V.Thaçi / RTKlive/

Me një pritje të ngrohtë dhe plot emocione në komunën e Shën Benedhitit, zëvendëskryeministrja dhe ministrja e Punëve të Jashtme dhe Diasporës, Donika Gërvalla, së bashku me zëvendësministren, Liza Gashi kanë nisur vizitën në komunat arbëreshe në Kalabri të Italisë.

Në takim me kryetaren e kësaj komune, Rosaria Capparelli, ministrja Gërvalla shprehu falënderimet e saj për mikpritjen dhe vullnetin e gatishmërinë e arbëreshëve të Kalabrisë për të ndërtuar ura të forta bashkëpunimi me Kosovën, përmes të cilave, siç tha ministrja, qytetarët e dy vendeve tona do të kalojnë e bashkëpunojnë jo vetëm në sferën e kulturës, por edhe përmes shkëmbimeve tregtare dhe fushae të ndryshme, ku arbëreshët e Italisë shquhen me shekuj.

“Ruajtja dhe trashëgimia e gjuhës, kulturës dhe identitetit për kaq shekuj është frymëzim dhe shembull edhe për mërgatën dhe diasporën tonë në ruajtjen e trashëgimisë gjuhësore dhe kulturore brez pas brezi“.

Kjo vizitë vjen në kuadër të angazhimit të MPJD-së për të forcuar lidhjet kulturore dhe shoqërore mes Republikës së Kosovës dhe komunave arbëreshe të Kalabrisë, përmes projekteve që përafrojnë qytetarët e dy vendeve në njërën anë dhe njëkohësisht rrisin bashkëpunimin ndërinstitucional mes komunave nga të dy vendet, në kulturë, arsim dhe trashëgimi kulturore, por edhe ekonomi, tregti dhe shkëmbim ekspertize në fusha të ndryshme.

Në orën 1:30 të datës 26 mars 2024 u shkatërru e përfundoi në lum, ura e Baltimores në Shtetin e Maryland-it. Ajo ishte ndërtuar në vitin 1977 dhe ishte e gjatë 2.5 kilometra, në të cilën nga të dy anët kalonin jo më pak se 30 mijë automjete në ditë. Ura u shkatërru nga një goditje që mori në një nga shtyllat qëndrore mbajtëse nga anija e mallrave “Doli” me flamur të Singaporit. Ura kishte katër korsi dhe ishte 56 metra mbi nivelin e ujit të lumit.

Autoriteti portual i Baltimores, bëri me dije se gjatë daljes nga porti, pak para se të ndodhte përplasja dhe shkatërrimi i urës, kishte marrë një sinjal nga ekuipazhi i anijes për një defekt në motorrin e anijes. Pamjet e transmetuara në masmedia, dukshëm shprehin se kishte hapsirë të bollshme për të kaluar anija , por ajo u përplas drejt e në shtyllë, dhe ekipazhi nuk pësoi asgjë.

Nga Merylandi njoftohet se u mbytën 7 automjet ku 6 persona konsiderohen të humbur, dy të shpëtuar (e nën mbykqyrjen shëndetsore). Po ashtu thuhet se ka patur punonjës riparimi të urës në kohën e aksidentit, madje dhe të FBI-së.

Ura e Baltimores ka qenë një objekt shumë i rëndësishëm i infrastrukturës jo vetëm për Merylandin por për gjithë pjesën lindore të SHBA-së. Ajo do të dojë vite që të rindërtohet, do të kushtojë miliarda si objekt dhe deri në rindërtim do të shkaktojë qindra miliarda dollar humbje ekonomisë amerikane.

Që nga Presidenti Biden, autoritetet e Maryland-it, Baltimores dhe FBI-së deklaruan se ishte aksident. Dakort ashtu qoftë, dhe unë jam i prirur ti besoj ata. Por duke i hedhur një shikim më zhbirilues zhvillimeve të 25 viteve të fundit, një ndiesi e brendëshme (qoftë edhe e vogël) më shtynë të them se një hapsirë e vogël lypset të mbahet e hapur edhe për ndonjë veprimtari qëllimkeqe.

Kështu le të rikujtojmë 11 shtatorin e 2001 ku me aeroplanë të transportit civil u sulmu Pentagoni dhe qendra botrore e tregtisë në NY. Në fundvitin 2019 nga një laborator i virologjisë së Uhanit në Kinë (aksidentalisht apo qëllimisht askush se din) bota u ul në gjunjë nga koronaviruesi ku humbën jetën mbi 8 milion njerëz. Madje disa simptoma të kësaj sëmundje po shihen në praninë e gripeve sezonale. Disa balluna “meteorologjike” që kishin dalë “jashtë kursi të palifikuar kinez” përfunduan para pak muajsh në hapsirën amerikane madje afër vend dislokimit të raketave balestike ndërkontinentale. Qindra tonelata Fantanyl prodhim kinez u kapën jo shumë kohë më parë në kufirin toksor SHBA- Meksikë, kimikat ky narkotik dhe shumë i rrezikshëm për jetën e njerëzve. Nga emigrantët e ardhur dy vitet e fundit në kufirin me Meksikën shumica janë: kinez, afgan, rus, sirian, irakian etj. A mendohet se të gjithë ata janë nevojtarë ekonomik, apo mund të ketë në to edhe spiunë, terroristë, të sëmurë psiqik etj që janë të prirur ti bëjnë keq këtij vendi? Shtoj këtu se në janar të këtij viti një senator tha se në të ardhmen ndoshta do të ballafaqohemi me goditje në infrafrtukturë nga Kina (ose dikush tjetër).

Këto dhe shumë të tjera më shyjnë të them hapur mendimin tim, se SHBA është aktualisht nën sulme të vazhdueshme e të shumanëshme nga Kina, Rusia, Irani, Koreja e Veriut etj. Parë nga ky kënd shikimi pse të mos kemi një farë dileme (qoftë edhe fare të vogël) se pas shembjes së Urës Baltimores nuk është opsioni vetëm i aksidentit.

Ndjehem tërësisht i hidhëruar për jetët e humbura dhe dëmin kolosal ekonomik në Baltimore. U prehshin në paqe e përjetësi ata njerëz krejt të pafajshëm. Shpresoj e dëshiroj të qartësohet se ka qenë thjeshtë aksident, por autoriteteve nuk u lejohet të dalin me përfundime në publik pa u sqaruar të gjitha rrethanat dhe opsionet e mundëshme.

ASLLAN BUSHATI

Kriledjan Çipa/

Zyrtarisht aktivitetin arkeologjik të periudhës së pas Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri e njohim kryesisht nëpërmjet botimeve të shumta të artikujve dhe raporteve arkeologjike në revistën “Iliria” të Institutit të Arkeologjisë, apo nëpërmjet buletineve dhe botimeve të akteve të konferencave shkencore të kohës. Si rezultat, ne njohim si arkeologë apo bashkëpunëtor të jashtëm të Institutit të Arkeologjisë vetëm arkeologët që kanë botuar në këta periodik. Në fakt, duke “gërmuar” në shtypin lokal të kohës mësojmë se një numër i madh punësh apo raportesh arkeologjike janë botuar nëpër gazeta. Gjatë periudhës së sistemit Komunist, ka patur disa specialistë me një formim të mirë në arkeologji, të cilët punonin kryesisht në muzetë e rretheve dhe kanë dhënë kontributin e tyre në këtë fushë. Nuk duhet të harrojmë se muzetë e asaj periudhe (ndryshe nga sot) kishin autonomi për të kryer punë kërkimore në terren. Arkeologët që punuan pranë tyre, patën mundësi të kryenin gërmime arkeologjike, si dhe të ishin të parët që raportonin gjetje të rastit në territoret që ata mbulonin. Për arsye të ndryshme punët e tyre nuk arritën gjithmonë ta gjejnë dritën e botimit në revistën “Iliria”, as në formën e raporteve, për pasojë edhe kontributi i tyre ngeli i panjohur jo vetëm për publikun e gjerë, por edhe për komunitetin e arkeologëve dhe profesionistëve të tjerë të fushës së trashëgimisë kulturore. Një rast i tillë është edhe ai i Perlat Kullës, i cili punoi për një kohë të konsiderueshme në Muzeun e Vlorës dhe realizoi gërmime arkeologjike e botoi raportime të ndryshme në shtypin lokal.

Aktiviteti i tij në arkeologji është zhvilluar kryesisht në vitet 1970-80. Në literaturën arkeologjike, emrin e Perlatit e gjejmë për herë të parë të përmendur në vitin 1968. Arkeologu i shquar Bep Jubani, i cili drejtonte gërmimet arkeologjike të tumave të Ҫinamakut në Kukës, në një nga botimet e tij për rezultatet e gërmimeve përmend edhe kontributin e Perlat Kullës, që në atë kohë kishte marrë pjesë në gërmime në cilësinë e studentit të Histori-Gjeografisë. Pra, që në vitet studentore ai kishte nisur rrugën e formimit si arkeolog, duke marrë pjesë në ekspedita, të cilat do ta ndihmonin për të krijuar eksperiencën e duhur profesionale për kërkimin në terren. Megjithatë, kontributi i Kullës në gërmimet e tumave të Çinamakut do të vijojë deri në vitin 1973, tashmë si arsimtar i emëruar në këtë zonë. Gjithashtu, si bashkëpuntor i jashtëm i Sektorit të Arkeologjisë (pjesë e Instituti të Historisë në atë kohë), ai do të marri pjesë në gërmimet arkeologjike që nisën në Kalanë e Kaninës në vitin 1971, dhe vijuan në disa fushata në vitet 1973 e deri të paktën në vitet 1974-1975. Gërmimet në këtë qendër të rëndësishme antiko-mesjetare zhvilloheshin nën drejtimin e arkeologut Damjan Komata. Kulla, për rezultatet e këtyre gërmimeve do të botojë edhe konsideratat e tij në shtypin e kohës, por këtë përvojë të pasur në terren ai do ta shfrytëzojë për të vijuar në vitet e mëvonshme aktivitetin e tij me gërmime e kërkime arkeologjike në zonën e Vlorës, tashmë si specialist i Muzeut të Vlorës.

Kontributi i parë i tij do të jetë gërmimi arkeologjik që do të kryej pranë fshatit Zvërnec në vitin 1974, rezultatet e të cilit do ti botojë në periodikun “Buletini Arkeologjik” (periodik i Sektorit të Arkeologjisë, në Institutin e Historisë), si dhe me disa plotësime të dhënash në një raport të botuar në gazetën “Zëri i Vlorës” në vitin 1975. Gërmimi ishte i natyrës së shpëtimit dhe kishte si synim dokumentimin e një rruge të periudhës Romake, e cila kishte dalë rastësisht gjatë punës për ndërtimin e një rezervuari. Krahas zbulimit dhe dokumentimit të traktit rreth 12 m të gjatë dhe 4 m të gjerë të rrugës së shtruar me rasa guri, ai raporton gjetjen e materialeve parahistorike prej stralli, si dhe qeramikë që i përkiste dy shekujve të parë pas Krishtit. Së bashku me arkeologun Vasil Bereti për herë të parë do të nisin gërmimet arkeologjike në kodrën e Plakës në Treport, në vitin 1975. Në këto sondazhe të para të kryer në kodrën e Plakës, që ata e identifikonin me Aulonën antike, krahas materialit të pasur arkeologjik të datuar nga shek. IV p.Kr e deri në periudhën Romake, ata zbuluan murin fortifikues, disa tjegulla antike me mbishkrime, një ndërtesë me tulla dhe materiale metalike, duke përfshirë edhe monedha. Përveç raportit të botuar në shtypin lokal nga dy bashkautorët e gërmimit, materiali i kësaj fushate nuk u botua asnjëherë i plotë. Siç dihet, gërmimet në qendrën arkeologjike të Treportit në vitet e mëvonshme do të vijojnë nga arkeologu Vasil Bereti, ndërsa Perlat Kulla pati një aktivitet shumë të pasur kryesisht në vitin 1978, ku ka vijuar të kryej sondazhe e gërmime në qendra arkeologjike të ndryshme, si dhe raportime të shumta nga gjetje rastësore. Në gazetën “Zëri i Vlorës” gjejmë një numër të konsiderueshëm raportesh arkeologjike në lidhje me gjetje të rastit në fshatrat e zonës së Orikumit. Gjetjet vijnë kryesisht nga varreza antike nga fshatrat Tragjas dhe Dukat. Disa nga këto gjetje ruhen ende dhe janë të ekspozuara në Muzeun Historik të Vlorës. Ky aktivitet i tij zhvillohet në kuadër të kontributit që ai jep për pasurimin e hartës arkeologjike të rrethit, si dhe sigurisht pasurimin e koleksionit të objekteve arkeologjike të muzeut ku ai punonte. Në këtë kuadër ai raporton një nekropol të zbuluar në vendin e quajtur Vallto (Orikum), gjatë punimeve të bonifikimit të kënetës, jo shumë larg qytetit antik të Orikumit. Punimet për ndërtimin e stacionit të pompave për qytezën kishin nxjerrë rastësisht një nekropol, me një numër të konsiderueshëm varresh. Njëri ndër varret e ruajtur më mirë me muraturë tulle, u bë edhe objekt i një gërmimi arkeologjike shpëtimi nga ana e tij. Varri rezultoi të kishte inventar të pasur me terakota, enë balte dhe objekte metalike që i përkisnin shek. III-II p.Kr. Perlat Kullës i takon edhe njoftimi i parë për zbulimin e bazilikës paleokristjane të Mesapliku në vitin 1978, si dhe ai është autori i sondazhit të parë për dokumentimin e monumentit. Në artikullin e botuar në gazetë u ndal në përshkrimin paraprak të mureve, një kapiteli dhe fragmenteve të ndryshme të qeramikës, por ai u përqendrua kryesisht në përshkrimin e hollësive të mozaikut të sapo zbuluar të dyshemesë. Gërmimi dhe dokumentimi i plotë i bazilikës u realizua së bashku me arkeologun Damjan Komata, i cili realizoi edhe botimin e rezultateve të gërmimeve në revistën “Iliria”. Arkeologia Zhaneta Andrea, për raportimin që u bën kërkimeve arkeologjike në Shqipëri gjatë viteve 1973-83 në revistën ndërkombëtare të raporteve arkologjike “Archaeological Reports”, Perlat Kullën e përmend si bashkautor të gërmimit arkeologjik. Për më tepër Kulla do të botonte në vitin 1981 një përshkrim të detajuar të mozaikut. Ai vijoi kërkimet dhe gërmimet arkeologjike në Luginën e Lumit të Vlorës, ku kryen gërmime arkeologjike në shpellat parahistorike të Velçës. Objekt i gërmimit të tij do të bëhet kati i dytë i shpellës që quhet “Kala” ose “Mbikala”, ku nga gërmimi arkeologjik u gjetën një numër i konsiderueshëm enësh të fragmentuara të periudhës Mesjetare. Nëpërmjet këtyre gërmimeve ai saktësoi se shpellat e Velçës janë përdorur si vendbanime apo vendstrehime në një diapazon të gjerë kohor, nga Parahistoria e deri në Mesjetë.

Krahas raportimeve arkeologjike në shtypin e kohës ai ka botuar edhe disa artikuj mbi muzeologjinë. Si punonjës i muzeut, në rolin e kuratorit dhe menaxherit do të ngrinte shqetësime dhe do të botonte disa artikuj ndërgjegjësues për menaxhimin dhe mbarëvajtjen e rrjetit të muzeve në rrethin e Vlorës. Shqetësimi i tij lidhej me aktivitetin e muzeve, pasurimin e tyre me objekte autentike, me qëllim që të luajnë rolin e tyre si institucione që transmetojnë mesazhe të historisë dhe të së shkuarës, duke qenë edukuese për shoqërinë. Në këtë drejtim Kulla do të bëhej edhe inisjator i aksioneve konkrete. Së bashku me kolegë të tjerë, do të organizojë ekspedita në terren për mbledhjen e objekteve etnografike dhe dokumentacionit autentik, me qëllim ngritjen dhe pasurimin e koleksioneve të muzeve të fshatrave.

Në vitin 1985, pasi u gjet rastësisht një thesar me rreth 5,8 kg ar gjatë punimeve mirëmbajtëse në pragun e hyrjes së godinës së Klubit Labëria, ai do të drejtojë vijimin e gërmimeve për verifikimin e kontekstit dhe vendgjetjes. Për shkak të integritetit të tij profesional, ai u caktua edhe si një ndër anëtarët e komisionit të vlerësimit të thesarit.

Sipas informacioneve që kemi, në vitin 1983 ai ishte transferuar tashmë në Sektorin e Kulturës dhe Sportit. Ky transferim, si dhe problemet e tij shëndetësore do e bënin të pashmangshëm ndërprerjen e aktivitetit kërkimor në arkeologji. Pas viteve 1990, ai vijoi të punonte në institucione me karakter kulturor deri në daljen e tij në pension. Fatkeqësisht ndërroi jetë në 21 Janar të vitit 2021, por për sa kohë punoi si arkeolog dhe specialist i Muzeut të Vlorës, ai dha kontributin e tij në evidentimin, gërmimin, dokumentimin dhe për fat të mirë botimin e informacionit mbi vendgjetje dhe vendbanime të shumta antike e mesjetare në zonën e Vlorës. Një numër i konsiderueshëm objektesh të mbledhura prej tij, sot janë ende pjesë e fondeve të Muzeut Historik të qytetit të Vlorës. Raportet arkeologjike të botuara nga Kulla në shtypin e kohës janë mjaft të vlefshme nga pikëpamja shkencore, si punë të referueshme për çdo studim arkeologjik që do të zhvillohet në të ardhmen në territorin e Vlorës.

Baba Eliton Pashaj/

Vëllezër dhe motra

Bashkë me lutjen e rastit më lejoni t’u kujtoj të gjithëve se dita e Novruzit na thërret për tu afruar dhe vëllazëruar më shumë me njeri-tjetrin. Mësimet e ardhura prej Profetit Muhamed a.s imam Aliut, prej imamëve të tjerë, prej të shtrenjtit Murshidin tonë Baba Rexheb na përcjellin në mënyrë të sinqertë, idenë se nuk e ploteson dashurin kundrejt krijuesit nëse nuk do dhe e respekton vëllanë tënd. Devotshmëria e besimtarit nuk matet me fjalët që ai thotë devotshmëria e besimtarit varet nga mënyra se si flak dhe i përbuz thashethemet, intrigat, egozimat, për t’iu afruar Kroit të Haxhi Bektash Veliut.

Një nga festat më të mëdha të Bektashizmit eshtë ajo e Novruzit. Në përkujtim të ditëlindjes së të Madhit Ali i cili lindi në Mekë më 22 Mars të vitit 600, i Madhi Ali është shtylla më e fortë e Botës Islame, pas Profetit Muhammed. Aliu është gjithashtu njeriu më i cilësuar i Botës

Mistike, si simbol i burrerisë, trimërisë, përuljes, karakterit, zemërbardhësisë dhe mëshirës,

mistikës bektashiane. Gëzuar Sulltan Nevruzin për një Pranverë të begatë, plot shendete e bekime pafund për ju edhe familjen tuaj!

Zoti e ruajtë Atdheun tonë të dashur Shqipërinë, Kosovën nga çdo e keqe dhe e drejtoftë në rrugën e vendeve të qytetëruar dhe të zhvilluara.

Zoti i bekoftë Shtetet e Bashkuara të Amerikës këtë vend të begatë që na mundëson demonstrimin e fesë e kulturës dhe traditës sonë.

Happy Sulltan Nowruz!

Nga Mimoza Dajçi/

Vijojnë të mbahen në New York punimet për sesionin e 68 të Komisionit për Statusin e Grave. OKB e kanë njohur muajin Mars si muajin e Gruas dhe kudo në botë organizohen konferenca e tubime për të drejtat e tyre. Kjo është mbledhja më e madhe vjetore e OKB për barazinë gjinore dhe fuqizimin e grave nën temën prioritare “Përshpejtimi dhe arritja e barazisë gjinore, duke adresuar varfërinë dhe forcuar institucionet”. Fokusi kryesor i këtyre takimeve është trajtimi i varfërisë dhe financimit, sipas statistikave të OKB globalisht 10.3 % e grave sot jetojnë në varfëri ekstreme dhe janë më të varfëra se burrat. Progresi drejt përfundimit të varfërisë kërkon investim në politika që adresojnë pabarazitë gjinore. Për të arritur suksesin deri në vitin 2030 angazhimet e vendimarrjet duhet të jenë shumë herë më të shpejta.

Me këtë rast OKB dhe OJQ e grave sëbashku janë duke zhvilluar programe tërheqëse me folës dhe ekspertë të qeverisë, OJQ dhe aktiviste nga e gjithë bota për të rënë dakort mbi veprimet dhe investimet që mund t’i japin fund varfërisë së grave dhe të avancojnë barazinë gjinore. Për të ndjekur nga afër punimet e këtij sesioni është ftuar edhe Organizata e Gruas Shqiptare – Amerikane “Shpresë & Paqe” në SHBA. Referuar materialeve informative dalë nga OKB mësojmë se ky program gjithashtu synon të aplifikojë zërat dhe përvojat e grave dhe vajzave rurale nga rajone të ndryshme dhe të përforcojë rolin e tyre. Fuqizimi i grave baritore në zonat malore shihet si pritshmëri e sfidave mjedisore dhe gjinore.

Rajonet malore në Europë strehojnë jo vetëm bukuri natyrore mahnitëse por edhe komunitete që kanë të rrënjosura thellë traditat baritore. Për shkak të rolit jetik që luajnë, fuqizimi i grave në komunitetet baritore është një strategji e pazëvëndësueshme dhe thelbësore, pasi siguron qëndrueshmërinë e blegtorisë dhe zhvillimet efektive ndaj kërcënimeve ekologjike dhe sociale. Sipas fushave të përcaktuara panelistet ishin veterinere, përfaqësuese të shoqatave bujqësore, blegtore, djathëbërëse, baresha nga Austria, Italia, Spanja, Rumania, Armenia etj. Disa nga punimet e këtij komisioni po mbahen online, ku përveç të drejtave të tyre gratë dhe vajzat janë bashkuar për të nderuar të kaluarën e punës së tyre dhe për të fuqizuar të ardhmen.

Në kuadër të Sesionit të 68 për Statusin e Gruas edhe Konsullata Italiane në New York në bashkëpunim me Qendrën Kulturore Italiane në New York, organizuan një drekë pune me kreun e delegacionit italian për samitin e W7 Martina Rogato dhe Presidenten e W7 Claudia Segre, W20, avokate, gazetare të televizionit amerikan dhe lidere të OJQ të grave nga vende të ndryshme të botës. E ftuar dhe prezente në këtë event ishte edhe Organizata e Gruas “Shpresë & Paqe” .

Për të nxjerrë në pah fuqinë dhe potencialin e grave kudo në botë ky forum shërben si një platformë dinamike për dialogun, avokimin e bashkëpunimin e OJQ dhe palëve të interesuara, të përkushtuara ndaj drejtësisë dhe barazisë gjinore, kundër trafikimit njerëzor, ku hyn edukimi, shkollimi dhe punësimi, pasi në solidaritet hartohen ura drejt një të ardhmeje ku çdo grua mund të lulëzojë. Mos të harrojmë dinjitetin dhe bujarinë e grave dhe vajzave kudo në botë që pasqyrojnë angazhimin e përbashkët për avancimin e të drejtave njerëzore.