Këto ditë mësuam nga DW, se një  ish –agjent i Stasi-t, ish sigurimi i shtetit të RDGJ, u dënua  me 10 vite burg nga  Gjykata e Landit të Berlinit për një vrasje në pikëkalimin kufitar të stacionit Berlinit – Friedrichstrabe në vitin 1974. Të hënën gjykata e konsideroi të provuar se tashmë i dënuari, 80 vjeçari, kishte qëlluar një shtetas polak gjatë operacionit të Stasi-t në zonën e tranzit të stacionit. Prokuroria kishte kërkuar dymbdhjet vjet burg. Komisionerja e Brandenburgut  për pasojat e diktaturës komuniste, Maria Nooke e përshëndeti vendimin. Është në përputhje  me vlersimin historik të rastit, tha Nooke. Gjygji tregon rëndësinë e rivlerësimit  ligjor dhe shoqëror  të padrejtësisë së RDGJ, deri sot..

Kjo është drejtësia gjermane, ai komb, që përballoi dy diktatura naziste dhe komuniste, nuk i harron krimet e komunizmit, dhe për dënimin e tyre vendos drejtësia jo politika,  dhe pse kan kaluar mbi 50 vite nga ai regjim. 

Shqipëria është i vetmi vend ish komunistë-stalinistë i cili nuk ka marrë asnjë masë serioze për të pastruar jetën politike  nga mbeturinat e ish sigurimit të shtetit, të cilat ma shumë se kurrë, sot janë ma të rrezikshme se çfaqen në mënyrë të kaumfluar në institucjonet shterore dhe shoqërisë civile si mbrojtse e të drejtave dhe lirive të njeriut. Klasa politike shqiptare asnjëherë deri në sot nuk ka lejuar  që të analizohen shkaqet që çuan në hartimin e skemës së komunizmit shqiptar si një lloj i veçantë nga vendet e lindjes. Krimet e komunizmit në Shqipëri jo vetëm nuk ju nënshtruan analizave juridike, por u përdoren me retorika ideologjike për të gëzuar pushtet dhe jo për ti shërbyer të vërtetës, dhe demokracisë.

Dhe mbas rezolutës së Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Europës për dënimin e krimeve të komunizmit, Shqipëria u mjaftua vetëm me një rezolutë parlamentare dhe kjo e votuar vetëm nga partia Demokratike, për arsye se partia Socialiste trashëgimtarja e partisë komuniste që i kreu këto krime, u largua nga votimi në parlament në vitin 1996 duke demostruar papergjëshmëri morale e politike për krimet e diktaturës komuniste. 

Diktatura enveriste-staliniste në Shqipëri ishte një pushtet xhungël që u aplikuar në një vend të vogël ku krimi ishte dominues në mbatjen e pushtetit. Shifrat tronditse të krimit komunistë  që kan ndodhur në vendin tonë nuk kan të bëjnë fare me pushtetet komuniste në Europën juglindore. Xhelatët e xhunglës  shqiptare , vrisnin kundërshtarët politikë, vritshin mendjet e ndritura intelektuale të fushave të ndryshme si të artit, kulturës, të politikës etj, ata vritshin si fshatarin e thjeshtë, dhe intelektualin me përmasa kombëtare. Kufiri shqiptar ishte bërë arenë e vrasjeve të të  rinjve, dhe qendrat e banuara ishin bërë sheshe manifestimesh e dekorimeve të xhelatëve për vrasjet e shqiptarve antikomunistë dhe duartrokitjeve të komunistëve për aktin barbar që kryenin. Të gjitha këto krime kanë dosjet e shqiptarve të vrarë e të burgosur, të internuar e të mbijetuarve të diktaturës komuniste. Këto dosje i kan krijuar ish politikan, hetues, gjygjtarë, sekretarë partie, operativa të sigurimit të shtetit, administratorë të lartë të diktaturës hoxhiste, sot drejtues të politikbërjes shqiptare. Në cilin vend të botës demokratike mbrohen me kushtetutë krimet e komunizmit. 34 vite që politika shqiptare përdor heshtjen ndaj krimeve të komunizmit ku 35-40% e popullsisë i provoj këto krime me shkatrime brezash. Shqipëria përjeton demokraci formale për mbrotjen e komunistëve dhe nuk venë përball drejtsisë krimet që shkaktoi diktatura. Trumbetohet nga falangat e diktaturës , mbrotja e të drejtave dhe lirive të xhelatëve të diktaturës, dhe heshtet për krimet që pësuan kundërshtarët e diktaturës. I vetmi vend në Europë që ka mbi 6000 shqiptarë të vrarë që ju kan humbur dhe kufomat dhe sot ata që i dhanë Shqipërisë, pamvarsinë, krijuan shtetin e parë shqiptar mbas 500 vitesh pushtim otoman, ata që e pritën fashizmin me armë në dorë, ata që nën pushtimin nazistë, shpëtuan jetë hebrenjsh, ata që i rezistuan diktaturës komuniste për 50 vite, sot nuk kan një varr në tokën e tyre. Demokracia shqiptare flet për të drejtat e xhelatëve dhe nuk i çoi para drejtsisë si Gjermania, por përkundrazi ka ndërtuar ligje priviligjuese politike ekonomike dhe sot , të përndjekurit dhe të burgosurit politikë nuk lejohen të jenë pjesë e politikbërjes apo të marrin poste drejtuese në institucjonet e shtetit shqiptar. Po ju sjellim në vëmendje trajtimin e pensioneve në mes të ish sigurimit të shtetit dhe të ish burgosurve politikë. Të burgosurit politikë  marrin pensione qesharake 100 Ero, në muaj  kurse operativat, hetuesit, gjygjtaret, sekretarët e partisë kan pensione maramendse mbi 1000 euro. 

Sot sistemi politikë, juridik arsimor,  shoqëria civile, drejtohen nga ish prokuror dhe hetues të diktaturës, drejtojnë sistemin politik në vend. Sot librat shkollorë e paraqesin diktaturën si një pushtet që ka ndërtuar Shqipërinë e ka ba luftën, dhe nuk ka një faqe të vetëm për krimet e tyre çnjerzore.

Ka mbi 34 vite që ju kërkojmë institucjoneve të shtetit shqiptar ti dënojnë krimet e komunizmit me ligj si Europa, por Presidenti, Parlamenti, Qeveria, edhe opozita kan mbi 10 muaj që heshtin ndaj kërkesës tonë për të bërë ligjin e dënimeve të krimeve të komunizmit. Konferenca Ipeshknore e Shqipërisë, Komuniteti Mysliman, Bektashian, Ortodoksë ju kan dorzuar kërkesën që të bëhet ligji i denimeve të krimeve të komunizmit. Gjithashtu edhe trupi diplomatik i akredituar në Tiranë i është bashkuar heshtjes shtetrore. Turp kombëtar për këta institucjone që bëjnë politikë me gjakun e pafajshëm të shqiptarve antikomunistë. 

Turp për ambasadorët e vendeve demokratike që i bashkohen kësaj heshtje antinjerzore.

A është antikushtetuese  Zotrinj parlamentar që këto krime mos të dënohen moralisht  dhe ligjërisht  dhe tani mbas 34 vitesh të ashtuquajtur sistem demokratik. A është antikushtetuese  zotrinj drejtues të shtetit shqiptar që diktatori ma i tmerrshëm mbas luftës së dytë botërore Enver Hoxha gëzon titujt e nderit  e viktimat e regjimit skan një varr. Përse në Shqipëri nuk u lejukan të dënohen krimet e komunizmit. Vetëm në kushtetutën  komuniste  ligjërohen krimet e mbrohen kriminelët. Të drejtë pasakan ata që kryen krime, ne që u viktimizuan duhet të heshtim për të “drejtat” e atyre që na viktimizuan. Në rastin tonë kohezioni social kërkon pastrimin e krimit dhe të kriminelve komuniste në një proces të mbeshtetun në drejtsi. 

Ashtë rikthimi i plotë në liri dhe dinjitet për të gjithë , asht mbrotje nga “dora e shtetit” e nga “grushti i hijeve të zeza”… një shtet dhe shoqëri e këtill nuk mund të ndërtohet mbi padrejtsi! Tek ne dhe sot , mbas 34 viteve nuk është dënuar krimi komunist 50 vjeçar , me gjith sjelljen tonë  fisnike që përbuzëm hakmarrjen. Ne antikomunistët jemi breznia që këputëm zingjirin e hakmarrjes, një fitore historike e shpirtit shqiptar.Duhen dënuar krimet e komunizmit siç po i dënon Gjermania për hir të breznive të reja që mos përsëritet e kaluara tragjike.

Kjo është një detyrë primare për të gjith, por sidomos për ne.

Zotrinj parlamentar ju sjell në vëmendje thënjen e një të burgosuri politik spanjoll: “Mos e mbyllni librin e krimeve të komunizmit derisa çdo rrjesht, çdo faqe të lexohet nga të gjithë.” Dhe më tepër nga ju që jeni  ligjvënës e që duhet të mbroni të drejtat dhe liritë e njeriut.

Bëhuni palë në dënimin e krimeve të komunizmit siç vepron drejtësia dhe shteti gjerman se kështu u shërbehet jetëve njerzore të pafajshme shqiptare.

Morali është ligj i pashkruar , por që gjen zbatim çdo ditë në një shoqëri të civilizuar e demokratike.Këtë Shqipëri duam ne të mbijetuarit e xhunglës. Kjo nuk është Shqipëria  për të cilën luftuam ne kundërshtarët e komunizmit. Kjo nuk është Shqipëria demokratike, Shqipëria e qytetarve të lirë. Për të cilën kemi andrruar e shpresuar në këtë 34 vjeçar tranzicjon komunistë” Ndiqni shembullin gjerman, zotrinj shtetarë shqiptar, dënimi i krimeve të komunizmit është drejtsi dhe jo hakmarrje, por dhe paqe për breznitë e reja.

Ne të mbijetuarit e diktaturës po presim çdo ditë, kur do ta kaloni ligjin në parlament që ti dënoni krimet makabre të enverizmit e ti bashkohemi Europës si vendet  e tjera demokratike!

“Hakmarrje Jo “ “Drejtsi po “

Besim NDREGJONI

Satirë nga Rafael Floqi/

Në një vend ku kërkimi shkencor përmban më shumë mistere se një roman kriminal, qeveria shqiptare ka hedhur në konsultim publik një draft ligji për Shkencën dhe Kërkimin Shkencor. Tani, studiuesit janë të ftuar të mbushin kafenetë dhe tavolinat e bisedave për të diskutuar një projektligj që duket se ka më shumë lidhje me politikën sesa me shkencën.

Imagjinoni një këshill kombëtar të shkencës, të drejtuar nga Kryeministri vetë, me pesë ministra të tjerë për ta mbështetur. Ky këshill, sipas autoriteteve, do të orientojë dhe miratojë politikat e kërkimit shkencor. Po nëse i besojmë shkencëtarëve, ky duket më shumë si një grup i njohur si “Qeveria Këshillon Qeverinë”. Ndërsa po diskutojnë për “të ardhmen e shkencës”, ne e dimë se në të vërtetë po planifikojnë se si të rrisin ndihmën për… vetveten!.  

Në një botë ku çdo fjalë është e pashmangshme dhe çdo mendim është i paefektshëm, Hoxha, si kryetar i Konferencës së Rektorëve, ka dalë në skenë si mbrojtës i shkencës, duke thënë se drafti qeveritar “është deklarativ dhe nuk zgjidh asgjë.” Me sa duket, në vend që të ofrojmë një rregullim për shkencën, do të krijojmë një anomali të saj—në një përpjekje për të rregulluar atë, do ta mbushim me më shumë kaos.

I vendosur në mbrojtjen e Kushtetutës, ai akuzon qeverinë se po përpiqet të kalojë një ligj që jo vetëm shkel lirinë e kërkimit shkencor, por gjithashtu ngatërrohet me ligjin për Arsimin e Lartë—si një rrobë që i përputhet dhe pastaj vendoset përmbys. “Kemi kërkuar pezullim të procedurave parlamentare,” thotë ai, si një avokat që proteston për një proces gjyqësor që ka vendosur të hedhë poshtë të gjithë logjikën. 

Përfundimisht, Hoxha na fton të mendojmë: nëse të gjithë këta ligjvënës janë si arkitektë të pabesë që ndërtojnë mbi rërë, si mund të presim që shkenca të qëndrojë e fortë?

“Pse duhet që Kryeministri të jetë në krye? A është ai ndonjë lloj Galileo modern?” –,thonë shkencëtarët  duke ironizuar rreth rëndësisë që i jepet pozitës së kryeministrit. Një pyetje e shkëlqyer: A është e nevojshme që vendimi përfundimtar mbi eksperimentet shkencore të kalojë në duar të politikës?

Sipas burokratëve të AKKSHI-it kjo është përpjekje për të mbushur boshllëkun. Kjo është një çështje këndvështrimi! Epo, ndoshta këndvështrimi do të ndihmojë që të gjithë të shohin se në fakt qeveria e “këshillon” shkencën, dhe me sa duket, shkenca është një instrument për të realizuar politikat e saj.

Por le të flasim për financimin: Shqipëria ka një buxhet prej 5.5 milionë euro për kërkimin shkencor, që është rreth 0.08% e PBB-së. Ky është një shifër aq e vogël sa duket se financimi i kërkimit shkencor është një punë për hobi, ndoshta për ata që duan të bëjnë eksperimentet e tyre në garazh! 

E po, ndoshta pas një periudhe kohe, ndihma për kërkimin shkencor do të rritet në 1% deri në vitin 2030. Rritje fantastike! Çfarë do të bëjmë me gjithë atë buxhet? Do të blejmë ca “mikroskopë” të rinj për laboratorët?

Ndërkohë, studiuesit bëjnë thirrje për rritjen e kapaciteteve të kërkimit shkencor për të tërhequr fondet e BE-së, të cilat, për të qenë të sinqertë, do të ishin më shumë se një ëndërr për Shqipërinë. 

“Duhet të kemi kapacitete për t’i thithur këto fonde”, duke e ditur se për të arritur këtë, do të duhet shumë më tepër se një projektligj i shkruar me entuziazëm, përveç një ekip pune që mund të shkruajë projekte, jo vetëm broshura të bukura.

Pra, nëse ndonjëherë mendoni se shkenca ka nevojë për ndihmë, kujtoni: në Shqipëri, kërkimi shkencor është një art që po e përjetëson politikën. Ndaj, përderisa qeveria po “këshillon” shkencën, mundësitë për të krijuar diçka të vërtetë janë po aq të pakta sa buxheti i kërkimit. 

Një e vërtetë e hidhur: në vend të inovacionit, ndoshta ne po bëjmë mbledhje që AI të na zgjedhë një Ashtanj kryeministër. Dhe kështu, me këtë projektligj, duket se Kryeministri Rama po e vendos veten për të marrë çmimin Nobel për shkencë! 

Sepse, në fund të ditës, në Shqipëri, gjithçka është një eksperiencë shkencore… përveçse kur bëhet fjalë për financimin e kërkimit!

Dr. Erion Dasho/

Pas 11 vjetësh qeverisjeje të dhunshme të Rilindjes dhe Boratit, shqiptarëve u kanë mbetur shumë pak mjete për të bërë opozitë.

Akaparimi i pushtetit ekzekutiv, legjislativ dhe juridik, kontrolli i plotë mbi ekonominë nëpërmjet oligarkëve, opozita e përçarë me kuaj troje të panumërt, kryetari i burgosur i opozitës së vërtetë, deputetët opozitarë të dëbuar nga Kuvendi, pushtimi i medieve, censurimi i rrjeteve sociale, aleanca me narkotrafikun dhe krimin e organizuar, etj., kanë topitur ndjenjën e protestës së “votuesit gri” dhe qytetarit të paangazhuar politikisht.

Ky është problem i jashtëzakonshëm, sepse një opozitë e dobët nxit abuzivitetin e pushtetit dhe eliminon llogaridhënien. Fatkeqësisht, përvoja e çdo vendi tregon se ky proces shndërrohet në rreth vicioz dhe përfundon me eliminimin e opozitës së vërtetë dhe vendosjen e diktaturës së plotë.

Pikërisht këtë po mundohet të shmangë Partia Demokratike, pra që opozita e vetme që i ka mbetur shqiptarëve të mos dorëzohet dhe të kthehet në një dekor të pushtetit, sikundër u ka ndodhur partizave të reja e të vjetra dhe lëvizjeve soroiste.

E parë në këtë kontekst, edhe vetë socialistët (e kam fjalën për socialistët dhe jo për rilindësit) duhet të ishin pardje në protestë. Mungesa e opozitës i prek edhe ata vetë, pasi abuzivizmi me pushtetin nuk bën dallim midis tyre, demokratëve dhe qytetarëve të paangazhuar politikisht.

Nga ana tjetër kemi jo vetëm pushtetin që u mundua të ndalte protestën, që më pas u mundua me dhunë e gaz lotsjellës ta shtypte atë, por edhe mediat e blera dhe analistët e oborrit.

Qëllimi i tyre si gjithmonë është relativizimi i rëndësisë së protestës, nënvlerësimi i shkallës së pjesëmarrjes dhe, në përfundim, shpallja e saj e dështuar.

Boratë dhe puthadorë!

Protesta nuk dështoi! Edhe sikur një demokrat dhe opozitar i vetëm të marrë pjesë në të, protesta është sukses!

Në Tienanmen, një njeri i vetëm ndali vargun e tankeve! Kaq mjafton për të dërguar mesazhin se njerëzit mund t’i frikësosh, por protestën nuk e vret dot.

Ajo protestë dhe mosbindje e së hënës, ajo foto e djegur e Boratit, Enverit të sotëm të shqiptarëve, tregon se demokratët kanë qënë, janë dhe do të jenë aty.

Ata që përmbysën para 34 vjetësh etërit gjaksorë, do të përmbysin sot edhe bijtë hajdutë.

Ju do të jepni llogari për çdo qindarkë të vjedhur dhe për çdo shqiptar të dëbuar bë këta 11 vjet!

Koha për dhënie llogari është sot!

Nga AGRON JAHA/

Shkrimtari dhe studiuesi Jusuf Buxhovi ka shënuar me veprën e tij kapitale ‘Kosova” vërtet një kthesë në historiografinë shqiptare. Kjo kthesë ka të bëj në rend të parë me ndërrimin e paradigmës studimore në rrafshin e interpretimit apo botëkuptimit modern të proceseve historike. Vepra ‘Kosova’ na paraqitet me një kualitet të ri prezantues, të cilin unë do ta quaja shtjellim sintetik. Proceset historike nuk shihen më vetëm si procese thjesht politike apo të izoluara nga ndikimet e faktorëve të natyrave tjera, ato shihen dhe trajtohen në ndërveprim të vazhdueshëm dhe jo monokauzalisht apo fatalisht.

Autori na dëshmon jo për të parën herë jo vetëm mendimtarin e spikatur të letrave shqip, por edhe punëtorin e madh të dijes e shkencës.

Njohuritë e tij universaliste e radhisin atë detyrimisht, pa asnjë hamendësim a pikëpyetje, në traditën e pashkëputur të eruditizmit postrilindas, e bëjnë atë një lloj Humbolti apo enciklopedisti modern.

Me kontributin e tij të nduardurshëm Buxhovi ka kohë që është shndërruar në një epiqendër poliedrike, në një institucion referencial për gazetarinë, publicistikën dhe studiuesit e kulturës e historiografisë ilire-shqiptare.

“Kosova”, e ribotuar në pesë vëllime paraqet një vepër kapitale, apo më saktë një vepër enciklopediste dhe analitike të përmasave kombëtare e ndërkombëtare. Me botimin e saj tashmë edhe në anglisht, si dhe receptimin relativisht të shpejtë nga bibliotekat dhe universitetet në disa vende perëndimore do të shërbej pa mëdyshje si një burim informacioni, konsultimi e studimi.

Madje, duke pasur parasysh edhe validitetin dhe realibitetin e lartë dokumentues e shtjellues si dhe numrin e madh e të larmishëm të burimeve të konsultuara, ‘Kosova’ e Buxhovit lirisht mund të cilësohet si një enciklopedi e historisë ilire-shqiptare.

Vëllimi i parë – Antika, po ashtu mund të klasifikohet edhe si libër hyrës në historinë universale të lashtësisë dhe antikës evropiane. Kjo natyrisht e diktuar nga faktografia relevante historike, e cila si qendër tradicionale (nga e cila kanë pikënisjen të gjitha zhvillimet kulturore dhe historike me peshë të lartë specifike) ka territorin iliro-thrakas përkatësisht korpusin e kapshëm historiko-kulturor Dardan-Trojan-Hetit.

Këto zona kulturore përgatisin edhe brumin e parë, nga i cili në fillimet e Antikës do të lindin Etruskizmi, Helenizmi dhe Romakizmi si sistemet më komplekse kulturore të organizimit shoqëror në historinë botërore për kohërat antike.

Duke paraqitur rrugëtimin historik, sidomos të Dardanisë Antike, Buxhovi skicon me gjuhën e argumentit shkencor edhe rolin e madh të elementit protoilir në lindjen e helenizmit klasik, por edhe formimin dhe mbajtjen në jetë të Perandorisë Romake.

Roli i Dardanëve shihet në këtë kontekst nga autori me plotë të drejtë si themelor apo kauzal.

Jo vetëm burimet primare antike, edhe shënimet e mëvonshme, pastaj gjetjet arkeologjike në territorin iliro-thrakas, vërtetojnë fondamentalisht konceptin e autorit mbi rolin vendimtar kulturo-prodhues dhe kulturo-përcjellës të subtratit iliro-thrakas në tërësi, dhe përbrenda këtij e subsubstratit dardan si superqendër inicuese dhe krijuese.

Autori, sidomos në pjesën hyrëse, sqaron e përshkruan me elegancë dhe akribi të rrallë studimore jo vetëm historikun e studimeve albanologjike, por edhe vonesën e tyre të kuptueshme si pasojë e realitetit gjeopolitik mas shpërbërjes së Perandorisë Osmane dhe krijimit të shteteve të reja nacionale. Vërtetimin e vonuar të lashtësisë ilire-shqiptare autori e klasifikon si njërin nga faktorët e rëndësishëm, ndoshta më të rëndësishmin, për copëtimin e tokave shqiptare nga fuqitë e kohës dhe shtetet kristiane ballkanike.

Këtë kuadër kauzalitetesh do ta plotësoja me një analizë formale të faktorëve që kanë përcaktuar dinamikën gjeopolitike të kohës, nga e cila mund të ekstrahohet faktori themelor konvertimi në masë i shqiptarëve në fenë islame, sidomos gjatë shek XVII, dhe nivelin e lartë kolaboracionist me pushtetin osman.

Kjo solli fillimisht rreshtimin e gabueshëm në anën e të “Sëmurit të Bosforit”, e më vonë edhe vonesën evidente në organizimin e lëvizjes nacionale. Rreth kësaj problematike do të thellohem në analizën time për vëllimin mbi Perandorinë Osmane të autorit.

Autori na jep një pasqyrë të gjerë mbi historinë e studimeve albanologjike, duke filluar nga filozofi Lajbnic, pastaj eruditi Han, Ksylenderi, Bopi, Mylleri, Gisemini, Luisini, Kondoni, Zhaku, Krispi, D’anzheli, Katapano, Klodin, por edhe autorët modern si Ndreqi, Vlora, Frashëri, Matje, Stipcevic, Zheji, Çabej, Demiraj etj,

Pajtohem plotësisht m vlerësimin e merituar që autori i bën sidomos punës shkencore të studiuesit P. Zhejit mbi vërtetimin e numrit të lartë të njësive morfemike elementare me polivalencë të lartë fjalëformuese në gjuhën shqipe.

Autori zotëron me nivel të lartë analitik punën me burimet antike, vlerësimin e tyre real historik, interpretimin, harmonizimin faktografik dhe ekuideor me studimet moderne. Duke filluar nga Heziodi, vazhduar me Homerin, Herodotin, Izokratin, Thukiditin, Platonin, Aristotelin, Vergjilin etj., autori na ofron vërtet një enciklopedi të tërë citatesh, referencash e shpjegimesh të dobishme.

Angazhimi i autorit për një vazhdimësi pellazge-ilire-shqiptar qëndron në përputhje të plotë faktografike me burimet antike, por edhe me rezultatet e studimeve albanologjike. Shkëputja e studimeve albanologjike nga ato të shtresimeve ilire dhe protoilire dhe përpjekja e dështuar e disa studiuesve kombëtar e ndërkombëtar, sidomos e të ashtuquajturit Rrethi i Vjenës, dhe një mori studiuesish tjerë, deri në nivelet universitare në Tiranë e Prishtinë, që trashëgiminë dhe lashtësinë shqiptare ta reduktojnë e minimizojnë si njërën nga temat e studimeve ballkanike, ku shqipja futet në një grup me gjuhët e sllavëve juglindor, neogreqishten dhe rumanishten, marrin përgjigjen përfundimtare si tentativa joshkencore, e të politizuara skajshmërish.

Vepra e Buxhovit është nga përgjigjet më të mira e të fuqishme kundër politizimit të historisë.

Herodoti në veprën e tij etnografike ‘Historia’ thoshte se “Dikur dikush ishte shumë i madh, kurse sot është tejet i vogël”. Kjo ndoshta do të ishte tragjedia e historisë ilire-shqiptare, e cila ende trajtohet padrejtësisht si një fëmijë jetim përgjithësisht nga shkenca historike botërore, me pak përjashtime.

Libri “Kosova” në pesë vëllime i Buxhovit paraqet për momentin materialin më adekuat dhe më të plotë për mësimin e historisë ilire-shqiptare.

Jusuf Buxhovi: “Kosova”I-V. Botues “Faik Konica” dhe “Jalifat Publishing”, 2015.

Analizë nga Rafael Floqi/

Dhuna në Lindjen e Mesme, greva masive e punëtorëve të porteve të Bregut Lindor dhe Bregut të Gjirit, dhe shkatërrimi i uraganit Helene goditën të gjitha vetëm pesë javë para zgjedhjeve presidenciale të vitit 2024.

Uragani Helene dhe stuhi të tjera hodhën më shumë se 40 trilionë galonë shi në pjesën më të madhe të SHBA-së Juglindore – duke përfshirë dy shtete kyçe të lëvizshme – në fund të muajit të kaluar. Numri i të vdekurve kaloi 180 këtë javë dhe qindra njerëz janë ende të zhdukur ndërsa përpjekjet e shpëtimit vazhdojnë.

Vetëm disa ditë më vonë, më shumë se 45,000 punonjës të porteve në portet përgjatë Lindjes dhe Bregdetit të Gjirit dolën në grevë, duke nisur një ndalesë të madhe të punës që tashmë po ndikon në ekonominë amerikane dhe po prish zinxhirin e furnizimit. Por sindikata që përfaqëson 45,000 punonjës të porteve të SHBA-së në grevë në portet e bregdetit Lindor dhe Gjirit arriti një marrëveshje të enjten për të pezulluar një grevë tre-ditore deri më 15 janar, për t’i dhënë kohë për të negociuar një kontrate të re. Kjo duket si një farë çlirimi për fushatën.

Sindikata, Shoqata Ndërkombëtare e Longshoremen, do të rifillojë punën menjëherë. Përfundimi i përkohshëm i grevës erdhi pasi sindikata dhe Aleanca Detare e SHBA, e cila përfaqëson portet dhe kompanitë e transportit detar, arritën një marrëveshje paraprake për pagat, thanë sindikata dhe portet në një deklaratë të përbashkët. Një person i informuar për marrëveshjen tha se portet e ëmbëlsuan ofertën e tyre të pagave nga rreth 50% gjatë gjashtë viteve në 62%. Personi nuk donte të identifikohej sepse marrëveshja është ende në provë. Çdo rritje pagash duhet të miratohet nga anëtarët e sindikatave si pjesë e ratifikimit të një kontrate përfundimtare.

Sindikata hyri në grevë herët të martën pasi kontrata e saj skadoi në një mosmarrëveshje mbi pagën dhe automatizimin e detyrave në 36 porte që shtrihen nga Maine në Teksas. Greva erdhi në kulmin e sezonit të blerjeve të festave në portet, të cilat trajtojnë rreth gjysmën e ngarkesave nga anijet që hyjnë dhe dalin nga Shtetet e Bashkuara.

Largimi ngriti rrezikun e mungesës së mallrave në raftet e dyqaneve nëse zgjaste më shumë se disa javë. Megjithatë, shumica e shitësve me pakicë kishin grumbulluar ose dërguar artikuj herët në pritje të grevës së punonjësve të portit.

Të dyja këto dy fatkeqësi amerikane u shpalosën ndërsa konflikti në Lindjen e Mesme u intensifikua këtë javë. Irani lëshoi ​​të paktën 180 raketa në Izrael të martën, duke e quajtur sulmin një hakmarrje për një seri goditjesh kritike që Izraeli ka lëshuar kundër Hezbollahut në Liban në javët e fundit dhe vrasjen e një udhëheqësi të Hamasit në Teheran në korrik. Sulmet iraniane erdhën disa orë. pasi Izraeli tha se kishte nisur një inkursion të kufizuar tokësor në Libanin jugor, duke e shtyrë rajonin gjithnjë e më afër një lufte gjithëpërfshirëse.

Ekspertët e shkencave politike paralajmërojnë se konvergjenca e këtyre tre krizave mund të ketë ndikim në vendimet e votuesve.

Kur ndodhin ngjarje të tilla si katastrofat natyrore dhe krizat gjeopolitike, votuesit zakonisht fajësojnë ose shpërblejnë partinë përgjegjëse, në varësi të mënyrës se si shpërthen ai kaos. Partia në pushtet – Demokratët, në këtë rast – zakonisht fajësohet për ngjarje negative të jashtme përpara zgjedhjeve, gjë që do ta vinte nënpresidenten Kamala Harris në rrezik më të madh, sesa ish-presidentin Donald Trump.

Megjithatë, këto zgjedhje nuk janë fare tipike. Trump u qëllua në vesh gjatë një atentati në mes të korrikut. Menjëherë pas kësaj, Presidenti Joe Biden njoftoi se do të tërhiqej nga gara pas një debati katastrofik në qershor. Më pas, muajin e kaluar, prokurorët federalë akuzuan një njeri tjetër për një atentat tjetër kundër Trump.

Për më tepër, amerikanët nuk po zgjedhin në mes një presidenti tradicional në detyrë dhe një sfiduesi. Opsionet e tyre përfshijnë një ish-president dhe një nënpresidente aktuale, gjë që Randall Adkins, një profesor i shkencave politike në Universitetin e Nebraska Omaha, tha se do të komplikonte më shumë se si këto kriza aktuale do të ndikonin në dy fushatat.

“Unë mendoj se do të jetë shumë e vështirë për votuesit që të kuptojnë një mesazh të qartë dhe të marrin pikëpamjet e kundërta nga të dy kandidatët për këto çështje,” tha Adkins.

Por kjo nuk do të thotë që elektorati amerikan nuk po i kushton vëmendje. Në sprintin e fundit deri në ditën e zgjedhjeve, votuesit priren t’i shohin forcat globale përmes një lenteje politike, dhe situatat e pakontrollueshme bëhen shpejt pika diskutimi politike.

Përafërsisht katër javë pas zgjedhjeve presidenciale, është vërtet e vështirë të ndash ngjarjet globale nga politika e ditës, gjë që është për të ardhur keq, sepse këto janë ngjarje globale që ndikojnë në jetën e njerëzve të vërtetë.

Debati i zëvendëspresidentëve midis senatorit JD Vance dhe guvernatorit Tim Walz të martën në mbrëmje u ofroi të dy kandidatëve një platformë për të adresuar krizat. Pyetja e parë e natës kishte në qendër dhunën mes Iranit dhe Izraelit. Në përgjigjen e tij, Vance tha se Irani kishte marrë asete të pa ngrira nga “administrata Kamala Harris”, duke u përpjekur ta përshkruante atë si më përgjegjëse për veprimet e Amerikës sesa Biden. Nën udhëheqjen e Trump, tha ai, kishte “paqe përmes forcës”.

Zëvendësi i kandidatit Trump gjithashtu shkoi pas rekordit të Harris për imigracionin dhe inflacionin, duke thënë vazhdimisht se ajo nuk kishte arritur të miratonte ndryshime ekonomike gjatë kohës që ishte në detyrë. Walz, nga ana e tij, punoi për ta pikturuar Trumpin si kandidatin e kaosit dhe Harrisin si zgjidhjen e qëndrueshme.

“Ajo që kemi parë nga zëvendëspresidentja Harris është se kemi parë një udhëheqje të qëndrueshme,” tha ai kur foli për Lindjen e Mesme. “Ne kemi parë një qetësi që është në gjendje të tërheqë nga koalicionet, t’i bashkojë ato, duke kuptuar se aleatët tanë kanë rëndësi.”

Konflikti në rritje midis Izraelit dhe Iranit ngre shqetësime për politikën e jashtme dhe shkatërrimi i uraganit Helene ka lënë të shkatërruara pjesë të mëdha të Juglindjes Amerikane. Por një krizë ekonomike e krijuar nga greva e punonjësve të portit që do të prishte vërtet garën presidenciale, kjo sepse çështja nr. 1 që amerikanët thonë kur flasin me anketuesit është ekonomia. Dhe portet e prekura tashmë po e ndjejnë ndikimin: më shumë anije me kontejnerë janë ankoruar se zakonisht, dhe analistët në JPMorgan vlerësojnë se mbylljet mund të kushtojnë 5 miliardë dollarë në ditë.

Ka shumë prova se kur njerëzit janë të pakënaqur me ekonominë, ata fajësojnë partinë presidenciale në detyrë. Republikanët zakonisht kanë dorën e sipërme në çështjet ekonomike mes votuesve, por ka prova në rritje se politikat e Harris për këtë çështje kanë filluar të ndikojnë tek amerikanët.

Dhe ndërsa greva e punonjësve të porteve mund të sjellë telashe për Harris, është gjithashtu kriza e vetme e të triave që ka ndonjë shans real për të përfunduar përpara ditës së zgjedhjeve dhe ajo u zgjidh përkohësisht.

Lufta në Lindjen e Mesme ka shumë të ngjarë të përkeqësohet përpara se të përmirësohet, dhe pastrimi i uraganit mund të zgjasë vite. Por portet mund të arrijnë një marrëveshje përpara se votuesit të shkojnë në qendrat e votimit.

Përfundimi i grevës mund t’i japë Harris një mundësi për të festuar; ne mund të imagjinojmë një foto të saj duke shtrënguar duart me punonjësit e porteve të buzëqeshur. Por pavarësisht se si do të evoluojnë krizat aktuale në javët e ardhshme, zgjedhjet presidenciale përfundimisht do të vendosen nga një numër i vogël votuesish në një numër të vogël shtetesh.

Dhe partishmëria intensive e vendit do të thotë gjithashtu se ngjarjet e jashtme thjesht nuk prekin votuesit aq shumë sa dikur. “Unë mendoj se në nivelin presidencial tani, ndoshta 19 nga 20 njerëz e kanë vendosur tashmë. Në vitin 2020, Biden fitoi zgjedhjet falë më pak se 45,000 votave në tre shtete kryesore, Arizona, Georgia dhe Wisconsin.

Duke pasur parasysh se sa afër kanë qenë garat presidenciale të kaluara, nëse edhe disa mijëra votues në rrethet kryesore e gjejnë veten të energjizuar nga lufta në Lindjen e Mesme, të zemëruar nga ndikimi i grevës së punonjësve të porteve ose të lënduar nga Helene, krizat mund të lëvizin gjilpërën në nëntor.

Ajo që ka më shumë rëndësi tani është mënyra sesi mesazhet e kandidatëve do mbërrijnë në komunitetet specifike të ndikuar nga këto kriza. Ndërsa ato në shtetet e Karolinës së Veriut dhe Gjeorgjias mund të jenë më të përqendruar në pastrimin e uraganit, ndërsa votuesit në Michigan që duhet të fitojnë mund të jenë më të shqetësuar me dhunën e vazhdueshme jashtë shtetit.

Administrata Biden-Harris do të ishte e mençur të projektonte me kompetencë të qetë në javët në vijim po të mundte. Ndërkohë, fushata Trumpit do të vazhdonte mesazhet e saj, duke promovuar Trumpin si kandidatin e forcës dhe Harris si kandidaten e dobët.

Cilit mesazh do t’i përgjigjen më shumë votuesit, do të bëhet e qartë vetëm në ditën e zgjedhjeve.