Nga Mimoza Dajçi 

Aktiviste e të drejtave të grave dhe fëmijëve/

Gra shqiptare, kudo që jetojmë e punojmë, të mbështesim gratë dhe fëmijët për të drejtat e tyre, mos të bëhemi palë me dhunuesin e kriminelin.

Ngase dëshërojmë të lexojmë vetëm ngjarje të gëzuara, shpesh njihemi edhe me histori tronditëse. Qindra gra e vajza nëpër botë përjetojnë vuajtje e drama nga më të ndryshmet nga krimenelët e luftës, bashkëshortët apo kalimtarët meshkuj në rrugë. Mijra prej tyre janë tej mase të tronditura e të traumatizuara se ç’ndodh përreth, ku shqetësimet më të mëdha janë vrasjet, dhunimet, përdhunimet nga kriminelët apo meshkujt ordinerë. Siç ishte edhe krimi i rëndë që ndodhi në Kosovë, ku bashkëshorti vret me pagesë gruan e tij Liridonën. 

Do të habiteni, por kjo ngjarje ka ndodhur në ëndërr, të tilla sigurisht ndodhin vërtetë. Shfaqen papritur e të turbullojnë gjumin. 

Iva kishte kryer studimet e larta në psikologji, punë në këtë profesion akoma s’kish gjetur. Për t’i ardhur në ndihmë vetes e familjes punonte shitëse në një dyqan rrobash. Puna e parë që j’u ofrua e pranoi, nuk është e lehtë të gjesh punë, paçka se në xhep mund të kesh edhe diplomën e shkollës së lartë. 

Shtëpinë e kishte paksa në periferi të qytetit. Të nesërmen fillonte punë moderatore në televizionin lokal. Me padurim e shumë emocion mbylli qepenët e dyqanit. Dy vite shitëse në atë dyqan. Kish punuar me ndërgjegje, përpara se të largohej pronarja i tha: “Iva, këtu je kurdoherë e mirëpritur, nëse mbetesh pa punë, derën e ke përsëri të hapur. Por të uroj sukses në aspiratat e tua për jetën”.

Jashtë kish filluar të errej. Autobuzi i linjës nuk po dukej. Nënën e kishte të sëmurë në shtrat, i duhej të nxitonte. Nuk priti më, u nis më këmbë për në shtëpi. Ecte e tensionuar nga ndonjë e papritur që mund t’i ndodhte udhës…. Rruga ishte pa trotuarë. 

Ecte, vraponte, ndalonte…. merte frymë thellë e përsëri vraponte. Autobuzi nuk dukej. Në anë të rrugës ecnin tek tuk kalimtarët e rastit, pa pritur përballë j’u shfaqën tre djem të rinj, adoleshentë. Iva vinte imcake, por vajzë simpatike, tërhiqte syrin e kujtdo, kështu edhe djemve nuk i shpëtoi sharmi i saj.

Vijoi të ecë, por me një hap më të shpejtë. Djemtë ndaluan një çast, diç biseduan dhe njëri prej tyre i doli përpara, fillojë të kërcente e të këndonte, ai që ishte në mes j’u afrua dhe e kapi fort nga krahu. Iva fillojë të ulërasë. Djali nuk e lëshonte, e tërhiqte më shumë nga vetja. Iva i gjuajti me shqelm, ai e goditi. Aty afër kaluan disa djem të tjerë, edhe pse Iva i kërkoi ndihmë askush nuk ndaloi për t’a shpëtur nga kthetrat e kriminelëve. Ju sulën të tre. Iva ulëriste. 

Ndihmë, ndihmë! 

Asnjeri nuk po kalonte aty pari. Në krye të rrugës u pa një burrë afër të 60-ve me dy djem të rinj, që shtynin një karrocë ngarkuar me dërrasa.

Më ndihmoni ju lutem ju përgjërua Iva.

Mirë tha burri dhe j’u afrua djemve. Ata për momentin prisnin çfarë do t’i thoshte kalimtari.

S’kam kohë të merrem me ju, kam biznesin tim, e u largua.

Djemtë qeshën dhe j’u sulën përsëri vajzës. Me forcë e përplasën përdhe. Iva ulërsite, me zërin e mekur e të sfilitur, nga tmerri i tha: “Ju lutem më lini, nesër filloj punë në televizion, do t’ju ftoj në emision, por nuk do të flas mbi këtë ngjarje”. 

Premton? ….ndryshe të piu e zeza.

Premtoj!

Ha ha ha qeshën djemtë, kur papritur një grusht rrëzoi në tokë si pupac njërin prej tyre. Një grua bjonde me flokë të gjatë, pasi kishte parë skenën e rëndë kish nxituar dhe goditi me grusht në zverk njërin prej tyre, dy të tjerët shtangën. Gruaja me lëvizjet e saj perfekte fluturoi në ajër dy të tjerët dhe arriti të largojë vajzën. 

Iva filloi punë moderatore në televizionin e qytetit, por e “mbajti” fjalën, në studio kish ftuar tre djemtë që e kishin lënduar. Tre adoleshentët qëndronin ulur në studio në pritje për t’u bërë të famshëm…. Ishin qethur, veshur bukur, dukeshin si djemtë më të zellshëm të zonës. Përballë tyre Iva dhe projektorët e fuqishëm të kamerave. Ndërkohë në studio hynë tre burra të armatosur me uniformë policie, të cilët morrën djemtë dhe u larguan me ta. Pas kuintave qëndronte edhe gruaja me flokë të gjatë e të verdhë. Iva nuk gjente fjalë për të falenderuar Heroinën, që i shpëtoi jetën nga kriminelët e rrugës. 

Zonja me veshje civile ishte oficere policie….

Vehbi Zeqiri/

Dhuna e përhapur sidomos te të rinjtë në gjithë botën përfshi edhe Kosovën ka marrë përmasa shqetësuese. Shpesh kjo dhunë po konkretizohet dhe përfundon me fatalitet! Brengat e prindërve, të përgjegjësve të rendit, të instancave relevante qeveritare, të mësimdhënësve etj. nuk kanë të ndalur.

Çdo ditë e më shumë shtrohet pyetja, ‘çfarë po ndodhë’?

Prindërit dhe shoqëria në përgjithësi pyesin vetën, ‘ku kemi gabuar’?

Shqetësimi, brengat, dhe pranimi i realitetit është hapi i parë drejt zgjidhjes së kësaj enigme, por ndoshta edhe problemit në tërësi?

Bazuar në eksperiencën jetësore, akademike, dhe profesionale, sipas mendimit tim, fushat e mëposhtme kërkojnë vëmendjen tonë si dhe veprim të menjëhershëm në përmirësimin e tyre:

Edukata dhe rrethi Familjarë

Shumë prind dhe familjarë, në prezencë të fëmijëve të tyre të vegjël, zhvillojnë biseda negative dhe aspak edukative, si p.sh. urrejtja për të tjerët, mos falja e gabimeve, arritja deri te pasuria përmes rrugëve të pamoralshme dhe të paligjshme, mosrespektimi i të tjerëve, nëpërkëmbja e të dobëtëve, tallja me ata që mësojnë dhe edukohen, etj.

Fëmijët në fazën e parë të jetës, modelin të cilin e pasojnë me përpikëri janë padyshim prindërit e tyre. Çdo gjë që vjen prej tyre, e pranojnë pa asnjë dilemë, por edhe me krenari. Prandaj, prindër të nderuar dhe të dashur, kujdes prej sjelljeve dhe fjalëve tuaja në prani të fëmijëve tuaj!

Arsimimi dhe Shoqëria

Në fazën tjetër të jetës, ekspozimi i domosdoshëm jashtë familjes, hap mundësi tek fëmijët të ballafaqohen me jetën ‘e egër’ të rrugës dhe shoqëri të pa edukatë.

Fëmijët e kësaj moshe me një sinqeritet dhe qëllim të çiltër, iu besojnë të tjerëve pa rezerva dhe pranojnë fjalë, sjellje, dhe vepra jo të mira prej tyre. Gjithashtu kureshtja (aftësi e të mësuarit) e mbjellë tek fëmijët, mund t’i ekspozoj edhe më shumë ndaj elementeve negative.

Fëmijët janë në mëshirën, vetëdijen, dhe vullnetin e prindërve të tyre por dhe mësimdhënësve për kujdesin dhe ruajtjen e tyre prej botës së egër dhe negative që mbretëron jashtë

Neuronet Pasqyruese

Sipas neuro-shkencës, ekzistojnë neurone pasqyruese, të cilat kopjojnë sjelljet dhe fjalët e të tjerëve pa vetëdijen dhe vullnetin tonë. Rrethi ku rriten dhe zhvillohen fëmijët, do të ketë ndikim në të menduarit, të vepruarit, të shprehurit, dhe të jetës në përgjithësi për çdo fëmijë. P.sh. nëse kaloni kohë të gjatë me njerëz të pasjellshëm, edhe ju pas një kohe do të bëheni të tillë, por nëse shoqëroheni me njerëz të mirë edhe ju do të bëheni të mirë.

Nëse kemi parasysh rrethin familjarë dhe rrethin e gjerë shoqërorë si dhe neuronet pasqyruese, atëherë le të veprojmë në atë mënyrë që të pasqyrojmë vepra, fjalë, dhe këshilla të mirëfillta dhe edukative në prezencë të fëmijëve tanë me dashuri të sinqertë dhe respekt ndaj tyre.

Mos të harrojmë që te fëmijët në fillim të jetës së tyre ana emocionale e trurit është shumë më funksionale se ajo racionale. Prindërit me inteligjencë emocionale të zhvilluar janë më të vetëdijshëm për sjelljet e fëmijëve të tyre por edhe dinë më mirë t’i menaxhojnë ato sjellje.

Edukojini fëmijët tuaj që mos t’i edukojë rruga;

Dashuroni fëmijët tuaj që mos të kërkojnë dashurinë në rrugë,

Respektojini fëmijët tuaj që mos të kërkojnë respekt në rrugë

Të gjitha këto mund t’i gjejnë edhe në rrugë, por me një shkëmbim të një gjëje shumë të shtrenjtë, i cili është nderi i familjes!

Nga Johana Lubonja/

Doli nga shtypi libri i ri i diplomatit dhe studjuesit të marrëdhënieve ndërkombëtare Shaban Murati “Konteksti rajonal i aleancës strategjike Shqipëri-Turqi, botuar nga Fondacioni i mirënjohur Çamëria “Hasan Tahsini”, me kryetar z.Alket Veliu.

Libri sjell këndvështrim të ri me analizën dhe zbërthimin profesional të bazës gjeopolitike të aleancës strategjike midis Shqipërisë dhe Turqisë mbi kriterin e vetëm afatgjatë të interesave shtetërore, kombëtare, diplomatike, strategjike dhe gjeopolitike. Paraqitet një sintezë depërtuese e dinamikës së shumëanëshme të marrëdhënieve dypalëshe në shekullin 21 dhe rendësia e efekteve pozitive të aleancës në planin rajonal dhe ndërkombëtar.

Marrëdhëniet dypalëshe si aleancë strategjike argumentohen mbi evidentimin dhe prioritarizimin e atyre elementeve jetike shtetërore dhe kombëtare, që duhet të përcaktojnë një aleance reale dhe afatgjatë strategjike. Faktorët interesantë, që paraqet autori në libër për karakterin e veçantë të aleacës strategjike dypalëshe në politikën rajonale shqiptare, konturojnë një strukturë elementesh strategjike dhe gjeopolitike, e cila dikton zbatimin dhe thellimin e kësaj aleance.

Autori zbërthen kolonën e parë të kësaj strukure të gjeopolitikës rajonale shqiptare të mbështetur në realitetin jetik të mungesës së plotë të kërcënimeve ekzistenciale për kombin tonë nga Turqia, që Turqia nuk ka asnjë centimetër tokë shqiptare brenda territoreve të saj, që Turqia nuk ka rivendikime territoriale tokësore apo detare kundrejt Shqipërisë, që Turqia nuk ka asnjë problem të minoriteteve për të bërë shantazh 30 vjeçar mbi Shqipërinë, që Turqia është i vetmi shtet ballkanik që ka përkrahur Shqipërinë në mbrojtjen e hapësirave sovrane detare, etj.

Përkrahja e aleancës strategjike dypalëshe përforcohet nga përkrahja e jashtëzakonëshme që Turqia i ka dhënë Shqipërisë në shekullin e ri në momentet e vështira të fatkeqësive natyrore si pandemia dhe tërmeti e deri te ndihma e pakursyer pë shtetin e pavarur të Kosovës, nga njohjet ndërkombëtare për të e deri te përkrahja për anëtarësimin e saj në NATO. Libri evidenton se Turqia ka për gjeopolitikën shqiptare një peshë dhe rol të pazëvendësueshëm gjeopolitik për përballimin e kërcënimeve ndaj sovranitetit dhe integritetit territorial të Shqipërisë, të cilat janë intensifikuar në shekullin e ri nga shtetet fqinjë.

Kolona e dytë e strukturës së elementeve të nevojshme për gjeopolitikën shqiptare, ku ndalet gjërësisht libri, lidhet me rolin e ri të Turqisë në planin rajonal dhe ndikimet pozitive direkte dhe indirekte për interesat shqiptare.

Në Ballkan, megjithë zhurmën e madhe për integrimin europian të rajonit, janë ringjallur paralelisht në shekullin e ri disa fenomene negative ballkanike të së kaluarës midis dy luftrave botërore në formën e krijimit të disa mikroaleancave të mbyllura trepalëshe dhe katërpalëshe të disa shteteve, jashtë lidhjeve me NATO-n ose BE. Këto grupime të reja ballkanike, ku Serbia dhe Greqia kanë rol protagonistësh, nuk e kanë ftuar kurrë Shqipërinë të jetë pjesë e tyre.

Kjo hierarki e brendëshme ballkanike tërheq vëmendjen, sepse së pari tre shtete prej tyre nuk e njohin Kosovën, dhe së dyti kanë si bosht lidhës faktin që janë që të gjitha vetëm shtete ortodokse. Sipas autorit, përballë këtyre intrigave bizantine ballkanike, Shqipëria duhet të shfrytëzojë si kapital diplomatik dhe gjeopolitik shenjën e përbashkët fetare të saj me Turqinë.

Kolona e tretë e strukturës së bazamentiit gjeopolitik të aleancës strategjike Shqipëri-Turqi lidhet sipas autorit me rolin e ri dhe peshën e madhe ndërkombëtare të Turqisë në shekullin 21. Në 100 vjet të krijimit të Republikës Turke dhe të vendosjes së marrëdhënieve midis dy shteteve tona, Turqia nuk ka qenë kurrrë kaq me peshë dhe ndikim si faktor kontinental në marrëdhëniet ndërkombëtare si në shekullin 21.

Ajo është shteti më i madh dhe më i fuqishëm i Ballkanit, që ka fituar një peshë dhe rol të veçantë në Mesdhe, në Lindjen e Mesme, në Kaukazin Qendror, në Azinë Jugore, në Afrikën Veriore dhe në Ballkan, dhe ky realitet diplomatik duhet konsideruar sipas librit një faktor force si aleate për diplomacinë shqiptare në arenën ndërkombëtare.

Konkluzioni i autorit është se realizmi diplomatik dhe interesat afatgjata gjeopolitike dhe strategjike të kombit shqiptar në shekulli e ri diktojnë përcaktimin e Turqisë si aleati kryesor strategjik në Ballkanin kontinental. Libri i ri i diplomatit dhe studjuesit Shaban Murati “Konteksti rajonal i aleancës strategjike Shqipëri-Turqi” është libri i fundit i korpusit prej 20 veprash të autorit kushtuar ekskluzivisht problematikës diplomatike dhe gjeopolitike të çeshtjes sonë kombëtare, të marrëdhënieve të Shqipërisë me shtetet e Ballkanit dhe të ndikimeve të fuqive të mëdha si BE dhe Rusia në zhvillimet ballkanike.

Siç ka përcaktuar vetë autori, korpusi i tij i 20 librave specifike për diplomacinë dhe gjeopolitikën është “saga diplomatike e Ballkanit”, e cila vjen te lexuesit dhe studjuesit, dhe në rradhë të parë te diplomatët dhe politikanët shqiptarë, si një bibliotekë e vogël profesionale në ndihmë të formulimit të një politike të jashtëme të drejtë dhe largpamëse në planin diplomatik dhe gjeopolitik.