Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

SHQIPTARËT NË AUSTRI, IDENTITETI KOMBËTAR

by

RUAJTJA E IDENTITETIT KOMBËTAR SHQIPTAR PËRMES MËSIMIT TË GJUHËS SHQIPE NË AUSTRI /

Miradije Berishaj kryetare e Shoqatës së Mësuesve Shqiptarë “Naim Frashëri” në Austri, rrëfen ekskluzivisht për gazetën “Dielli”, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, ruajtjen e identitetit, gjuhës, kulturës dhe traditës shqiptare në Austri nëpërmjet mësimit të gjuhës shqipe. Me Miradije Berishaj bisedoi gazetari i “Diellit” Sokol PAJA.

SI ORGANIZOHET DHE FUNKSIONON MËSIMI I GJUHËS SHQIPE NË AUSTRI 

Mësimi i gjuhës shqipe në Austri organizohet, fnancohet dhe kontrollohet nga organet   kompetente   të   arsimit   të   landeve   (njësi   territoriale autonome), përkatësisht Drejtoritë e   arsimit të Landeve/Bildungsdirektion. Mësimi në gjuhën shqipe është shumë specifk dhe  zhvillohet në forma të ndryshme nga një njësi federale (Bundesland) në njësinë tjetër,    madje edhe nga një shkollë në shkollën tjetër. Mësimi në gjuhën amtare nuk është mësim obligativ, por është mësim i dëshirueshëm dhe ky mësim  ofrohet si ofertë. Kjo, shpeshherë në disa shkolla lë hapësirë për interpretim të ndryshëm e subjektiv nga organet e shkollave (drejtoritë e shkollave).  Në Vjenë, në shumë shkolla fillore (Volksschule) drejtoritë i japin rëndësi mësimit të gjuhës  amtare duke e përfshirë në orarin e rregullt paradite, por edhe pasdite me nga 2-3 orë në javë. Në  mësimin paradite nxënësit nuk kanë nevojë të regjistrohen dhe orari rregullohet në marrëveshje  me mësueset e klasëve dhe mësuesit e gjuhëve amtare. Mësuesit e gjuhëve amtare duhet  të jenë  në klasë bashkë me mësuesen  e klasës dhe kjo formë e mësimit quhet: mësim integrativ i gjuhës amtare. Në mësimin pasdite – prindi duhet ta plotësojë formularin që e ka  përgatitë Ministria e arsimit të Austrisë në dy gjuhë. Këtë formular prindi e pranon nga drejtoria e shkollës, dhe nëse dëshiron që fëmija i tij të marrë pjesë në mësimin e gjuhës shqipe e plotëson dhe e dërgon prapë në drejtori. Nxënësi i cili regjistrohet është i obliguar që rregullisht të vijoj mësimin e gjuhës amtare në orarin e caktuar. Në Austri për të formuar një grup të mësimit në gjuhën amtare, duhen që të paraqiten minimum 12 nxënës dhe maksimum 24 nxënës. Grupi mundte formohet edhe me nxënës me grup- moshe hetorogjene, apo kolektive (nxënës nga klasa e parë deri në të nëntën).  Në mësimin pasdite nxënësit i ofrohet më shumë kohë, hapsirë, material mësimor, ushtrime etj.  Përparësi tjetër e mësimit pasdite është se nxënësit mund të grumbullohen nga disa shkolla në shkollën ku organizohet mësimi. Nxënësit ndahen në nivele në bazë të moshës dhe të  njohurive. Ky heterogjinitet i nxënësve, ka specifka dhe kërkesa të shumta. Në mësimin plotësues nxënësit marrin njohuri nga gjuha, letërsia, historia e gjeografa si dhe nga kultura e tradita gjithë kombëtare, duke i kushtuar rëndësi të  veçantë zhvillimit të kompetencave letrare e gjuhësore. 

QYTETET KU ORGANIZOHET MËSIMI DHE KURRIKULA MËSIMORE

Problemi kryesor i një popullsie të emigruar është ruajtja e gjuhës dhe identitetit. Në shtetin Austriak mesohen rreth 23 gjuhë amtare. Një nder këto gjuhë që mësohen është edhe gjuha e bukur shqipe. Mësimi plotësues i gjuhë shqipe në Austri, veçanërisht në Vjenë, ku edhe ka flluar për herë të parë të mësohet shqip në shkollat e nivelit të mësimit obligativ ka një traditë të gjatë, dhe zë fill që nga viti 1987, por atë botë me një numër të vogël nxënësish. Pra, më 14 shtator të 1987 fllon së funksionuari mësimi i gjuhës shqipe në shkollat fllore  të Vjenës, me arsimtar të gjuhës amtare, zotin Shefqet Gashi. Ka qenë një fllim i mbarëdhe i suksesshëm, i cili po rrugëton edhe në ditët e sotme pa u ndalur. E sot mësimi i gjuhës shqipe mbahet në këto Lande (njësi federale): Vjenë, Austri e ulët, Austri e epërme, Kärnten, Steiermark dhe Salzburg. Mësimi plotësues i gjuhës shqipe nuk zhvillohet në tri Lande (njësi federale) Burgenland, Vorarlberg dhe Tirol. Mësuesit e mësimit plotësues të gjuhës shqipe në Austri punojnë sipas Kurrikules se përbashkët të Ministrisë së Arsimit (MASHT) të Republikës së Kosovës dhe Ministrisë së Arsimit (MASH) të Republikës e Shqipërisë, pore dhe me plan programe te   Austrisë për gjuhët amtare (Lehrplan Muttersprachlicher Unterricht“). Meqë deri me tani nuk kemi tekste te unifkuara/njësuara për të gjithë nxënësit në diasporë, tekste mësimore pranojmë nga te dy shtetet, por pa anashkaluar edhe shtetin austriak që na mundëson mësimin edhe me tekste në gjuhën shqipe, që botohen edhe në Austri.

NUMRI I NXËNËSVE, KLASAVE, MËSUESVE, BASHKËPUNËTORËVE

Në  këtë  vit janë të përfshirë ne procesin  mësimor 18  mësues, të  cilët procesin mësimor e   zhvillojnë në 95 shkolla në tërë  Austrinë. Rol të rëndësishëm për mësimin plotësues në gjuhën shqipe luan edhe Shoqata e Mësuesve Shqiptarë “Naim Frashëri” në Austri. Kjo shoqatë  numëron 19 anëtarë me kryetare z. Miradije Berishaj, që zyrtarisht është e regjistruar në organet austriake në vitin 2010. Duke u nisur nga ajo që profesioni i mësuesit do durim dhe mbi të  gjitha pasion dhe për t`a bërë sa më atraktiv mësimin, interesant dhe senzibilizues për prindërit dhe fëmijët, shoqata “Naim Frashëri” organizon edhe aktivitete-vullnetare të ndryshme me tematikë edukativo-kulturore në hapsirat shkollore dhe jashtë shkollore. Projektet e shoqatës janë shënimi i festave kombëtare si: Festa e Flamurit, Pavarësia e Kosovës, Dita e Mësuesit,  Takimet sportive dhe Kuizi i Diturisë i cili ka një traditë 20 vjeçare. Dua të përmend edhe  ekskursionet që oragnizohen çdo vit me moton: “Ta njohim Atdheun”, fal MDIS të Kosovës ne bashkorganizim me shoqatën tonë. Po ashtu, në bashkëpunim me MDIS dhe  MASHT të   Republikës së  Kosovës mbajmë edhe seminare. Vlen të theksohet se me 30 Nëntor 2019 kishim paraparë manifestimin qëndror ta mbanim në Graz (Steiermark), por për shkak të termetit në Shqipëri, atë manifestim e kthyem në tubim solidariteti. Mësimi i gjuhës shqipe si formë e ruajtjes së identitetit kombëtar Fati e ka sjell që  unë  prej  20 vitesh,  si  mësuese  në  mesin e   shumë mësuesve në Austri, të jem përfshirë në këtë punë arsimore e me rëndësi kombëtare, po edhe formative të fëmijëve shqiptarë, që po rriten e rrojnë në Austri, të mbaj mësim në gjuhën amtare me ta. Gjuha, tradita, kultura dhe zakonet janë elemente që e identifkojnë një popull, apo një komb. Megjithatë elementi themelor i një populli është gjuha e tij. Pra, gjuha, është element  kryesor identiteti që e bën një popull, një etni, të veçantë nga të tjerët, por njëkohësisht edhe ndihmon që ai popull të jetë i respektuar në rrjedhën e civilizimit botëror nga popujt e tjerë pavarësisht sa ka lenë dhe sa lë gjurmë në gjuhën e shkruar. 

ROLI DHE PESHA E SHQIPTARËVE NË AUSTRI

Shqiptarët në Austri janë një komunitet relativisht i  madh dhe janë mirë te integruar në shoqërinë austriake. E kemi vështirë të themi saktë se  sa është numri i tyre nga se edhe pse jemi një popull zyrtarisht vimë nga shtete të “ndryshme” dhe nuk kemi qasje në statistikat zyrtare,  por mendohet se është diku rreth 70 – 80 mijë. Ata  i gjen në vende dhe pozita të ndryshme si: profesorë në universitete, mjekë specialistë në fusha të ndryshme, inxhinierë, afarist të suksesshëm, punëtorë administrate, studentë e ndërtimtarë, teknikë e kështu me radhë. A  mund të bëhet me tepër, gjithsesi se Po. Kjo mbetet në të ardhmen. Sidomos krijimi  i një qendre kulturore, ku do të prezentoheshim si një komunitet edhe më i avancuar. 

SI PRITET NË AUSTRI MËSIMI I GJUHËS SHQIPES, SI REAGON SHOQËRIA ATJE 

Edhe pse Austria (organet kompetente të arsimit) na e mundëson që mësimi të mbahet në shkollat publike si pjesë e rregullt e procesit mësimor duke e menaxhuar dhe  financuar,  interesimi i prindërve prapë lë shumë për të dëshiruar, duke pasur parasysh numrin e  madh të fëmijëve shqiptarë në Austri, që ndjekin mësimet në shkollat oblikative. Vijueshmëria e  nxënsëve në mësimin plotësues të gjuhës shqipe është shumë e vogël diku rreth 6%. Një pjesë e  prindërve që kanë shprehur dhe shprehin interesim të vazhdueshëm dhe janë gjithë herë të gatshëm në sensibilizim të prindërve të tjerë qe mësimi i gjuhës sonë amtare te jetë i vazhdueshëm, dhe fal tyre kontinuiteti i mësimit të gjuhës shqipe mbahet që tri dekada. Duhet thënë se ka edhe indikatorë të tjerë që ndikojnë në mos/vijueshmërinë e mësimit të gjuhës shqipe që janë edhe  distanca e shkollës ku organizohet mësimi, orori i gjatë i punës nga dy prindërit, përshtatje e orarit me mësimin e rregullt e të tjera, por ka edhe të atillë që nuk e përfillin fare, fatkeqësisht.  Mërgata jonë duhet të shfrytëzojë më shumë mundësitë që ofron shteti austriak për integrim dhe përfshirje në jetën arsimore, shoqërore dhe politike. Në të njëjtën kohë duhet vazhduar që me krenari të ruajmë, gjuhën traditën, kulturën dhe artin tonë të cilin duhet prezantuar para vendasve dhe komuniteteve tjera që jetojnë këtu. Shkollat shqipe janë ura lidhëse për fëmijët me atdheun, si dhe  arsimi i fëmijës në frymë kombëtare është obligim prindëror. Këto vlera kombëtare duhet t’ua përcjellim breznive të reja, të cilat po rriten në këtë vend. Ne mundemi, që njëkohësisht, të jemi evropianë të mirë dhe të mbesim shqiptarë të devotshëm dhe krenarë për identitetin tonë, të integrohemi, por mos të asimilohemi.  E gjithë kjo arrihet, së pari, duke e ruajtur dhe kultivuar gjuhën si çelës dhe promotor i të gjitha veprimtarive  të tjera.

MESAZHI JUAJ PATRIOTIK PËR DIASPORËN NË USA

Prindër të nderuar në USA! Mësimi në gjuhën shqipe ju krijon mundësinë fëmijëve të rriten me dy gjuhë.   Kjo kontribon në ruajtjen e shumë gjuhësisë dhe garanton gjithashtu lidhjen e të rinjve me vendin e origjinës së familjes. Komunikimi me fëmijët në gjuhën shqipe ka rëndësi themelore për zhvillimin e  botës shpirtërore dhe emocionale të fëmijëve. Sado mirë që ta flasin prindërit gjuhën e huaj, ata  asnjëherë nuk do të jenë në gjendje që t’u transmetojnë fëmijëve në atë gjuhë të gjithë kompleksin e ndjenjave dhe emocioneve të tilla njerëzore si dashuria, kënaqësia, pakënaqësia,  mospranimi, mospajtimi, dhimbja, vuajtja, përkëdhelja, siguria, zemërimi,  urrejtja etj. Në mësimin e gjuhës shqipe,  nxënësit mësojnë jo vetëm të shkruajnë dhe të lexojnë në gjuhën amtare por mësojnë edhe për vlerat kulturore dhe historike të prejardhjes së tyre. Ky mësim promovon pasuri gjuhësore të cilat nuk duhen nënvleftësuar, si  në aspektin kulturor por edhe në atë shkencor. Është vërtetuar edhe shkencërisht se kush e flet mirë dhe e shkruan gjuhën e nënës,  atëherë ai përvetëson shpejt dhe tërësisht edhe gjuhën e vendit ku jeton. Të dashur prindër,  nuk ka asgjë më të rëndësishme për një fëmijë, për një familje dhe për një popull se sa gjuha amtare.  Po citoj prof. dr. Gjovalin Shkurtaj, i cili thotë: “Po e humbe gjuhën, je i humbur”!  Pra, të nderuar prindër dërgoni fëmijët edhe në mësimin e gjuhës shqipe, sepse është në të mirën e  tyre, tuajën dhe në të mirën e kombit shqiptar.  

Dardanët ndihen të vjedhur- Gjyqtari polak “dhuratë” Sllovenisë…

by

Liga e Kombeve- Gjyqtari polak “dhuratë” Sllovenisë- Dardanët ndihen të vjedhur

Përgatiti:Alban KOLONJARI- Kosova humbi me rezultatin 2-1 përballë Sllovenisë. Takimi u luajt ditën e dielë në mbrëmje në stadiumin “Stozice” të Lubjanës. Pas një pjese të parë të barabartë 0-0, Kosova kalon e para në avantazh me anë të sulmuesit të saj kryesor Vedat Muriqi. Pesë minuta më vonë sllovenat barazojnë me anë të Jasim Kurtiq që përfiton nga një “përgjumje” e mbrotjes së Kosovës. Teksa mendohej që ky takim do të përfundonte në barazim, Sllovenia shënon golin e dytë nga pika e bardhë e 11 metrave. 120 sekonda nga përfundimi i kohës shtesë, gjyqtari polak Bartosz Frankoësk penalizon Fidan Alitin për prekje të topit me dorë branda zonës kosovare. Pamjet televizive tregojnë se dora është e ngjitur me trupin dhe dhënia e penalltisë në favor të Sllovenisë është e dyshimtë.  Josip Iliçiq, tregohet i saktë, realizon dhe i jep Sllovinisë të drejtën për të qënë e para në grupin e 3-të të Ligës C. “Gjyqtari e dha këtë penallti vetëm për të qenë në qendër të vëmendjes.  Të dënosh kështu një skuadër në minutën e 94-të, nuk e di se ç’të them. Unë e pashë se ishte dora e ngjitur, por edhe mos të ishte shumë e ngjitur unë isha mbrapa tij dhe njëkohësisht edhe  Hadergjonaj dhe nuk kishte rrezik”, shprehet Rrahmani. Kosova regjistroi ndeshjen e 10-të pa fitore, duke u rënë kembanave të alarmit. Sulmuesi Bernard Berisha u shpreh: “Nuk duhet të humbim shpresat. Duhet të vazhdojmë me kokën lart, dhe ta duhet ta mbyllim  këtë aktivitet me një fitore”. Ditën e mërkurë Kosova luan përballë Moldavisë në Kosovë në stadiumin “Fadil Vokrri”. Përsa i përket ndeshjes me Slloveninë, Bernard Berisha shprehet se:” zhvilluam një lojë shumë të mirë dhe nëse vazhdojmë kështu shumë shpejtë do të kthehemi tek fitoret dhe tek ato momente kur fitonim 10-15 heë radhazi”. Në këtë takim Kosova u drejtua nga ndihmëstrajneri, Muharrem Sahiti, pasi tranjeri i Kosovës Bernard Challandes është në quarantine sepse ka rezultuar pozitiv me koronavirus. 

“Nuk patëm fat ta mbanim rezultatin deri në fund, por ishin penalltia dhe ndërhyrja ndaj Kryeziut dy detajet që vendosën ndeshjen. Kemi punuar këto ditë për të ndryshuar mentalitet, pasi duhet të kthehemi tek ai mentaliteti i vitit të kaluar, mentaliteti fitues. Por futbolli është i tillë dhe mund të humbësh edhe në minutat e fundit”, u shpreh ndihmëstrajneri, Muharrem Sahiti,   

Liga C.

Të mërkurën

Greqi-Slloveni

Kosovë-Moldavi

Sllovenia 13

Greqia 11

Kosova 2

Moldavia 1

SHQIPËRIA FITON NDESHJEN, KAZAKËT SHËNOJNË GOLIN E RRALLË NË TIRANË

by

Përgatiti:Albano KOLONJARI-

Minutën e 25-të të takimit Shqipëri-Kazakistan (3-1) portieri Berisha por edhe lojtarët kuqezinj nuk do ta harrojnë lehtë. Kazakët shënojnë një gol të pabesueshëm dhe që pa frikë hyn në një nga golat më të bukur të dekadës së fundit.  Abiken përfitoi nga dalja e Berishës dhe një goditje direkte dhe prefekte nga mesi i fushës realizon një gol spektakolar. Goli i pësuar hapi probleme për kuqezinjtë të cilët deri në atë moment udhëhiqnin me rezultatin 2-0. Kuqezinjtë goditen psikollogjikisht dhe vuajnë deri në fund të pjesës së parë. Diferenca fizike ndihet në fushën e lojës. Miqtë janë më të qartë dhe të vendosur mirë në fushën e lojës, ndërsa Shqipëria vuan vendosjen e lojtarëve të saj në role jo natyrale dhe role të cilat ata nuk luajnë me skadrat e tyre, (Hysaj, Uzuni, Kallaku)  “E nisëm ndeshjen mirë, por goli i pësuar në minutën  e 25-të  na kushtëzoi.

Ata morën shumë zemër. Skuadrat u hapën shumë në fushë, u krijua një diferencë mes lojtarëve. Nga pikëpamja fizike ata ishin superiorë” shprehet tranjeri kuqezi Edi Reja. Për të kërkuar fitoren përballë kazakëve tranjeri Reja, ja besoi portën kapitenit Berisha, mbrojtjen Veseli, Ismajli dhe Gjimishti. Në mesfushë, Hysaj, Abrashi, Kallaku Memushaj dhe Uzuni, në sulm Cikalleshi dhe Manaj. Në pesë minutat e para, duket sikur kuqezinjtë “flenë” gjumë, dhe miqtë nga kazakistani synojnë portën e mbrojtur nga Berisha.  Pak nga pak Kombëtarja jonë zgjohet dhe kontrollon lojën. Në të 16-tën minutë Sokol Cikalleshi kalon në avantazh kuqezinjtë. Harkim nga e djathta nga ana e Memushajt, Cikalleshi nuk fal duke goditur saktë me kokë. (goli i tij i tetë kuqezi).  Ky ishte edhe goli i parë i Shqipërisë në stadiumin “Air Albania”. Goli i jep zemër kuqezinjëve. Në të 23-tën minutë realizon mbrojtësi Ismajli që përfiton nga një top i mbetur në zonën e Kazakistanit dhe dërgon topin në rrjetë. 2-0. Pikërisht në këtë moment ndërsa kazakët nisin ndeshjen nga mesi i fushës Abiken shikon që portieri Berisha ishte pozicionuar keq gjuan dhe shënon një gol fantastik. 2-1. Tekniku Reja edhe në këtë ndeshje qëndroi besnik formulës së tij 3-5-3, pavarësisht se nuk kishte në pozicion lojtarët e duhur për këto skema. “Zgjodha në mesfushë lojtarë që e luanin mirë me topin, për të pasur superioritet në mesin e fushës”, u shpreh Reja. Në pjesën e dytë mesfushori Amir Abrashi tregohet fantastik. Pas një këmbëngulje për t’u admiruar ai fiton një penallti që shndrohet në gol nga Manaj 3-1. Gjithsesi loja e kuqezinjëve nuk ishte ajo që pritej dhe për më tepër përballë një kundërshtari modest me tetë mungesa në ekipin e parë. “Ishte një rezultat i mirë por loja nuk ishte e mirë. Skuadra nuk arrin të shprehet maksimalisht për shkak të fushës së lojës. Lojtarët më janë ankuar dhe e kanë të vështirë të bëjnë 2-3 pasime radhazi” thotë tekniku Edi Reja. Pas kësaj deklarate me të drejtë lind pyetja:Pse kombëtarja duhet ti luajë ndeshjet në një stadium ku fusha nuk është në gjëndjen e saj më të mirë?

Në takimin tjetër të grupi tonë, Bjellorusia fitoi 2-0 me Lituaninë, duke kryesuar grupin me 10-të pikë. Shqipëria ndodhet në vendin e dytë me 8-të pikë. Ditën e mërkurë do të luhet takimi Shqipëri-Bjellorusi ku kuqezninjve do to duhet patjetër fitorja për të zënë vendin e parë në grup.  “Nuk do të vlente kjo fitorja, nëse nuk triumfojmë ndaj Bjellorusisë. Duhet të përgatitemi mirë se Bjellorusia është një skuadër shumë më e fortë fizikisht se Kazakistani, duhet të punojmë shumë për këtë ndeshje” thotë tekniku Reja pas ndeshjesh Shqipëri-Kazakistan 3-1.

Berisha:”Nuk ka asnjë koflikt për shiritin e kapitenit”

Ishte një moment që mund ta menaxhonim më mirë lojën. Ai gol e ndryshoi pak iniciativën. Gjëra që ndodhin. Do ishte problem për cdo portier ai. Goditja ishte shumë e mirë. Topi mori një trajoktore tjetër dhe të kthehesha në anën tjetër ishte e pamundur.

Gjuajtja ishte shumë e fortë dhe ndodhi gjithcka shumë shpejt. Pas atij goli nuk kanë bërë asgjë më shumë, nuk kanë krijuar ndonjë rast. Te ne nuk ka asnjë problem me Hysajn. Është një lojtar dhe shoku im më i mirë“.

Rei Manaj.

Rëndësi ka që fituam. Ndihem fajtor që s’i shënova ato dy raste. Edhe fusha s’ishte aq ideale për një ndeshje me kaq rëndësi. Me 3-1 jemi të kënaqur. Me Sokolin kemi bërë gjithmonë mirë. Normalisht, do na duhen të gjithë futbollistët”.

Armir Abrashi-

Tashmë, kemi një finale me Bjellorusinë.Nuk e dija që e kisha kartonin e dytë të verdhë, megjithatë nuk ka problem se të tjerët janë gati dhe e di se do të fitojë. Me çdo lojtar luaj mirë, në pjesën e parë kishim shumë duele. Në pjesën e dytë, Gjasula ka kualitet e qetësi dhe jep mundësinë të jem më  ofensiv dhe kështu fitova edhe penalltinë. Pozicionin e pjesës së parë, isha para mbrojtjes, por në të dytën isha më ofensiv me futjen e Gjasulës dhe në këtë formë fitova dhe disa topa. Mund të kishim shënuar edhe ndonjë gol më shumë, megjithatë sërish në rregull me rëndësi fitorja

A do të pranojë humbjen Donald Trump?

by

Analizë nga Rafael Floqi/

Një javë pasi demokrati, Joe Biden, fitoi zgjedhjet presidenciale në SHBA, dhjetëra mijëra mbështetës të presidentit, Donald Trump, marshuan në Uashington, për të protestuar ndaj rezultateve, dhe për t’i bërë jehonë pretendimeve të tij – të pabazuara ( deri tani)- për mashtrim zgjedhor. 

Duke mbajtur flamuj dhe të veshur me kapele të stolisura me parullën e Trumpit “Make America Great Again – MAGA”, demonstruesit marshuan nga një shesh afër Shtëpisë së Bardhë deri te Gjykata Supreme. Njerëzit brohorisnin “USA, USA” dhe “katër vjet më shumë” dhe mbanin shenja që shprehnin pakënaqësi me procesin e votimit. 

Pres. Trump dhe ekipi i tij ligjor kanë filluar një sërë sfidash ligjore, pavarësisht se zyrtarët e zgjedhjeve në të gjithë vendin kanë thënë se ata nuk panë prova të shumta të parregullsive serioze. Trump ende nuk e ka mbajtur fjalimin e zakonshëm të humbjes, dhe është zotuar të vazhdojë me kundërshtimin e tij. Avokatët e tij kanë filluar një seri betejash të ashpra ligjore kundër rezultateve në disa shtete dhe deri më tani nuk kanë arritur ndonjë sukses të dukshëm.

Normalisht, ajo që ndodh midis Ditës së Zgjedhjeve dhe Ditës së Përurimit është një seri formalitetesh të cilave pak njerëz duket se u kushtojnë vëmendje. Por refuzimi i Presidentit Trump për të pranuar se ka humbur ndaj Presidentit të zgjedhur Joseph R. Biden Jr., dhe pranimi i republikanëve të lartë për përpjekjet për të vërtetuar procesin demokratik, kanë bërë që dalin në pah çështje të çuditshme procedurale.

Për të siguruar rizgjedhjen, Trump do të duhet të përmbysë epërsinë e Biden në disa shtete, një rezultat që shumica e analistëve thonë se nuk ka shumë gjasa të ndodhë. Fushata e Trump megjithatë shënoi një fitore ligjore më 14 nëntor kur një gjykatës i Pensilvanisë urdhëroi qarqet të mos numërojnë një numër të vogël të fletëvotimeve me postë, ose të rasteve kur votuesi nuk paraqiti identifikimin e vlefshëm në kohë.  

Çfarë ndodh tani? Si i vërtetojnë shtetet rezultatet e këtyre të zgjedhjeve?

Zyrtarët e qarkut ose bashkisë – të cilido nivel të qeverisë është përgjegjës për administrimin e zgjedhjeve në një shtet të caktuar – duhet të numërojnë të gjitha fletët e votimit, të kontrollojnë dyfishin e totalit dhe të sigurohen që çdo votë e vlefshme të përfshihet. Problemi është se procedurat e sakta ndryshojnë nga shteti në shtet. 

Pastaj zyrtarët e zgjedhjeve raportojnë çështjet e tyre përfundimtare në shtet, dhe pastaj zyrtari kryesor i zgjedhjeve i cili – shpesh, por jo gjithmonë, është Sekretari i Shtetit – i cili përpilon rezultatet dhe ia paraqet guvernatorit. Shtetet përcaktojnë edhe afatet e tyre për këtë; disa e kanë kryer tashmë, dhe afati i fundit është ai i Kalifornisë më 11 dhjetor.

Guvernatorët duhet t’i dërgojnë Kongresit një “certifikatë konstatimi” me totalin e votave të certifikuara të shteteve të tyre dhe emrat e zgjedhësve të tyre përpara 14 dhjetorit, kur do të mblidhet Kolegji Zgjedhor. Por ka një nxitje të fortë për ta bërë atë sa më herët, sepse rezultatet e certifikuara duhet të jenë gati qysh nga 8 Dhjetori, i njohur si afati i sigurt, për ato rezultate që nuk janë të sfiduara.

Fushata Trump ende mund të paraqesë akuza në një proces gjyqësor, duke sfiduar rezultatet të vërtetuara brenda afatit të i sigurt – çdokush mund të paraqitet në një proces gjyqësor, edhe nëse është i pa merituar.  Deri tani një taktikë kryesore e fushatës Trump dhe grupeve konservatore ka qenë përdorimi i proceseve gjyqësore dhe manovrave të tjera në përpjekje për të parandaluar shtetet që të vërtetojnë rezultatet e tyre, ose të paktën të vonojnë procesin aty ku ata dyshojnë që ka shkelje dhe kjo është brenda të drejtës demokratike. Ideja është, pjesërisht, që nëse zyrtarët e zgjedhjeve nuk mund të vërtetojnë fitoret e Z. Biden me kohë, legjislaturat shtetërore të kontrolluara nga Republikanët mund të ndërhyjnë dhe të caktojnë zgjedhës/elektorë pro-Trump në kolegj.

Në Georgia, Z. Trump bëri thirrje dhe sekretari republikan i shtetit autorizoi, një rinumërim me dorë, i cili mund të tejkalojë afatin e certifikimit. Akoma, ky afat është një muaj larg dhe gjykatat mund të ndërhyjnë nëse zyrtarët duket se po e zgjasin artificialisht rinumërimin. Demokratët pretendojnë se kapërcimi i mbi 14,000 vota të Z. Biden është një pengesë e jashtëzakonshme për ta kapërcyer dhe ai nuk ka nevojë për votat elektorale të Gjeorgias se mund të fitojë gjithsesi dhe pa to. 

Në Pensilvani dhe Miçigan, Republikanët kanë ngritur padi për të bllokuar certifikimin bazuar në akuza t ose numërim të parregullsive. Por gjyqtarët kanë refuzuar plotësisht ankesat e fushatës Trump deri më tani, dhe kryesitë e Z. Biden janë jashtë diapazonit të rinumërimit: më shumë se 50,000 vota në Pensilvani dhe gati 150,000 në Michigan.

Numri i fletëve të votimit besohet të jetë disa mijëra, të cilat janë shumë pak për të ndryshuar rezultatin në Pensilvani, ku Biden mban një epërsi prej rreth 55,000 votash. Gjykatat në Pensilvani dhe dy shtete të tjera – Arizona dhe Michigan – kanë hedhur poshtë padi të tjera. Zyrtarët e lartë federalë dhe shtetërorë, përgjegjës për sigurinë e zgjedhjeve thanë më 12 nëntor se nuk kishte “asnjë provë” që votat në ndonjë mënyrë ishin të komprometuara ose të ndryshuara.

Çfarë është kolegji zgjedhor ?

Në SHBA nuk vendos shumica popullore se kush zgjidhet president, por ato që quhen kolegje elektorale. Janë 538 gjithsej që llogariten, nga një “kolegj” (votë) për çdo anëtar të Dhomës së Përfaqësuesve (435 të ndarë sipas popullsisë së shteteve – që shpjegon se pse disa shtete kanë më shumë peshë se të tjerët), nga një për çdo anëtar të Senatit (100 në total nga dy për çdo shtet), plus 3 për kryeqytetin Washington DC. New Yorku p.sh ka 29 kolegje zgjedhore, Pennsylvania 20, Wisconsin vetëm 10 e kështu me radhë. Që të zgjidhesh president duhet të fitosh aq shtete sa të mbledhësh të paktën 270 kolegje elektorale.

Kushtetuta e SHBA përmban shumë pak dispozita në lidhje me kualifikimet e zgjedhësve. Neni II, seksioni 1, klauzola 2 parashikon që asnjë Senator ose Përfaqësues, ose Person që mban një Zyrë të Mirëbesimit ose Përfitimit Zyrtar në Shtetet e Bashkuara, nuk do të emërohet zgjedhës. Si atavizëm historik, amendamenti i 14-të parashikon që zyrtarët shtetërorë të cilët janë angazhuar në kryengritje ose rebelim kundër Shteteve të Bashkuara ose u kanë dhënë ndihmë dhe akomodim armiqve të tyre s’kualifikohen nga shërbimi si zgjedhës. Ky ndalim lidhet që me epokën pas Luftës Civile. Certifikatat e konstatimit të secilit shtet konfirmojnë emrat e zgjedhësve të tij të caktuar. Certifikimi i një Shteti për zgjedhësit e tij zakonisht është i mjaftueshëm për të vendosur kualifikimet e zgjedhësve.

Kush i zgjedh zgjedhësit anëtarët e Kolegjit?

Zgjedhja e zgjedhësve të secilit shtet është një proces me dy pjesë. Së pari, partitë politike në secilin shtet zgjedhin listat e zgjedhësve të mundshëm diku para zgjedhjeve të përgjithshme. Së dyti, gjatë zgjedhjeve të përgjithshme, votuesit në secilin shtet zgjedhin zgjedhësit e shtetit të tyre duke hedhur votat e tyre. Pjesa e parë e procesit kontrollohet nga partitë politike në secilin shtet dhe ndryshon nga shteti në shtet. Në përgjithësi, partitë ose emërojnë listat e zgjedhësve të mundshëm në konventat e tyre partiake të Shtetit ose ata i zgjodhën ato me një votë të komitetit qendror të partisë. Kjo ndodh në secilin shtet për secilën palë sipas rregullave që ka shteti palë dhe (ndonjëherë) dhe të ndërhyrjes së partisë kombëtare për procesin. Kjo pjesë e parë e procesit rezulton që secili kandidat për President të ketë listën e tij unike të zgjedhësve të mundshëm.

Partitë politike shpesh zgjedhin individë për propozimin që të njohin shërbimin dhe përkushtimin e tyre për atë parti politike. Ata mund të jenë zyrtarë të zgjedhur nga shteti, udhëheqës të partiakë shtetërore ose njerëz në shtet që kanë një lidhje personale ose politike me kandidatin e Presidentit të partisë së tyre.

Pjesa e dytë e procesit ndodh gjatë zgjedhjeve të përgjithshme. Kur votuesit në secilin shtet hedhin votat për kandidatin presidencial të zgjedhur prej tyre, ata po votojnë për të zgjedhur zgjedhësit e shtetit të tyre. Emrat e zgjedhësve të mundshëm mund të shfaqen ose jo në fletëvotime nën emrin e kandidatëve presidencialë, në varësi të procedurave të zgjedhjeve dhe formateve të votimit në secilin shtet.

Pas kësaj zgjedhësit e mundshëm të kandidatit presidencial fitues emërohet si zgjedhës i Shtetit – përveç shteteve Nebraska dhe Maine, të cilët kanë shpërndarje proporcionale të zgjedhësve. Në Nebraska dhe Maine, fituesi i Shtetit pranon dy zgjedhës dhe fituesi i secilit rreth kongresist (i cili mund të jetë i njëjtë me fituesin e përgjithshëm ose një kandidat tjetër) merr një zgjedhës. Ky sistem lejon Nebraska dhe Maine të japin zgjedhës për më shumë se një kandidat.

Çfarë ndodh në Kolegjin Zgjedhor 

Më 14 dhjetor, zgjedhësit e secilit shtet do të hedhin zyrtarisht votat e tyre. Shumica e shteteve kanë ligje që u kërkojnë zgjedhësve të votojnë për kandidatin për të cilin ishin zotuar (në pothuajse të gjitha rastet, fituesin e votës popullore të shtetit të tyre), duke kufizuar mundësinë e “zgjedhësve pa besim”. (Në vitin 2016, ishin disa , por ata nuk e ndryshuan rezultatin përfundimtar.) 

Një ndërlikim i mundshëm – por, përsëri, tepër i vështirë – do të ishte nëse një legjislaturë e një shtetit në një farë mënyre do të arrinte të emëronte një elektor pro-Trump dhe ta mbronte atë kundër sfidave ligjore, ndërsa guvernatori certifikoi një propozim elektori pro-Biden përmes procesit normal nga grupe zgjedhësish. Në këtë rast, do të varet nga Kongresi për të vendosur se cila listë do të numërohej.

Nuk ka asnjë dispozitë kushtetuese ose ligj federal që kërkon që zgjedhësit të votojnë sipas rezultateve të votës popullore në shtetet e tyre. Disa shtete, megjithatë, u kërkojnë zgjedhësve të japin votat e tyre sipas votës popullore. Këto zotime ndahen në dy kategori – zgjedhës të lidhur me ligjin e Shtetit dhe ata të lidhur me premtime për partitë politike. Gjykata e Lartë e SHBA ka thënë se Kushtetuta nuk kërkon që zgjedhësit të jenë plotësisht të lirë të veprojnë siç zgjedhin dhe për këtë arsye, partitë politike mund të nxjerrin premtime nga zgjedhësit për të votuar për të emëruarit e partive. Disa ligje të Shtetit parashikojnë që të ashtuquajturit “zgjedhës pa besim” mund t’i nënshtrohen gjobitjes ose mund të skualifikohen për hedhjen e një vote të pavlefshme dhe të zëvendësohen nga një zgjedhës zëvendësues. Gjykata e Lartë vendosi (në vitin 2020) që Shtetet mund të vendosin kërkesa për mënyrën e votimit të zgjedhësve. Asnjë zgjedhës nuk është ndjekur penalisht për mos votim sipas premtimit. Sidoqoftë, disa zgjedhës u skualifikuan dhe u zëvendësuan, dhe të tjerët u gjobitën, në 2016 për dështimin në votimin e premtuar.

Rrallë ndodh që zgjedhësit të mos marrin parasysh votën e popullit duke hedhur votën e tyre elektorale për dikë tjetër përveç kandidatit të partisë së tyre. Zgjedhësit zakonisht mbajnë një pozicion drejtues në partinë e tyre ose u zgjodhën të njohin vitet e shërbimit besnik ndaj partisë. Gjatë gjithë historisë amerikane si komb, më shumë se 99 përqind e zgjedhësve kanë votuar siç kanë premtuar.

Në 2016, Hillary Clinton mori tre milion vota më shumë se Donald Trump, mirëpo ndërsa fitoi shumë thellë në disa shtete, Trump arriti të marrë me vetëm 150 mijë vota më shumë tre shtete kyçe që i dhanë më shumë kolegje zgjedhore. Trump fitoi 304 me 227. Ndërsa 7 shkuan për kandidatë të tjerë – të ashtuquajtur vota “të pabesa”.

Atëherë, a është Kongresi që do të vërtetonte rezultatet?

Ndonëse rezultatet shpesh shpallen që në natën e zgjedhjeve, të martën e parë e Nëntorit, votuesit e kolegjeve elektorale mblidhen vetëm “të hënën e parë pas të mërkurës së dytë të Dhjetorit” që këtë vit është 14 Dhjetori. Pas kësaj, sipas kushtetutës, e drejta për ta zgjedhur Presidentin i kalon Dhomës së Përfaqësuesve në Kongresin Amerikan, kurse për të zgjedhur zv-Presidentin i takon Senatit Amerikan.

Mirëpo, edhe këtu nuk votohet në mënyrë individuale nga kongresistët. Votojnë shtetet. Domethënë kongresistët nga një shtet mblidhen dhe vendosin se kujt do t’ia japin votën. Dhe ndonëse Demokratët kanë shumicën në Dhomën e Përfaqësuesve, Republikanët kanë shumicën e kongresistëve që vijnë prej 26 shteteve, kurse demokratët vetëm në 23 prej tyre. Kurse Pennsylvania është barazim.

Më 6 janar, Kongresi do të numërojë dhe vërtetojë votat elektorale. Në çdo vit normal nga distanca, çertifikatat shtetërore dërgohen deri më 8 dhjetor ose, më së voni, por më 14 dhjetor – supozohet të jetë fundi i mosmarrëveshjeve, dhe gjithçka pas kësaj do të jenë formalitetet. Sipas të gjitha gjasave, ky mund  të jetë rasti edhe këtë vit. Por në një rast të pamundur që legjislaturat shtetërore dhe guvernatorët të emërojnë lista të kundërta, atëherë Kolegji do të duhet të zgjedhë.

A është e mundur që Republikanët të jenë në gjendje të përmbysin rezultatet e zgjedhjeve?

Është e mundur, po, të dalësh me skenarë në të cilët ligjvënësit ose gjykatësit krijojnë një mandat të dytë të Trump dhe ta zhytin kombin në një krizë kushtetuese. Por edhe me një Gjykatë Supreme konservatore, një Senat të udhëhequr nga Republikanët dhe komisione kongresiste të drejtuara nga Republikanët në shumicën e shteteve, megjithatë ekspertët e ligjit zgjedhor janë të bindur se kjo nuk do të ndodhë.

Diçka e tillë në të vërtetë ndodhi në vitin 1960: Guvernatori i Hawaii vërtetoi një fitore prej 141 votash për Richard M. Nixon, por një rinumërim i ktheu John F. Kennedy shtetit dhe rezultatet nuk ishin përfundimtare kur u mblodh Kolegji Zgjedhor. Piketat ishin të ulëta – votat elektorale të Hawaii nuk kishin asnjë ndikim në rezultatin e zgjedhjeve, të cilat Kennedy i fitoi – por Kongresit iu desh të zgjidhte mosmarrëveshjen. Vetë Nixon, duke kryesuar Senatin si nënkryetar i ulur, bëri thirrje për pëlqimin unanim për të numëruar listën pro-Kennedy.

Në versionin teorik të këtij skenari të 2020, tha Z. Greenbaum, ligji federal sugjeron që Kongresi duhet të favorizojë listat e guvernatorëve.

Por le të themi që Kongresi i qëndroi palës së partisë, që do të thotë se Kongresi Demokrat zgjodhi propozimin e një guvernatori pro-Biden dhe Senati Republikan zgjodhi propozimin e një legjislature pro Trump. Edhe në rastin e një ngërçi të tillë në Kongres, ligji federal dikton që lista e zgjedhur nga “ekzekutivi” i shtetit në fjalë do të mbizotërojë, sipas David Boies, i cili ishte avokati kryesor i Al Gore në rinumërimin e Florida 2000.

Ka disa paqartësi, tha z. Boies, në lidhje me atë nëse “ekzekutivi” i referohet guvernatorit ose sekretarit të shtetit. Por në të tre shtetet kryesore – Michigan, Pennsylvania dhe Ëisconsin – të dyja figurat janë demokratë.

“Ai nuk ka asnjë shans të përmbysë rezultatin – është thjesht e pamundur”, tha Gerry McDonough, një avokat demokrat i zgjedhjeve i cili punoi për ekipin ligjor të Zëvendës Presidentit Al Gore në rinumërimin e vitit 2000 në Florida. Për NY Times “Unë jam një avokat i rinumërimit këtu në Massachusetts dhe marr kërkesa nga njerëzit gjatë gjithë kohës dhe ata thonë,” Unë jam vetëm 50 vota prapa dhe ne jemi të sigurt që kishte këta aktorë të këqij. ” ashtu ”.

Rinumërimi i vitit 2000 në Florida erdhi pasi George W. Bush mbajti një epërsi jozyrtare prej vetëm 1,784 votash ndaj Z. Gore në mëngjes pas Ditës së Zgjedhjeve; diferenca e tij përfundimtare fituese në shtet ishte 537 vota.

Diferenca më e madhe për t’u përmbysur në një rinumërim të fundit erdhi në garën e Senatit të Minesotës 2008, kur një diferencë prej 215 votash për Senatorin Norm Coleman, një Republikan në detyrë, u përmbys, duke u bërë një avantazh prej 312 votash për Al Franken, kandidat Demokrat, pasi gjykata vendosi që qindra fletëvotime të munguara u refuzuan gabimisht.

Çfarë ndodh nëse Trump nuk pranon humbjen?

Gati dy javë pas zgjedhjeve, Presidenti Donald Trump nuk e ka pranuar humbjen, edhe pasi ish Zëvendës Presidenti Joe Biden siguroi votat e mjaftueshme elektorale për t’u bërë president i zgjedhur duke fituar shtetet kryesore të fushës së betejës. Sipas disa përdoruesve të mediave sociale, nëse Trump refuzon të pranojë dhe vazhdon të kundërshtojë rezultatet, ai mund të ketë ende një rrugë drejt fitores.

Javët e ardhshme mund të jenë kaotike. Ato mund të minojnë besimin e publikut në procesin zgjedhor dhe të çimentojnë besimin e mbështetësve të Trump se zgjedhjet ishin “të vjedhura”. 

Fletëvotimet postare do të kenë shumë të meta që avokatët Trump të kapin. Për shembull, nëse një votues jep një adresë tjetër, ose një version tjetër të emrit të tij të tillë si Joe për Joseph ose Richie për Richard, ose nëse ka një ndryshim në nënshkrim, secili prej tyre mund të bëhet një bazë për mosmarrëveshje. Tani këtu vjen kapja. Shteteve u kërkohet të finalizojnë emërimin e 538 anëtarëve të Kolegjit Zgjedhor deri më 8 dhjetor. Kolegji Zgjedhor do të duhet të takohet zyrtarisht deri më 14 Dhjetor për të “zgjedhur” Presidentin. 

SHBA dhe madje bota janë mësuar të zgjedhin Kolegjin Zgjedhor me votën e popullit, por asgjë në Kushtetutën e SH.B.A. nuk thotë se duhet të jetë kështu. Artikulli II, seksioni 1 thotë: “Secili shtet do të emërojë, në atë mënyrë që Legjislatura e tij mund të drejtojë, një numër zgjedhësish, të barabartë me numrin e plotë të senatorëve dhe përfaqësuesve për të cilët shteti mund të ketë të drejtë në Kongres.”

Republikanët kontrollojnë guvernatorët dhe legjislaturat shtetërore shumë nga shtetet vendimtare. Kështu, këto shtete mund, në mungesë të një vote popullore, të emërojnë ata zgjedhësit.

Në ditët pas zgjedhjeve, Z. Trump dhe ndihmësit e tij të lartë dhe disa mbështetës të tyre kanë pretenduar se votimi në shtetet kryesore u shënua nga mashtrim i shfrenuar, por ata ende nuk kanë dokumentuar ndonjë provë të keqpërdorimit të gjerë të votimit. Zyrtarët e zgjedhjeve në të 50 shtetet i thanë The Neë York Times këtë javë se ata nuk ishin në dijeni të ndonjë mashtrimi apo keqpërdorimesh të tjera zgjedhore në shtetet e tyre. Çdo ditë që kalon pa dhënë z. Trump prova gjyqësore të mashtrimit në votim i bën shanset e tij ligjore më të gjata, thanë avokatët demokratë dhe republikanë.

“Rruga për të fituar ai është të jesh në gjendje të mbështesësh retorikën e tij dhe të gjesh mashtrime dhe parregullsi të mjaftueshme në mjaft shtete individuale për të përmbysur rezultatet e tyre,” tha Ben Ginsberg, një avokat republikan i cili punoi për Z. Bush në zgjedhjet e vitit 2000, dhe i cili në pension këtë vit dhe u kthye kundër z. Trump.

 “Deri më tani, ata kanë dështuar plotësisht ta bëjnë atë dhe, bazuar në regjistrat e tyre gjyqësorë, nuk janë askund afër.”

Pa asnjë shans për të ndryshuar rezultatin e votës popullore në shtetet e fushës së betejës, avokatët thanë se strategjia ligjore e Z. Trump, siç është një, duket se ishte një përpjekje për të vonuar certifikimin e zyrtarëve të zgjedhjeve shtetërore të Z. Biden si fitues, i cili mund të hedhë çështja e emërimit të anëtarëve të Kolegjit Zgjedhor në legjislaturat shtetërore të kontrolluara nga Republikanët.

Pyetja e madhe, çfarë do të ndodhë  më vonë?

Edhe kjo teori mbështetet në një seri goditjesh , të gjitha duke qenë të suksesshme në shumë shtete njëkohësisht – gjë që sigurisht do të rezultonte në zemërim të gjerë publik për përmbysjen e rezultateve të zgjedhjeve të vendosura.

 Presidenti amerikan Donald Trump e pranon për herë të parë fitoren e kandidatit demokrat Joe Bidenit.Ai me anë të një shkrimi në Twitter potencon që zgjedhjet presidenciale ishin manipuluar.

“Ai fitoi pasi zgjedhjet u manipuluan. Në zgjedhje nuk u lejuan vëzhguesit dhe monitoruesit e votave”, shkruan Trump.

Nëse kjo ndodh, duke pasur parasysh shtetet e parashikuara “të kuqe” që votojnë për të, Donald Trump shumë mirë mund të konsiderohet se është zgjedhur ose të vendosë që ai është ende Presidenti i zgjedhur i Shteteve të Bashkuara. Çështja pothuajse me siguri do të duhet të zgjidhet nga Gjykata Supreme e SHBA. Por tendencat e tij janë kuptuar mirë. Cilado qoftë vendimi përfundimtar i Gjykatës së Lartë, ai vendim nuk ka gjasa të vijë në kohë para 20 Janarit 2021, kur SH.B.A. tradicionalisht betohet për Presidentin në shkallët e Kapitolit për një mandat në detyrë. Nëse kjo nuk do të ndodhë, bota do të duhet të jetojë me Presidentin Donald Trump edhe për ca kohë. Por dëmtimi i institucioneve demokratike mund të jetë afatgjatë.

“Ja çfarë ndodh, e vërtetë, një e vërtetë e thjeshtë. Gjëja më e fuqishme që ruan paqen në Shtetet e Bashkuara të Amerikës (koncesioni) pranimi i humbjes nuk kërkohet nga ligji; është thjesht një zakon, ” Është e vërtetë që koncesioni nuk kërkohet nga ligji i ShBA, megjithëse asnjë kandidat presidencial në historinë moderne nuk ka refuzuar të pranojë, por sidoqoftë Presidenti në ikje duhet të lërë Shtëpinë e Bardhë. 

Nuk ka asnjë kërkesë ligjore ose kushtetuese që humbësi në zgjedhjet presidenciale duhet të pranojë. Është një mirësjellje e thjeshtë që filloi në 1896. një telegram që William Jennings Bryan i dërgoi William McKinley dy ditë pas zgjedhjeve: Dhe ai telegram ishte ky; Rezultatet tregojnë zgjedhjen tuaj, dhe unë ngutem t’u bëj urimet e mia. Ne ia kemi dorëzuar çështjen popullit amerikan dhe vullneti i tyre është ligji”. Këto dy fjali konsiderohen të jenë koncesioni i parë publik në politikën presidenciale të SHBA dhe tradita ka vazhduar në një formë ose në një tjetër në çdo zgjedhje që prej asaj kohe. Al Smith dha koncesionin e parë në radio në 1928 pasi humbi ndaj Herbert Hoover. Në vitin 1940, dashamirët e filmit shikuan Wendell Willkie që po pranonte për FDR në kinoditarët para filimit.  Dhe në 1952, Adlai Stevenson dha koncesionin e tij në televizionin drejtpërdrejt ndaj Dwight Eisenhower.

Sidoqoftë, tha përdoruesi i Facebook Shane Vaughn në një video të postuar më 8 nëntor pretendon se Trump ka një “ilaç kushtetues për dilemën e tij” dhe, nëse Trump refuzon të pranojë dhe kundërshton rezultatet në gjykatë për t’i parandaluar ato që të certifikohen, amendamenti i 12-të i Kushtetutës së SHBA do t’i referojë vendimin Dhomës.

“Kjo ka ndodhur dy herë në histori,” tha Vaughn. “Kam një ndjenjë që po rregullohet të ndodhë përsëri”.

Por në planin afatshkurtër, është praktikisht e paimagjinueshme që gjithçka do të ndodhë përveç kësaj: Më 20 Janar 2021, Z. Biden do të ngrejë dorën e djathtë, do të bëjë betimin e zyrës dhe do të bëhet presidenti i 46-të i Shteteve të Bashkuara.

PANDEMIA, MARRËDHËNIET E REJA ME LIBRIN

by

SI E NDRYSHOI PANDEMIA MARRËDHËNIEN E NJERIUT ME LIBRIN-

Albert Gjoka, administrator i platformës më të madhe online të librit shqip “Bukinisti”, në një prononcim për gazetën Dielli të VATRËS – New York, dhënë gazetarit Sokol Paja, ka analizuar situatën e librit në Shqipëri dhe shpjegon se si ka ndryshuar raporti i librit me lexuesin veçanërisht gjatë pandemisë. Albert Gjoka, ka përfunduar studimet doktorale në fushën e studimeve letrare dhe ka një përvojë mbi 15 vjeçare në fushën e medias dhe komunikimit. Z. Gjoka shprehet se pandemia ktheu lexuesin te letërsia e vlerave.

PANDEMIA NXITI LEXUESIN TË SHKOJË TEK LETËRSIA E VLERAVE 

Periudha e pandemisë i mbylli njerëzit brenda katër mureve të shtëpisë dhe një ndër gjërat më me vlerë që bënë ata për ti dhënë kuptim kohës së tyre, ishin të uleshin dhe të lexonin libra. Kjo u shoqërua me rritje drastike të punës së platformave online si Bukinist. Muajit mars, prill dhe maj shënuan kërkesa rekord nëse do t’i krahasonim me muajt e tjerë apo periudhat e tjera të mëparshme. Çuditërisht, lexuesit e përqendruan vëmendjen e tyre tek ato libra që kanë si tematikë apo që flasin për epidemitë; ku ndër titujt më të kërkuar ishin “Murtaja” e Alber Kamysë, “Dashuria në kohërat e kolerës” të Marquez-it, “Dekameroni” i Bokaçios, “Sytë e errësirës” të Dean Koontz, etj. Por, pati një rikthim edhe tek letërsia klasike, pa lënë mënjanë librat bestseller që janë më të kërkuarit në tregjet e librit kudo në botë. Fatmirësisht, kjo pandemi e ka nxitur lexuesin të shkojë tek letërsia e vlerave, e ka afruar më shumë pranë librit dhe e ka bërë që të reflektojë më tepër për vlerat e lirisë në një botë të sëmurë ku je i privuar nga shumë gjëra.   

NJERIU DHE LIBRI, MARRËDHËNIE QË PO KRIJON TRADITË APO RASTËSI?

Lexuesi është më i zgjuar se botuesi apo librari. Ai e zgjedh sot librin për tu informuar, për të kuptuar më tepër apo për tu zbavitur. Këto nevoja ndikojnë edhe në ecurinë e tregut dhe shijet e lexuesve. Këto kohë ka pasur një rritje të kërkesës për librat e zhvillimit personal, librat e motivimit, biznesit, të natyrës psikologjie apo leadershipit. Këto botime konsiderohen si “pilula euforie” në një botë të ngarkuar emocionalisht, plot pasiguri dhe sfida. Libri është një mjet për të kuptuar më shumë rreth asaj që po ndodh në Shqipëri dhe kudo në botë. Po ashtu, dua të ndaj me ju edhe një fenomen tjetër pozitiv në tregun e librit. Shtëpitë botuese po sjellin në shqip libra, të cilët sapo kanë dalë edhe në tregun botëror. Gjatë kësaj kohe është shkurtuar koha e botimit të veprës origjinale me ato të përkthyera në gjuhën shqipe. Lexuesi shqiptar tashmë përdor më shumë se më parë edhe literaturën në gjuhë të huaj, kryesisht atë angleze, italiane franceze, etj.. Kjo po ndikon në ndryshime radikale të shijeve estetike të lexuesit dhe orientimin e tij drejt zhanreve dhe kategorive të reja. Këtu ka edhe përplasje mes brezave të lexuesve, ku ata në moshë mbi 50 vjeç janë më të pasionuar pas letërsisë klasike, qoftë e huaj apo shqiptare. Gjithësesi, në horizont është shfaqur prej kohësh një lexues i ri, i cili ka shije të reja estetike dhe qasje të re ndaj tekstit. Ky lexues e pasuron mendërisht dhe shpirtërisht mjedisin dhe krijon premisa për mënyra të reja të menduari dhe të shijuari të librit apo letërsisë.     

AFRIMIN E LIBRIT TEK SHQIPTARËT E DIASPORËS 

Shqiptarët që jetojnë në Shqipëri dhe Kosovë mendoj se kanë të njëjtin raport si edhe një apo dy dekada më parë; nuk ka rënie të numrit të lexuesve, përtej asaj që flitet në media, por nuk konstatohet as rritje e tyre. Nëse flitet më shumë për librin, nëse hapësirat mediatike dhe publike e bëjnë librin pjesë të diskursit të tyre, atëherë ka rritje të interesit. Mjafton të përmendim një fakt të thjeshtë: Në Panairin vjetor të librit shitjet rriten në mënyrë të rrufeshme sepse ka vëmendje të shtuar. Por, nëse do të ketë përgjatë vitit edhe 2-3 evente të tjera të ngjashme apo përafërta, dhe nëse do të promovohen autorët dhe librat më tepër, unë mendoj se do të ketë përmirësime. Tregu është potencialisht 2-3 herë më i madh, por kërkon marketing më të mirë, menaxhim më cilësor dhe punë më të mira në të gjitha hallkat e sistemit të edukimit në shkollë dhe familje. Problemi më i madh është për afrimin e librit tek shqiptarët e diasporës. Kanë nisur disa përpjekje në fushën e edukimit përmes disa projekteve institucionale, por jemi ende shumë larg. Ne nuk kemi qenë të aftë për ti mbajtur bashkëatdhetarët tanë të lidhur me gjuhën dhe kulturën përmes librit. Por, konstatojmë se gjatë 2-3 viteve të fundit ka rritje të kërkesave për libra në platformën tonë, sidomos nga shqiptarët që jetojnë në Zvicër, Gjermani, Kanada, SHBA, Suedi, Francë dhe ndonjë vend tjetër. Ne jemi të vetëdijshëm për kostot në transportin e librit, por po bëjmë ç’është e mundur që të ofrojmë shërbimin më të mirë, që ata të cilët e duan librin shqip, t’ia çojmë aty ku ndodhen. Këto kohë kemi shtuar opsionet me pagesave me kartë krediti, pay pal, transfertë bankare, etj. Një ndër shqetësimet më të mëdha për ne është edhe kostoja e lartë e marketingut të librit jashtë Shqipërisë. Por, përmes jush dua t’i ftoj të gjithë bashkëatdhetarët tanë që ta ta bëjnë pjesë të jetës së tyre librin shqip, ta mbajnë të gjallë gjuhën tonë përmes librit, të kontribuojnë me përkthime në shqip të autorëve cilësorë që njohin aty ku jetojnë dhe të mbajnë të gjallë traditën dhe origjinën e tyre me botimet shqip. I ftoj të gjithë bashkëatdhetarët tanë që të ndjekin hapësirën virtuale të Bukinist.al, duke iu premtuar se do të ketë një shërbim gjithnjë e më të mirë ndaj tyre. Ne i mirëpresim propozimet e tyre dhe jemi të angazhuar për të futur shërbime të reja më inovative në tregun e librit online.  

 “BUKINISTI” SI PJESË E MARKETINGUT DHE SHITJES SË LIBRIT ONLINE 

Bukinist.al e ka nisur rrugëtimin e tij në tregun e librit në muajin korrik të vitit 2016, si pjesë e Nettrade Albania, kompania më e madhe e shitjeve online në Shqipëri. Përvoja e gjatë që kishte kjo kompani në fushën e e-commerce në disa tregje; stafi që ka, me të rinj plot ide, inovatorë dhe ambiciozë, shoqëruar me filozofinë e punës së Bukinist ishin garancia për një rrugë me sukses.  Para se të nisnim punën tregu i librit në përgjithësi dukej i vakët: Dy subjekte që shisnin online në platforma gjysmëprofesionale e-commerci ishin thuajse në agoninë e tyre. Pas gjithë këtyre viteve konstatojmë se Bukinist i dha shpresë shitjes së librit online dhe revolucionarizoi marketingun e librit në përgjithësi. Sot ne jemi platforma më e madhe online e librit shqip dhe një nga tre operatorët më të mëdhenj të tregut të librit në Shqipëri. Janë mbi 10 mijë libra të kategorive të ndryshme që aksesohen për blerje online, të hedhura në qarkullim nga botues nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia etj. Po ashtu, ne kemi komunitetin më të madh të lexuesve aktivë që jo vetëm porosisin libra, por edhe shkruajnë revieë dhe ndajnë përvoja leximesh.    

FORMAT E MARKETINGUT NË INDUSTRINË E SHITJES “BUKINIST”

Në fokusin tonë ka qenë dhe mbetet marketingu digjital (online), i përqendruar kryesisht në rrjetet sociale, si Facebook dhe Instagram, ku shqiptarët edhe shpenzojnë një kohë relativisht të konsiderueshme. Po ashtu, kemi përdorur edhe Google apo Youtube. Buxheti më i madh shpenzohet në këto kanale, por ne kemi organizuar edhe evente fizike në qendrat e mëdha tregtare si TEG dhe QTU, si “Pazari i librit” dhe “Magjia e librit” me fokus oferta masive për lexuesit në ditë të tilla si Dita Botërore e Librit në prill apo muaji i librit në tetor dhe nëntor. Krahas tyre, kemi bashkëpunuar me partnerë si Ministria e Kulturës, kompani të mëdha të telefonisë celulare, organizata, etj., në fushatat për promovimin e librit dhe leximit. Pjesë e punës tonë është edhe mbështetja e klubeve të librit dhe organizimi i një konkursi vjetor për librat më të mirë në kategoritë; libri për fëmijë, poezia shqipe, romani shqip, romani i përkthyer, libri non-fiction dhe librat e zhvillimit personal. Duke parë rëndësinë që kanë revieë-të për lexuesit dhe promovimin e librit, prej kohësh kemi hapur blogun Leximtari, ku publikojmë përshtypjet e lexuesve dhe bëjmë rekomandimet tona.   

KOMUNIKIMI I LIBRIT PËRMES FORMAVE DIGJITALE SI NJË DOMOSDOSHMËRI 

Shqipëria është ende në fazat fillestare të përdorimit masiv të teknologjisë për të lexuar apo tregtuar librin. Unë e kam fjalën këtu për e-book apo forma të tjera. Ka disa përpjekje modeste, – jo për qëllime tregu, – me audiobook-un, por duhet thënë se jemi ende shumë larg. Komunikimi i librit në shumë forma është sfida më e madhe për tregun e librit shqip, ku të humburit e mëdhenj janë përgjithësisht shqiptarët që jetojnë jashtë Shqipërisë, të cilët kanë kosto shtesë për të siguruar librin shqip në vendet ku jetojnë dhe punojnë. Të drejtat e autorit, mbrojtja e pronësë intelektuale, mungesa e standardeve të sigurisë për shitjen e produkteve online, një zhvillim i vonuar i formave të pagesës online me kosto të ulët dhe skepticizmi i botuesve ka bërë që ky treg të mbetet fatkeqësisht tej mase prapa, nëse e krahasojmë me vende të tjera, qoftë në rajon, Europë dhe më gjerë. Komunikimi i librit përmes formave digjitale është domosdoshmëri, në kohën kur kostot e transportit të librit fizik (hardcopy) janë të larta, apo në situata të tilla si kjo e pandemisë, kur ka shkaktuar një kaos të vërtetë me dërgesat e librit jashtë Shqipërisë. Në këtë treg ka shumë rrisqe, të cilat duhet ti sfidojmëë bashkërisht, si botuesit, autorët dhe librarët.