Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Studiuesi Bardhosh Gaçe nderohet me titullin akademik Profesor Emeritus

by

Historiani dhe studiuesi i respektuar i shkencave shoqërore Bardhosh Gaçe u nderua me titullin akademik Profesor Emeritus sot më 5 mars në Universitetin Ismail Qemali Vlorë, ku ka qenë pedagog që nga viti 2000.

Motivacioni i titullit vlerësonte “kontributin e tij të shquar në zhvillimin e arsimit kombëtar, si pedagog i departamentit të Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë në Universitetin Ismail Qemali” Vlorë, me një varg botimesh për albanologjinë dhe kulturën shqiptare, ku ka spikatur puna me përkushtim dhe nivel të lartë shkencor.”

Ceremonia u hap nga Kryetare e Senatit Akademik dhe Rektore e këtij Universiteti Prof. Dr. Aurela Saliaj. Për rolin e tij si personalitet kërkimor shkencor folën referuesit Prof. Asoc. Monika Hasani, Përgjegjëse e Departamentit të Gjuhës shqipe dhe Letërsisë e cila ka mbrojtur oponencën me titull “Bardhosh Gaçe Pedagog me vlera të ralla”, Dr. Ermir Xhindi, Dr. Edlira Cerkezi e “Departamentit të Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë” etj.

Certifikata me titullin Profesor Emeritus për Prof. Dr. Bardhosh Gaçe u prezantua nga Rektorja e Universitetit Prof. Dr. Aurela Saliaj. Në ceremoninë e sotme kishin ardhur Kryetari i Këshillit të Qarkut Vlorë Ervis Moçka, Prefekti i Vlorës Plator Nesturi, deputete Pranvera Resuli, pedagogë, student, miq, dashamirës dhe familjarë të Prof. Dr. Bardhosh Gaçe.

Kryetari i Federatës PanShqiptare të Amerikës VATRA Dr. Elmi Berisha në emër të Vatrës dhe gazetës Dielli e përshëndet dhe uron studiuesin e respektuar për titullin shkencor. Duke ju referuar bisedës me Profesor Gaçen në Tiranë muajin e kaluar, Dr. Elmi Berisha shprehu entuziazëm për projekte dhe bashkëpunime shkencore në të ardhmen.

A Conversation with Dr. Rifat Latifi

by


By Rifat Latifi*

 Reflections on Healthcare System of Kosova – Perspective of a Former (Apolitical) Minister 

*Former Minister of Health of Republic of Kosova 

Surgeon, Author, and Editor

Founding President of Kosova College of Surgeons

** This is a part of the upcoming book: “Transformation of Healthcare system in Post -Conflict Countries: Why should it take so long?”

“Strike a half-empty pot, and it will make a loud sound; strike one that is full and hear the silence.”
                                                                                      Kabir, an Indian Poet of 15th Century.

Part I: Introduction


Many of my friends, some of family members and many colleagues, have and continue to ask me why I left the job of Minister of Health of Kosova. Well now, that elections in Kosova are done, I will tell you why. 

Let me start by saying at the beginning that leaving my role as the Minister of Health of Kosova stands as the most difficult and pivotal decision I have ever made in my career. During the phase of designing and starting the reforms, vital to the healthcare system of Kosova, I reached a crucial juncture where I realized that necessary support for sustainable transformation was totally lacking, and I could not see even a glimpse of hope that it will come through. This realization was painful and ignited a conflict within me – one that ultimately led to my departure from a position I had envisioned as a platform for a meaningful lifetime change. Upon my return to the United States, it took me a few months to get “rehabilitated” from the “trauma” of being a Minister and from “trauma of leaving the ministry. Eventually, months later after I returned from Kosova, I re-entered the operating room, but did not want any administrative role at all, and instead just take care of patients. 

Still, I have often found myself ensnared in a web of introspection, spending countless sleepless nights grappling with the question: Why did I leave?  In preparation to answer this question academically, since I have returned, I have read many books and papers on being a minister, and I have explored and illuminated my experience as Minister of Health through academic discussions and invited lectures in various universities on being a minister, questioning whether surgeons should engage in politics to influence healthcare policy effectively.

Engaging in a dialogue with myself during many sleepless nights, and miles and miles of hiking in the hills of Arizona with my wife Drita, friends or by myself (mostly) I have posed difficult questions to myself and confronted equally challenging answers. 

This internal, honest question and interview process has opened more questions about the complexities of leadership, governance, and the realities faced in the quest for healthcare reform in Kosova. The drive to make tangible changes in the healthcare system was rooted in my deep-seated desire to improve the lifes of the people of Kosova. This is as simple as that. However, the unambiguous realization that I did not have the necessary support from the government that invited me, and for which I left the USA and went to Kosova, was the turning point. Leadership in any domain requires not only vision but also collaboration and consensus among various stakeholders. The space where ideals meet reality collided with political dynamics, resistance to change, and the limitations of available resources. As I faced these challenges, I understood that without the requisite backing from the government, the ambitious reforms I envisioned and designed would remain mere and raw aspirations. 

Moreover, it became increasingly apparent that the environment in which I was striving for change was unsustainable. Often time when I was advocating for policies aimed at delivering better healthcare services I was met with cynical and frankly banal opposing political framework (not from political opposition), that favoured mere preservation of status quo over innovation. The disconnect between the urgent need for reform and those who had a prevailing attitude against the change was becoming every day more obvious. 

I felt lonely and at times confused. Recognizing that the efforts could fall short without the necessary coalition of support, made my decision more poignant; it was no longer about me, but about the people of Kosova who deserved a functional and equitable healthcare system that they hoped for. And I was supposed to be the agent of realization of these hopes. But without any support from the government that people had selected, it was becoming ever difficult and illusionary mission. That is why I left.

Returning to my surgical clinical practice, teaching and writing books in the United States involved a stark shift in focus, centring my efforts on immediate patient care rather than systemic reform, but it has not been an easy re-entry. 

While I found solace in the operating room and love for caring for the sick and injured patients, I could not escape the pervasive questions about my decision. Had I failed in my mission? Was there a different approach I could have taken? Each moment in surgery brought forth memories of policy discussions, passion for public health, and dreams of transformative practices that had yet to be realized in Kosova. 

Through this reflective process, I have gained a clearer understanding of resilience – a trait not only necessary within the complex healthcare landscape but also essential to personal growth and peace. The journey of a leader is often riddled with difficult choices and letting go, although it could be very difficult, can sometimes pave the way for future endeavours and learning experiences. My departure from the ministerial role allowed me to reevaluate my strengths and focus on what I could impact in my current practice, albeit within a different setting.

In sharing my candid reflections in this interview, a conversation with myself (yes, it is Rifat Latifi asking Rifat Latifi), I hope to offer readers insight into the multifaceted nature of my decision making for leaving the Ministry of Health and the government that was advertised as the government of hope, and whom I joined as an agent of change. My decision to leave the role of Minister of Health in Kosova, though difficult, has ultimately provided me with valuable lessons in resilience, the importance of support in governance, and the realization that sometimes stepping away is necessary to foster growth – both personally and professionally. These are some of the questions I have been rustling over the last two years. 

Part 2: 

Question: You served for a short period as Minister of Health, dropping off amazing successful surgical career, the highest position of leadership position in surgery that one can have, and the entire life in the USA to go back to help transform the healthcare system of Kosova. What did you find when you were there?

Answer:  Deep-rooted issues such as bureaucratic complexity, political lies, political dishonesty, corruption, unprofessionalism, insufficient funding, and a fragmented delivery approach pervade the public healthcare system of Kosova. Moreover, the healthcare system in Kosova continue to face significant challenges, stemming from years of neglect and mismanagement. At the core of all this, the system suffers from a convoluted administrative structure filled with confusing regulations that complicate access to care for patients and hinder efficient management. This historical neglect has resulted in underfunding, leading to a lack of essential resources and deteriorating facilities. Many hospitals and clinics are outdated and poorly equipped and in urgent need for modernization. 

The biggest surprises though, were the unfinished projects, including the Ferizaj Hospital, the building of trauma centre, the children’s hospital in Mitrovica, and the children’s hospital in Prishtina that was inaugurated but was not open. These unfinished projects became symbols and stark reminder of major systemic failures, poor governance, and non-existing accountability of the leadership of healthcare system. What political leadership inaugurates an empty hospital with no patients and no equipment to care for patient, and then walk away?


It did not take long to understand and realize how the healthcare system was fragmentated into numerous small clinics, which led to inefficiencies, with (often) excess medical staff but inadequate infrastructure, where in some cases, clinics had more doctors than hospital beds that exacerbated further resource mismatches. This situation was further complicated by a lack of accountability and insufficient qualified leadership to support medical staff.

Question: Being a Minister of Health in a system that public does not trust must have been a difficult task?

Answer: To be successful in any position or process one must understand all the intricacies of the entire complex or processes. But, in the case of minister of health position, one must understand that the primary stakeholders are patients who, in case of Kosova, often face difficulties in obtaining timely and adequate care, leading many to seek treatment abroad or in private institutions, which is often very costly. 

This trend diminishes trust of people in the local public healthcare system. Additionally, healthcare professionals frequently juggle multiple jobs due to the low salaries, undermining the quality of care they can provide. While this is understandable from the economic standpoint, there is much abuse in the entire system with major vacuum of leadership by healthcare professionals.  

On the other hand, the absence of malpractice insurance adds to the risks faced by medical practitioners that often are ridiculed publicly. A significant concern is the lack of emphasis on research and innovation among clinical staff within the University Clinical Centre and Hospital, which further stagnates progress in healthcare practices. To address these challenges, it was crucial to develop a comprehensive transformation plan that align the healthcare system with the population’s needs. So yest it was very difficult, but not impossible mission.

Question: So, you found a mess. Well, you knew this before going there, right? What were the few elements that you were concentrating to solve?

Answer:  Yes, I knew it, but not in as many details. I thought and hoped that this government was serious in changing the status quo in healthcare, whereas I thought I knew what I was doing, and I thought I knew well the process of transformation. Moreover, I thought I will have the support, then all I needed was to remind myself that as Minister of Health of Kosova, the transformation of healthcare system must be solved through the infrastructure improvements, enhanced governance, and accountability, along with effective training programs and better resource allocation to increase access to specialty care.

Changing clinical directors and repainting hospital corridors was never on my agenda. I went to Kosova to help those directors and clinicians, nurses and the entire system to become better and be the best local clinical leaders, and they should be evaluated based on their performance and not based on political will from the office of the minister or from the political party’s office. 

When criticizing previous governments, I had been on the record many times before I became a minister, saying governments should not change experts and clinical directors because they were from a different political party but based on the performance and milestones set by the leadership (minister). I maintain that believe to this day. It was on this point that “the rubber met the road” and difficulties started. 

Question: How did you create the strategy for transformation?
Answer: To address systematically the problems faced and understand them, I needed to study and create a road map of general issues that needed further and deeper dive, and dissection. During this short study, I identified seven pillars that I needed to concentrate on (Table 1). Digitalization and healthcare insurance (not in the pillars) were not under my responsibility. They were being managed by the Prime minister’s office. By addressing issues number 3, 4, 6 and 7 we could attract our experts from issue 2, while some of them were already waiting to come and join us in our process of transformation. The issue number 5 would have been a natural progress of transformation and result of other pillars being in place. But all this would take time. As I said, I was not interested in re-painting the corridors of hospitals.

Table 1. Seven Pillars of Transformation of Healthcare of Kosova

Seven pillars of transformation 
1 Digitalization of healthcare services, including health insurance. 
2 Brain return (gain) and reducing brain drain, creating policies for including the experts from diaspora in clinical, managerial, and leadership positions throughout the healthcare system. 
3 Advancing clinical programs and centres of excellence through the specially designed and data-based analysis of programs for treatment outside the country and private hospitals and institutions. 
4 Reforming residency and training programs and adding fellowships and international accreditation. 
5 Decentralization of the hospital system and reorganization of UCCK, with empowering regional and local health systems. 
6 Advancing research capacities and embedding research personnel, research residents, and medical students into most of the major clinical disciplines. 
7 Modernization of hospital infrastructure and other healthcare institutions and increase quality of healthcare services including international accreditation of hospitals and other institutions. 

Question: So, you realized that you’re being asked to change directors and paint the hospitals instead creating major reforms. What made you think you will succeed eventually? 

Answer:  Correct. Hope is an amazing weapon. I kept thinking maybe they will wake up and understand what is at stake. Afterall, I had no other motives. Just fix the healthcare system. While the healthcare challenges in Kosova were considerable, they were not insurmountable though. I was sure that by committing to overhauling the existing system and fostering collaboration among stakeholders (international and local), Kosova could have a more responsive and effective healthcare framework. Investing in a sustainable healthcare system will ultimately lead to improved health outcomes and a better quality of life for all citizens, better economic development, paving the way for a healthier future. 

Question: Basically, you did a major study (without any expensive consultants’ fees but just reading previous expensive reports of many feasibility studies, visiting the hospital and talking to the leadership, and used your experience and common sense approach to rebuild healthcare system in a very short time you during which you were  able to design a strategy that would create 12 centres of excellence and 22  clinical fellowships and truly  transform healthcare system.

Answer: Yes, I decided to foster meaningful dual transformation strategy, after I studied the entire system, without making media noise, because I agree with Kabir, an Indian Poet of 15th Century who wrote that: “Strike a half-empty pot, and it’ll make a loud sound; strike one that is full and hear the silence.”  

The dual strategy focused on improving healthcare quality and accessibility. First, I thought that we have to create 12 clinical centres of excellence and offer advanced training of 22 fellowships for over 100 physicians and surgeons in the first 2 years of being in the office. The second doable strategy was modernizing the hospital infrastructure and work through collaborations both local and international partners (medical diplomacy). Every aspect of this dual strategy reflected the insights and needs identified by the clinical directors during extensive meetings, ensuring that it aligns with the goals of each department and clinic. Started with modernization of neurosurgery, and vascular surgery. The rest of the clinics were to follow. 

When I predicted that it would take 5-10 years to create a great foundation and to be part of Europe as far as the healthcare system is concerned, it was an outburst of those who did not like my strategy.  Perhaps for those who considered fixing the bathrooms and painting of hospitals, it was transformation. As nonpolitical minister I would not lie to the public who had so much hope that with the help of this government I will be able to lead the change. I wanted meaningful transformation. Kosova needed a meaningful transformation of healthcare system. 

Question: You have done before such meaningful transformation and must have come natural to you.

Answer: Yes, my approach was perhaps too ambitious, but I believed it was essential to initiate an ambitious and comprehensive reform plan. By aiming for the stars, you reach the stars. And you are correct, it was not my “first rodeo”, as they say in Texas. I have done it before in several institutions both nationally and abroad and helped transform healthcare system significantly. So why would be it difficult to transform healthcare system of Kosova that is smaller than any midsize city anywhere in the world, or a neighbourhood of a large city?  For many decades we have asked and allowed others to do whatever they wanted to do with the healthcare in Kosova. Now we were dictating what we needed to be done. Had a clear vision. Our true international friends (USA and some others) loved it, many hated it and openly displayed neocolonialistic aspirations and tendencies. What I was planning to do was cutting the piece of their pie significantly, if not altogether.  But remember, the international neo-colonialists do not work alone. They work together with many local organizations and individuals. The latter were making most of the noise.

Question: What other issues you encountered in this process?

Answer: The main issues that I encountered, as I mentioned above, included a fragmented healthcare system with a surplus of healthcare professionals but insufficient care and lack of operating resources, resulting in inefficient and often inappropriate patient care. Corruption, sabotage of every initiative, preoccupation of administration and so many people around with small stuff and hiccups, unhappiness of many who used the public healthcare system just to help their primary businesses, dishonesty, lack of work discipline, lack of love for the country itself, and lack of trust amongst many high-ranking politicians in the public healthcare system were overwhelming. I found the task daunting but necessary, understanding that significant reforms require time, persistence, and a clear vision.  

Question: What made you think that you can do anything meaningful, when you were being micromanaged like some low-ranking administrator?


Answer:  Yes, I became acutely aware that  I will not have the support from the government that invited me to be the minister of health, but I thought that if I leverage medical diplomacy and foster collaboration with various stakeholders, we could reshape Kosova’s healthcare landscape, reduce the inequalities that had long plagued the healthcare system, and the government will see that the transformation is doable. Through these efforts, I hoped to lay the foundation for a sustainable healthcare environment that benefits all Kosovars. I did not want to become a “media noise maker” before things were palpable, for the reason stated above, based on the 7 pillars of transformation (Table 1) and working with leadership of clinics created the concept of 12 centres of excellence (Table 2).

Question: Tell me about the role of these 12 centres of excellence

Answer: The purpose of creating a network of 12 Clinical Centres of Excellence (CCEs) was to centralize specialized care, streamline patient management, and elevate the standards of treatment across Kosova. This would make the public system available (in addition to care for its own citizens), to provide health tourism for at least our entire diaspora but for the region as well. By establishing 12 CCEs, I sought to provide targeted and advanced healthcare services that were previously out of reach care for many citizens. Alongside this, I designed a program to implement Advanced Clinical Training Fellowships (ACTFs) in partnership with existing leaders of health system and directors of the clinics for more than 100 physicians and surgeons during the 2022-2024 period, partnering with international centres known for their cutting-edge practices.

Question: What would these centres do for the staff?

 Answer: This approach not only would have enhanced clinical skills of medical/surgical staff but also cultivate a culture of continuous learning and improvement within Kosova’s healthcare professionals. By equipping our medical staff with up-to-date knowledge and expertise, I aimed to instil confidence in our local healthcare system and encourage citizens to seek care domestically instead of traveling abroad.

The second pillar of my strategy emphasized modernization of our healthcare infrastructure. It is easily recognized that many hospitals are outdated and have inefficient management practices, and fragmentation that undermines service quality. Thus, I initiated a comprehensive plan to build and modernize hospital facilities while improving healthcare service delivery through better management practices. This involved working closely with local and international partners to ensure our hospitals not only met current healthcare demands but were also prepared for future challenges. Started with the trauma centre, that would have the burn centre and centre for all emergencies, including acute care surgery. 

Question: What were or are the reason(s) that for example trauma centre is not completed?

Answer: The situation surrounding the proposed trauma centre encapsulates the complicated intersection of healthcare needs and political dynamics. Various well-intentioned initiatives to create a dedicated trauma facility have faced significant hurdles in the past, resulting in a frustrating state of limbo. The moniker “ghost building” appropriately describes this building, as the facility waits for completion and sits unused, representing unmet healthcare demands. The political factors that contributed and continue to contribute to the stalling of this critical project were multifaceted, most of which were incomprehensible by a normal human mind. Shifts in governmental priorities, bureaucratic red tape, funding disputes, and regional governance disparities complicated decision-making processes vital for advancing healthcare infrastructure. Additionally, the political instability and ongoing tensions in the region diverted attention and resources from healthcare initiatives, further exacerbating the difficulties in maintaining momentum for such essential projects.

Question: You had spoken in the past about “feasibility” studies of healthcare system of Kosova. 

Answer:  As I navigated those complex potential historic reforms, I became acutely aware of the deeply rooted issues of corruption and mismanagement that had plagued the healthcare system of Kosova for decades and were still very much present. For each initiative of any minister, there was supposed to be a feasibility study first. This consumes great amount of time. Existing and previously done “feasibility” studies and dialogues with international and local experts revealed the alarming status of our healthcare assets, where incomplete buildings loomed as stark reminders of the past and the current government failures, that I became part of it. Feasibility studies that no clinical leader has read. Not even the board members of the UCCK read them or knew what these studies said. For example, numerous hospital projects remained unfinished (as stated above), contributing to a public perception of systemic inefficiency and distrust in the healthcare sector. Addressing these challenges required transparency, accountability, and an unwavering commitment to prioritize patient care over political affiliations. 

Question: Did you know in what you were getting yourself when you said “yes”?

Answer:  I knew that transforming the healthcare landscape of Kosova was undoubtedly a daunting task, but I firmly believed and continue to believe to this day that with a dual approach rooted in excellence and modernization, we could create a system capable of meeting the health needs of our citizens and more. This ambitious plan signalled a new era for Kosova’s healthcare, embodying the vision to build a resilient system that could withstand the tests of time and emerge as a model for other nations facing similar challenges. The establishment of 12 Clinical Centres of Excellence and the creation of 22 advanced clinical fellowship training programs represented a significant shift in how healthcare was delivered in Kosova. While these initiatives aimed to enhance the quality of care and reduce the necessity for patients to seek treatment abroad, they also posed a direct challenge to individuals and many entities (I called them shops/kiosks) that had built their operations and major profits around, sending patients out of the country for medical services.

Question: Those who had historically benefited from these practices viewed the new centres and training programs as a direct threat to their livelihoods. Correct?

Answer:  I understand, and I agree with them, because that was my goal and mission. By providing high-quality, specialized care domestically, I thought to create a system that will retain patients within Kosova, thereby reducing the financial outflow associated with international medical travel. This concept led to resistance from certain stakeholders who own shops to recruit patients to go abroad, who were invested in the status quo and feared that the changes would diminish their influence, but most importantly their income, shared by many.

Question: What broke down the Camel’s back? Just shy of 11 months of serving as Minister you resigned. What happened?

Answer: Despite my commitment to the development of these transformative initiatives, I faced significant obstacles and continuous lack of support from the government leadership and the Ministry of Finance. The creation of a “Health Commission” by the Prime Minister – which was composed of members who were reporting to me – became a clear signal that the government instead of supporting, it was undermining my efforts and strategy. In a well-run ministry and government, such a commission would have been an asset, facilitating collaboration and support, but its members were supposed to be (as agreed beforehand) internationally recognized leaders of healthcare transformation. This was the second  time that “the rubber met the road” and ultimately, after considerable reflection, I made the difficult decision to resign from my position, because it became clear that without the necessary backing to implement the vital reforms (that was expected from this government) needed for the healthcare system in Kosova, my ability to effect change was severely limited. 

I hoped that my resignation would serve as a call to action for future leaders to prioritize the transformation of a healthcare system that desperately needed support and revitalization and all those who wanted to go back and help Kosova. I gave the government my findings and what we did, and what we initiated. 

Part III. 

Question: Kosova has just had new elections, and it is in the process of creating a new government. Here lies a significant opportunity for the incoming government to prioritize essential healthcare reforms that can fundamentally reshape the country’s healthcare system. What would you advise the next government, whomever that may be?

Answer: The urgency for transformation of healthcare system is palpable among the people, who express a strong desire for policies that will enhance the quality of care and promote the well-being of all citizens. One critical element that should be prioritized is funding and the establishment of the 12 centres of excellence in healthcare that have been initiated in the country. 

Table 2. Proposed Centres and Clinical Programs of Excellence 

1. The Emergency, Trauma, and Burn Centre 
2. Clinical Oncology Centre of Kosovo (COCK) or Cancer Centre with ten departments and eleven clinical programs 
3. Bio Medical and Scientific Research Institute with four departments: 1. Scientific Research; 2. Medical Simulation, and Technological Education; 3. Minimally Laparoscopic Surgery Laboratory, and 4. Clinical Guidelines and Protocols 
4. Centre for Children and Adults with Disabilities (Autism, Down Syndrome, and Other Rare Diseases) 
5. Addiction Rehabilitation Centre 
6. Regional Centre for Training and Emergency Disaster and Trauma Management 
7. Expansion of the Telemedicine program from all Regional Hospitals of the Country to Main Centers of Family Medicine 
8. Consolidation of the Center for Neurosciences
9. Consolidation of the Heart Centre 
10. Minimally Invasive Laparoscopic Surgery Program in General Surgery, Urology, Gynaecology, Paediatrics, and Thoracic Surgery 
11. Endovascular Surgery Program 
12. Kidney and tissue transplant program


I argue that these centres are vital not only for improving healthcare quality but also for fostering an independent and self-sufficient medical infrastructure in Kosova. By investing in these centres, the new government can help the nation move away from reliance on foreign medical systems and practitioners, thus cultivating autonomy and pride in local healthcare capabilities.

Question: How would you advise the new government to pick the next Minister of Health?

Answer: The selection of a new Minister of Health is most important. It is essential that this appointment is made with careful consideration, emphasizing the need for a candidate with a solid medical background who is free from political affiliations and influence. 

To the next Prime Minister: Do not control the minister of health for your political benefits. This ensures that healthcare decisions are guided by clinical expertise and the genuine needs of the population, rather than the shifting political agendas. But remember, if healthcare system is reformed and build to stand, you will continue to prosper too. A neglected healthcare system by politics is the most significant missed opportunity for any political party that has led Kosova for the last 25 years. Do not miss it again. 

The new government should demand that the Minister of Health operates without corruption. By appointing a leader who is genuinely dedicated to improving the healthcare system and prioritizing the population’s welfare, the government can foster transparency and effective resource allocation, marking a significant shift towards accountability in the healthcare governance. This builds trust in public services.

Question: You have said that a very important time as Minister were in the parliament. Explain this further and what you advise the new members of parliament?

Answer: Yes, that was incredible. I thought that the parliament, where you can speak free as chosen of the people, where you can debate freely, was a blessed place, but our parliamentarians were doing too much politics and not much work, so at times did not look like a very blessed place. So, my advice to the next class of parliament members of the new Parliament is to approach the healthcare system not as a political football, but as a fundamental service crucial to the lives of all citizens in Kosova, to its economy and its security. To have a lasting impact, the government must prioritize healthcare over political manoeuvring and ensure that the sector is protected from the negative effects of political gamesmanship.

Question: You had time to reflect on your short tenure as Minister. What are your thoughts?

Answer: As I reflect on my short tenure as Minister of Health in Kosova and the profound responsibility that came with the role, particularly in a country with a struggling healthcare system, there are many things that come to mind. In fact, I would call it a study of the healthcare system of Kosova rather than being a minister of health. Minister should be allowed to minister, not be a mere middle manager. During my time in office I faced numerous challenges, from navigating historical neglect and underfunding to addressing inefficiencies and corruption ingrained in the system, particularly of the administration. It appeared that I was a middle manager even for trivial issues.

Part IV: 

Question: What would you advise the government overall?

Answers: As Kosova prepares to create a new government, the following essential priorities must be taken into consideration: the establishment of centres of excellence, the appointment of a qualified Minister, the commitment to corruption-free leadership, the prioritization of healthcare in political discourse, and the promotion of research. By addressing these areas, the new government can lay the groundwork for a robust and responsive healthcare system that truly serves the needs of all citizens, ultimately leading to better health outcomes and a stronger, more resilient Kosova. And we are all here to help. You do not need another damn feasibility study.  You have the most definitive one. 

Here are some specific issues that should be made priorities:

 1. Research agenda should be a priority that should be at the forefront of the new government’s agenda is the promotion of research across all fields, particularly in the medical sector. Investing in research not only enhances the capacity and quality of medical education but also drives innovation in treatment, prevention, and healthcare delivery. Establishing a strong research foundation will facilitate the development of evidence-based practices, improve patient outcomes, and position Kosova as a contender in the global medical community and will keep the brain in Kosova and will even help return the lost experts.

2. Allow the Minister of Health the autonomy to operate without excessive oversight and micromanagement. Trusting the appointed Minister’s expertise is critical for facilitating effective decision-making. Such trust empowers the Minister to explore innovative solutions and implement necessary reforms without being hindered by political interference.

3. Do not permit international organizations to conduct yet another feasibility study. While these studies can provide valuable insights, we have already gathered ample information about the healthcare challenges and needs in Kosova. What we require now is action, not additional analysis. Repeated studies can lead to delays and a cycle of inaction, as we risk getting caught up in endless evaluations rather than implementing the reforms that our healthcare system desperately needs. It is time to move forward with decisive measures based on existing knowledge, focusing on real solutions that will improve healthcare outcomes for our citizens. Let us prioritize actions over further bureaucracy and make meaningful progress together. 

4. Finish or forget the unfinished projects: If the construction of critical healthcare facilities like the trauma hospital and Ferizaj hospital is being impeded by corruption within the courts, it is essential to pivot and initiate a new project that circumvents these obstacles. 

5. Use medical diplomacy to involve partnerships with non-governmental organizations (NGOs) or international health agencies that have a track record of successfully implementing healthcare projects in similar conditions. By leveraging their expertise and resources, we can establish functioning healthcare services that directly meet the needs of the population while also drawing attention to the issues of corruption and inefficiency.

6. Prioritize the health needs of the community. Finding alternative solutions allows us to ensure that healthcare development continues and that citizens have timely access to essential services, regardless of the challenges posed by corrupt practices.

7. Expanding the healthcare system beyond Prishtina is crucial for improving access to medical services throughout Kosova. By strategically developing healthcare facilities in rural and underserved areas, we can ensure that all citizens receive the quality care they deserve without having to travel long distances to the capital.

One significant aspect of this expansion involves building new major highly specialized healthcare centre and hospital outside of Prishtina, which would allow for a more equitable distribution of medical resources such as cancer and research centre, and it should be a university clinical centre. The old, current UCKK, should be acute care, trauma and emergency centre only. This should be the “Cleveland Clinic” or “Mayo Clinic” of Kosova that will stop patients going out of the country. Arguments from that health commission that there is no electricity or infrastructure outside Prishtina were some of the most ludicrous things that I have heard when we discussed this issue.

8. Investing in telemedicine and mobile health units would complement these efforts, allowing specialists based in Prishtina to consult and collaborate with healthcare providers in the newly established facilities. This approach would facilitate ongoing education and training for local healthcare workers, enhancing their skills and knowledge while ensuring that patients receive expert care without the need to constantly travel to the capital.

9. Use medical diaspora.  Lastly, I believe that I speak on behalf of all of diaspora healthcare experts that we are ready to continue to contribute to whomever creates the new government but do make a loud sound like an empty pot.  

ARBNESHËT E ZARËS DHE KORPUSI I NJË TRADITE HISTORIKE NË RAPORT ME GJENDJEN E SOTME

by

Prof. Dr. Begzad Baliu/

Me rastin e 85-vjetorit të lindjes, Profesor Isak Shema e ka parë të arsyeshme që nga korpusi i veprimtarisë së pasur arsimore, kërkimore e shkencore ta ribotojë veprën e tij Arbëneshët e Zarës – Shqiptarët e Zarës (Histori, gjuhë, arsim, letërsi, kulturë), botuar një dekadë më parë. Në të vërtetë ky vëllim studimesh, kërkimesh e dokumentesh është një sintezë materialesh, kumtesash, vlerësimesh e tekstesh të tjera nga Profesor Isak Shema dhe studiues të tjerë, të cilat në një mënyrë apo një tjetër ndërlidhen me jetën dhe trashëgiminë materiale e shpirtërore të arbëneshëve të Zarës, si dhe me studimin e tyre.

Vëllimi Arbëneshët e Zarës – Shqiptarët e Zarës (Histori, gjuhë, arsim, letërsi, kulturë), është strukturuar nga katër pjesë. Në pjesën e parë janë botuar temat nga fusha e historisë, qofshin ato tekste të Profesor Isak Shemës, qofshin ato tekste të studiuesve më të shquar të kësaj fushe. Numri i madh i studimeve, që me përmbajtjen e tyre paraqesin pothuajse një tërësi mjaft të ngjeshur, hapet me studimin e Profesor Aleksandër Stipçeviqit me titull përkushtues e krahasues “Ilirët, shqiptarët, kroatët”, për të vazhduar me studimin themeltar të Profesor Idriz Ajetit, Mbi zhvillimin e së folmes së arbneshëve të Zarës dhe lidhjen e tyre me truallin autokton të Shestanit. Më tej zë vend një studim mjaft i shtrirë në kohë dhe hapësirë për prozatorin emblematik të arbneshëve të Zarës, Shime Deshaplin, të cilit i pasvinë edhe tekste të tjera autoriale dhe të shtypit të kohës sonë.

Arbneshët e Zarës, e kaluara historike, si dhe gjendja e sotme etno-kulturore e tyre nuk ka ndonjë histori të gjatë në raport me historinë e tyre të brendshme. Mund të thuhet se historia e studimit të veçorive historike, etno-kulturore e gjuhësore e tyre në Prishtinë, është zbulim i gjysmës së dytë të shekullit XX, sado nuk mungonin njohjet nga literatura italiane dhe gjermane. Por se historia e këtyre kërkimeve, studimeve dhe sidomos botimeve të trashëgimisë, gjuhës dhe letërsisë së arbneshëve në Prishtinë është gjithashtu e veçantë dhe pothuajse e pazakonshme. Historia e ndërlidhjes së individëve, revistave dhe institucioneve kulturore të shqiptarëve nën ish-Jugosllavi me arbneshët mund të quhet një histori e zbulimit të një ishulli pothuajse të panjohur. Një Ishull i Robinson Kruzos, në të cilin, “shqipen e shkruante një grusht arbëreshësh, para se gjithash Josip Rela , theksonte Profesor Idriz Ajeti, në një nga kërkesat e tij drejtuar udhëheqjes së Institutit Albanologjik (1954), për të ndërmarrë kërkime për tezën e tij të doktoratës , ndërkohë që në revistën autoritative “Jeta e re”, drejtuar nga Esad Mekuli dy vjet më parë (1952), kishte filluar vit pas viti të botohej vepra letrare e Josip Relës, Shime Deshapalit. Budimir Petroviqit, historianit Aleksandër Stipçeviq, ndërsa studiuesit si Profesor Ajeti e të tjerë, mbanin raporte të veçanta me enciklopedistin e linguistin Kruno Kërstiq , ilirologun Radoslav Katiçiq etj. Pa dashur të ndalem gjerësisht te historia e këtyre interesimeve e marrëdhënieve të studiuesve dhe institucione të Prishtinës dhe Shkupit për arbneshët e Zarës, dua të theksoj këtu se ato janë zhvilluar në tri rrafshe:

a. rrafshi i parë, botimi prej dy dekadash i veprës letrare të Josip Relës në revistën “Jeta e Re”, e cila kulmoi me botimin e veprave të plota të tij , si dhe me një përzgjedhje të prozave të Shime Deshpalit ;

b. rrafshi i dytë, botimi i studimeve dhe vëllimeve shkencore të Aleksandër Stipçeviqit , përkthimit të studimeve të Radoslav Katiçiqit, si dhe një botimi posaçërisht të veçantë dhe më pak i njohur i Henrik Bariqit në Zagreb.

c. rrafshi i tretë, ngritja e studimeve ilire në ish-Jugosllavi dhe institucionalizimi i teorisë së origjinës së popullit shqiptar e gjuhës shqipe deri tek botimet zyrtare të Enciklopedisë së Jugosllavisë, nga ana e studiuesve shqiptarë, Esad Mekuli, Idriz Ajeti dhe Ali Hadri, me ndihmën e arbneshëve Aleksandër Stipçeviq, Kruno Kërstiq e studiuesit kroat Radoslav Katiçiq, duke përfshirë edhe bardin e këtij institucioni shkrimtarin e lavdishëm kroat Miroslav Kërlezha, pavarësisht reagimit jashtëzakonisht të madh të qendrës enciklopedike serbe, Akademisë së Serbisë, qendrave të tjera shkencore, si dhe shtypit shkencor, ditor e madje atij bulevardesk.

Nga të gjithë arbneshët, gjatë kësaj periudhe, jeta dhe vepra e Josip Vllahoviq – Relës do të bëhen boshti i personaliteteve përfaqësuese të kësaj diaspore historike në katër aspekte: 1. botimi i plotë në revistën “Jeta e re” e pastaj i kompletit të tij të veprës letrare; 2. përfshirjen e krijimtarisë së tij në literaturën shkollore (poezisë së tij Liria, në Librin e leximit shkollor, dhe dramës së tij “Nita”, – lekturë shkollore); 3. Shfaqa e dramës së tij “Nita” në Teatrin Kombëtar (që në vitet ’60) dhe në teatrot amatore të qyteteve të tjera në Kosovë dhe Maqedoni; si dhe 4. studimi sintetik i veprës së tij , fillimisht si monografi më vete e më tej edhe si temë e doktoratës në Universitetin e Prishtinës.

Pjesa e dytë e vëllimit është menduar si një kapitull pothuajse i panjohur në rrethet tona shkencore të Prishtinës, mbi mësimin e gjuhës shqipe nga arbneshët e Zarës, për të cilën Profesor Isak Shema ka dhënë kontribut të veçantë. Tekstet e tij thellësisht të trajtuara me kompetencë në këtë fushë sjellin hulumtime të reja arkivore, të dhëna të pasura përmbajtjesore, dokumente të panjohura, analiza të reja dhe përpjekje për të sjellë rrafshe të reja njohëse në fushë të organizimit të shkollave dhe të mësimdhënies në gjuhën arbneshe në Zarë.

Po të bëhet bibliografia e kërkimeve, studimeve, sintezave dhe madje editimeve, nuk është vështirë të shihet se në rrethin e studiuesve, ligjëruesve ndër konferenca shkencore dhe edituesve të veprave të arbneshëve të Zarës, Profesor Isak Shema zë kryet e vendit, ndërsa ky vëllim është një sintezë tipike e gjithë kësaj periudhe pothuajse njëshekullore.

Pjesa e tretë e këtij vëllimi studimor, e cila zë edhe hapësirën më të madh të teksteve të tij, do të mund të quhej një kronikë e dekadave të fundit mbi zhvillimet arsimore, letrare e shkencore për kulturën arbneshe. Fjala është për një korpus tekstesh, dokumentesh, kronikash, studimesh, recensionesh, tryezash shkencore e kulturore, si dhe sesione letrare për çështje të ndryshme letrare e kulturore arbneshe. Në radhë të parë kemi të bëjmë me studimet, kronikat, shënimet e dokumentet e Profesor Isak Shemës për autorë të shquar të letrave (kryesisht Josip Relën e Shime Deshpalin); historinë, letërsinë e kulturën arbneshe, organizimin e mësimdhënies dhe lëvrimin e literaturës shqipe ndër shkollat arbneshe, organizimin e takimeve e përkujtimeve mbi trashëgiminë arbneshe të Zarës në Prishtinë e më gjerë në Kosovë, si dhe në Zarë e në hapësirat historike, institucionet shkencore, universitare e arsimore atje.

Nëse studimet shkencore dhe recensionet për arbneshët dhe veprat e Profesor Isak Shemës kushtuar trashëgimisë historike, shkollore, kulturore e letrare të arbneshëve janë tekste të formatit të mbyllur, kronikat, informacionet e pasura, katalogjet e sesioneve shkencore e letrare, fotografitë dhe dokumentet e tjera përcjellëse sjellin një pamje tjetër të hapur të pjesëmarrësve (Bashkim Kuçuku, Maximiliana Barançiq, Shyqri Galica, Besim Rexha, Dom Lush Gjergji, Nuhi Rexhepi, Persida Asllani, Mehmet Latifi etj.) e njohjes së tyre, si dhe një mundësi kërkimi, vlerësimi e nderimi për organizatorët e sidomos bardin e tyre Profesor Isak Shemën. Besoj se kjo është edhe arsyeja pse tekstet e kësaj pjese të librit janë botuar në gjuhën shqipe dhe në gjuhën kroate.

Vepra e Profesor Isak Shemës, Arbëneshët e Zarës – Shqiptarët e Zarës (Histori, gjuhë, arsim, letërsi, kulturë), në këtë rrjedhë është një krestomaci për historinë, gjuhën dhe sidomos arsimin, letërsinë dhe kulturën e arbneshëve të atij ishulli të diasporës historike të shqiptarëve dhe shqiptarëve të shekullit XX, të cilët për arsye historike e kanë ruajtur edhe etnonimin historik të tyre, ashtu sikur e kanë ruajtur etnonimin historik të tyre edhe shqiptarët në Itali, Greqi dhe Turqi e Lindje përgjithësisht, po jo edhe shqiptarët e diasporës historike në Amerikë, pasi i takojnë asaj periudhe postrilindase të shekullit XIX-XX.

Autori i këtij vëllimi Profesor Isak Shema jo rastësisht ka mundur të krijojë një vepër autoriale e shumautoriale e shumëdimensionale, po që funksionon si sistem brenda një teme, temës së madhe historike dhe bashkëkohore: historisë arsimit, letërsisë, gjuhës dhe kulturës së arbëreshëve.

Isak Shema, Arbëneshët e Zarës – Shqiptarët e Zarës (Histori, gjuhë, arsim, letërsi, kulturë), Prishtinë, 2015, ribotuar, më 2025, f. 364.

Fenomeni letrar Angela Kosta

by

Arben Iliazi/

Poeten, shkrimtaren, përkthyesen, botuesen dhe promovuesen e njohur ndërkombëtarisht, Angela Kosta nuk e kam takuar kurrë. Por kam takuar krijimtarinë e saj, që rrëzëllen fort në shumë anë të botës. Më kanë impresionuar jo vetëm krijimet, por edhe përkujdesja dhe dashamirësia që tregon, gjithmonë e gatshme për të ndihmuar e promovuar autorë shqiptarë në arenën ndërkombëtare. Falë saj dhe bashkëpunimit me poetin e shquar dhe përkthyesin po aq virtuoz Kujtim Hajdari, ne krijuesve shqiptarë tërë qiejt kanë filluar të na duken të kthjellët nga tepria e dritëmbështetjes që na ofrojnë, me dhembshuri gati hyjnore, këta shkrimtarë të mirënjohur ndërkombëtarisht, që fare bukur mund t’i cilësojmë si “ambasadorë” të kulturës dhe artit shqiptar në botë. Çfarë lumturie brilante kur ata të shkruajnë vetë në messenger dhe të orojnë bujarisht bashkëpunim, pa asnjë kosto, krejtësisht gratis, duke u bazuar te vlerat e autorëve. Kjo dashamirësi duhet pershendetur, pasi është një rast unik në kulturën shqiptare. Në mungesë të promovimeve zyrtare, ku krijuesit mund të thyejnë kokën pas mureve metalike të indiferencës dhe mohimit total të vlerave letrare artistike, është fat i hareshëm të kesh një privilegj të tillë, që shtyn tutje demonët e pesimizmit, të shkundin nga përgjumjet dhe të stimulojnë besimin.

***

Është shumë e vështirë të përmbledhësh në pak rreshta një shqyrtim të hollësishëm të të gjithë faktorëve kompleksë, që krijojnë dallimin e shkrimtares dhe poetes Angela Kosta nga autorët e tjerë. Po jap shkurt, në këndvështrimin tim, disa mendime për disa nga poezitë që kam marrë në shqyrtim, për të analizuar në një rast tjetër edhe prozën.

Në poezitë e Angela Kostës është gjithnjë ndjeshmëria e epokës ajo që vendos kufijtë e tekstit, duke trajtuar tema universale si: dashuria, jeta dhe marrëdhëniet midis njerëzve, dhimbja, por edhe bukuria e ekzistencës, figura e gruas, natyra etj. Me butësinë, bujarinë, elegancën, që e kanë bërë atë një shkrimtare të njohur ndërkombëtarisht, poetja dhe shkrimtarja Angela Kosta ofron kuadrin për një jetë shpërblyese: punë të palodhur, pasion, përsiatje, gatishmëri e nxitje për të bërë ndryshimin…Në korpusin poetik të kësaj autoreje janë shkrirë përvoja estetike, ku emocionet e pastra zbuten dhe krijohen diskurse pasionante, në një gjëndje shkrirjeje me transhedencën, me botën, me sensibilitetin e çdo epoke. Është sensibiliteti i çdo epoke ai që përcakton se çfarë është poezia. Kodet e poetes A. Kosta përzihen me ato të lexuesit, duke krijuar një “gjuhë kreole”, me një shtim të përgjithshëm të elementëve strukturalë të rëndësishëm:

“Atë natë të bujshme, të ftohtë

në qiell nuk kishte yje, nuk kishte hënë.

Edhe pse ishte mars

nuk kishte lule, nuk ishte pranverë.

Në terrin e natës, tej në hapësirē

diku në breg të huaj

dëgjoheshin klithje, ulërimë.

Dallgët e detit egërsisht përplaseshin

mbi një anije të vjetër

e braktisur në mëshirën e fatit

si shumë fëmijë të mbetur

pa nëna, pa baballarë.

Të tmerruar u përpoqën të shpëtonin

as kohë nuk patën të luteshin

uji i ftohtë me vete papandehur i gëlltiti

i përpiu pa ua dëgjuar dëshpërimin.

Deti u tregua i pamëshirshëm

i fshehu diku në fund të mallkimit…(fragment nga “Elegji”)

Angela Kosta ka shkruar poezi që dallohen për prirjen meditative, ku përcillen shumë kumte poetike brenda teksteve përgjithësisht të shkurtëra. Këtë stil të përkorë ligjërimi e realizon përmes figuracionit të pasur, sidomos simboleve dhe metaforave, por edhe nëpërmjet një gjuhe tejet të latuar:

“Mbi gjethet e vjeshtës shkelin mendimet e mia

ndalen në plogështinë e zverdhur të kohës

copëtohen, rrënohen në kalbjen e trishtimit

pezull në lotimin e syve të lodhur

nga pesha e brengosur e Jetës

që përplaset në tokë si zogu në acar

i pajetë, i ngrirë deri në thellësi të shpirtit

i pafuqishëm, pa flatra t’i bashkohet

sërish flladit të ngrohtë

të ngrejë folenë në pemët e gjelbra plot gjallëri

por pranvera përgjithmonë perëndoi

në muzgun e vjeshtës dikur të argjendtë,

tashmë e zbehur me degët e rrëzuara.

E në trotuaret e së ardhmes mbetën

veç gjethet e venitura nga zhgënjimi i së nesëmes”.

(Mendime të zverdhura)

Pika kyce e poezisë së Angela Kostës ka të bëjë me origjinalitetin dhe me karakterin e fshehur të “kuptimit” të tekstit estetik. Teksti letrar në poezitë e saj kthehet në katalizator të shfaqjes së vullnetit, të besimeve, të pasioneve. Në planin e organizmit formal autorja e koncepton tekstin estetik si një tërësi shenjuese, totalisht sinjifikante. Janë pikërisht marrëdhëniet mes ndarjeve tekstore, ndarja në vargje, paragrafë, ato që zbulojnë kuptimin e panjohur të thellë të tekstit. Poetja ndihet më mirë te vargjet e lira, të çlirohen nga çdo kufizim. Poezitë kanë koherencë të plotë kuptimi, pikërisht kur të kuptuarit e zakonshëm është degdisur te moskuptimi i pastër. Duke e përkthyer në një organizim polisemantik asistematikën e jetës, duke imituar elementin rastësor të ekzistencës, arti poetik i kësaj autoreje fiton kësisoj një valencë epistemologjike. A. Kosta, edhe pse aplikon disa gjuhë si autore dhe përkthyese, përdor shumë mirë gjuhën letrare shqipe, gjuhën e përditëshme, ku teksti është i automatizuar dhe struktura “anormale” e tekstit artistik tërheq vëmendjen mbi vetë tekstin, mbi formën e tij. Në artin e saj poetja ka ndërtuar një mbretëri të spontanitetit pa rregulla, ka prodhuar tekste konvencionalë, ku plani i shprehjes bashkëlidhet me planin e përmbajatjes përmes një marrëdhënieje motivimi.

Ligjërimi poetik i Angela Kostës është i natyrës përsiatëse, me prirje të theksuar eliptike, duke trajtuar me përparësi shtjellat e kuptimësive të njëpasnjëshme përmes sistemit të pasur të figurav. Poezitë e saj janë afër së thjeshtës, së prekshmes, ngazëllimit dhe trishtimit, me një konceptim dinamik edhe të raporteve mes ligjërimve të ndryshme artistike. Krijimet nuk vuajnë nga errësimi i kuptimit mes një figuracioni të ndërlikuar.

Poezia mund të zbërthehet vetëm duke e parë nga optika e shenjave, në raport me njësitë referenciale të parakuptuara, raportin ndjesor, jehonat e ankthshme, “vlera e jetuar” që teksti prodhon mbi subjektin. Në shumë poezi të A. Kostës mendimi artistik shprehet përmes një bashkëlidhjeje strukturale dhe nuk ekziston përtej saj. Kjo bashkëlidhje përfshin të gjitha nivelet e tekstit, fonemën, morfemën, fjalën, vargun, strofën dhe poezinë:

“Shkëlqen sërish Drita e Shpresës

në Tokën e dashur të plasaritur

në të gjitha skajet e plagosur

aty ku ngadhënjimtarët e mjerimit

me trupat lakuriq

të zhveshur nga uria, sy shqyer

nëpër trotuaret plot kufoma

me vështirësi marrin frymë

teksa ushqehen në kazanin e mbeturinave

me plehrat e skaduara

thërrime buke, kocka sikur qen të ishin.

Por triumfon Drita Shpresës së Madhe

tejembanë botën përshkon pa pushim

mes njerëzve të varfër dhe të sëmurë

vezullon duke prekur gjithësecilin

si një kortezh i gjatë me pishtarë.

Dhe Toka e dashur pushon së vajtuari

me Dritën në sytë e Shpresës së gjallë

me bollëk ushqen të patakatët.

Rishfaqet mbi Oqeanin e Jetës

ngado hyn në shpirtrat e të pafuqishmëve

Dhe…duke e përqafuar

më në fund të gjithë shërohen

nga dertet e shekullit:

Sëmundjet dhe Varfëria!

(Drita e Mbijetesës)

Përsa i përket figuracionit poezia e A. Kostës sendërtohet mbi një shtrat metaforik ndërthurur me figura të ndërtimit tingullor. Haset i ndërfutur edhe simboli, por ai nuk është përfaqësues, ndërkohë që spikasin në shumësi antitezat e antonimia e pastër e kontekstuale, e cila përbën një mjet të preferuar të autores për të dhënë emocionalitetin përmes përplasjeve, ose më qartësisht, me pranëvënieve të dukurive, të cilat e kundërshtojnë njëra tjetërën, apo nga ana konceptuale, e përjashtojnë. E gjithë kjo është sa spontane aq dhe e qëllimshme në dhënien e një emocioni që të godet. Metaforiciteti i brendshëm i tekstit artistik, duke thyer ndonjëherë edhe rregullat gramatikore, bashkëlidh imazhe që nuk do të janë të pranueshme në gjuhët natyrore. Arti poetik i kësaj autoreje imiton elementin rastësor të ekzistencës, duke e përkthyer në një organizim polisemnatik asistematikën e jetës. Angela Kosta, në artin e saj, ka ndërtuar një mbretëri të spontanitetit pa rregulla, ka prodhuar tekste konvencionalë, ku plani i shprehjes bashkëlidhet me planin e përmbajtjes përmes një marrëdhënieje motivimi.

Semanatika e çdo fjale, përsëritjet fonologjike e cdo cështje ritmike, pra tek të gjithë këta faktorë komleksë, krijojnë dallimin e kësaj autoreje nga të tjerët. Në shumë poezi, po të krahasohen elementët fonologjikë që shfaqen në çiftet e fjalëve dhe ekuivalencat, shohim se kundërvëniet fonologjike mund të lidhen me kategori semantike të caktuara, ku ndodh një projektim i paradigmatikës te sintagmatikja.

Tekstet poetike janë semantikisht shumë të afërta, si pasojë e ngjashmërisë së ndërtimit leksikor të tyre. Gjithsesi vërehen dallime në strukturën ritmike, ngjashmëritë e ndryshme që lindin në nivelin fonetik të secilës poezi krijojnë një thurje të paparsëritshme kuptimesh:

“Nën qiell të hapur simfonia e padëgjuar, filloi

me nota të frikshme

saqë edhe vetë deti u rebelua.

Dallgë tmerri pa mëshirë

me tërbim sollën në breg

pëshpëritjet pa ankesa

të shumë engjëjve të vegjël,

këmbë zbathur

lundrues mbi ujë,

të lagur deri në palcë,

me buzëqeshje të fikur;

si vajza e vogël e kapur pas nënës së re

në gjoksin e mermertë të ftohtë.

Në qiell të hapur u dëgjua

fundi i një shprese të madhe,

dhe në gjuhë të huaj

soneti i një anijeje mbeti i skalitur

në pasqyrën e detit të përtejm, të errët”.

(Simfonia e skalitur)

Angela Kosta përdor fjalët në poezitë e saj sikur të ishin penelatat e një artisteje të madhe”, është shprehur Adriano Bottaccioli, shkrimtar i njohur italian. Ajo hyn ndër poetët që nuk i shfaq në mënyrë të drejtpërdrejtë idetë dhe kredot sociale, por ngulmon të përcjellë harmoninë, muzikën, kumbimin e thellë të fjalës. Kështu poezitë e saj bëhen bashkëvepruese, duke shumëfishuar ligjërimet.

“Një lot u ndal në pëllëmbën e dorës sime

e shtrëngova fort dhe mbylla sytë në çast.

E burgosur, e pafajshme

në majë të gishtave eca

a thua të isha në mëkat.

Pranova atë ç’ka nuk duhej ta kisha ëndërruar,

por ishe ti që ma vodhe zemrën

e mbyllur tashmë në një kafaz çmendurie.

Lotët e tjerë u përpoqa t’i ndal

e friksuar se do të pasqyrohesha

në një oqean përvuajtjeje, të ëmbël”.

(Loti i pafajshëm)

Te kjo autore ndeshemi me një kontekstualizëm të fortë të problemit estetik të dinamikës së brendshme të ngjarjeve dhe fenomeneve. Poezitë e saj nuk kanë elementë të artit të shabllonizuar, artificial e pa jetë. Fluturimet e saj liriko-epike marrin trajta të meditimit, me ngjyra të forta të përthyerjes së vetes ndaj një realiteti të njëmendttë, ku përfshihet dhe përvijohet me ngjyra trishtuese realiteti social – psikologjik:

“Një copë kothere për t’u ushqyer

për të shuar urinë

e kushedi prej sa orëve

shoqëruese e jetës

që ulërin ekzistencën e mjerë

e ndaluar tek pamja e përhumbur

nëpër kohëra të zhdukura

nga fati mizor për të lindur.

Kush e ka fajin për të gjithë këtë?

Çfarë faji kam unë vetë?

Mos vallë nuk ishim të dëshiruar nga Zoti?

Mos vallë kishim ardhur në botën e gabuar?

Uri famëkeqe moskokëçarëse

që zhdukesh në bollëkun e mirazhit

që të gëzohemi në fukarallëk.

Sa do doja mes reve të isha

me ajrin e universit të tejngopesha.

Të ngrohesha në diellin kaq të largët

për të mos parë gjakun e mpiksur

për të mos ndjerë rrahjet e dobëta

të zemrës së vëllezërve të mi të zbehtë,

me buzë të çara si toka nën këmbët e tyre.

Kothere buke mos u shkërmoq!

Ku është Krishti për të të shumuar?

Nuk kam ç’përgjigje vetes t’i jap

përveçse kësaj copë kothereje

që nuk e di nëse kam të drejtë ta kapërdij”.

(Një copë kothere)

A. Kosta prek realitetin e prizmit social-moral. Spunto e saj është njeriu i zakonshëm, i cili siguron mes sakrificash një jetë të ndershme, fakti jetësor, dhe në disa raste njeriu i identifikueshëm.

Në poezitë e saj Kosta përcjell një tablo të sendërtimit të konkretes, ka shumë magji, vuajtje, pranim të fatit, mirësi. Poezitë e saj mbajnë brenda lëndës poetike mister, ku shpaloset adhurimi për botën dhe për njerëzit. Le të sjellim për ilustrim poezinë kushtuar nënës, ku shfaqet poetikisht ndjenja e poetes, si ngazëllim për të. Në figurën e nënës ndjenja është frymëmarrëse:

“Kam thurur shumë vargje

shkrime pa mbarim

për lot, dhimbje, dashuri.

Në to bën pjesë edhe ti e shtrenjta nëna ime.

Puth sytë e tua gjysëm të mbyllur

dikur të mbushur plot shprehi mirësie.

Të ledhatoj duart akoma të ngrohta

ashtu siç bëje edhe ti.

Përshkoj me gishtërinj

rrudhat e shumta të pleqërisë tënde të parakohshme

pa mundur ta pranoj lëngimin tënd

prek thinjat në flokët e tua

dëshmi vuajtjesh në përjetësi.

E pazëvëndësueshme je për mua

nëna ime e shtrenjtë Sofije

të dua pafundësisht

si perëndeshë, e re, do të mbetesh

gjithmonë në shpirtin tim.

Askush nuk do të mundet të më bindë

se më nuk do të të shoh

e se në këtë jetë nuk do të jesh më.

Nuk e dije se gjithmonë

në frymëmarrjen time do të mbetesh?

Nëse unë jetoj, do të jetosh edhe ti?

Buzëqeshjen tënde të çiltër

në vezullimin e yjeve do ta dalloj

ndërsa universi i mallit do të më pushtojë.

Ti më dhe dritën e jetës

më rrite me durimin e mundimit

dhe me dashurinë e madhe

të shpirtit tënd të vyer, të pastër.

Folmë, të lutem veç një fjalë të fundit më thuaj

sa do të doja të të shihja

mes lotësh gëzimi duke të përqafuar,

Lexoji vargjet e mia nënë

të lutem heshtur mos rri!

Ah sikur të sfidoja kohërat, sëmundjen ligësi

e në humnerë gjithçka të gremisja

të pafatin fat ta largoja

dhe të strukesha përsëri në prehërin tënd

ashtu siç bëja kur isha fëmijë

teksa gjeja paqe e qetësi.

Sa lumturohesha teksa duart e tua

ledhatonin brendësinë e shpirtit tim

gjithë qenien time të lulëzuar nga poret e tua.

Mos më venit me gulçin tënd të fundit

të lutem nënë përtej qiellit mos ik”!

(Nënës sime Sofije)

Në poezitë e A. Kostës ngrihet kulti i një lloj lirie njerëzore, në sensin e superioritetit të species me ndërgjegje, që di të dalë mbi humbjet, trishtimet, brengat. Ajo që është e dukshme në to është spontaniteti, pranimi i të thjeshtës, njerëzores…sakrifica e përditshme njerëzore, e përditshma me përplasje, me përthyerje….

Fluturimet e saj lirike marrin trajta të meditimit, me ngjyra të forta të përthyerjes së vetes ndaj një realiteti të njëmendttë, ku përfshihet dhe përvijohet me ngjyra trishtuese realiteti social:

“Tokë e shkrumbuar

Fëmijë të kërrusur me duar të mplakura

Sundojnë botën e mjerimit

Me buzëqeshje të ngrira

Shpirtra të copëtuar

Hedhin hapat drejt agimit pa diell

Të sakatosur, në udhëkryqe të pasigurta

Pa mundur të marrin frymë

As gjumë nuk mund të flenë

Qepallat e lodhura u mpiksen

Nga lotët e përgjakur

Dhe globi bashkë me ta rënkon

Rënkon nga ethet e furtunës

Tkurret dhe ndien ftohtë

Kërkon një flakëz qiriri

Ëndërron një fije shpresë

Hap flatrat e thyera

Dhe fëmijët e mplakur përqafon

Por asgjë nuk mbetet veç mirazhit rinor

I përhumbur në skëterrën e ferrit

I gjymtuar nën rrënojat e vetvetves

I mbytur nga pluhuri i hipokrizisë

I kësaj bote mizore

Pa forcë

Të përballojë luftën e heshtur

Apo të ndalojë atë plot zhurmë

Zhurmë bombash ku dhe vetë qielli dridhet

Struket në gjysmëhënën pa shkëlqim

Vëzhgon yjet që nuk shndrijnë askund më

Dikur universin ndriçonin

Që tashmë në humbëtirë vajton…”.

(Fëmijë të plakur)

Poezitë e A. Kostës mund të shihen si një kod poetik që përcjell një fakt, një situatë faktike, një gjendje emocionale të shenjuar. Mjafton t’i hedhim një sy poezisë “vëllait tim”. Shihet qartë se në tekstin poetik të Kostës kodet nuk janë aspak të automatizuara. Është shumë e dukshme puna poetike mbi leksikun:

“Djalë i ri ishe plot ëndrra,

gonxhe e sapo lulëzuar

i dashuruar me jetën.

Ëndrrat e tua të përshkelura me ligësi

në hapat e para të dashurisë,

në zemrën tënde që më nuk rreh.

Pa mëshirë t’u mbyllën sytë e bukur.

E pashërueshme, dhimbja mizore

vdekja jetën që të përkiste vetëm ty

me vete mori.

Fluturove në parajsë

i zhytur në lotin e pangushëllueshëm

duke lënë pas ëndrrat e mëkëmbura”.

(Vëllait tim)

Autorja i kushton rëndësi anës figurative, pasi është ajo që luan rolin kryesor në pasurimin e kuptimit. Te kjo autore niveli i figurave shndërrohet si dëshmi dhe evokimi i përvojës shqisore për botën. Figurativiteti tregon aftësinë e ligjërimeve për të prodhuar kuptime analoge me ato të perceptimeve konkrete. Poezia e A. Kostës ka një alkimi komplekse, nganjëherë me karakter kompromisi, ku përshtatja e vargut me kuptimin përvojësor nuk është gjithnjë qendra e shqetësimit dhe e zgjedhjeve përfundimtare të poetit dhe kuptimi final i fjalëve del nga rënia e tyre në një pozicion të caktuar struktural. Në këtë mënyrë vendoset një regjim i dyfishtë semantik i vetë tekstit të dhënë, duke na dhënë poezi të kënaqshme për nga ritmi dhe muzikaliteti. Kuptimi leksikor konvencional është vetëm një lëndë e parë që riformulohet nga struktura poetike, sidomos sipas efekteve të muzikalitetit. Tek kjo autore muzikaliteti nuk është qëllim në vetvete por krijon zona komplekse kuptimi që rinovohen pas çdo leximi dhe ekzaltimi.

“ Sy të çjerrur, pa dritë

nga lotët e akullt si vetë duart e ftohta,

fundi perëndues nën qepallat përpëlitëse.

Britma të dëshpëruara nga brutaliteti

me emrin e damkosur ‘Vdekje’,

ligji i racës i miratuar e konfirmuar

me një përkushtim të zellshëm,

nga ata që kishin pushtetin në duart e tyre,

për të zhdukur njëherë e përgjithmonë

buzëqeshjen e dinjitetit njerëzor

i ndaluar në radhët e gjata pafund.

Fëmijë, gra, burra të të gjitha moshave

numra të njollosur pa mëshirë.

Vetë Zoti nuk i dha fund një akti të tillë,

lejoi që ajo “Pse” të mbetej pa përgjigje

teksa bota duartrokiste skenarin tmerr

frymëmarrje e ndalur

edhe për ata që ishin kundër

dhe donin që rrota e fatit të ngecte.

Nuk u desh shumë kohë që të ndalej kjo masakër

e shënuar sot si ditë e madhe përkujtimore

për ata që u munduan më kot

por nuk i shpëtuan persekutimit.

Pak ishin ata që mbijetuan

ndaj nuk mundën të harrojnë.

Sot, ashtu si dje skenari vazhdon

me përmasa të tjera, pa skruppull

luftëra të pakuptimta dhe të pafundme,

e në fund të detit shfaqet tmerri njerëzor

dhe bota vazhdon të duartrokasë

në heshtje, pa kundërshtuar”.

(Buzëqeshje e hirtë

Poezi dedikuar genocidit ndaj hebrejve)

***

Te Angela Kosta zë një vend të rëndësishëm edhe proza, ku përfshihen disa romane e novela. Edhe proza është në vijimësi të stilit që shfaq poezia e saj. Kjo duket vecanërisht në rrafshin e strukturës së tyre, ku përparësi merr simbolika dhe kuptimësitë e shumta nëntekstore, njëlloj siç ndodh në poezitë e saj.

Arti është domen i lirisë. Por raportet e tyre janë jashtëzakonisht më komplekse. Pa parashikueshmëria e artit është në të njëjtën kohë shkak e pasojë e paparashikueshmërisë së jetës. Jemi para një autoreje krejt të veçantë, me një talent vital, me teknicizëm skajor të artit letrar, të vërtetuar në një seri veprash në prozë e poezi. Mund të pohohet me siguri që Angela Kosta përfaqëson sot një fenomen letrar, një poliglotizëm artistik, ku janë ngjizur e shpërthyr prej kohësh një konglomerat talentesh e dhuntish jo të zakonshme, në poezi, prozë, përkthime…..dhe gjithçka tjetër që krijon dora e saj. Angela Kosta është një nga rastet më unike në letërsinë tonë.

BIOGRAFIA

Angela Kosta ka lindur në Elbasan dhe jeton në Itali që nga viti 1995. Është poete dhe shkrimtare që shkruan në gjuhë të përbotshme ndaj në librat e saj gjejnë jehonë miliona jetë. Është e njohur gjithashtu si drejtore e revistës fizike MIRIADE, si gazetare, eseiste, redaktore, kritike letrare. Deri tani ka botuar 25 libra: romane, poezi dhe përralla në: shqip, italisht, anglisht, frengjisht, arabisht, koreanisht, spanjisht dhe turqisht. Është autore e 5 antologjive të publikuara në: Kosovë, Itali, SHBA dhe Turqi. Ka përkthyer nga anglishtja 170 autorë në dygjuhësh: italisht – shqip – italisht; ka promovuar mbi 600 autorë, 85 artistë në revista të ndryshme letrare ndërkombëtare. Ka përkthyer 8 libra me poezi të disa autorëve. Gjithashtu ka përkthyer poezitë e klasikëve dhe nobelistëve të shquar italianë si dhe të autorëve të tjerë të shquar.

Gjithashtu shkrimet dhe përkthimet e saj janë botuar në revista dhe gazeta të ndryshme letrare në disa vende kontinentale dhe ndërkontinentale.

Angela Kosta shkruan artikuj dhe intervista për gazetën Calabria Live, Agorà Giovani, revistën Saturno, Revistën Alessandria Today (Itali), revistën ndërkombëtare Orfeu – Prishtinë, gazetën Nacional (Tiranë), Gazeta Destinacioni, Perqasje Italo – Shqiptare, revistën Atunis (Belgjikë).

Angela Kosta bashkëpunon dhe promovon në revistat: “International Literature Language Journal, Creatività Magazine, Artistic Visions (Michigan), Ëordsmith International Editorial (Florida), Raven Cage (Gjermani), The Dayli Global Nation (Dhaka), Güncel Sanat (Turqi), Sindh Courier (Pakistan), Kavya Kishor International (Bangladesh), Glitterati Sparks (Indi), Noi Qui (Itali), etj…

Ka botuar revistën e saj të printuar të artistëve duke përfshirë: piktorë, skulptorë dhe fotografë 22 MARKERS ON GLOBAL ART në nëntor 2024 dhe NUANCES ON THE PANORAMIC CANVAS në janar 2025.

Angela është bashkëautore në disa antologji në: SHBA, Angli, Indi, Bangladesh, Shqipëri, Rusi, Gjermani, Bulgaria, Kroaci, Indonesia, Kosovë, etj…

Angela Kosta është Zv. Presidente e Shoqatës së Shkrimtarëve, Artistëve dhe Përkthyesve në Korenë e Jugut, Ambasadore e Kulturës dhe Paqes në disa Organizata jo fitimprurëse në: Kanada, Bangladesh, Poloni, Algjeri, Egjipt, Meksikë, Rumani, Yemen, Moldavi, Rumani, etj…

Është anëtare e Lidhjes së Shkrimtarëve (LSHASH) dhe BSHBSH – Itali, anëtare në Akademinë e Shkencave dhe Artit – The Albanian American Academy of Science and Art (AAA në Amerikë), Konsulente Nderi në Shoqatën Katedra e Gruas mbështetur nga OKB, anëtare në Shoqatën VerbumlandiArtAps e aprovuar nga Senati i Republikës (Itali), anëtare e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve në: Greqi, Poloni, Hungari, Meksikë, Rumani, Kroaci, Indi dhe Bangladesh.

Në Itali shumë gazeta të rëndësishme dhe revista kanë shkruar artikuj të ndryshëm për Angela Kostën.

Angela Kosta është botuar si Personazhi i muajit në Kopertinat e revistave: International Literature Language Journal (Miçigan), Ëordsmith International Editorial (Florida), Saturno Magazine (Itali), Literary Magazine (Barcelona), Elitè Magazine (Liban), Sara Al Thaqafa (Irak), Legacy Crown (Filipine), Oddyse International Editorial (Bangladesh).

Angela Kosta është përkthyer dhe botuar në 40 gjuhë dhe vende të huaja. Vetëm në vitin 2024 është botuar në 150 gazeta, revista kombëtare dhe ndërkombëtare me: poezi, artikuj, intervista, ese, recensione etj. si dhe ka marrë shumë çmime nga revista dhe gazeta të ndryshme botërore.

Më 16 Janar 2025 nga Qendra Ndërkombëtare e Përkthimit dhe Kërkimit Poetik, Revista Shumëgjuhëshe: Journal Rendition Of International Poetry, Nga Bordi Drejtues i Bashkimit Botëror Të Revistave Poetike me votën e Komisionit Ekzekutiv Ndërkombëtar dhe Organizatës (IPTRC) në Kinë, u shpall si Poetja më e mirë Ndërkombëtare për vitin 2024.

Gazeta marokene Akhbar7 gjithashtu e shpalli personazhin e shquar për vitin 2023.

Angela Kosta ka marrë Certificata Doctor Honoris nga Universitete të ndryshme si në: Kolumbi, Moldavi, Yemen, Algjeri, Rumani, Meksikë, Indi dhe së fundmi edhe nga Universiteti i Gjuhë – Letërsisë në Marok nga Dekani Muha.

DISA NGA LIBRAT E TJERË TË AUTORES JANË:

“Shpirti i burgosur” – roman (2003)

“Më fal” – novela (2004)

“La collana magica – Varësja Magjike” – roman (2007)

“Loti i shkëlqyeshëm – Lacrima lucente” – poezi (2008) përfitimi i të cilit iu dhurua Shoqatës ONLUS për kërkimin shkencor ndaj Amyotrophic Lateral Sclerosis (SLA)

“Sytë e nënës – Gli occhi della madre” – thriller (2011)

“Milioneri i varfër – Il milionario povero” – roman (2017)

” Të jetosh – Vivere” – poezi (2018)

“Oltre l’oceano – Përtej oqeanit” – roman (2019)

“Ylberi dhe Sara e vogël – L’arcobaleno e la piccola Sara” – përrallë (2020) përfitimi i cilit iu dhurua Shoqatës ONLUS Daniele Chianelli për kërkimin shkencor ndaj Leuçemisë, Tumoreve dhe Limfomave tek të rriturit dhe fëmijët.

“Libri nën rrënoja” – poezi (2023

“Nostalgia del infinito” – Janar 2025

GËZUAR PAVARËSINË KOSOVË! VATRA LONG ISLAND DHE SHKOLLA SHQIPE “GJERGJ FISHTA” FESTOJNË PAVARËSINË E REPUBLIKËS SË KOSOVËS

by

Nga Frank Shkreli/

Përshëndetje dhe gëzuar 17-Vjetorin e Pavarësisë së Republikës së Kosovës. Të nderuar Dr Paulin Marku dhe Fabjola Gjinaj (Marku) bashkthemeluesë të shkollës shqipe, “Gjergj Fishta” në Long Island të Nju Jorkut ju falënderoj për ftesën për të marrë pjesë në organizimin tuaj me rastin e Ditës së Pavarësisë të Republikës së Kosovës. Me pamundësi për të marrë pjesë, e ndjeva detyrim moral që të pakën tu dërgoj një përshëndetje vëllazërore me këtë rast. Njëherazi dua t’ ju uroj punë të mbarë dhe bekime për veprën tuaj atdhetare e fisnike — për hapjen, më heret, të Shkollës Shqipe “Gjergj Fishta” në Long Island. Emër më madhështor nuk kini mund me gjetë për shkollën. U lumtë! Urime dhe mirënjohje të gjithëve, ty Dr Marku, bashkthemelueses dhe mësueses Fabjola Marku dhe bashkpuntorëve tuaj, për këtë nismë patriotike në shërbim të komunitetit shqiptaro-amerikan në Long Island të Nju Jorkut.

Siç tregon edhe ky organizim sot në shënim të Ditës së Pavarësisës së Kosovës, duket se Dega Vatra Long Island me Shkollën “Gergj Fishta” do jetë diçka më tepër se thjeshtë një shkollë për të mësuar gjuhën shqipe brezave të fëmijve të lindur e të rritur në Amerikë. Është për tu vlerësuar dhe admiruar misioni që me ndihmën e Degës së Vatrës në Long Island, i kini përcaktuar shkollës “Gjergj Fishta”, misionin: “Që të shërbejë si njësi shpirtërore, edukative, patriotike, kulturore e komunitare për bashkimin e shqiptarëve në Long Island.” Punë të mbarë në këtë mision të shenjtë e patriotik!

Të nderuar pjesëmarrës, sot Republika e Kosovës dhe mbarë Kombi shqiptar festojnë 17-vjetorin e shpalljes së Pavarësisë. Në këtë ditë të shenjtë të 17-vjetorit të Pavarësisë së Kosovës që pasqyron dhe realizon një ëndërrë shekullore të vullnetit të lirë të Kombit shqiptar — na kujtohen fjalët e At Gjergj Fishtës: “Ma mirë n’vorr me u kja për mallë / se nën shkja me ndejë për t’gjallë.” Por në veshët tonë sot tingëllojnë gjithashtu edhe fjalët e Naim Frashërit: “Bota që kur është zënë — Shqipëria gjallë ka qenë.”

Të nderuar miq — Në këtë ditë të shënuar për Kosovën dhe për mbarë Kombin shqiptar — në 17-vjetorin e Pavarësisë së Republikës së Kosovës — le të kujtojmë dhe të përulemi me nderim e respekt para RILINDASVE TË VËRTETË TË KOMBIT, duke filluar me Gjergj Kastriotin-Skenderbe në Lezhë, Abdyl Frashërin në Prizren, bashkë me zbritjen në Vlorë të Ismail Qemalit, Luigj Gurakuqit, Pandeli Cales, Isa Boletinit, e të tjerëve. Në veshët e çdo shqiptari të vërtetë kudo, sot, veçanërisht, jehon edhe kushtrimi i Presidentit historik Ibrahim Rugovës dhe i Adem Jasharit por edhe i Bajram Currit, Ded Gjon Lulit, Mihal Gramenos dhe i Çerçiz Topullit dhe i heronjëve më të ri të Kombit që kanë dhenë jetën në luftën për liri e pavarësi të Dardanisë së lashtë e Kosovës së re. Shqiptarët janë ndër të parët e njerëzimit, me një histori të gjatë e cila është e shkruar me penë, por edhe më shumë – ajo histori është shkruar me gjak – që ajo tokë shqiptare të mbetet shqiptare.

Në këtë ditë të pavarësisë, urimet më të përzemërta Kosovës edhe për zgjedhjet e fundit demokratike me shpresën për një angazhim të vazhdueshëm për të çuar përpara paqën, drejtësinë dhe begatinë për popullin e Kosovës si dhe tërë rajonin e Ballkanit Perëndimor”, sepse, ndërsa festojmë këtë përvjetor sot – duhet të jemi të vetdijtur se çdo gjë, “Bacë nuk është Kry”. Shqiptarët duhet të ndigjojnë edhe ushtimën e kushtrimit të At Gjergj Fishtës për realizimin e shpresave të pa realizuara: kushtrimin për përjetësimin e ëndërrës shekullore të shqiptarëve:

SHQIPNIA E LIRË

Po, por nesër, me ndihmë t’Zotit,

Do ta bajmë prap Shqipni t’lirë

Prej Prevezet m’Leqe t’Hotit,

Prej Tivari në Manastir,

Edhe Flamuri Shqipnisë

Si flakë mnijet e Perëndisë

Do t’valvitet në Kaçanik.

Bashkshortja e Heroit Kombëtar Agim Ramadanit, Zonja Shukrije Ramadani, ka thenë se bashkshorti i saj çdo herë që nisej për në front të luftës kundër forcave terroriste serbe merrte me vete Lahutën e Malësisë të At Gjergj Fishtës, për frymëzim në luftën heroike të Kombit shqiptar për çlirimin e Kosovës nga hordhitë serbe.

500-vjet Kosova priti! At Gjergj Fishta duhet patjetër ta ketë vendin e vet, të merituar jo vetëm në Shqipëri por edhe në Kosovë dhe anë e mbanë trojeve shqiptare!

Duke u falënderuar për durimin ju përcjell edhe njëherë gjithë ju urimet e mia më të përzemërta Republikës së Kosovës, të gjithë pjesëmarësve të mbledhur aty dhe shqiptarëve anë e mbanë botës, këtë ditë të madhe për Kosovën dhe mbarë Kombin shqiptar.

Përzemërsisht, Frank Shkreli