Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Elsa Xhai: Radiot shqiptare kanë “vdekur”

by

PERSONAZH/Flet gazetarja, moderatorja dhe publicistja Elsa Xhai/
-Në Radi Tirana mungojnë emrat e mëdhenj të Fotiadhit, Vera Zheji, Meropi Matlia, Bejlerit, Lutos/
-Sot në radio mungojnë emisionet specialë që i mbanin shqiptarët me vesh pranë aparateve/
-Në vitin 2005 janë larguar për motive politike gazetarët më cilësorë të Radios/
-Në asnjë radio nuk ka një emission që të të ngelet në mendje/
– Radiot japin gjithë ditën muzikë tallava që të bën ta nderosh shpejt kanalin/
-Radio Tirana duhet të ecë me konceptet e BBC/
– Në shumë spikere po humbet gjuha jonë e bukur, pasi përdoren shumë fjalë të huaja/
– Besoj se Edi Rama do të bëjë një reform të drejtë në RTSH/
– Shumë spikere nuk kanë diksion, nuk intepretojnë lajmin, apo tekstin, por vetëm e lexojnë atë/
-Spikeret nuk kalonë nëpër teste apo në kurse parapërgatitjeje/
-Mungon gjuha e etikës, dhe komunikimit të kulturuar/
-“Të flasim bukur dhe me kulturë në RTV” është detyrë e ccdo gazetari/
Nga Albert Z. ZHOLI/
Një gazetare dhe publiciste e spikatur. Emri i saj është skalitur në radio Tirana për vetë timbrin e veccantë të zërit të saj duke drejtuar me qindra emisione radiofonik. Por ajo ishte dhe një kolege, mike dhe profesioniste e veccantë për të gjithë në Radio Tirana. Ka mbaruar fakultetin e Histori-Filologjisë, dega gjuhë-letërsi dhe zotëron katër gjuhë të huaja, mes të cilës dhe persishten. Ajo ndoqi me shumë respect gjurmët e zërave të mëdhenj të radios që nga Vera Zheji, Meropi Matlia, Bejleri, Lutos etj. Një zë që ka jehuar për 36 vjet në valët e Radio Tiranës duke e bërë të dashur dhe miqësor për miliona shqiptarë. Emisioni “Mikrofoni midis jush” drejtuar nga ajo për 10 vjet rresht ka qenë më i ndjekuri. Në vitin 1990 falë erës pluraliste që frynte në portat e Shqipërisë, ajo ideon dhe realizon për herë të parë komunikimin direkt me dëgjuesin në transmetimin e mëngjesit, emision që e vazhdoi për 8 vjet rradhazi. Në kanalin e parë të Radio Tiranës programon emisionin “Një shoqëri për të gjithë” i cili në qendër të tij kishte njerëzit me aftësi të kufizuar. Kjo rubrikë u transmetua për 10 vjet rresht. Në vitin 2001 ajo realizon emisionin “Gruaja shqiptare në karrierë” në kanalin e parë, ndërkohë që nga viti 2000 punon si kordinatore e tre kanaleve. Përpiqet të punojë dhe të kualifikojë gazetarët e rinj, të cilët sot shprehin konsideratat më të larta. Organizon sondazhe për dëgjimin e radio Tiranës në gjithë vendin, deri tek shqiptarët jashtë atdheut, grumbullon vërejtjet dhe jep mendimet për organizim dhe ccelje rubrikash të reja duke ndikuar kështu në dëgjueshmërinë e këtij stacioni. Me zërin e saj brilant janë realizuar qindra reklama dhe spote publicitare. Ajo ka regjistruar me qindra dokumentarë dhe emisione nga më të shikuarit e të dëgjuarit. Veccanërisht emisionet e saj për bashkëatdhetarët nga Amerika, Greqia, Italia dhe e gjithë Europa, kanë qenë ndër më emocionuesit.
-Të mungon Radio Tirana?
Po shumë (loton). Aty u rrita, aty u formova si agzetare, aty kam marrë emocionet më të bukura të jetës, aty kam kaluar ditët më të bukura por edhe më të vështira. Radio Tirana, ishte burim kulture, etike, informacini real. Emisionesh me nivel të lartë…Tek ajo radio kemi marrë mesazhe urimi nga gjithë shqiptarët kudo në botë. Zërat e veccantë edhe sot komentohen nga shqiptarët kudo që janë.
Po sot…?
Përgjigjen ndoshta ti e di më mirë se unë. I ke ndjekur zhvillimet aty. Sot janë larguar profesionistët më të mirë. Janë larguar zëra që bënë epokë. Sot nuk ka më ato emisione të cilat i mbanin dëgjuesit shqiptarë me veshë pranë radiove në ccdo shtëpi. Shumë janë larguar nga kjo jetë dhe nuk kujtohen, shumë i kanë pushuar padrejtësisht në vitin 2005, të tjerë i kanë kaluar në vende të rëndomta. Porfesionalizmi në Radio Tirana vlen për të dëshiruar. Besoj shumë se Edi Rama do të bëjë një reformë serioze.
Sot ka shumë radio, mendoni se është në të mirë të medias fonike?
Për mua s’ka rëndësi sasia por cilësia. Nqs kjo mori radiosh do të ishte në funksion të cilësisë do isha dakort. Por jo, nuk po ndodh diccka e tillë. Sot nuk gjen një emison që të të ngelet në kujtesë. Radiot japin gjithë ditën muzikë tallava që të bën ta ndrosh shpejt kanalin. Radiot shqiptare kanw “vdekur”.
Po kur flasim për spikeret?
Ah, kjo është pika ime e dobët. Në shume spikere po humbet gjuha jonë e bukur, pasi përdoren shumë fjalë të huaja. Shumë të tjera nuk kanë diksion, nuk intepretojnë lajmin, apo tekstin, por vetëm e elxojnë atë. Spikeret nuk kalonë nëpër teste apo në kurse parapërgatitjeje.
Cfarë duhet të ndryshojë në Radio Tiarana?
Atë më mirë e di kryeminsitri i cili është i fushës së artit. Ai po bën shumë ndryshime, shumë zhvillime, besoj do ndalë dhe në këtë pikë. Në Radio Tirana duhet të ndryshojnë shumë gjëra. Duhet të ketë emiisone speciale, emisione me peshë, të cilat të lënë gjurmë. Radio Tirana duhet të ecë me konceptet e BBC. Pra shembujt egzistojnë, modelet janë ne na mbetet vetëm ti përvetësojmë duke i përshtatur për vendin tonë. Magjia e radios ende egziston, porn eve e kemi shpërdoruar këtë media fonike kaq të bukur dhe të fuqishme.

-Jeta juaj ka patur një rrugë të gjatë, atë të radios dhe të gazetarisë së shkruar. Kur keni qenë për herë të parë para mikrofonit dhe si jeni ndjerë?
-Kam qenë në vitin e dytë të shkollës së mesme në Korccë “Raqi Qirinxhi” kur u ndodha para mikrofonit të qendrës së zërit të kësajë shkolle si fituese e konkursit letrar me një poezi dhe esse të cilat i paraqita sicc i kërkonin, në gjuhën shqipe, ruse dhe angleze. Bashkëmoshatarët e mi dhe mësuesit më falenderuan dhe pas dhjetë ditësh u ndodha në një konkurs rinor në mikrofonin e Radio –Korcës. Më thanë se përvec emisionit të rinisë, ti cupë do të vish cdo të dielë në mikrofon të japësh lajmet, dhe të hartosh dhe ti flasësh programet muzikore të radios. Fillova të shtypja gjithshka me makinë shkrimi “Olivetëti”, sepse atëherë nuk kishte kompjuter. Pas disa muajsh viziton Radio Korcën, drejtori I Përgjithëshëm Z. Thanas Nano. Hyri në studion e transmetimit më përshëndeti, dhe me sa pashë unë isha e dobët dhe nuk ia mbushja syrinqë me ato duart e holla po shtypja dhe po hartoja
programin. Më tej sapo kasha filluar vitin 4-të të shkollës së mesme er përgatitesha të shkoja në universitet.. Më njofton drejtori që pas një viti do të organizohej një konkurs I madh në Radio- Tirana per redactor-spiker me pjesëmarrës nga e gjithë Shqipëria. Viti kaloi shpejt dhe unë u ndodha në Tiranë, studente tekk shkencat e natyrës, aty më kishte caktuar seksioni i arsimit. Ditën që mora pjesë në konkurs në ish kameralen e Radio Tiranës, më shoqëruan emocione pa kufi, përpara kisha zonjën Vera Zheji, Ruzhdi Pulahën, Nasi Lerën, Agron Cobanin e plot gazetarë e shkrimtarë që punonin aty. Pas leximit e pyetjeve të pafund dëgjova zërin kumbues të Vera Xhejit që përsëriti emrin tim dhe më la një takim tjetër. Radio-Tirana mu duk gjigande, tepër e pastër transmetoheshin përvecc shqipes edhe emisione në 22 gjuhë të huaja, emisioni për bashkëatdhetarët tanë ishte i përditëshëm. Ndërkohë kur dal jashtë mjedisit të radios shoh grumbuj njerëzish pa fund që kishin në duar valixhe të ardhur nga të gjithë rrethet, për të marrë pjesë në konkurs, nga i cili do të pranoheshin vetëm dy persona, një në radio e një në television.
– Më 1971 filluat të punonit në Radio-Tirana dhe pas 13 vjetësh më 1984 ju keni botuar një libër interessant pë rata apo ato që punojnë në radio dhe për bashkëpunëtorët e RTSH( në mos gaboj libri i parë shqiptar në fushën e medias)?
-Libri titullohej “Të flasim bukur dhe me kulturë në RTV” u botua në vitin 1984 nga Drejtoria e Përgjithëshme me drejtor Z. Marash Hajati. Inciativa ishte e kolegut tim Ahmet Balliu, me vajzën e të cilit Albanën që tashmë punon në Danimarkë, hapa edhe transmetimin e parë direkt të R-Tiranës me dëgjuesit e mëngjesit në vitin 1990. Janë theksuar në libër tiparet e Gazetarit e redaktorit radiofonik: Një përgatitje e përgjithshme shumë e mirë universitare.Një mendësi shumë e zhdërvjellët, radioja është një mjet i ri, në ndryshim të përherëshëm, është e rëndësishme të eksperimentosh produkte dhe gjuhë të re. Një aftësi e vecantë për të punuar në kohë tepër të kufizuar.Të komunikosh e të punosh me lehtësi në grup. Asnjëherë të mos hamendësosh kush thotë dhe ku qëndron vështirësia? Hap një mikrofon dhe fol, jo vetëm nuk është e aftë, por edhe nuk do të mësojë kurrë. Pak shpirt sakrifice përsa i përket orarit (puna nis herët në mëngjes). Një këshillë që ka të bëjë me synimet që do të arrish. Kush klikon (të bëhet shumë i famëshëm. (i llojit “Gjithë njerëzit më njohin kur kaloj rrugës) është mirë të rrahë rrugë të tjera( jo radion). Janë shumë të rralla rastet kur fillon punën në radio e mbetesh aty të bëhesh personazh i famshëm. Por në të gjitha rastet e tjera mbetet kënaqësia e të paturit dëgjues besnikë që, më shumë se emrin do të kujtojnë zërin tuaj. Kam filluar të ripunoj materialin e librit e kam nënvizuar se në një takim që kam patur në Neë York në Amerikë ndër të tjera identifikonin radion me drejtuesin e emisionit (bie fjala). Përvec librit mbas viteve 90 kam shkruar një sërë artikujsh në revistën “Sfida” kam realizuar disa studime rreth emigracionit në Itali, Greqi, Angli, ShBA e Kanada, që nje pjesë i kam botuar. Këto vitet e fundit kam realizuar edhe një sërë emisionesh në New York (SH.B.A)kam marrë pjesë në marshimin e madh për cëështjet e gruas në Uashington DC,në OKB”Pekini + 10” Një sërë telereportazhesh, nga vendete mësipërme. Kam botuar librin “Dropullitët”pas një cikli radio e telereportazhesh nga 34 fshatrat e Dropullit etj.Shkrime në shtypin tonë të përditëshëm
-Kur flasim për emisionin tuaj më të suksesëshëm në Radio?
-Dikur radioja ishte një metalurgji. Pas vitit 90 kam realizuar një cikël emisionesh për njerëzit me aftësi të kufizuar (1993-2003) titulluar “Një shoqëri për të gjithë” Vitin e parë e realizuam tre gazetarë, unë, Antoneta Malja dhe Adi Murraj, pas një viti e vazhdova e vetme ciklin e emisioneve deri në vitin e dhjetë dhe pas kësajë emisioneve për njerëzit me ak nuk u realizuan.

Tropoja-PLAGET E QYTETIT NE TRANZICION

by

INTERVISTA/ Flet mësuesi tropojan Gëzim Prengzi/
-Sot në Bashkinë e B.Currit në bazë të dhënave të zyrës së punës ka 1490 të papunë që trajtohen me përkrahje sociale/
– Mbeten të pazgjidhura problemet e fshatit në lidhje me ujin e pijshëm dhe për vaditje/
– Potencialet intelektuale të Tropojës duhet ta ngrejnë zërin e tyre që ta çojnë në vendin që meriton/
– Politikanë, gazetarë a njerëz me kulturë që pa e njohur aspak apo për qëllime diskriminuese ndonjëherë i përcajtojnë tropojanët si ‘’veriorë’’/
– Mungesa e reanimatorit bën që të sëmurët duhet të dërgohen për Gjakovë, Kukës e Tiranë/
– Pushteti vendor në këto vite nuk ka bërë punë e duhur për rregullimin e mosmarrëveshjeve për tokën
-Hera e parë që procesi i legalizimeve ecën normalisht/
-Gjakmarrja, ku 10-vjeçarin e parë të tranzicionit të rrethin e Tropojës ku humbën jetën rreth 200 djem tani situata është krejtësisht e qetë/
– Sot qyteti i B.Currit ka afërsisht 60 emigrantë të cilët pjesa më e madhe tyre kanë shkuar në Francë/
– Institucionet e drejtësisë në rrethin e Tropojes si kudo në Shqipëri janë ndër më të përfolurat/
– Gjatë viteve të tranzicionit sipërfaqja pyjore është përballur me diegiet dhe prerjet pa kriter/
– Në rrethin e Tropojes të drejtat e grave respektohen dhe është një shembull i mirë në këtë drejtim/
– Shkollat e rrethit të Tropojes kanë bibliotekat e tyre por nuk mund të themi se ato janë plotësisht të përshtatura me shijet dhe moshën e fëmijeve/
Nga Albert Z. ZHOLI/
Tropoja, rrethi verilindor i Shqiperisë me sipërfaqe 1043 km2 dhe popullsi 21600 banorë që kufizohet në veri verilindje me Kosoven dhe viset shqiptare në Mal të Zi dhe lidhet me to me qafat e kufirit shqiptaro-shqiptar, qafa e Borit, qafa e Vranicës, qafa e Ali Çelës, qafa e Morines, qafa e Prushit, vendlindja e Eposit të Kreshnikëve, vatra e ndezur e kryengritjeve dhe ngjarjeve historike kyçe në pika kyçe të historisë sonë kombëtare me heronj e dëshmorë në periudha të ndryshme të historisë. Tropoja e resurseve natyrore e intelektuale, kulturore e sportive, letrare artistike dhe figurave politike, pas viteve 90 përballet me lëvizjet demografike dhe largimit të potencialeve njerëzore intelektuale drejtë qendrës së vendit dhe Diaspores kanë bërë që popullsia e saj sot të jetë në më pak se gjysmën e asaj të vitit 1990, është përballur në këto vite tranzicioni shpesh me ngjarje të dhimbshme dhe të pamerituara, me iluzione dhe etiketime të pabazuara aq sa denigruese po aq kundërvënëse për hir të politikës jodinjitoze të gjithë klasës politike shqiptare.
Cilat janë problemet e pazgjidhura?
Është e pafalshme për gjithë qeveritë e pas viteve ’90 që gjendja e rrethit të Tropojes të jetë ashtu siç është sot, megjithëse është bërë një punë e mirë ne rrjetin e rrugëve që lidhin B.Currin me Kosoven, me Valbonen dhe Hasin, mbeten të pazgjidhura problemet e fshatit në lidhje me ujin e pijshëm dhe për vaditje si dhe problem i spitalit të B.Curri-it duke mos patur mjekë të të gjitha specialiteteve dhe mungesën e reanimatorit çka bën që të sëmurët duhet të dërgohen për Gjakovë, Kukës e Tiranë. Potencialet intelektuale të Tropojes duhet ta ngrejnë zërin e tyre që ta çojnë në vendin që meriton Tropojen me vlerat e saj njerëzore, politike, ekonomike, turistike, kulturore, historike e arsimore, lagrë disa ‘’kokave të ndritura’’ politikanë, gazetarë a njerëz me kulturë që pa e njohur aspak apo për qëllime diskriminuese ndonjëherë i përcajtojnë tropojanët si ‘’veriorë’’.
1. Tropoja aktualisht sa banorë ka, sa shkolla, sa spitale dhe sa librari?
– Tropoja e 21600 banorë, nga këta Bashkia e B.Currit ka 8367 banorë. Tropoja ka 31 shkolla, 24 shkolla 9-vjeçare, 6 shkolla të mesme të bashkuara, gjimnazi ‘’Asim Vokshi’’ dhe një shkollë 9-vjeçare pilot ajo ‘’Ali Podrimja’’ në B.Curri. Tropoja ka 1 spital në qytetin B.Curri, qendra shëndetësore në çdo lagje të qytetit dhe qendër komune me mjek familje dhe ambulacë në çdo fshat të rrethit.Përveç bibliotekës së qytetit B.Curri dhe ato në qendër të komunave, në qytetin e B.Currit ka 4 librari që shesin libra të fushave të ndryshme, artistike, shkencore, politike, historike etj.
2. Cilat janë problemet e qytetit në drejtim të legalizimeve, si po zhvillohen ato?
– Në lidhje me legalizimet ka disa probleme që kanë të bëjnë me pronësinë mbi tokën pasi qyteti i B.Currit është i ndërtuar në ish-fshatin Kolgecaj dhe pronarët e ligjshëm të tokës kërkojnë kompensimin e tokës së tyre. Zyra e rrethit që merret me problemet e legalizimeve shprehet se ‘’ procesi i legalizimeve ecën normalisht sipas udhëzimeve që kemi nga qendra e prefekturës Kukës ku ata varen.
3. Sa është papunësia në këtë qytet dhe cilët janë sektorët kryesorë të punësimit?
– Sot në Bashkinë e B.Currit në bazë të dhënave të zyrës së punës ka 1490 të papunë që trajtohen me përkrahje sociale. Të punësuarit e qytetit janë të punësuar në sektorë kryesorë si në atë të arsimit, shëndetësisë, ndërmarrjes së shfrytëzimit të H/C Fierzë dhe vijnë më pas ata të sektorit të rendit public dhe të atij privat.
4. Cilat janë problemet e pronësisë mbi tokën, si është shpërndarë toka në këtë zonë?
– Rrethi i Tropojes është një rreth që ka pak tokë bujqësore, 7387 Ha tokë, toka është shpërndarë në kufinjtë e vjetër. Ka patur probleme në zonat ku janë ndërtuar sektorë të ndryshëm dhe objekte si dhe në disa fshatra ku para hyrjes në kooperativë kanë zbritur nga fshatra malore për në ato fushore dhe pas vitit 1990 pronarët e tokës kanë paturmosmarrëveshje me të ardhurit aty. Pushteti vendor në këto vite nuk ka bërë punë e duhur për rregullimin e këtyre mosmarrëveshjeve çka ka bërë që një pjesë e këtyre fshatarëve të detyrohen të largohen ose të ngelin të ngushtuar në ato vende.
5. A ekziston fenomeni i gjakmarrjes?
Fenomeni i gjakmarrjes pothuajse në Tropoje nuk ekziston. Me gjithë situatat e dhimbshme të 10-vjeçarit të parë të tranzicionit të rrehtin e Tropojës ku humbën jetën rreth 200 djem tani situata është krejtësisht e qetë. Tropojanët e kanë kuptuar se kthesat historike në vendin tonë kanë qenë gjithnjë të dhimbshme të cilat kanë patur si katalizator politikën. Tropojanët e kanë kuptuar tashmë se kthesat historike në vendin tonë kanë qenë gjithmonë të dhimbshme dhe kanë patur katalizatorë politikën gjithashtu kanë mësuar se duhet të shmangen nga politika që organizon grupazhe në sherbim të qëllimeve të tyre politike. Sot në Tropoje nuk ka asnjë fëmijë të ngujuar siç pretendohet në ndonjë media.
6. Sa emigrantë ka qyteti dhe sa ndikojnë ata në ekonomitë familjare?
– Sot qyteti i B.Currit ka afërsisht 60 emigrantë të cilët pjesa më e madhe tyre kanë shkuar në Francë dhe mundësia e tyre nuk është aq e madhe për të ndihmuar familjet e tyre në B.Curri. një pjesë tjetër që kanë shkuar prej vitesh në vende të zhvilluara kanë ndihmuar dhe kanë ndikuar pozitivisht në ekonominë e familjeve të tyre.
7. A ka dëmtime të pyjeve, si ruhen pyjet? Shkatërrimi I dikurshëm, prerjet pa kriter a janë ndaluar?
– Rrethi i Tropojes është i favorizuar përsa i përket sipërfaqes pyjore, ajo ka 43140 ha pyje, masivet më të mëdha janë ato të pyjeve të gështenjes, të ahut dhe të pishës. Gjatë viteve të tranzicionit sipërfaqja pyjore në një pjesë të madhe të saj është përballur me diegiet dhe prerjet pa kriter, shpeshherë djegiet janë bërë me dashje dhe për të marrë insvestime gjoja për rigjenerimin e tyre por një veprim I tillë ka qenë një katastrofë natyrore. Këto kanë ndodhur edhe në zonat turistike siç janë: Parku Kombëtar I Valbones dhe zona të tjera të rrethit. Këto vitet e fundit ka një lloj frenimi përsa I përket dëmtimit të pyjeve. Jo vetëm shteti por edhe organizatat joqeveritare dhe shkollat duhet të bëjnë një punë më të madhe për sensibilizimin e opinionit për vlerën e madhe që kanë pyjet duke bërë që të ndërpritet dëmtimi I sipërfaqes së gjelbër.
8. Institucionet e drejtësisë a kanë funksionuar sipas parimeve dhe a ka patur probleme sin ë tërë drejtësinë shqiptare, si korrupsion etj?
– Institucionet e drejtësisë në rrethin e Tropojes si kudo në Shqipëri janë ndër më të përfolurat. Kjo vjen ngaqë pothuajse në shumë raste të veprave penale dhe të tjera nuk është dhënë dënimi I merituar për shkak të korrupsionit çka ka bërë që rastet të jenë të përsëritura dhe besimi te këto organe ka rënë. Mosqënia në lartësinë e duhur e këtyre organeve për të vepruar sipas parimeve bëhet shkak për përsëritje të veprave kriminale dhe rasteve të dëmtimit të pasurisë shtetërore e private.
9. Gratë si respektohen, a është një shoqëri e civilizuar në drejtim të drejtave të grave apo ende një shoqëri konservatore? A ka gra në drejtim të isntitucionet shtetërore dhe në ato të qeverisjes vendore?
– Në rrethin e Tropojes të drejtat e grave respektohen dhe është një shembull i mirë në këtë drejtim, ato janë të integruara në të gjitha sferat e jetës ekonomike, shoqërore e sociale. Në këtë drejtim them se shoqëria jonë është e civilizuar në këtë drejtim dhe është shumë larg asaj konservatore. Ndryshe nga opinioni i gabuar dhe shpesh i përgjithësuar që ekziston me termin ‘’Veriu’’, tropojanët janë një shembull i mirë i përqafimit të shpejtë të së resë dhe evolimit të shpejtë kulturor larg dogmave të paragjykimit dhe shkeljeve të së drejtës së grave. Gratë në rrethin e Tropojes sot janë drejtuese në institucionet e mjekësisë, në shkolla dhe drejtuese të degëve ekonomike në Bashki e Komuna dhe në gjitha sferat e jetës.
10. A vijnë libra jashtëshkollorë në zonën tuaj dhe sa janë të lidhur nxënësit me këto libra?
– Shkollat e rrethit të Tropojes kanë bibliotekat e tyre por nuk mund të themi se ato janë plotësisht të përshtatura me shijet dhe moshën e fëmijeve. Një ndihmesë të madhe për të qenë më afër preferencave të tyre është ‘’Biblioteka Lëvizëse’’ e cila ka bërë një punë mjaft të mirë, gjithashtu edhe biblioteka e qytetit të B.Currit për plotësimin e mungesave që kanë bibliotekat në shkolla.

NGA QELIA NE QELI….

by

Bisedë me Ajshe Gjonbalajn, ish-e burgosur politike/
Ajshe Gjonbalaj, nga Vuthaj, e burgosur politike e viteve 80, ka qenë pjesëmarrëse e demonstratave më 1968 dhe 1981, ku edhe është dënuar me burg 13 vjet, e që shtatë prej tyre i ka vuajtur në disa burgje, e shumicën në burgun e Pozharevcit, në Serbi.
Prej qelie në qeli…
“Kosovarja”: Kush është Ajshe Gjonbalaj?
Ajshe Gjonbalaj: – Jam e lindur më 1 tetor 1948, në Vuthaj, në Mal të Zi. Shkollën fillore e kam kryer në Vuthaj, normalen në Pejë, kurse Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë, më 1971. Kam punuar dy vjet në vendlindje, kurse 11 vjet në Shkollën fillore “Ganimete Tërbeshi” në Llukar,komuna e Prishtinës. Jam pjesëmarrëse e demonstratave të vitit 1968 në Pejë. Në Prishtinë mora pjesë në demonstratat e vitit 1981. Më arrestuan më 23 mars 1984, në Prishtinë, në vendin e punës ku punoja, pra në shkollë, në Llukar. Dënimin me burg e mbajta nga 23 mars 1983 deri më29 nëntor 1990.
Tash jetoj në SHBA. Momentalisht ndodhem për pushim në vendlindje, por edhe në Prishtinë.
Nuk jam martuar asnjëherë.
“Kosovarja”: Na flisni për fëmijërinë tuaj?
Ajshe Gjonbalaj: – Prindërit e mi kanë qenë shembullorë. Babai Ramë Qerim Gjonbalaj dhe nëna Zojë Balidemaj, janë kujdesur shumë për ne dhe shkollimin tonë. Kemi qenë katër motra e dy vëllezër
dhe prindërit e kanë shitur kafshatën e gojës për të na shkolluar. Deri në moshën 15 vjeçe kam qenë nxënëse në dy shkolla:
në Vuthaj e Guci, kurse pas kësaj moshe
jam ndarë nga prindërit për të vazhduar
shkollimin në Pejë. Prindërit nuk punonin
askund, andaj janë munduar shumë
për ne, fëmijët, duke u marrë me gjëra
të bujqësisë. Na kanë shkolluar e rritur
me shumë mundime… Ishte vështirë të
kërkonim para nga babai, kur e dinim se
nuk ishte në marrëdhënie pune…
Këmbë nga Vuthaj
në Pejë!
“Kosovarja”: Keni bërë udhë në këmbë
nga Vuthaj në Pejë. Na i tregoni detajet
e asaj sfide?

Ajshe Gjonbalaj: – Kur erdha të regjistrohesha
në Pejë, erdha me nënën. Ajo
hipur në kalë, kurse unë ecja këmbë. Dhe,
nga ajo kohë e deri në fund të shkollimit
tim, për çdo festë unë dhe nxënësit tjerë
të anës sime shkonim në vendlindje.
Pra, udhëtonim nga Vuthaj në Pejë dhe
anasjelltas. Kalonim kah vendi “Qafa e
diellit” nëpër Çakorr. Dimrit binte borë e
madhe në Çakorr. Ishte rrugë me rreziqe…
Sa herë që udhëtonim, kah ora 2 pas
mesnate, takoheshim ne, nxënësit, nga
fshati Martinaj, Gucia, Plava, Vuthaj dhe
vendet e tjera dhe niseshim bashkërisht
për në Pejë dhe anasjelltas. Vetëm nga
Peja për në Kuqishtë bënim 4 orë e gjysmë
në këmbë. E, ku pjesa tjetër e rrugës?

“Kosovarja”: A keni pasur rastin të keni
probleme me ndonjë nxënës gjatë
rrugës?

Ajshe Gjonbalaj: – Ka ndodhur ndonjë
nga nxënësit në rrugë edhe të sëmurët
nga udhëtimi i gjatë. Dhe, kur sëmurej
ndonjë nxënës rrugës, ia fërkonim fytyrën
me borë. Unë isha më e vogla prej të
gjithëve, se kishte edhe më të moshuar.
Mbaj mend që më caktonin të ecja e para,
t’më kishin nën përkujdesje si më të voglën
e grupit, ashtu që t’më kishin në çdo
moment para syve.
Rruga, zakonisht, bëhej për festa, d.m.th.,
4 herë çdo vit shkollor.

“Kosovarja”: Si u trajtonin në Pejë?

Ajshe Gjonbalaj: – Na trajtonin mirë.
Rexhep Podrimja, profesor, më thoshte
– ti je vajza ime, Avni Lama sillej mirë me
ne, pastaj profesor Aliu, edhe ai ishte i
shkëlqyeshëm, sikur edhe Sylë Dreshaj
dhe Sali Likaj, që më kishte regjistruar në
shkollë, në Pejë. Gjithashtu, ishin edhe të
tjerët që na trajtonin shkëlqyeshëm dhe
na donin shumë. Kishim autoritet të madh
dhe shoqëri të mirë.
Banoja në Pejë, kurse në vizitë shpesh
më vinte nëna dhe, si gjithherë, rrugën e
bënte hipur në kalë deri në Pejë.

“Kosovarja”: E, pasi e kreve shkollën në
Pejë?

Ajshe Gjonbalaj: – Kur e kreva shkollën
normale në Pejë erdha në Prishtinë, për t’u
regjistruar në SHLP. Pas kryerjes së SHLP-së
u ktheva në vendlindje, ku edhe punova dy
vjet rresht. Kisha dëshirë të punoja atje se

kishte nevojë populli për mua, si të them,
t’ua qel sytë… Por, shpejt rashë në sy të
pushtetit, sepse asnjëri arsimtar deri atëherë
në librin e kujdestarisë kurrë s’kishin shkruar
shqip dhe unë isha e vetmja që e bëja në
shqip raportin ditor. Unë nuk dija që ishte
e ndaluar të shkruhej shqip. Dhe, neve, që
ishim shkolluar në Kosovë, në Vuthaj na
quanin nacionalistë. Drejtori malazez, Çedo
Vukoviqi, më thirri të raportoja pse kisha
shkruar shqip. Nuk e dija mirë serbishten.
I erdhi rëndë drejtorit kur i thashë nuk di
mirë serbisht. Ai e thirri ish-kujdestarin tim
të klasës, arsimtarin Hysen Nimanin, që ishte
bërë sebep të pranohesha në atë shkollë,
dhe e urdhëroi t’më mësonte që edhe unë
të shkruaja serbisht.
Lind në burg
e vdes në burg!
“Kosovarja”: Je burgosur. Si rrodhi
ngjarja?
Ajshe Gjonbalaj: – 18 vetë na kanë burgosur.
Ishim përcjellë në demonstratat e vitit
1981. Kryetari ynë i grupit ka qenë Rifat
Kafexholli. Grupi ishte shumë aktiv dhe i
guximshëm, aq sa na quanin “bombaçët”,
grup që njiheshim si minues të Jugosllavisë!
Dy net burg të rëndë i kemi mbajtur në
Prishtinë, ditët tjera në Mitrovicë. Një vit u
mbajtëm në burg nën hetime në Mitrovicë.
Na kanë rrah shumë… Pastaj, na e
shqiptuan dënimin në Prishtinë. Rifati u
dënua me 20 vjet burg, unë me 13, kurse
vëllai im, Beqiri, me 2 vjet. Nuhi Bunjaku
me 15 vjet burg, Shaqir Ruhani me 15 vjet,
Hazir Xhafolli me 12 vjet burg, Nazmi Krasniqi
vdiq në qeli, në Pozharevc, në burgun
qendror. (Interesante: Nazmiu ishte i lindur
në burg nga nëna e burgosur dhe vdiq në
burg, tash si i burgosur).
Gjithashtu, shumë prej të burgosurve të
grupit tonë kanë mbetur me pasoja të
përjetshme, ku dy prej tyre edhe kanë
vdekur në burg. Disa prej tyre edhe tash
janë psikikisht keq, e disa me pasoja të
tjera fizike. Sidoqoftë, të gjithë kanë qenë
të shkatërruar.
“Kosovarja”: Si ndodhi lirimi yt nga burgu?
Ajshe Gjonbalaj: – Kur dola prej aty, mendova
se ma ndërronin burgun. Lëshonin
rrena të përditshme dhe nuk u besoja që
lirohesha. Kam dal me rroba të burgut nga
burgu i Pozharevcit. Më kishin amnistuar
në festën e 29 nëntorit për Jugosllavi, më
1990. Ishte amnistia e fundit për lirime
politike në atë shtet.
“Kosovarja”: A ke qëndruar edhe në qeli
të burgut?
Ajshe Gjonbalaj: – Në Pozharevc kam
bërë burg qeli më qeli. Në një rast erdhi
të na vizitonte Kryqi i Kuq dhe policja
më tha se më kërkonte dikush për vizitë.
Unë bëhesha se nuk kuptoja gjë. Kisha
dyshimin se vinin nga Beogradi t’më
provokonin, pasi shpesh ndodhte kështu.
Shokët e mi i kishin thënë Kryqit të Kuq
t’më intervistonin si rast i veçantë. Kërkuan
nga unë t’u tregoja se si më trajtonin në
burg. U tregona në hollësi për të gjitha
torturat… Në fund, ua dhashë dorën e u
thashë: “Unë u tregova gjithë çka kanë bë
në mua…”. Pse të frikësohesha të tregoja
kur e dija se edhe ashtu do më maltretonin
edhe në të ardhmen, siç ishte edhe në
kohën e shkuar… Bile, të tregoja krejt se
çka ndodhte aty…
Pasi kryen punë ata shkuan. Dhe, në fillim
të atyre ditëve nuk më ndëshkuan për
ato që i thashë. Pas një muaji i nxorën do
kushte që nuk mund t’i bëja, andaj 6 javë
më dënuan të qëndroja në qeli të errët,
duke fjetur në dysheme. Për fat të keq, në
burgun e Pozharevcit ka qeli të rënda dhe
unë kam kaluar nëpër 4-5 sosh…
“Kosovarja”: Na e përshkruaj ndonjë
detaj në qeli?
Ajshe Gjonbalaj: – Një nate të ftohët, kah
gjysma e natës jam zgjuar nga të ftohtit
dhe kam filluar të lëviz nëpër qeli. Nga
lëvizja e gjatë u nxeha dhe para mëngjesit
përsëri më kishte zënë gjumi… Por, më
zgjuan udbashët, duke bërtitur: “A hala
gjallë qenke bre nënën…”. Kishin pritur të
vdisja në qeli nga të ftohtit e madh që
bënte ato ditë… Prandaj, e kuptova pse më
mbanin mu në atë qeli…
Edhe një rast tjetër interesant: në burg
ishte radioja, nga e cila lëshonin muzikë
serbe. Radioja ndodhej në fillim të korridorit
të gjatë. Një ditë, kur më erdhi
radha ta pastroja korridorin, u afrova te
radioja dhe fillova t’i ndërroja stacionet.
Për çudi, hasa në “Radio Kukësin”, e që në
atë moment ishte duke kënduar Dervish
Shaqa! Ishte kënga “E lashë verë e gjeta
dimër”. Dhe, ato pak çaste, derisa nuk ma
ndërruan stacionin, m’u duk se fluturoja
maleve të Malësisë së Madhe… Por, u bë
bujë e madhe se kush e kishte lëshuar
radion, e unë nuk pranoja kurrsesi… Por,
pas pak u zbulua se unë e kisha bërë një
gjë të tillë…
“Kosovarja”: Dhe, cili ishte dënimi?
Ajshe Gjonbalaj: – Më dënuan të punoja
punë të rënda, të bartja paketa të rënda, e
që në to ndodheshin shporet elektrik.
“Kosovarja”: Si ishte momenti i lirimit?
Ajshe Gjonbalaj: – Ishte festa e 29 nëntorit
dhe unë kisha përfituar lirimin si e
amnistuar. Lirimi im ishte amnistia e fundit
që ndodhi në Jugosllavi. Mendoja se ma
ndërronin burgun dhe nuk kisha idenë se
më lironin.
Por, një gjë e tillë edhe ndodhi…
Safet Krivaça
KOSOVARJA 21

FLET MIKJA E SHQIPTAREVE EVELYNE NOYGUES

by

INTERVISTE ME ZONJEN EVELYNE NOYGUES,ISH-DIPLOMATE,SHQIPTARËDASHËSE, PROMOVUESE E KULTURËS SHQIPTARE NË FRANCË DHE PËRKTHYESE E TINTINIT/
Nga ELIDA BUÇPAPAJ/
Pyetje: Zonja Evelyne Noygues ju se bashku me Arben Selimin (vete edhe botuesi) jeni perkthyes te njerit prej 24 librave te fumetistit te famshem belg Hergé, te cilat kane si personazh kryesor reporterin Tintin. A mund te na thoni diçka per t’i krijuar lexuesit nje ide rreth Bemave te Tintinit dhe autorit te tyre belgut Georges Prosper Remi alias Hergé ?
Evelyne Noygues: Reporteri Tintini eshte nje nga personazhet kryesore te librave me vizatime neper bote. Eshte i njohur nga miliona lexues. Eshte krijuar ne vitin 1929 nga autori dhe vizatuesi belg Hergé (pseudonimi i Georges Remi).
Tintini eshte nje djalosh, gazetar, gjithmone i shoqeruar nga qeni Fox Terrier qe quhet Milu. Ai eshte i zgjuar, trim dhe plot me humor. Mund te themi qe eshte nje personazh krijuar nga Hergé, frymezuar nga humori i Molierit… Ka udhetuar neper bote: ne ish-URSS dhe ish-Kongo belge… deri ne Kine dhe ne Tibet… Ka bredhur ne Peru dhe ka zbritur ne Hënë 10 vjet përpara Neil Armstrong!
Hergé (Rémi Georges: Her (R)-gé (G)) eshte lindur ne Bruksel ne 3 maj 1907. Që shume i ri eshte punesuar ne gazeten « Le Vingtième Siècle » ku takon gazetare me të rritur dhe me eksperience. Shpejt Hergé dallohet si vizatues. Vete eshte inspiruar nga lajmet qe reporteret sjellin nga gjithe bota ku i dergon redaksia. Me fantazinë e tij, Hergé fillon te krijoje personazhin e Tintinit.
Hergé eshte nje nga autoret klasike te historive vizatimore me te njohura neper bote. Ka dhene tashme provat me më shume se njezet albume ne gjuhen frenge, i perkthyer ne gjithe gjuhet kryesore dhe qe numron miliona lexues në të gjithe botën !
Pyetje : Perse zgjodhet te sillnit pikerisht Skeptri i Otocarit dhe jo per shembull Tintin au pays des Soviets – Tintini ne vendin e sovjeteve, pasi Shqiperia eshte vendi qe ka perjetuar nje diktature sovjetike?
Evelyne Noygues: « Skeptri i Otocarit » eshte libri i 8-të ne serinë « Bemat e Tintinit ». Eshte botuar bardh & zi ne gusht të 1939 në « Petit Vingtième », nje suplement i gazetes se famshme « Le Vingtième Siècle » qe dilte ne Bruksel. Versioni i ngjyrosur eshte botuer ne 1947.
Skeptri i Otocarit zhvillohet në një vend imagjinar. Imagjinar po, por jo dhe aq! Shume detaje na kujtojne nje vend ballkanik si dhe vendin e shqiponjave. Mbreteria e Pelikanit te zi na kujton mbreterine shqiptare, shqiponjen e zeze dhe mbretin Zog I, portreti i te cilit i veshur me kostum ceremonie paraqitet besnikerisht ne faqet e albumit. Gjithashtu shume personazhe, vende, veshje na kujtojne Shqiperine.
Aventurat e Tintinit ne vendin imagjinar te Ballkanit që quhet në libër Sildavia, eshte Shqiperia sipas studiueses Olimpia Gargano, prane Universitetit Nice Sophia Antipolis. Artikulli “Illyria, Syldavia, Elbonia e altrove: la reinvenzione narrativa dell’Albania fra spazi immaginari ed eterotopie” i Gargano-s gjendet i botuar ne permbledhjen me titull “Landscapes and mindscapes. Metodologie di recerca, percorsi geocentrati e poetiche dello spazio in una proespettiva comparata”, nen kujdesin e Stefania De Luca, Carmen Gallo dhe Danilo Marino, Marchese editore 2011. | http://association-albania.com/Illyrie-Syldavie-et-ailleurs-l.html?lang=fr]
Sipas studjueses Olimpia Gargano – e para universitare që interesohet për « Le Sceptre d’Ottokar » ne frengjisht – ajo vë re se karakteristikat e personazheve, ngjarjeve e peizazhit te librit perputhen me se shumti me ato te Shqiperise, sipas dy aspekteve kryesore: vizive dhe historike e pershkruese. Një gjë që na ka tërhequr edhe si ne, si perkthyesit e tij, ka qene së pari ngjashmeria fizike e mbretit te Sildavise, Muskar XII, me mbretin Zog I. Nga pikepamja historike e pershkruese, fakt pashmangshem ka qene se Mbreti Muscar I (alias Hveghi), heroi kombetar qe arriti te mposhte turqit dhe te bashkoje e mbaje te bashkuar gjithe vendin, evokon heroin kombetar, Skenderbeun.
Pyetje : I perkthyer ne rreth 100 gjuhe, i botuar me nje tirazh rreth 200 milione kopje, i zgjedhur si personazh nga Steven Spielberg ne filmin e tij Aventurat e Tintinit prodhim i vitit 2011 qe eshte pare neper bote nga miliona e miliona spektatore, çfare ka te jashtezakonshem ky personazh qe vazhdon t’i mbijetoje kohes kur kemi parasysh se botimi i tij ka nisur ne vitet `30 dhe ka perfunduar me ikjen nga kjo bote te autorit ne mes te viteve `70 ? Perse vazhdon te mbetet Tintin modern dhe kontemporan me ne?
Evelyne Noygues: Tintini mbetet modern dhe kontemporan sepse vete Hergé e ka krijuar si një djalosh pa moshe të caktuar, gjithmone veshur me pantallona, golf dhe me nje pardesy jashte fenomeneve të modes. Ai eshte karakterizuar nga energjia dhe kurioziteti pozitiv për boten dhe per ata qe vuajne. Eshte nje personazh i dashur për të rinjtë. Ndërsa për te rriturit Tintin është interesant, sepse ata zbulojnë me vonesë që ka gjithmonë një kuptim të dytë në librat e Hergé lidhur me historine politike te shekulli XX. Ata habiten si s’e kishin kuptuar kur ishin te vegjel paçka që i lexonin dhe rilexonin librat e tij nga 100 herë… Gjithe talenti i Hergé ndodhet ketu per ne.
Pyetje: Ju si franceze perse zgjodhet personazhin e Tintin-it ne vend te Asterix-it qe eshte krijuar nga autorë franceze ?
Evelyne Noygues: Ne vendosëm të fillojmë me një album që do të udheqë lexuesin nëpër rrugët Ballkanit. Dhe s’ka më mirë se “Skeptri i Otocarit” të Hergé !
Pyetje: Ne trojet shqiptarofone nuk eshte e zhvilluar kultura e librave me kartona, respektivisht nuk kemi as fjalen shqip qe perkon me kete gjini te librit, a mendoni se shqiptaret jane te vonuar per të kultivuar këtë gjini që ushqen kritiken, ironine dhe kultivon inteligjencien tek lexuesi ?
Evelyne Noygues: Pas rënies së komunizmit dhe në vitet që e pasuan, Shqipërisë iu desh kohë për të shëruar plagët, të ballafaqohet me veten e saj, të rindërtohet… “E duam Shqipërinë si gjithë në Evropë” ndëgjohej në çdo rrugë ato kohë. Dhe kjo nuk do të mbetej vetëm një slogan. Ishte kjo aspirata e gjithë popullit. Evropa do të ishte para së gjithash një mënyrë jetese, mënyrë sjellje, një model ekonomik e gjithashtu kulturor. Tintini i përgjonte të gjitha këto nga larg. Ai priste të vinte ora e tij…
Pyetje: A kishte vështirësi përkthimi apo përshtatja?
Evelyne Noygues: Vështirësia e përkthimit ishte të ruhej thelbi i dialogjeve. Dhe ky ishte ojektivi që ne i vendosëm vetes. Albumi e ka parë dritën e botimit prej shtatorit 2014 dhe është pritur shumë mirë në panairin e librit në Tiranë në nëntor 2014. Megjithatë nuk e dimë akoma a ia kemi mbrritur qëllimit.
Pyetje: Duke iu referuar statistikave te shitjes se librave ne Shqiperi, mund te themi se eshte nje krize e vertete, si mendoni se mund te dilet prej kesaj gjendje librofobe ?
Evelyne Noygues: Vdekje e libriti apo zhdukje e lexuesit? Ky ishte titulli i të përditëshmes « Le Figaro » kur u hap salloni i librit në Paris në mars 2014. Thelbi i pyetjes nuk qëndron tek libri, por tek leximi, sepse ç’do të jenë librat kur të mos ketë lexues për t’i lexuar?
Dhe sa i përket lexuesve në Shqipëri, ka patur gjithmonë dhe do të vazhdojnë të jenë… Ne u mahnitëm nga numri i vizitorëve në koridoret e Pallatit të Kongereseve në Tiranë kur ne u ftuam nga Ambasada Franceze te panairi i librit për të prezantuar Tintinin në stendën e Francës. Ishte fantastike!
Pyetje: Zonja Evelyne si mendoni a do te shitet TintTin ne Shqiperi, trojet shqipfolese dhe po ashtu ne diaspore dhe si do te behet e mundur qe t’i afrohet lexuesit shqipfoles nisur nga fakti se eshte nje liber i te gjitha grupmoshave ?
Evelyne Noygues: Objektivi ynë kryesor, nga ana ime dhe nga Arben Selimi, është që albumi të prekë kryesisht publikun shqipfolës kudo që ai ndodhet. Sigurisht që do të ketë një shpërndarje në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni dhe Malin e Zi dhe konkretisht ka filluar ne Shqiperi tashme. Në të njëjtën kohë, ne bëjmë të mundur që shqiptarët e diasporës të mund ta blejnë. Kjo nuk i pengon Tintinofilët e përkushtuar të reporterit të famshëm kudo që ndodhen të blejnë albumin nëpërmjet internetit dhe faqes të Facebookut « Bëmat e Tintinit » që kemi hapur në 2014. Do të shtoja se botuesi u është përgjigjur të gjitha kërkesave të lexuesve për « Bemat e Tintinit » – albumin “Skeptri i Otocarit” që kanë ardhur nga Franca, Belgjika, Gjermania, Hollanda, Britanina e Madhe, Kanada etj. falë Facebook-ut.
Ky album është gjithashtu një ndihmë pedogogjike dhe argëtuese për të gjithë fëmijët lindur apo/dhe rritur jashtë shtetit. Për ata që e kanë lexuar Tintinin në frengjisht apo në një gjuhë tjetër, është më e lehtë të mësojnë në gjuhën e nënës apo/dhe të babait me anë të tregimeve të vizatura.
Pyetje: Libri eshte perkthyer nga ju dhe nga Arben Selimi, a mund te na thoni diçka per kolegun tuaj qe eshte edhe bashkebotues?
Evelyne Noygues: Arben Selimi eshte perkthyes letrar, skenograf teatri, piktor, i vendosur ne Paris prej 20 vitesh. Gjate kesaj periudhe ai ka krijuar skenografi per trupa te ndryshme teatrore dhe ka patur nje aktivitet jo te vogel si piktor nepermjet hapjes se eksozitave te ndryshme.
Ne vitin 2004 ai ka krijuar shtepine botuese grafike « Bénart Edition » specializuar ne botime gravurash, vizatimesh dhe objektesh te ndryshme kryesisht lidhur me imazherine pariziane. Te gjitha keto krijime i gjejme sot gjithandej ne tregun francez.
Se fundi, ne menyre krejt te logjikshme, kjo shtepi po interesohet gjithashtu per librin. Nje shprehje e drejtperdrejte e ketij interesi eshte dhe dalja e “Bëmave te Tintinit” ne gjuhen shqipe shperndare ne tregun shqiptar dhe europian.
Se bashku perkthejme drama qe prej tre vitesh per Eurodramën, Réseau Européen de Traduction Théâtrale ne me shume se 20 gjuhe nga Evropa, Azia Qendrore si dhe nga Mesdheu.
Pyetje: Cilai eshte aktualiteti i fillimit te vitit 2015 lidhur me librin « Skeptri i Otocarit »?
Evelyne Noygues: Ne kuadrin e vazhdimit te paraqitjes se ketij botimi dhe berjes sa me te njohur per publikun frankofon, do te jemi te pranishem ne aktivitetin qe do te zhvillohet nga shoqata « Miqte e Hergé-së » ne Nivelles te Belgjikes me 7 mars 2015, date qe perkon dhe me mbledhjen e Asambles se 30-te te kesaj shoqate.
Ky eshte nje takim shume i rendesishem per gjithe njohesit, dashamiresit dhe fansat e vepres se Hergé. Pjesemarrja eshte e madhe, ka konferenca, ekspozita, takime ku behen analiza dhe kalohen informacione te shumta qe kane lidhje ne menyre te drejteperdrejte me «Bemat e Tintinit». Nga stenda jone ne do veme sa me mire ne dukje si dhe do te shesim botimin e pare ne gjuhen shqipe te njerit nga 24 albumet e serise dhe pikerisht « Skeptri i Otocarit ».
Pyetje: Zonja Evelyne ju lutem na thoni diçka rreth jush?
Evelyne Noygues: Po bëhen 25 vjet që kam shtrirë një aktivitet të rëndësishëm në favor të një përhapje sa më të mirë të gjuhës dhe kulturës shqiptare në gjirin e shoqatave dhe rrjeteve universitare franceze.

Kjo është si rrjedhojë e eksperiencës time në Shqipëri ku kam jetuar dhe punuar nga viti 1991 deri më 1994. Pasi studjova shqipen në Institutin Nacional të Gjuhëve dhe Cilivizacioneve Orientale (INALCO) në Paris, mora përsipër vullnetarisht dosjen « Shqipëria » të shoqatës humanitare « Farmacistët pas kufinj » më 1990. Në verën 1991, farmacistët francezë sollën kamionë me ilaçe në Shqiperi. Dhe kështu takova Ambasadorin Francez i cili kërkonte bashkëpunëtorë shqipfolës. Në shtator të të njëjtit vit u emërova në postin e atasheut kulturor në ambasadën e Francës në Tiranë. Kjo eksperience me dha mundësinë të përmirësoja gjuhën shqipe të cilën nuk kam ndalur asnjëherë ta praktikoj dhe ta studjoj.

Pasi u ktheva në Francë, mora pjesë në themelimin e shoqatës kulturore « Albania » më 1997 për të tërhequr vëmendjen e mediave franceze rreth rreziqeve që i kanoseshin trashëgimisës shqiptare në momentin e rënies së piramidave financiare. Që më 1997, shoqata jonë ka për objektiv të bëjë të njohur sa më mirë në France dhe në vendet frankofone, si edhe nëpërmjet internetit kulturën dhe trashëgiminë kulturore shqiptare.

Sot kam nën kujdes sitin internet association-albania.com të cilin e kam krijuar më 2009. Ky sit ka më shumë se 500 artikuj dhe dosje, në frengjisht dhe në shqip, mbi kulturën dhe artistêt shqiptarë. Ai ka tërhequr mbi 170 000 koneksione në këto pesë vjet (gusht 2009-janar 2015).

Pyetje: Ju thoni se ne vitet 1991-1994, kur ishit ne Shqiperi si diplomate, ishte nje shprese e madhe se ringjallja e Shqiperise do te ishte e shpejte, çfare ndodhi qe u vonua dhe çfare mund te na thoni per te ardhmen?
Evelyne Noygues: Kam qene dhe jam gjithmone entuziaste per zhvillimin kulturor, social dhe ekonomik që po përjeton Shqiperia qe prej fillimit te tranzicion demokratik. Kur isha ne nentor 2014 ne Tirane per Panairin e Librit kam qene prape entuziaste per aktivitetin organizuar nga Ministria e Kultures per të nxjerrë ne pah krijuesit e rinj ne fushen e tregimit me vizatime (shikoni në Facebook te Shpend Bengu) , iniciatori i konkursit i pare organizuar ne 2014 dhe Director of Intangible Cultural Heritage ne ministrine e kultures ne Tirane).

Pyetje: Pas vitit 2009 keni hapur nje sit internet dedikuar kultures shqiptare qe ne fillim te 2015 ka kaluar 170 000 koneksione. Cilet jane disa nga emrat shqiptare te cilet ia keni prezentuar publikut frankofon gjate aktivitete organizuar nga shoqata Albania dhe qe reflekton siti qe aktivizoni ?
Evelyne Noygues: Ja disa shembuj që po i sjell tek ju:

2013-2014
- Takim me Ilir SEMILOSKI dhe shfaqja e filmit të tij “Ushëtimin në Malin e Tomorrit”
http://association-albania.com/Albania-rencontre-avec-Iljir.html
- Mbrëmje homazh në nderim të aktorit të njohur të humorit, Roland TREBICKA, treguar nga vajza e tije Manjola
http://association-albania.com/Roland-TREBICKA-un-grand-acteur.html
- Takim me Prof. Pierre CABANES, historian i specializuar në historinë antike të Shqipërisë dhe themelues i Misionit arkeologjik dhe epigrafik francez në Shqipërihttp://association-albania.com/Pierre-CABANES-l-Albanie-d-hier-et.html

2011 – 2012 – 
Festime me rastin e 100 vjetorit të pavarësisë të Shqipërisë në Paris 
- intervistë me Shkëlqesinë e Tij Ylljet ALIÇKA, Ambasador i Shqipërisë në France mbi manifestimet kulturore organizuar me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë të Shqipërisë, nga Evelyne Noygues
http://association-albania.com/Centenaire-de-l-Etat-albanais.html?var_mode=calcul 
- organizimi i një mbrëmje kulturore të animuar për nder të poetëve të “Rilindjes”
http://association-albania.com/Celebration-du-centenaire-de-l.html
- hapja e një ekspozite fotohrafike të Koli IDROMENO në bashkëpunim me Prof. Ardian Marashi nga Institutin e Studimeve Shqiptare dhe Akademinë e Shkencave të Shqipërisë http://association-albania.com/Photographie-exposition-Kole.html

2010 – 2011 
- Paraqitja e ribotimeve të “L’Enigme…résolue » dhe “Grammaire albanaise comparée” nga Robert d’ANGELY me bijen e tij dekoruar me Legjinin e Nderit dhe bashkë me zotërinjtë Prof. Remzi Pernaska dhe Luan Rama
http:llassociation-albania.com/Albania-presentation-de-L-ENIGME.html?lang=fr
- Takim kushtuar MIGJENIT, nga Mickael Wilmart dhe Jérôme Carassou, botues të « Non lieu » 
http://association-albania.com/Au-Sud-de-l-Est-Migjeni-un-auteur.html?lang=fr 
- Takim me Maks VELO, me rastin e botimit të albumit të artistit titulluar « Parisi » dhe poezive të tij përkthyer nga Evelyne Noygues 
http://association-albania.com/Maks-Velo-un-precurseur-de-la.html?lang=fr

2009 – 2010 
- Konferencë mbi veprën e Ismail KADARE brënda realizmit-socialist nga Jean-Paul Champseix, profesor i Letërsisë
http://association-albania.com/Le-role-et-le-statut-de-la-ville.html?lang=fr
- takim rreth polifonisë shqiptare nga Bernard Lortat-Jacob, etnomuzikolog
http://association-albania.com/Chanter-pleurer-etre-ensemble.html?lang=fr
- Konferencë kushtuar Prof.Eqrem ÇABEJ, nga Prof. Remzi Pernaska dhe praninë e bijës të gjuhëtarit të shquar
http://association-albania.com/La-figure-emblematique-du.html?lang=fr

Pyetje: Shoqata juaj Albania po i mbush dy dekada aktivitet, a mund te thoni disa nga ato qe ju kane lene me teper mbrese dhe disa aktivitete te tjera qe ju i keni ne planet tuaja si te rendesishme per t’i realizuar ne te ardhmen ?
Evelyne Noygues: Se pari, emrin « Albania » e kemi gjetur si nje homazh ne nderin e Faik Konices dhe revistes kulturore se tij botuar ne Bruksel…. nje rastesi e bukur qe me lidh mua akoma me shume me boten e Tintinit… (Hergé është brukselas) !

Shoqata Albania mbledh nje publik te gjere qe prej 1997 ku francezet dhe shqiptaret kerkojne me shume informacion per Shqiperine dhe kulturen e saj. Temat me te preferuar nga audienca vazhdojnë te jenë : letersi, arkeologji, turizm,… Prandaj bordi drejtuar qe prej dy vjetësh nga Ornela Todorushi, perpiqet te ftoje pjesëmarresit qe u pergjigjen kerkesave të publikut. Ne pergjithesi, francezet dhe sidomos parizianet jane shume te terhequr nga kulturat qe njihen pak. Prandaj qe prej 18 vjetësh shoqata ben nje pune pedagogjike qe te dy popuj të njihen me mire dhe ne nje menyre me te thelle. Edhe te shqiptaret e vendosur larg atdheut vazhdojme te gjejme nje etje të pangopur per çfarë perben kulturen e tyre… Ndoshta nje vezhgim nga larg vlereson pa tabu nje kulture dhe nje komb akoma me mire duke kapercyer telashet qe nuk i bien ne sy… .

Pyetje: Nje mesazh per shqiptaret, te cileve ju iu keni kushtuar shume energji dhe dashuri.
Evelyne Noygues: Ne kujtimet e mia lidhur me Shqiperinë dhe Shqipetarët une ndihem shume mirenjohjese per perkrahjen dhe mbeshtetjen e të gjithe miqve, të aferm dhe të larget, për inkurajimin nga te gjithe intelektualet dhe artistet qe kam njohur gjate me shume se 25 vjetëve deri tani, por edhe per njerezit e thjeshte qe gjithandej me kane pritur me dashamiresi. Te gjitha ato që kam marrë nga ata në Shqiperi, jam perpjekur tua përcjell atyre qe kam takuar ne France.

Elida Buçpapaj: Une si gazetare ju shpreh mirenjohjen time per angazhimin tuaj ne Shqiperi, ne promovimin e vlerave te kultures shqiptare ne France dhe per perkushtimin tuaj ndaj botes shqiptare.
Evelyne Noygues: E dashur Elida, ju falenderoj edhe une per ngrohtesine dhe kujdesine qe me keni treguar gjate kesaj interviste. Për cilindo që është i interesuar mund të kontaktojë përmes kësaj adrese : asso.albania@yahoo.fr.

Myftiu i Tiranës: Feja islame, po keqpërdoret nga ISIS

by

Në Shqipëri, Myftiu i Tiranës, Ylli Gurra, thotë se komuniteti musliman po bashkëpunon me autoritetet shtetërore kundër terrorizmit, duke frenuar rekrutimet e besimtarëve të rinj nga ISIS. Gurra është një antarët e kryesisë së Komunitetit Musliman Shqiptar, i cili mori pjesë përkrah klerikëve të tjerë në tubimin e Parisit kundër terrorizmit. Ai thotë se krimet barbare të ISIS-it në Siri nuk kanë asgjë të përbashkët me fenë islame, e cila po keqpërdoret prej kriminelëve atje. Në një bisedë me VOA-n, Gurra vlerësoi lart harmoninë fetare që ekziston në Shqipëri, dhe me të cilën shqiptarët mund të krenohen.
Çfarë ndjeni kur shihni se si në emër të fesë islame përfaqësues të ISIS vrasin gazetarë dhe pengje, njerëz të pafajshëm?
Tragjeditë që po kryen ISIS janë dhimbja e shekullit. Kam dhimbje dhe ndjehem i tronditur nga barbaria e shekullit 21: vrasja që po bën ISIS e njerëzve të pafajshëm, e grave e fëmijëve e pjestarëve të religjioneve të tjera, djegiet makabre yë njerëve. Këto tragjedi janë barbaria e shekullit 21 dhe do të shënohen kaq të zeza në historinë njerëzore. Përtej dhimbjes, ndjehem i prekur shpirtërisht, ndjehem i tronditur përballë makabritetit, përballë krimeve monstruoze që në asnjë libër në asnjë ligjshmëri, në asnjë religjion, në asnjë kulturë, në asnjë normë njerëzore qytetare dhe fetare nuk lejohen dhe as shkruhen as citohen. Nëse çdo shekull ka patur dhimbjet, tragjeditë e veta, shekulli ynë, për fatin e keq, ISIS është domethënia e një barbarie.
Por ata thonë se i bëjnë ato krime në emër të një çështje fetare?
Pjesa më e ndjeshme ku preket çdo njeri është besimi fetar. Prandaj edhe këta monstra po e shfrytëzojnë kartën e besimit për fat të keq të njerëzimit. Qëllimisht ata e hedhin në tryezën e botës së qytetëruar kartën se Islami dhe besimtarët e tij janë vrasja, dhe lakojmë më së shumti Sheriati, ligjshmëria fetare, si burim i ekzekutimeve, vrasjeve, vdekjeve. Këto krijesa monstruoze e keqpërdorin këtë ide në mënyrën më të keqe.
Ka patur jo pak rekrutime nga ISIS edhe midis të rinjve shqiptarë. A po ndodhin më rekrutime dhe çfarë masash janë marrë për t’i ndërprerë ato?
Për fat të mirë, ne nuk kemi ikje nga Shqipëria drejt Sirisë. Ato udhëtime kanë ndodhur para një viti. Ishte një numër jo i madh, dhe Shqipëria është ndër vendet e rajonit me numrin më të pakët. Edhe forcat e rendit e të sigurisë kanë marrë në kohë masat e duhura. Edhe Komuniteti Musliman i Shqipërisë dhe drejtuesit e lartë deri te imamllarët kanë përcjellë mesazhin që asnjëherë nuk ka patur, nuk ka dhe nuk do të ketë një çlirim të tokave të trojeve të shteteve të kombeve, të popujve të tjerë në emër të asnjë besimi qoftë islamit apo krishterimit. Në histori kanë ndodhur herë pas here të tilla lajthitje. Sipas Kuranit, ne Islamin e kemi së pari te vetja jonë, te njerëzit tanë të afërt, e kemi te fqinjët tanë, te qytetarët tanë dhe më gjerë te atdheu ynë i dashur. Askush nuk mundet ta tejkalojë Zotin. Kur një popull është sirian, turk, amerikan, britanik dhe shqiptar, askush nga ne nuk ka përgjegjësitë e shpëtimit të tyre, të çlirimit të tyre në shekullin e 21, kur mirëfunkionojnë organizma ndërkombëtarë që rregullojnë ekonominë, politikat, fetë për të gjithë qytetarët e botës. Sipas Kuranit, askush nuk mund të marrë përgjegjësinë se “do të ngrihet e të çlirojë Sirinë apo Spanjën e Francën”. Këta njerëz zinxhirët e mëdhenj të robërisë së vetvetes i shohin tek njerëzit, kombt dhe popujt e tjerë. Si thotë populli; e shehqimen tek tjetri dhe nuk sheh traun para syrit dhe mendjes së vet.
Komuniteti Musliman është më i madhi në Shqipëri, pra, çfarë ndihmese jepni ju në luftën kundër terrorizmit?
Komuniteti Musliman nuk është më i madhi vetëm numerikisht. Më i madhi është ai që u shërben më shumë të tjerëve dhe këtij vendi. Ne e kryejmë këtë shërbim nga kryetari i komunitetit dhe deri te çdo besimtar. E kundërta e kësaj nuk ka lidhje, nuk justifikohet dhe nuk përputhet aspak me qëllimin e fesë islame. Shërbimet që japim ne besimtarëve tanë, jobesimtarëve apo të besimeve të tjera duhet të përputhen me nevojat e tyre. Ky është qëllimi i fesë. Nëse nuk u shërbejmë nvojave të qytetarëve ne kemi dalë nga kornizat e besimit.
Pas ngjarjeve tragjike të janarit 2015 në Paris kundër gazetarëve të revistës satirike “Charlie Hebdo” kryeministri Rama kërkoi me të drejtë se duhet të ketë një gërshetim, një bashkëpunim më të ngushtë midis qeverisë, institucioneve shtetërore, komunitetet fetare dhe medias. Midis tyre duhet një bashkëpunim i fortë, informim në kohën e duhur në vendin e duhur dhe në kohën e duhur. Pra, informacioni bazik mbi fenë duhet gërshëetuar me traditën shqiptare të bashkëjetesës, e cila është e shkëlqyer, shembull, model, piedestal i një nga virtyteve që ka kombi shqiptar. Ky gërshetim do të sjellë rezultatet e veta, që po fuken qysh tani.
Unë pata një takim shumë të frytshëm edhe me drejtorin e përgjithshëm të policisë, Artan Didi, për këtë problematikë. Pra, ka një interesim të vazhdueshëm të vetë institucioneve shtetërore. Edhte organizmat ndërkombëtare po përqëndrohen në krijimin e këtyre urave, e këtyre kanaleve të përhershme me njerëzit e besimit fetar, që të mund të parandalohen lindjet e ekstremizmave dhe rrëshqitjet në radikalizëm.
Zoti Gurra! Çfarë emocionesh përjetuat në Francë, ku përkrah me klerikë të besimeve të tjera marshuat mes milionave të tjerëve kundër terrorizmit, pas vrasjes së gazetarëve të “Charlie Hebdo”?
Isha i drithëruar në ato minuta kur mora pjesë në marshimin e botës së qytetërruar në Paris 11 janar 2015. Ishim me kryeministrin Rama dhe me përfaqëuses të besimeve të tjera, ortodoksë, katolikë, bektashinj për të treguar që një komb i vogël si ne mbart relike që bota i kanë zili, si bashkëjetesa fetare. Ne dhamë një dëshmi të këtij solidariteti në një ditë të madhe dhimbje për Francën dhe gjithë botën e qytetëruar. Ne treguam se shqiptarët kanë mundur dhe tregojnë për botën se janë të gatshëm të ndajnë dhimbjen me të gjithë ata njerëz që goditen në emër të fjalës së lirë apo të besimit fetar. Krahas ekstremizmave dhe radikalizmave është rritur edhe islamofobia. Edhe unë kur e vë veten në vendin e një qytetari britanik, francez, gjerman, danez etj., ndjehem i frikësuar. Por unë mund t’i siguroj me shkëlqimin e kësaj dite se Islami dhe ata që përfaqësojnë vërtetësisht Islamin nuk janë në këtë botë për të imponuar pushtet, dhunë, presion etj., aq më pak ato makabritete që po ndodhin në Siri dhe Irak. Ato akte nuk janë të Islamit. Detyra kryesore iu bie pjestarëve të komunitetit musliman që ta shpjegojmë këtë. Ashtu si ishim në Paris në bulevardin Volter përkrah me klerikët e gjithë feve në krah të miliona parisienëve dhe europianëve, ashtu duhet të jemi edhe në jetën tonë në Shqipëri. Realiteti shqiptar na e imponon këtë butësi. Ne së pari, duhet ta shpjegojmë Islamin, ta jetojmë atë, dhe për të tjerët të jemi shpresa dhe jo frika.(Sipas VOA)