Behar Gjoka/

Po, sërish është shfaqur Kali i Trojës. Në fakt ai nuk ka ikur kurrë. Aty te portat që ruhen nga të verbërit, me sy në ballë, po të verbuar nga ethet e pushtetit, e pares, e PPP-ve, ethet më shkatërrimtare. Kësaj radhe Kali i Trojës, ka ardhur nga toka, nga deti dhe nga ajri. E di, e keni të pamundur që ta besoni, por e vërteta, sadoqë e hidhur, eshtë më e madhe se sa ne…Unë po rrëfej atë që shoh dhe jam i bindur, ju keni të drejtën që të mbyllni sytë e të kërceni të lumtur…

Që ta ngas llafen pa vonim…

– Kali i Trojës, dalë nga deti, sikur Bajlozi i zi dikur, është dërgimi nga Qeveriu i këkesës së Greqisë në gjyq për ta zgjeruar hapësirën detare me 12 milje, pra e dërgojmë ne që të fitojë Greqia, në kurriz të hapësirës ujore shqiptare…

– Kali i Trojës nga toka, vendimi për të shkatërruar bazat ushtarake, në Breg, që Greqia të mos ketë asnjë pengesë, jetë e mot. Gjithë bota ndërton baza ushtarake, e ne të futur në gjirin e Kalit të Trojës, lëmë tokën djerrë…Pa baza që të kemi turistë, sa më shumë turistë, që fshejim sa mundim pastrimin e parave të pista.

– Kali i Trojës nga ajri, që për çudi vjen me dy koka, ndonëse të një shtati, pra mezi sa formësojnë një koktar të bashkisë. Bejleri burgoset, se pati blerë vota, siç tha policia, prokuroria dhe gjykata, kur këtu votat vetëm shiten e blihen. Në Himarë, tash së fundi, thuhet se fitoi me meritë Tavo, një minoritar i shpallur, duke bërë gati udhën që Himara të emërtohet zonë minoritare, ëndërr shoviniste…

Rama thotë se u qetësuan marrëdhëniet me Greqinë. Më tepër ka gjasa të jemi në rrethanën e pranisë së Kalit të Trojës me tri koka, me gjasë në zaptimin e tokës, detit dhe ajrit… Qetësi postmoderne. Prit të presim që të hedhim vallenë palikarët e nënshtruar të politikës shqiptare.

Një Kal i Drunjtë majftoj që të rrënohet Troja. Po tre Kuaj të harbuar, të etur për gjak, për troje, çfarë mund të bëjnë?

Dukuria e vlerësimit paraqet moment të veçanë për indvidin  apo subjektin përkatës sepse dekorimi është akt qytetarie për kohën që  është e njohur në mjediset e ndryshme, por  si në të kaluarën në monizëm edhe në kohën tonë në pluralizëm është e pranishme qasja subjektive, sepse kanë mbetur pa u  dekoruar të merituarit,  nga del se kjo dukuri ka marrë përmasa te politizimit në vendet e ish kampit socialist, ku as Mali i Zi nuk është përjashtim

Nail  Draga

Çështja e dekorimit nuk është dukuri e re e as e panjohur, sepse vlerësimi i personave apo subjektëve të ndryshme ka qenë traditë e mëhershme  varësisht prej vendeve dhe pushtetit të tyre. Në këtë aspekt kjo  dukuri  shoqërore nuk ka mundur të eliminojë qasjen subjektive, ku ma së shumti është dëshmuar në mjediset multinacionale, sidomos në kohën e monizmit në vendet e Evropës Juglindore.

Monizmi

Në sajë të rrethanave të reja pas Luftës së Dytë Botërore, vendet e ish kampit socialist pothuaj ishin analoge ku çështja e dekorimit nuk kishte ndonjë ndryshim përmbajtësor. Në vend të parë ishin të rënët gjatë luftës duke pasuar me strukturat udhëheqëse e më pas vinin qytetarët e ndryshëm të cilët ishin të rekomanduar nga partia-shtet. Dhe nuk ka si të ishte ndryshe, sepse në konceptin e ideologjisë dekorimi ishte pjesë e meritave dhe të heroizmit të dëshmuar më përkushtim e sakrificë për pushtetin e kohës. Nga ana tjetër në këtë gamë të dekorimit nuk bënin pjesë ata të cilët nuk ishin anëtar të partisë, apo persona me biografi të mirë, sepse ata llogaritëshin si armiq potencial, të partisë e të shtetit. 

Jugosllavët e dekoruar në Shqipëri  nuk janë shlyer nga evidenca

Nëse analizohen regjistrat e dekorimeve del qartë së çdo gjë ishte planifikuar të realizohej sidomos gjatë festave shtetërore dhe përvjetorëve të ndryshëm. Kujtojmë me këtë rast Vendimin e  Kryesisë së  Këshillit Antifashist Nacional-Çlirimtar të Shqipërisë  nr.117, më datë 5 shtator 1946 ku janë dekoruar një numër i konsideruar individësh nga ish-Jugosllavia të cilët kanë qenë pjesëmarrës aktiv në Luftën e Dytë Botërore dhe pas saj. Dhe për ironi të fatit, ndonëse Shqipëria e ish-Jugosllavia i prishën marrëdhëniet në vitin 1948, ata dekorata zyrtare ende qendrojnë të evidentuara edhe pse ka qenë e udhës të shfuqizohen dhe të shlyhen nga evidenca zyrtare e Kuvendit të Shqipërisë. Kujtojmë me këtë rast se nga numri i 55 të dekoruarve jugosllav,  një numër i tyre janë dëshmuar si antishqiptar, por,  nga miratimi i pluralizmit(1990) këtë çështje në Shqipëri askush se ka trajtuar, që është turp që nuk mund të arsyetohet më asgjë! 

Një qendrim i tillë  servil i pushtetit në Shqipëri flet mjaft për rrethanat e kohës, që dëshmohet përmes dokumentëve të ndryshme arkivore që i janë prezentuar opinionit nga viti 1991 e më pas.

Pluralizmi

Më rënien e sistemit monist në vendet e ish kampit socialist, nga viti 1990 e më pas, edhe këtu u fillu më dekorim të personave të ndryshëm. Fjala është për të përsekutuarit në monizëm të cilët kanë qenë të denuar e të përsekutuar. Por, në këtë  aspekt përjashtim bën vetëm një vend e ky është Mali i Zi, sepse këtu ende ekziston mentaliteti i kohës së monizmit, ndonëse të modifikuar.

Pikërisht në këtë aspekt, jemi dëshmitarë se janë bërë lëshime të mëdha, me apo pa  vetëdije, që ka irrituar opinion e gjerë. Fjala është për veprime subjektive, sepse kjo çështje u privatizu, duke marrë qasje personale, partiake apo klanëve të ndryshme. Dhe nga një qendrim i tillë, persona me merita minimale ishin të parët në dekorime, ndërsa të merituarit real, ishin menjanuar, duke mos treguar kujdesin e duhur ndaj tyre. 

Deri më tash kemi pasur rast të dëgjojmë se dekorata kanë ndarë  institucionët shetërore, por edhe ata lokale  ndërsa nga miratimi i pluralizmit edhe  subjektet nga shoqëria civile. Madje duhet thënë pa hezitim se shpesh herë  dekoratat nga shoqëria civile janë më të qelluara së ata qeveritare,  duke qenë shëmbull për të tjerët, si të vlerësohen të merituarit e jo qasjet subjektive.

Ndonëse të drejt për të propozuar kanë individët apo subjektët e ndryshme, fjalën e fundit e ka komisioni përkatës, i cili sipas përbërjes duhet të jetë nga perosna me autoritet personal e profesional. Por, sa janë të tillët në nivelin e duhur mbetet të shihet, sepse të tillët vlerësohen nga opinioni i gjerë.

Ulqini, i vonuar me dekorime

Varësisht prej rrethanave shoqërore dukuria e dekorimit në Komunën e Ulqinit, nuk ka qenë në nivelin e duhur si më parë edhe më pas në pluralizëm. Nëse në monizëm, pushteti i kohës nuk ka treguar interesim në këtë aspekt, një gjest i tillë në pluralizëm nuk mund të arsyetohet më asgjë, sepse në komunat tjera raste të tilla ka pasur vazhdimisht, por Ulqini ishte i veçantë në këtë aspekt, ku i kanë kontribuar  edhe subjektet politike të shqiptarëve. Pikërisht duke marrë parasysh këtë apati, një çështje e tillë është shqyrtuar dhe inicuar nga subjekte të shoqërisë civile, për të dekoruar disa personalitete me çmimin “Mirënjohja e Ulqinit”. 

Pas shqyrtimit të propozimeve nga Këshilli për dhënien e propozimeve  për  emërtimin e rrugëve, shesheve dhe institucioneve në komunën e Ulqinit, me shumicë votash u vendos  që me këtë çmim të dekorohen këto personalitete: dr.Simë Dobreci, dr.Ruzhdi Ushaku, dr.Bahri Brisku, mr.Riza Rexha dhe dr.Pavle Mijoviq(pas vdekjës), që është miratuar ne mbledhjen e Kuvendit të Ulqinit  me datën 17.12.2014.

Ishte ky rasti i parë që Kuvendi i Ulqinit, të dekorojë personalitete të nderuara, që kanë dhënë kontribut në veprimtarinë e tyre studiuese, shkencore e kulturore,  ndërsa më pas janë dekoruar individë të ndryshëm nga komuna e jashtë saj.

Vlerësimi, akt qytetarie

Me rastin e organizimit të veprimtarive të ndryshme, është bërë praktikë që në fund nga organizatori të ndahën dekorata të ndryshme, si diploma, fletëfalenderimi, mirënjohje, certifikata etj. Një veprim i tillë, është akt qytetërues dhe vlerësues, por është edhe iritues sepse ka pasur raste qe nuk janë vlerësuar  ata të cilët e kanë merituar, por iu është dhënë të tjerëve që nuk e kanë merituar të dekorohen.   Nuk ka dilemë se raste të tilla  irrituese  ka mjaft  në tërë hapësirën etnogjeografike shqiptare, që paraqet çështje për hulumtim të veçantë.   

Theksojmë më këtë rast se nga ana e institucionit të Presidentit të Republikës së Shqipërisë, ka vite që persona të ndryshëm dekorohen me titullin “Nderi i Kombit”, “Mjeshtër i Madh”  apo tituj të tjerë në vend dhe në botën e jashtme. Një veprim i tillë nderon individët  e ndryshëm, por, kemi pasur rast të degjojmë së janë  dekoruar  individë pa ndonjë  meritë, nga del se kemi të bëjmë me qasje subjektive që  nuk mund të arsyetohet më asgjë.

Në këtë aspekt veçohet koha kur president i Republikës së Shqipërisë ishte Ilir Meta(2017-2022), sepse janë dhënë shumë dekorata, ku si të tilla edhe kanë humbur  rëndësinë e tyre, që nuk nderon subjektin përkatës madje  dhe irriton qytetarët.

Nuk është dekoruar Dioguardi(!?)

Si rast tipik  i mos dekorimit  kemi të nderuarin Joe Dioguardi, themelues i LQSHA në NY-SHBA i cili ka meritë të madhe në lidhje me ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës, por nuk është dekoruar me titullin “Nderi i Kombit”, ndërsa iu është dhënë disa të tjerëve në diasporë, që nuk mund të krahasohen më asgjë me z.Dioguardi! E pse është vëpruar kështu, mbetet çështje për diskutim nga institucioni i Presidencës, që përfaqëson shtetin amë-Shqipërinë!

Dekorimi nga Presidenti i Shqipërisë

Në lidhje me këtë çështje dua të theksoj se për Ulqinin data 1 prill 2017, është veçantë, sepse në komplkesin “LAMIGA”  nga ana e Presidentit të Republikës së Shqipërisë z.Bujar Nishani me titullin “Nderi i Kombit” janë dekoruar dy personalitete të njohura: dr.S.Dobreci e dr.R.Ushaku. Ishte ky një moment emocional dhe vlerësues për veprimtarinë e këtyre dy personalitetëve më përmasa mbarëkombëtare, që është pritur me admirim nga opinioni i gjerë në këtë mjedis.

Foto: Të dekoruarit me titullin “Nderi i Kombit” nga presidenti i Republikës së Shqipërisë z.Bujar Nishani, dr.Simë Dobreci dhe dr.Ruzhdi Ushaku, së bashku me Nazif Cungun(kryetari i komunës së Ulqinit  dhe Loro Ndrekiqin-kryetari i Kuvendit(Ulqin,1 prill 2017)

 (Shtator 2024)

Ilir Ikonomi/

Sa keqardhje për Astrit Lulushin, kolegun tonë të Zërit të Amerikës! Sot në mëngjes mësova me tronditje se ishte ndarë nga jeta pas një operacioni të vështirë në veshkë.

Astriti ishte fjalëpak, por me një mendje prej filozofi dhe shpirt prej poeti. Ato që nuk i thoshte me gojë i ka lënë në shumë e shumë libra interesantë që botoi gjatë viteve. Aty, ai fliste për kuptimin e jetës, analizonte natyrën dhe dijen njerëzore, veset dhe virtytet, tregonte për historinë dhe për njerëzit e saj të shquar, zhytej në honet e qenies njerëzore si askush tjetër për të eksploruar misteret dhe provokuar pyetje.

Ishte njeri që mendonte me kokën e vet dhe prandaj e çmonte shumë lirinë e gjetur në Amerikë. Nuk i kishte qejf klishetë, kërkonte në heshtje mendimin ndryshe. Thonë se njeriu i heshtur është ai që vlen të dëgjohet më shumë. Prandaj më pëlqente t’i dëgjoja mendimet e tij.

Shpesh e shihje të trishtuar, por kur gëzohej qeshte si fëmijë, të merrte mënjanë dhe të tregonte ndonjë anekdotë, nga ato që e shtrydhin tërë filozofinë e botës në një ose dy fjali të vetme.

Ikja e dikujt që e ke njohur prej kaq shumë vitesh të sjell pyetje, të mëdha e të vogla, shumica e të cilave mbeten pa përgjigje. Astriti dinte t’u përgjigjej, por tani ai nuk është më.

Mbushen 96 vite që Shqipëria ju bashkua kontinentit europian, dhe faktorit ballkanik në një moment historik për kombin shqiptar, konsakrimi juridik e kushtetues, vendosja e sistemit në qeverisjen e vendit, sistemi monarkist me 2 shtator 1928 për ndërtimin e shtetit modern shqiptar. Mbretëria shqiptare do të kishte një rol të jashtzakonshëm në ndërtimin e shtetit modern shqiptar , progresiv, ekonomik e kulturor. Mbi të gjitha mbrotja konsuguente e lirisë dhe të drejtave të shqiptarve në trojet e tyre etnike në Ballkan , mbas padrejtësisë europiane që i bëri kombit tonë, coptimi i trojeve në konferencën e Londrës në vitin 1913.

Okupimi i Vlorës nga italianët, dhe viset e veriut nga sebo-malazezët, e vunë në pikpytje pamvarsinë e shtetit shqiptar të 1912. Dhe ishte domosdoshmëri kombëtare mbatja e Kongresit të Lushnjes, por dhe vetë ekzistencën e kufive të vitit 1913, si dhe lirinë e kombit. Mbretëria Shqiptare e themeluar 96 vite ma parë ishte shprehej e vullnetit të popullit shqiptar për liri , bashkim të trojeve etnike, në një shtet në rrugën e civilizimit e presporitetit. Mbretëria Shqiptare lindi si domosdoshmëri europiane e kohës, dhe si simbol i unitetit të Shqiptarve që ishin copëtuar në disa shtetet ballkanike, duke u shkëputur nga toka mëmë.

Në atë Europë, të trazuar dhe aspak dashamirse ndaj shqiptarve, Shqipëria nxori një personalitet të shquar politik, e historik, të shekullit njëzet shtetformuesin e madh Ahmet Zogun që u konfirmua në fron nga Asambleja Kushtetuese si pasardhës i Gjergj Kastriotit me emrin mbretëror Zogu i Parë. Ai vinte nga një familje fisnike nga më të vjetrat e kombit dhe me kontribute ndaj vendit të tije për më shumë se pesë shekuj. Gjyshi i tije Xhemal Pashë Mati ishte një ndër protogonistët e drejtimit të Lidhjes së Prizerenit, dhe një atdhetar e patriot që rreshtohej me Abdyl Frashërin, Imer Prizerenin, Sulejman Vokshi, e Iljaz Pashë Dibra.

17 vjeç në emër të krahinës së Matit Ahmet Zogu do të firmoste në Vlorë, aktin e pamvarsisë së Shqipërisë dhe garantoi Ismail Bej Vlorën babain e pamvarsisë se do të bëjë beteja, pa kompromis në mbrotje të sajë .Ky atdhetar i shquar do të organizonte Kongresin e Lushnjes, do ta mbronte atë kongres nga sulmet e pushtuesve që kishin ndarë Shqipërinë në copa.

Mbas marrjes së detyrave nga ai kongres ky shqiptar i madh, me guxim e trimëri të pashoq do të nisej drejt Tiranës duke e bërë Kryeqytet të Shqipërisë, dhe duke i siguruar Qeverisë së Sulejman Delvinës që të zbatonte programin e Kongresit të Lushnjes.

Karriera politike e Ahmet Zogut është brilante , betejat e tija shtetformuese me aksionet politike, ushtarake, ai arriti që autoriteti i qeverisë të shtrihej në të gjithë territorin e vendit , duke shtypur lëvizjet seperatiste, të organizuar e paguar nga shtetet fqinje që nuk ja donin të mirën Shqipnisë, dhe garantoi kufijtë shtetrorë, duke e detyruar Lidhjen e Kombeve të njihte shtetin shqiptar

Ministër i Mbrendshëm, 1920, Kryeministër, në vitet 1922-1924, President i Republikës 1925-1928 dhe Mbret i Shqiptarve 1928-1939 ka gjurmë të ndritura e të pashlyeshme në historinë moderne shqiptare.

Është anti historike që përdorin bolshevikët e Enver Hoxhës, se Ahmet Zogu kishte ambicje të shfrenuara karrieriste dhe donte të bëhej Mbret me çdo çmim.

Mbreti Zogu i Parë e përdori sistemin monarkist me orientimin e Shqipërisë drejt modelit qeverisës e mënyrës së jetesës me vendet e civilizuara të Europës perendimore.

Fatkeqësisht diktatura, dhe ideologët bolshevik shqiptarë, kan anatemuar dhe shtrembëruar për gati 80 vite me propogandë antishqiptare, duke ngritur si heroizëm rebelimin antikombëtar të Haxhi Qamilit, një mbeturinë e falangave filoturke, dhe duke i shërbyer tradhëtisë së qeverisë së Durrsit që kishte qëllim anti shqiptar të krijonte një shtet vetëm si Shqipëri e mesme.

Lartmadhëria e tije Zogu i Parë Mbreti i Shqiptareve!

Parimi: Atdheu mbi të Gjitha!

Historia e tij politike na rrëfen krejt të kundërtën e asaj që trumbetojnë falangat e diktaturës Komuniste . Qëndrimi i tije në përkrahje të Princ Vidit, dorëheqja e tij si Kryeministër në vitin 1924 me grushtin e shtetit të bërë nga admiruesit e bolshevizmit të atyre viteve të ashtuquajtur revolucjon demokratik, me pikpamje ideologjike që dëmtonin shtetin e sapoformuar shqiptar.

Sjellja e tij prej politikani , patrioti e burrështetasi të madh u tregua kur ju ba atentat në paralament kur me qetsinë dhe largpamësinë e tije tregoj qartë , se ai mbi çdo gjë tjetër vinte interesat kombëtare dhe ishte dishembull i shtetit komb.

Ai gjatë gjithë karrierës politike nuk ka marrë pushtete me dhunë dhe armë siç banin kundërshtarët e tije, por vetëm me votë dhe me ligje demokratike perendimore.

Me 24 dhjetor 1924 ai diti ti jap fund rebelimit majtist dhe më të drejtë fitoi epitetin shpëtimtar i kombit.

Stabiliteti i plotë politikë , progresi i shpejtë ekonomik e kulturor që pati gjatë periudhës presidencjale, koha e thirri atë si personalitetin më të shquar të ulej në fronin mbretëror.

Me të drejtë kundërshtarët e tij politikë, si Fan Noli, Faik Konica, e mbi të gjitha Sejfi Vllamasi, do ta çmonin kontributin e tij, dhe do të deklaronin se po mos të ishte Ahmet Zogu ekzistenca e shtetit shqiptar do të ishte në pikpytje! Prandaj ai rreshtohet me figurat e ndritura të kombit, si Skënderbeu që na dha emrin dhe dinjitetin si Shqiptar. Drejtuesit e lidhjes së Prizerenit që mbrojtën dhe ndërkombëtarizuan çështjen shqiptare në Ballakan,

Pamvarsinë e Shqipërisë që e udhëhoqi plaku i Vlorës Ismail bej Vlora, dhe ndërtimin e shtetit shqiptar nga i madhi dhe i pavdekshmi Ahmet Zogu.

Mbretëria shqiptare, jetoi vetëm një dekadë, e la vulën e vetë të pashlyeshme historike.

Mbretëria moderne paralmentare e konfirmuar jo vetëm nga vullneti i popullit por dhe e mbështetur në statusin juridik. Ajo nuk lindi si një kurorë tiranike , por si një mbretëri moderne dhe i detyruan fuqitë e mëdha ta njihni si një pricipatë e pavarun neutrale dhe nga aktetet e Kongresit të Lushnjes, të cilat krijuan Regjencën apo Këshillin e Shtetit me atribute e një Regjence mbretërore që fuqitë e mëdha i njohën që vitin 1913.

Mbretëria shqiptare i tregoi botës se çfar është në gjendje të bëjë një kombe i lirë kur thyen prangat e robërisë, ndërtoi shtetin e së drejtës sipas modelit më të përparuar europian:

Arsim Kombëtar mbi baza laike.

Kodi Penal dhe Civil që garantonte barazinë e shtetsave para ligjit.

Legjislacion model për komunitetet fetare .

U garantua me ligj të drejtat e gruas. Një administratë shtetrore model.

U krijua Banka Kombëtare dhe garantimi i monedhës kombëtare me lingota ari.

Të gjitha këto arritje historike u ndërtuan për një dekadë 10 vjeçare. Sot klasa politike që e përbuz mbretërinë, pasardhse e barbarëve komunistë, ka mbi tre dekada që nuk ndërton shtet të së drejtës dhe nuk ka një kushtetutë të qëndrueshme.

Prandaj shqiptarët janë krenare për mbretërinë e tyre dhe për Mbretin Ahmet Zogu. Me të drejtë shkrimtari i madh Ismail Kadareja do të deklaronte për mbretërinë shqiptare se po mos ta pushtonte fashizmi Shqipërinë, Ahmet Zogu do ta bënte Shqipërinë një Zvicërr të dytë të Europës.

Qëndrimi ndaj Mbretërisë është një vijë demarkacioni mes patrioteve dhe atyre që e duan atdheun, dhe sunduesve që e duan Shqipërinë për ta zhvatur.

Besim NDREGJONI

Dr. Paulin Marku

Vijon nga numri i kaluar…

Pas shumë përpjekjesh dhe falë ndërhyrjeve të ndryshme ndërkombëtare, Stambolli i heq penalitetin që deri në vitin 1888 i ndalohej e drejta për t’u rikthyer në vendlindje Imzot Prend Doçit. Kjo ishte një ngjarje e rëndësishme për kohën, veçanërisht gëzonte pamasë Imzotin, të afërmit dhe të afërmit e tij të shumtë që e prisnin në vendlindje prej vitesh. Falë insistimit të vazhduar për t’u kthyer në krye të Abacisë dhe mas shumë ndërhyrjeve nga Vatikani ai u vendos në krye të Abacisë së Oroshit në vitin 1888. Nëpërmjet Patrikut Azarian i mundësohet lejimi për t’u kthyer në vendlindje por me kushtin që Patriku i garantonte Sulltanit se Imzot Prend Doçi nuk do të angazhohej në asnjë lëvizje kryengritëse apo në rebelime kundër qeverisë së Stambollit. 

Ati i Shenjtë Papa Leoni XIII, me 25 tetor 1888 e ktheu Abacinë e Mirditës në shkëlqimin e saj të lashtë dhe e bëri të pavarur si dhe e zgjeroi juridiksionin e saj. Gjithashtu dekretoi Imzot Prend Doçin, “Supra, montem Mirditarum” abat nullius. Kështu, ai rikthehet i lirë në vendlindje pas shumë vitesh. Për abatin kishte një shprehje“edhe në Çinimaçin në ç’oshin atë prift, ai nuk jet pa u kthye prap në Shqypni”. Në këto kushte dhe rrethana Abati rifillon misionin religjioz në Mirditë dhe fillimisht angazhohet edhe për ndërtimin e rezidencës në Orosh të Mirditës. Me 31 mars 1894 Vatikani i dekreton Abacisë së Mirditës 16 famulli. Ai ishte një predikues i madh dhe gjatë misionit klerikal predikonte për normat e familjes, kundër martesave të paligjshme, ishte kundra ngatërresave e sherreve të trashëguara dhe shpesh herë thirrej për ndërmjetësimin në shuarjen e konflikteve mes fiseve mirditore. Ai ishte i dhënë mbas dijes dhe arsimimit të shoqërisë shqiptare dhe investoi për zhvillimin e arsimit. Ai arriti të hapte disa shkolla si në Orosh, Spaç, Kashnjet, etj.

AKTIVITETI LETRAR E GJUHËTAR I PREND DOÇIT

Prend Doçi u mor për vite me radhë me sistemin e të shkruarit shqip, duke u marrë shumë me shkrim e këndim të shqipes me germa të zakonshme të alfabetit latin. Ai evitonte përdorimin e shkronjave të tepërta, thekse të ndryshme dhe në shkrimet e tij nuk përdorte fjalë turke. Po ashtu, Abati i Mirditës ishte një ndër nacionalistët shqiptarë që i shkruante vargje vendit me shpresën se një ditë do të lirohet nga sundimi osman. Abati Prend Doçi themeloi Shoqërinë “Bashkimi” dhe arriti të kishte sukses të madh në botimin e disa veprave të rëndësishme të cilat jo vetëm ishin të domosdoshme për kohën kur u botuan por edhe i rezistuan periudhave të ndryshme. U botuan më shumë 30 vepra të personazheve të rëndësishëm të kohës. Mund të përmendim disa prej tyre: “Historja e Shqypnis” D. Ndoc Nikaj; Dy blejt e parë të “Lahutës së Malësisë”, A. Gjergj Fishta; “Vargnini” Luigj Gurakuqi; “Fialuer i ri i Shqypes” D. Dodë Koleci, etj… . 

Në vargjet që i kushtonte atdheut, Prend Doçi shprehej se vendi një ditë do të lirohet nga zgjedha e të huajve. Ndër të tjera shkruante: “Shqyptarë trima, zgjedhën lshoni, kputni prangat e luftoni”.Pra, fryma e tij patriotike përfshinte edhe klerikun katolik në dobi të çështjes kombëtare. Kontributi në gjuhën amtare dhe në shoqnin letrare “Bashkimi” shtoi dëshirën e madhe për gjuhën shqipe dhe ngjalli ndjenja të thella për ruajtje e historisë, kulturës e traditës kombëtare shqiptare. Prend Doçi e shtriu veprimtarinë me botime dhe jashtë vendit, një mënyrë kjo për të bërë të njohur opinionin publik botëror rreth çështjes shqiptare. Bashkëpunoi me autorë shqiptarë dhe arbëreshë të kolonive të Italisë dhe të Greqisë si Zef Jubani, Thimi Mitkoja, Jeronin De Rada, Anton Santori, Zef Serembja etj…, dhe arritën të botojnë “Dora d’Istria-Shqiptarët” në mënyrë që çështja shqiptare të manifestohej në arenën ndërkombëtare dhe përforcimin e lëvizjes letrare kombëtare. Edit Durham në librin e saj “20 vjet ngatërresa Ballkanike” e cilëson Abatin Prend Doçi si një personalitet i lartë me mençuri të madhe dhe një nacionalist i vërtetë.

Me konsideratë fliste edhe Franc Nopca në librin e tij “Fiset e Malësisë së Shqipërisë së Veriore dhe e drejta zakonore e tyre”. Ai e konsideronte njeri shumë të zgjuar, ambicioz, i jashtëzakonshëm që i kishte munguar mirditorëve për një dekadë të tërë. Në kujtimet e diplomatit austriak, në një bisedë me Atë Pashk Bardhin i kishte shprehur se Imzot Doçi ka qenë kundërshtari im, por duhet thënë e vërteta se ai ishte mendjehollë dhe fort i zoti, dhe e konsideronte personalitet i Shqipërisë. Me konsideratë të lartë shprehej edhe Atë Gjergj Fishta, i cili e konsideronte një personalitet i lartë, mendje kthjelltë, me tipare burrërie e bujarie, dhe e cilësonte si një ndër të parët burra të kombit tonë. Prend Doçi, ishte i mendimit se fillimisht duhej fituar autonomia e Shqipërisë, dhe pastaj që të sigurohej autonomia e trojeve shqiptare, shqiptarët t’u kërkojnë njohjen zyrtare Fuqive të Mëdha. Kështu, figura e klerikut katolik është e mbushur me aktivitete në fushën klerikale dhe kombëtare. Abati Prend Doçi qëndroi për 28 vite në krye të Abacisë së Oroshit si një bari i mirë katolik. Veprimtaria e gjerë patriotike dhe intelektuale, lartësojnë vlerat tona kombëtare. Pra, një human i madh e njeri i Zotit me merita të mëdha patriotizmi e brilante për kombin, si një prelat i shqiptarëve dhe i Shqipërisë.

Bibliografia

• Historia e Popullit Shqiptar, vëllimi II, Akademia e Shkencave e Republikës së Shqipërisë, Instituti i Historisë, Tiranë: “Toena”, 2002,
• Historia e Perandorisë Osmane, nën drejtimin e Robert Mantran, Dituria 2004,
• Shqipëria në Dokumentet Austro-Hungareze, I-VII,  Botime Albanologjike 2012
• Dokumente Diplomatike Italiane për historinë e Shqiptareve 1912, Botime Albanologjike 2019
• Pal Doçi, Prend Doçi Abati i Mirditës, jeta dhe vepra. Tiranë, Naim Frashëri 1997,
• Luigj Martinit, Abati i Mirditës Prend Doçi 1846-1917, Shkodër, MIRGEERALALB 2012,
• Hyacinthe Hecquard, Historia dhe përshkrimi i Shqipërisë së Epërme ose i Gegërisë, 2008,
• Peter Bartl, Shqipëria nga mesjeta deri sot, Prizren, Drita 1999,
• Edith Durham, Njëzet vjet ngatërresa ballkanike, Tiranë, Argeta-LMG, 2001,
• Franc Nopça, Fiset e Malësisë së Shqipërisë Veriore dhe e drejta zakonore e tyre. Përkth. Mihallaq Zallari, Tiranë, Eneas 2013,
• Revista “Hylli i Drites” Pashk Bardhi o. f. m. , Emzot Prend Doçi, në Hylli i Dritës, nr. 3-4, mars-prill 1942-XX, Vjeti XVIII, Shkodër,
• Revista “Studime Historike” Pal Doçi, Tri shkrime të Prend Doçit, në Studime Historike nr. 1-4, Tiranë, 1994, 
• Kalendari “Afredita” per motin 1910,
• Flamuri i Arbërit, (La Bandiera dell’Albania, pubblicazione periodica mensile per cura d’un comitato di sinori d’Albania e delle sue Collone),
• Pontificia università urbaniana” është instituti i studimeve të larta të Kishës Katolike në (Gianicolo) në Romë, i specializuar në formimin e klerit nga vende të ndryshme në misionin e të rinjve të kishës. Nullius- do të thotë që abacia e Oroshit ishte e pavarur nga dioqezat e Lezhës apo të tjera, por kishte lidhje direkt me Selinë e Shenjtë në Vatikan.