Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Atje ku viti i ri  që po vjen nuk do të jetë 2024

by

NDREK GJINI/

Shumica e shteteve në botë përdorin kalendarin Gregorian i cili u vendos në 1582 nga Papa Gregori XIII. Por disa shtete kanë kalendarët e tyre të rrënjosur në historinë e tyre fetare ose politike. 

Ja disa shtete ku viti i ri  që po vjen nuk do të jetë viti 2024.

Korea e Veriut

Kalendari Gregorian fillon në atë që besohet të jetë viti i lindjes së Jezu Krishtit, por koncepti i kohës në Korenë e Veriut fillon me vitin e lindjes së liderit të tyre shpirtëror dhe politik – Kim Il-Sung. Kalendari i tyre, i njohur si kalendari Juche, fillon në vitin 1912, duke e bërë vitin e ardhshëm 2024 të jetë për Korenë e Veriut viti 112. Kalendari është emëruar sipas ideologjisë Juche të Koresë së Veriut – një sistem kalendarik i krijuar nga vetë Kim Il-Sung – i cili ruan vetëvete rëndësinë e mbështetjes në forcat e veta dhe dashurinë e popullit për udhëheqësin shpirtëror dhe kombin. Miratimi i këtij kalendari unik është një nga mënyrat speciale që Koreja e Veriut pretendon se mbron pavarësinë e saj nga pjesa tjetër e botës.

Tajlandë

Kalendari i Tajlandës bazohet në ngjarjet e jetës së liderit të tyre shpirtëror. Ky kalendar bazohet në kalendarin e tyre hënor Budist, i cili fillon nga momenti kur Buda arriti Nirvanën. Pra viti ri 2024 në Tajlandë do të jetë 2567. Përcaktimi i datës së kalendarit Budist është shumë i lehtë për tu llogaritur; gjithçka që duhet të bëni është të shtoni 543 në vitin kalendarik perëndimor. Përveç Tajlandës, ky kalendar përdoret edhe nga Sri Lanka, Kamboxhia, Laosi dhe Mianmari.

Etiopia

Etiopia do të festojë vitin e Ri 2017 në këtë Vit të Ri të 2024-s. Kalendari i tyre është thjesht shtatë vjet pas atij Gregorian. Kjo është për shkak se viti i Etiopisë bazohet në kalendarin e lashtë koptik, i cili e llogarit lindjen e Krishtit të jetë shtatë vjet më vonë se kalendari Gregorian. Kalendari etiopian gjithashtu ka 13 muaj në një vit, dhe çdo ditë fillon në lindjen e diellit dhe jo në mesnatë.

Izraeli

Ndoshta nuk duhet t’ju habisë fakti që një nga qytetërimet më të lashta në botë ka gjithashtu kalendarin më të lashtë. Kalendari hebraik fillon nga hëna e re më 7 tetor 3761 para Krishtit, duke e bërë vitin e ri 2024 të jetë për to viti 5785. Megjithëse kalendari Gregorian përdoret gjithashtu në Izrael, të gjitha festat hebraike, ditëlindjet dhe ditët e festave festohen zyrtarisht sipas kalendarit hebraik, në çdo muaj që fillon me hënën e re.

Irani

Ndryshe nga shumë vende, ku kalendarët e të cilëve bazohen tërësisht në traditën fetare, kalendari i Iranit ka të bëjë më shumë me astronominë. Kalendari Persian, ose Kalendari Diellor Hixhri, është kalendari zyrtar i Iranit dhe është krijuar nga një grup astronomësh. Kalendari mat kohën bazuar në lëvizjen e Tokës rreth diellit, dhe ndryshe nga kalendari Gregorian, ai diktohet nga vëzhgimet astronomike. Për shkak se kalendari Diellor Hixhri është i lidhur me stinët astronomike, në fakt është më i saktë se kalendari Gregorian. Irani këtë vit të ri 2024 do të festoje vitin 1403. Kështu bën edhe Afganistani, i cili i përmbahet të njëjtit sistem.

Japonia

Nëse një shtet e fillon çdo vit të tij kalendarik në vitin zero sa herë ndërron krerët e shtetit, Japonia mund të quhet shteti më i ri në botë për momentin. Japonia i mat vitet e saj me gjatësinë e mbretërimit të perandorëve të saj, ku çdo periudhë në historinë japoneze është e përcaktuar nga një fjalë që përfaqëson kohën e atij perandori në pushtet. Epoka e mëparshme nën Perandorin Akihito u quajt epoka “Heisei”, që do të thotë “paqe kudo”. Ajo zgjati nga viti 1989 deri në vitin 2019, kur djali i tij Naruhito mori fronin. Tani Japonia është në epokën Reiwa, që përkthehet në “harmoni e bukur”. Kur perandori Naruhito u ngjit në pushtet, kalendari i Japonisë u rivendos prap. Pra në vitin e ri  2024, Japonia feston Vitin e Ri 6, (ose “Reiwa 6”).

Arabia Saudite

Ashtu si shumë vende të tjera islamike, Arabia Saudite ka një sistem kalendarik të dyfishtë, duke përdorur kalendarin standard Gregorian si dhe kalendarin Islamik, dhe duke ofruar dy data për shumë ngjarje. Kalendari islamik përdoret kryesisht për të shënuar datat e ngjarjeve të rëndësishme fetare, dhe gjithashtu përcakton edhe ardhjen e vitit të ri. Ky vit i ri  2024 do të jetë viti 1446, por nuk do të fillojë më 1 janar. Një nga gjërat më unike për Vitin e Ri të Arabisë Saudite është se ai bie në një ditë të ndryshme çdo vit. Viti i ri 2023 erdhi më 19 korrik 2023, ndërsa Viti i Ri 2024 nuk do të vijë deri më 7 korrik 2024. Dhe siç mund të pritet nga një komb rreptësisht fetar, festimet e Vitit të Ri nuk marrin formën e festave të mbushura me alkool, por me ceremony ku njerzit falën në rite që janë të fokusuara te feja dhe vetja përmes reflektimit.

Shkolla shqipe “Mëso Shqip” hapë dyert për mbi 200 nxënës në Staten Island

by

Venera Gjenashaj/

Shkolla “Mëso Shqip” e themeluar dhe e mbikqyr nga Shoqatat Kraja, Ana e Malit dhe Ulqini tashë dy vite eshtë shendruar në një kështjellë kombëtare të ruajtjes së identitetit tonë kombëtar.

I tërë komuniteti ynë në Staten Island krenohet me punën e një stafi mësuesish dhe koordiantorësh të përkushtuar, energjikë dhe shumë të kualifikuar, të cilët edukojnë fëmitë tanë dhe pergadisin breza të rijë që do të vazhdojnë misionin fisnik të ruajtjes së gjuhës shqipe.

Misioni i shkollës dhe i mësuesve Linda Sukaliqi dhe Merita Gjokaj është të ju ofrojnë mundësi mësimi cilësor për çdo student që dëshironë të mësojë gjuhën shqipe por edhe duke mbeshtetur programe kulturore siç është programi i Vallzimit i udhëhequr nga Nadia Hoxha

Ky model i edukimit është mirëpritur shumë nga kumuniteti shqiptarë në Staten Island duke i ofruar mbeshtetje të vazhdueshme morale edhe financiare.

Falë mbështetjes se komunitetit i cili u galvanizu reth ktyre projekteve shpejt ra në sy edhe të zyrtarve lokal që ofruan mbeshtetje institucionale nga komuna e Staten Island.

Si rezultat i punës sonë departmneti i arsimit i New York-ut ofroj abmbijetet e ahkollës falas për programmer tona. Falë këti gjesti, sivjet regjistrimi I fëmive do të jetë falas pra me zero kosto për të gjith prindërit.

Shoqatat Kraja, Ana e Malit dhe Ulqini janë gjithmonë mirnjohës komunitetit tonë që gjithmonë ka qenë mbështetës i pa rezervë i projekteve tona duke na shty dhe motivu qe të punojmë edhe më shumë për mirëqenëjen e komunitetit tonë në New York!

Satirë / Propozim modest për themelimin e një partie të re politike në Shqipëri

by

Melsen Kafilaj/Studiues

Kjo javë qe e mbushur plot e përplot me habere të reja; ndryshime dhe riciklime në kabinetin qeveritar, demokraci Bashiste, davete politike Gaspardhjane, dosje SPAKU me dhe pa Luleshtrydhe brënda, etj por crème de la crème qe lajmi mbi themelimin e një partie të re politike.U gëzuam shumë me thënë të drejtën se N+1+1 i Partive Politike në vend (132 të tilla të rregjistruara) është i vogël dhe i pamjaftueshëm për ndryshimin e Regjimit dhe Populizmi e Propaganda Politike janë ende të pakta në Atdheun tonë të boshatisur…

Të frymëzuar nga nisma politike e mësipërme (e cila është me pëlqim amerikan, sigurisht) por edhe nga rrethanat (boshatisja e vendit) thamë me vete: “Në djall të vejë! Pse të mos e nisim edhe ne themelimin e një partie të re politike?!” E meqë çdo shqiptar i thjeshtë e fisnik e ka në gen që të jetë Skënderbe mbi kalë, Kapidan e Kumandar dhe të ketë jeniçerët e vet, çetën e vet dhe çerdhen e vet të militantëve, përse të mos kemi edhe ne tonën?! Për këtë qëllim kemi hartuar një propozim modest të cilin e hedhim në mexhlis për konsumim publik për lexonjësit tanë.

Puna më e vështirë për shkrimin e këtij propozimi qe “çështja e emrit”.Emri është një çështje delikate dhe mjaft sensitive; gjykatoret të mbërthejnë prej zverku e s’të lënë që të shkosh pa të shtrydhur më parë mirë e mirë, polici të rras në hapsanë ndërsa shtetet të bëjnë madje që të ndryshosh edhe emrin për çështjen e emrit.Kështu që s’ka shaka me emrat! Pa e bërë dy, nisëm kërkimet. Partia e Gomerëve, Partia e Dashurisë, Partia e Rakisë, Partia e Bordellove Publike dhe e Kanabisit ishin të zënë me kohë e me vakt si emra.Kështu që pasi e vramë ca rradaken, gjetëm diçka më origjinale, më përfaqësuese dhe më internacionale dhe vendosëm ta quajmë “Partia WWW” (dabëllju, dabëllju, dabëllju).Flamurin politik nuk do ta kemi as të kuq, as blu dhe as lejla (një kombinim ky mes të kuqes dhe blusë, për ata që e njohin Teorinë e Ngjyrave) por bojë hiri (Ngjyrën e zezë na e kishin përvetësuar më parë për fat të keq Piratët e Detrave dhe ata të Kalifatit). Ndërsa logoja do të jetë 3W me dy vija paralele poshtë.Arsyeja?! Vu-Vu-Vu rrjedh vaj si lum dixhital!

Do të jemi një parti dixhitale; dmth pa zyra fizike, pa erë fizike dhe pa struktura fizike fare.Në parti s’do të kemi as Hierarki, as Kryetarësi dhe as Nënkryetarësi pasi të gjthë jemi Kryetarë. Duke qënë se të gjithë jemi Kryetarë, ne as nuk votojmë dhe as nuk zgjedhim askënd.Anëtarësia do të jetë e hapur dhe pa kuotizacione, dmth nuk do t’ju marrim leka, paunxha, evro apo dollarë të çdo shteti të botës as dorazi, as me llogari bankare, as me Bitcoins dhe as me “Go Fund Me” apo platforma të tjera. Si 132+1 Partitë e mësipërme as edhe ne nuk do të kemi ndonjë program politik por ndryshe prej tyre që ju premtojnë “parajsa me thasë” dhe ju japin “Noc Rrokun” pas çdo zgjedhjeje elektorale, ne as nuk ju premtojmë dhe as nuk ju zhvasim asgjë. Ne ju japim thjesht kohën tuaj, kohën tonë për ndryshim.

Si parti dixhitale me një “log dixhital”(kuvend) do ti japim përparësi diskutimeve, rrahjes së mendimeve, pranimit të mendimeve ndryshe por edhe të komenteve ndryshe (tek këto të fundit shqiptarët shkrijnë krejt talentin e tyre).As nuk do ti fshijmë, as nuk do ti filtrojmë komentet e tyre por do ti lëmë ashtu “sade” dhe transparente si për njëri-tjetrin ashtu edhe për hafijet e Pushtetit.Duke qënë transparentë në gjithëçka neve nuk do të na duhen as mbikqyrësit dhe as patronazhistët dixhital.Nocioni i një “zyre propagande e mbyshur cyt me data analysts, spin-doctors dhe fabrikator gënjeshtrash” do të jetë i huaj për ne.Kjo për arsyen e thjeshtë se me 80 e kusur vite propogande Populli është lodhur me marifetet e Artizanëve të Errësirës dhe një prej arsyeve që Atdheu boshatiset përbindshëm çdo ditë është pikërisht e njëjta ta-ta-ta e vjetër dhe kushtet e këqija të jetesës.Duke e parë realitetin me sytë tanë ne nuk e simulojmë dhe tjetërsojmë atë për ti bërë propagandë dhe për të gënjyer në mënyrë foshnjarake njëri-tjetrin.Ne nuk do të largojmë apo dëbojmë askënd prej Partisë tonë.Nëse dikush dëshiron me pëlqimin e tij që të hyj apo të dalë prej radhëve tona ai është vetëm një “log in” dhe një “log out” larg.Performancën tonë si Parti do ta masim si Perandorët Romakë në Koloseum, dmth “me gishtin sipër” (pëlqim) apo “me gishtin poshtë” (mospëlqim).Nëse e dhëntë ndonjëherë Perëndia- ky Demijurg i Madh i Botëve që të masivizohemi në kohë e hapësirë dhe të krijojmë qeverinë tonë, kjo e fundit do të jetë gjithashtu një qeveri dixhitale dhe proçedura e miratimit po e njëjta, dmth me gishta.Vetëm propozimet do ti bëjmë “me dorën virtuale ngritur”, pra si Spartanët e Lashtë.Duke qënë një qeveri dixhitale dhe rrjetesh sociale është e kuptueshme për rrjedhojë që jemi gjithashtu edhe “një qeveri klikimesh”.Ndryshimi i vetëm është që Ne nuk ndjekim në parim Juvenalin “ku survejuesi survejohet” dhe as nuk heqim kënd nga puna “për mosngritje a mosulje gishtash”.Ne as nuk ndëshkojmë dhe as nuk shpërblejmë pasi partia jonë dhe qeveria jonë dixhitale nuk e quan spiunllëkun punë.

PS: Propozuesit të këtij projekti në këtë çast është duke iu kalamendur koka dhe po i rrëshqet pena nga dora kështu që po e lë shkrimin përgjysmë për të bërë gjumin e zhegut.Në një çast të dytë do t’ju informoj gjerë e gjatë për këtë ndërmarrje utopike dhe synimet e saj.

Mitrush Kuteli mes Letërsisë dhe Financave

by

Dr. Dorian Koçi/

Dhimitër Paskon alias Mitrush Kuteli e njohim të gjithë si shkrimtar dhe përkthyes. Në letërsinë shqipe ai ka lënë gjurmë të pashlyeshme në prozën e shkurtër, aq sa më të drejtë mund të quhet themelues i shkollës së kësaj gjinie në letërsinë tonë. Por ai ka një kontribut shumë të madh dhe në studimet ekonomike. Për më tepër një akt i tij kurajoz që kërkonte guxim intelektual dhe forcë morale në fushën e financave bëri të mundur shpëtimin e arit shqiptar në periudhën kur Shqipëria ishte e okupuar nga nazistët.

Mitrush Kuteli deri në maj 1943 punoi prane shoqërise SASTEB dhe më pas gjatë periudhës maj 1943 deri në vjeshtë 1944 punoi pranë Bankës Kombëtare së Shqiperisë si konsulent për çështjet monetare. Kjo është periudha kur ministër të Financave ishin Sokrat Dodbiba dhe Et’hem Cara, të cilët u përballën me problemin e thesarit, të arit dhe të emisionit të monedhës së re, që kërkonin të nxirrnin gjermanët.

Dhimiter Pasko ishte një nga kundërshtarët e kesaj kërkese të Komandës Gjermane në Shqiperi. Kur gjermanet shkuan për ta arrestuar në Bankë, ai doli nga një portë anësore dhe më pas kaloi në zonën partizane në Priskë. Nëse do të ishte emetuar monedhë e re, Shqipëria do të kishte patur pasoja te rënda, ashtu si edhe në të gjitha vendet e pushtuara nga gjermanët. Nje pjesë të bankënotave dhe një pjesë të arit për ta mbrojtur nga bastisjet e gjermanëve, drejtuesit e Bankës, në mes tyre edhe Dhimiter Pasko, e kishin hequr nga Thesari i Madh dhe e kishin dërguar në Thesarin e Durrësit. Këto shuma më vonë i mori në dorëzim Banka e Shtetit Shqiptar.

Me 27 nëntor 1944 Dhimiter Pasko u kthye në Tiranë dhe pas hapjes së Bankes së Shtetit, u emërua në funksione drejtuese të rangut të lartë. Se bashku me Kostandin Boshnjakun ish-drejtor i përgjithshem të Bankës se Shtetit Shqiptar, Dhimiter Pasko ka perfaqësuar këtë institucion, si firme e dytë në çeqet bankare te emëtuara gjatë periudhës 1945. Çeqet 100 franga shqiptare dhe ato 200 franga shqiptare, mbajnë edhe firmen e tij, krahas asaj te Konstandin Boshnjakut.

Gjate viteve të luftes Dhimiter Pasko iu kundervu gjermanëve që donin të grabisnin Banken Kombëtare të Shqiperisë. Per këtë veprim gjermanet donin ta varnin para bashkisë, kur morën vesh se Dhimiter Pasko i kishte sabotuar. Rastësisht shpëtoi. Pas çlirimit kur iu kundërvu jugosllavëve që donin të grabisnin Bankën e Shqiperisë dhe për këtë gjë regjimi komunist e denoi si “armik i popullit” nga shteti shqiptar.

Dhimiter Pasko dha dorëheqjen në gusht të vitit 1946, pasi nuk pranoi parifikimin e monedhës shqiptare me monedhën jugosllave. Në maj te vitit 1947, u arrestua me akuzen “Armik i Popullit” dhe dënohet me pesë vjet heqje lirie. Ai u dërgua në kampin e Voçishtit së bashku me të burgosur të tjerë, që punonin për të tharë kënetën e Maliqit. U lirua me “falje” ne prill 1949.Nga viti 1942 Dhimiter Pasko nuk u angazhua më me ekonomine. Ai u angazhua shumë pak me letërsi dhe punoi si përkthyes ne Shtëpinë Botuese “Naim Frasheri”, duke i dhuruar publikut shqiptar disa nga kryeveprat më të mëdha të letërsisë botërore. Përkthimi i Shpirtërave të vdekur të Gogolit, është quajtur nga kritikët si një simfoni proze në shqip, ku së bashku me përkthimin e Don Kishotit të Servantesit nga Noli, konsiderohen si prova se në gjuhën shqipe mund të përktheheshin denjësisht kryevepra të lëtërsisë botërore.

Turizmi shqiptar, përtej propagandës qeveritare

by

Marin Tukaj/

Falë turistëve Shqiptar dhe të huaj, Shqipëria arriti rekord frekuentimi në sezonin turistik. Edhe pse qeveria e shet turpshëm këtë fakt si sukses qeveritar, shteti nuk përmbushi asnjë kusht apo strategji afatgjatë të zhvillimit të turizmit. Ndërkohë që Shqipëria vazhdon të përballet me eksodin e rinisë, ku ne 10 vitet e fundit janë larguar mbi 900 mijë persona, asnjë zyrtar përgjegjës nga qeveria shqiptare nuk shqetësohet, aq më pak të nxisë politika për frenimin ose rikthimin e tyre. Ikja e të rinjve ka vrarë shpresën. Për më tepër tashmë, kur ato kthehen në vendin e tyre që të vizitojnë familjarët, qeveria shqiptare i numëron si turistë. I largon dhe dëbon me turp dhe i numëron me krenari si turistë, sa e dhimbshme, sa trishtuese, sa paradoksale.

Shqipërisë më të vërtetë i ka dhuruar natyra gjithçka që të konsiderohet parajsë në tokë, por përtej propagandës që është primare për kryeministrinë, vemendje duhet t’i kushtohet infrastrukturës. Zonat magjepsëse e kaluan edhe këtë sezon turistik me shkëputje të energjisë elektrike, qeveria ende nuk ka arritur të sigurojë ujë, infrastruktura rrugore lë për të dëshiruar, plazhe të zaptuara apo investitorë strategjikë fantazmë që gllaberojnë natyrën, këto janë më e pakta e duhet të ishin parësore për qeverinë shqiptare.

Përtej propagandës duhet të jemi falenderues për shqiptarët që kthehen e kontribuojnë për vendin e tyre dhe për ato shqiptarë që kanë sakrifikuar që të investojnë.

Përtej propagandës së qeverisë dhe problemeve që vazhdojnë të mos zgjidhen, Shqipërinë e ka bekuar Zoti me natyrën e mrekullueshme dhe mikpritja shqiptare është një ndjesi që duhet ta përjetojë çdo individ. Nëse ekspertët dhe institucionet përgjegjëse nuk hartojnë strategji afatgjatë, jo vetëm turizmi si degë e fuqishme e ekonomisë, por çdo sektor tjetër do dështojë si propaganda qeveritare mbi turizmin.