këto poezi janë të shkruara në vitet e stuhishme të jetës së tij, 1965-1970. Gjithashtu, ai i ka publikuar edhe gjashtë vëllime të tjera me poezi.
Kjo përmbledhje paraprihet nga shënimi i shkrimtarit, publicistit dhe kritikut të shquar letrar rumun, Marius Chelaru , me titullin “Eshtrat e fjalëve, duke e kurdisur formulën e jetës dhe vdekjes”. Është e vërtetë se, në këto poezi jeta dhe vdekja, përshkruhen pranë e pranë. Autori i atyre vjershave , Vezir Ukaj i përjetoi zinxhirët, vuajtjet dhe torturat e tmerrshme të burgjeve serbe. Pra, provoi kohë të vështira, kur edhe “Liria ishte e mbërthyer në pranga”. Kjo vërehet që në poezinë e parë, ku autori e ngre zërin “deri në kupë të qiellit”, aty në qelinë e burgut, por nuk e dëgjonte kush, sepse: “Terri, Lagështia, Uria Vetmia, / Ekip lojtarësh të Fatit të Zi, / Bëjnë salto mortale të padukshme, / I rrëzon Shpresa që fiket shqim…”. Në vetminë, pas hekurave a në pranga, në kujtesën e tij – fletore, autori thuri poezi të trishtueshme dhe duket se nuk ka rrugëdalje, nga ajo skëterrë: “…Është Rrugë / e largët Liria…”, ose “Liria det i panjohur…”, për të vazhduar se: “Liria / Vdekjes i vë Emër…” etj. Dhe: “Vuajtja ime nuk ka Emër, nuk ka Adresë!…”. Revolta e tij arrin kulmin, kur shkruan: “E marr pasqyrë Natën e thyej / për murin e qelisë sime!…”. Por, ai mediton e kujton aty edhe burgimin e paraardhësve të tij (“Kureshtja” – Në burgun e Gjyshit tim).
Në një linjë janë shkruar 7 poezi të këtij vëllimi, me titullin shumë domethënës, “Në skëterrë qëndrimi” (Për kazamatin e Nishit). Për ato vuajtje burgu dhe për atë gjendjen shpirtërore të tij, flasin edhe poezi të tjera, si ”Biruca” ose ajo, ku shkruan radhë të tilla: “Robëri më linde / më rrite Robëri”, a ”Ç’kullon gjak vargu / plaga e ënjtur / mëton e mërdhezur / Pranga që shtrëngon…” dhe më tej: “Burgu poezinë ma arrestoi…”. Në atë gjendje të mjeruar, ku ka rënë, autori e quan veten të pashpresë: “Vargu Burg ma mbylli këtë Letër / në Birucën e ftoftë Lule pa rrënjë. / A je Luftëtar a Poet më thërret Zëri im / Gjuha më lidhet Hekur Akull më ngrin…”.
Trishtimi i poetit ndihet qartë edhe kur shkruan për ndjenjat e pastra njerëzore, siç është dashuria, emër të cilin e lakon disa herë në radhët e veta: “Ç’është Dashuri e fshehtë / mund ta kuptosh nga Ëndrra, / Ëndrra liqen magjik është, / në frymëzime lirike lahet…”.

Gjithashtu, këto poezi janë të mbushura me ndjenja të larta atdhetare, me dashurinë për lirinë e vatanin, për vendlindjen. Te poezia “Kulla dhe Djepi”, autori shkruan: “Ajo është Djep, që ma përkund / këngën time të pa kënduar / është vend i përballjes sime / me veten time të Emrit Shqip”. Ai përulet me nderim para nënave shqiptare, që lindin e rritin krijesat e reja, fatet e Atdheut: “Kjo grua nuk është Tokë, / është Mëmë e Dheut Tim…”.
Edhe pse autori vuan shpirtërisht, diku larg parasheh rreze shprese për më mirë: “Në sy të fëmijës përgjumur / blerohet Stina / Gufon Agon Zgjon me kambanë / Borizani i Kushtrimit…” (te “Gjethe drite”) ose: “…Vërshon Bleron Gjallëron / ç’bën kështu Farë e re / Dritë bën dhe Jetë…”. Ndërsa, në një poezi tjetër, ritmi i jetës atë e thërret: “Shtëpia prush fëmijë Muzikë / rritet Lisi Oborrit / … Ujë Bukë Kripë Dritë / Liria na pret shumë Dasmorë…” (te “Shtëpia jonë”).
Libri tjetër, me titullin “Ese kritike” (Prishtinë, 2010), me autor Remzi Limanin, është një përmbledhje për disa krijues kosovarë. Ndër të tjerët, shkruhet edhe për Vezir Ukajn: “Përqafimi poetik i fjalës dhe mikut të mirë”. Aty flitet për vëllimin me poezi të tij, “Bush – Yll Drite mbi Ilirikum” (2010), kushtuar vizitës së këtij Presidenti të SHBA-ve në Tiranë. Ndër të tjera, bëhet edhe vlerësimi: “Ky libër me poezi i autorit Vezir Ukaj, kushtuar Presidentit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Xhorxh W. Bush, është pasqyrë e një dhimbjeje të këndshme, dalë nga plagë e varrë të malcuara në shpirtin e poetit. Kjo ndjenjë shpërtheu natyrshëm, si shkreptimë e plagës së moçme për atdhedashurinë dhe për frymëmarrjen e lirshme, që na solli Amerika dhe Njeriu i Mirë – me Lirinë, me njerëzinë dhe me miqësinë, si vlera të gatuara përgjatë historisë”.
…Miku i dashur dhe publicisti e poeti i talentuar Vezir Ukaj, jeton familjarisht në Prishtinë. Ndërkaq, ka shkruar e botuar edhe krijime të tjera, për të cilat nuk po ndalemi, me këtë rast. Po shënojmë vetëm se, së shpejti, nga ai, do të shohin dritën e botimit katër libra të rinj poetikë: “Sërish”, “Atëherë”, “Pikëpyetje” dhe “Aty, diku”.

Urojmë nga zemra që ai të ketë kurdoherë shëndet të mirë, të krijojë e botojë libra të tjerë të bukur dhe të përjetojë, gjithnjë, gëzime e lumturi, vetjake e në familje!

Tiranë, korrik 2016