GJENERAL PIRO AHMETAJ/

Ndërkohë që po përmbyllet entuziazmi i fitores së merituar dhe spektakolare (Shtëpinë e Bardhë, Senatin, Kongresin dhe votën popullore) kundër të gjithëve, pra kundër kundërshtarëve, faktorëve (fake-news, deep fake dhe exit polleve fake) etj., zemrat, mendjet dhe shpresat (hearts & minds & hopes) e mbi 340 milionë amerikanëve, por edhe botës, janë drejtuar nga Domald Trump, mbas marrjes së detyrës në janar 2025. Në vijim gjeni përmbledhje mbi sfidat dhe pritshmëritë madhore të Presidencës së dytë për 4 vitet në vijim: Së pari, përgjatë 4 vitet në vijim, Trump-2 do të përballet me “betejën e jetës së tij”, pra me premtimin solemn për ta bërë Amerikën përsëri të madhe (e shqipëruar edhe më të fortë), ose një superfuqi të pakonkurrueshme dhe të pamposhtur në shekujt që vijnë.

Amerikanët votuan dhe besoj janë shpresëplotë se Trump-2 do ta shpëtojë/shërojë USA nga “Deep State” (faktorë të nëndheshëm); demokracia fasadë, korrupsioni, ushtria e burokratëve me kollaro demokratike, si dhe interesat e filantropistëve që kanë pushtuar shtetin amerikan, DASH dhe institucionet federale. Për sa i përket ekonomisë, pothuaj të gjithë amerikanët janë të sigurt, se Trump-2 do të vijojë me sukses uljen e taksave (nga 35 në 21% (mandatin e 1-rë) në 15 %) dhe përmirësimin e mirëqenies së qytetarëve. Po ashtu, shumica dërrmuese besojnë se ai do t’i përmbushë premtimet për politikat e ashpra kundër krimit të organizuar dhe emigrantëve të paligjshëm, për vlerat konservatore të familjes, pabarazitë racore, komunitetet e margjinalizuara, si dhe për forcimin dhe kohezionin e kombit amerikan.

Së dyti, tashmë të gjithë e pranojnë (edhe humbësit), se SHBA dhe bota po trashëgon një statuskuo edhe me të errët në fushën e sigurisë se ajo që ai la në 2021. Kështu, Trump2 do të përballet me një botë shumë më të tronditur nga luftëra të përgjakshme si dhe konfliktet të pazgjidhura në Ukrainë, Lindjen e Mesme, rritje të tensioneve me Kinën mbi Tajvanin etj.. Sfidat më kritike mbeten politikat dhe qasja e Trump-2 me 4 vendet diktatoriale, Kina, Rusia, Koreja e Veriut dhe Irani. Ndërkohë, 50 mijë ushtarë rusë dhe koreano-veriorë në tokën ruse janë gati të nisin një mësymje të përgjakshme kundër Ukrainës, çka: “me zgjedhjen e Trump-2, sigurisht nuk ka për të ndodhur”!

Të jemi të vërtetë, asnjë nga këto sfida nuk do të kishte qenë ndryshe nëse znj. Harris do të ishte zgjedhur Presidente. Dallimi thelbësor gjendet në mënyrën se si Trump-2 do të përdorë fuqinë e lidershipit, krenarisht më të fortë ndaj këtyre kundërshtarëve, ose armiqve potencialë, z.Trump kurrë nuk ka bërë premtime majtiste dhe nuk ka gjasa që këtë mandat t’u flasë amerikanëve me termat e “gjeostrategjisë së madhe”.

Ajo që të gjithë shpresojmë është që Trump-2 të bashkojë fuqinë ekonomike, ushtarake, diplomatike, teknologjike dhe forcën e leadership-it të tij jo vetëm për të ta rikthyer USA si një superfuqi të pakonkurrueshme, por edhe për një botë me të paqme. Për ta ilustruar pritshmeritë nga qasja e fortë Trump-2, po sjellim si referencë ilustruese 3 mësime nga historia, kur falë angazhimit, kontributeve si dhe fuqisë së pakonkurrueshme ushtarake të SHBA:

(a) Bashkimi Sovjetik u tërhoq (me bisht në shalë) nga pragu i një konflikti bërthamor, SHBA për vendosjen e raketave në Kubë në 1962. (b) Më 1989 u rrëzua Muri i Berlinit dhe përfundoi Lufta e Ftohtë.

(c) Tri fuqi gjakatare të Luftës së II (Gjermania e Hitlerit, Italia e Musolinit dhe Japonia Perandorake) u gjunjëzuan në maj 1945, ndërsa Japonia në shtator 1945, pas bombardimeve atomike të Hiroshimës dhe Nagasakit.

Mësimi i përbotshëm nga këto tri fitore/ fakte historike është se fuqia e USA dhe vendimet e Presidentëve amerikanë kanë qenë vendimtare, apo jo? Prandaj mbetem shpresëplotë se Presidenti Trump-2 do ta ndalë luftën dhe do u japë një mësim boshtit të agresorëve kundër paqes, lirisë, ose kundër së keqes së përbashkët.

Kërcënimi më i madh i sigurisë për SHBANATO/BE dhe aleatët e tjerë të USA, mbetet partneriteti agresiv i Rusisë, Iranit dhe Koresë së Veriut. Ish-zyrtarë të administratës Trump-1 ende nuk besojnë se ky mandat do të jetë i mjaftueshëm, Trump-2 ka shumë besim se do ta shkruajë historinë e tij duke i gjunjëzuar me çdo çmim (Rusinë, Iranin dhe Korenë e Veriut), qoftë edhe duke e konsideruar si “sfida individuale”.

Sigurisht, Trump-2 ka premtuar një qasje shumë më të ashpër ndaj Iranit, kundër të cilit, Trump-1 ndoqi një qasje të “presionit maksimal” të sanksioneve në mandatin e tij të parë. Ai gjithashtu ka konfirmuar se Trum-2 do të mbështetësë fuqishëm Izraelin në përballjen kundër Iranit. Një arsye më shumë është edhe fakti zyrtar se: “Byroja Federale e Hetimit kishte penguar një komplot iranian për të vrarë Trump para zgjedhjeve”!

Lidhur me Rusinë, Trump në negociata me Presidentin Vladimir Putin do të demonstrojë: “Besimin te fuqia e lidershipit të tij të gërshetuar me diplomacinë e forcës, ekonominë e pakonkurrueshme dhe fuqinë e pamposhtur ushtarake të SHBA”! Kjo u konfirmua nga vetë z. Trump para pak ditësh, kur shpalosi ofertën (si paralajmërimi i tij i fundit para se të ulet në Dhomën Ovale) ndaj Putinit, duke i kërkuar që: “Edhe për të mirën Rusisë, t‘i japë sa më parë fund luftës, me qëllim për të shmangur një kolaps ekonomik (nga bllokada dhe përdorimi rezervave për zhvlerësimin e çmimit të naftës dhe gazit)!

Z.Trump është i bindur se paqja në Ukrainë mbetet sfida më kritike me të cilat do të përballet gjatë Presidencës-2. Ai është po ashtu i vetëdijshëm se në rast dështimi (që ka pothuajse zero mundësi), do të inkurajohej Kina për të gllabëruar Tajvanin, Kremlini do të nxiste destabilitetin e Ballkanit etj..

Lidhur me Kinën, Trump do të rrisë luftën ekonomike. I pyetur nëse do të përdorte forcën ushtarake për të mbrojtur Tajvanin, z.Trump ka konfirmuar se, “nuk mendonte se do të arrinte kurrë në këtë, sepse udhëheqësi kinez Xi Jinping nuk do rrezikonte kaq shumë, sepse ai më respekton dhe e di që jam i çmendur”! Pra praktikisht, Kina do të jetë shumë më e dobët ekonomikisht, pasi importet U SA në 6 vitet e fundit kanë rënë nga 20% në 13%.

Përkundër mospërputhjeve ndaj “çdo forme naive të Trump-Atlanticizmit” siç e quajti z. Macron (që cinikisht i shet avionë ‘Refale’ Serbisë), në një kohë kur z. Trump ka nënvizuar që Aleanca Euroatlantike ka më shumë se kurrë nevojë për kohezion ndaj boshtit të agresorëve, ndërkohë ka rikonfirmuar se do të vazhdojë presionin e tij: “Nër NATO dhe BE më të fortë, rrjedhimisht një botë edhe më e sigurt”.

Në shtesë, duhet thënë po ashtu se, emërimet e para që z.Trump ka konfirmuar për në postet e larta tregojnë vendosmërinë për t’i çuar në fund punët dhe janë shpresëdhënëse. Deri më tani, Trump ka zgjedhur senatorin Marco Rubio Sekretar të Shtetit; senatorin Mike Ëaltz (veteranin e forcave speciale) si këshilltar për sigurinë kombëtare, ndërsa senatorin John Ratcliffe, drejtor të Inteligjencës Kombëtare (CIA) etj..

Së treti, sfidat e Tump-2 dhe disa mesazhe shpresëdhënëse për interesat (mbarë) Kombëtare:

-Ndërkohë që janë tërhequr “pa lavdi por me zvarritje” nga deliret e (mbi)Pushtetit se: “Trump-1 përbënte kërcënim për SHBA dhe marrëdhëniet me Shqipërinë”(!), edhe gjatë Trump2 do të (keq)zhgënjehen politikanët kusarë dhe sovranistët marksist, nëse mesazhet e forta apo fotot me Presidentin Trump etj.; “t’ua shesin shqiptarëve si mbështetje partiake apo personale”. Presidenti Trump-1 ka provuar se prioritet i tij nuk janë emrat e shtetarëve të radhës, as mbiemrat e pronarëve/kryetarëve të partive, por vetëm konvergjenca e interesave amerikane me ato të RSH në rajon, Mesdhe etj.”.

-Përfshi emërimin drejtorit të ri të CIA-s (i vetekspozuar me simbolikën dykrenare), çka ka tërbuar jo vetëm Beogradin, si dhe përtej entuziazmit folklorik në Prishtinë, Tiranë, mbetem shpresëplotë se Trump-2 do të “riinvestohet personalisht”, për të përmbyllur projektin e tij /Marrëveshjen të Paqes, nënshkruar në Dhomën Ovale, (shtator 2020)” nga dy vendet sovrane (Kosovë-Serbi), duke imponuar zbatimin e një: “paketë me investimesh gjeostrategjike si autostrada e paqes Beograd-Prishtinë, port rajonal në ujërat e thella të Adriatikut, si dhe rikthimin njohjeve të reja të Kosovës”. Pra, një marrëveshje e përforcuar, përkundër oshilacioneve të Millosheviçit dhe interesave gjeopolitike të Moskës në rajon.

-Përkundër përrallave bolshevike se, “do na vijë vetë Domald Trump të shpëtojë Shqipërinë” e (keq)gjunjëzuar nga fuqia elektorale e mbipushtetit, pasojat e shtetit të dështuar dhe demokracia fasadë, shpresoj që gjenerata e rritur në liri (mbas 1990) si dhe mbarëshqiptarët të: “vetëprodhojnë një Trump ose një Lëvizje Trumpiste” duke iu rikthyer me këllqet e saj, vlerave të së djathtës moderne: “Familja, atdheu, Zoti, vota, tregu, interesat kombëtare, balancat demokratike të pushteteve dhe orientimi euroatlantik i kombit tonë të bekuar”.

Zoti e bekoftë Presidencën Trump-2, partneritetin me SHBA, si dhe aspiratën e shqiptarëve për t’i bërë RSH dhe Kosovën si gjithë Europa demokratike.

Prof. Milazim Krasniqi/

Shtetet e Ballkanit janë shtete kliente (në faza të ndryshme në raste të ndryshme edhe shtete kukulla), që në krye të herës nuk janë formuar si shtet-kombe, po janë të vizatuara për interesat egoiste e militariste të Fuqive të Mëdha. Rolin si shtete kukulla a kliente, nuk ua kanë suspenduar as kur ndonjë fuqi ka rënë dhe është zëvendësuar nga ndonjë tjetër. Patroni është zëvendësuar, por varësia ka mbetur. Fjala vjen, shtete si Mali i Zi, Bullgaria e Serbia, janë formuar për t’u shërbyer interesave ruse në Ballkan. (Bllokimi i hapësirës ajrore për ministirn rus Llavrov nga Bullgaria e nga Mali i Zi në qershor 2022, paraqet një moment kur këto shtete kalojnë në sferën atlantike, si shtete partnere të SHBA.) Greqia është formuar si projekt britanik e rus, për ta përdorë si pykë për çmontimin e Shtetit Osman në Mesdhe, me Qipron si trofe britanik. Shqipëria është formuar si projekt austriak, për të mos lënë shtetet satelite të Rusisë të dilnin më Detin Adriatik. Në kohën më të vonë, në vitet nëntëdhjetë të shekullit XX, Maqedonia e Veriut dhe Kosova janë bërë shtete si projekte ameriko-atlantike. Përderi sa Kroacia e Sllovenia janë projekte gjermano-atlantike, Bosnja e Hercegovina dejtoniane duket si projekt ruso-amerikan. (Ka edhe variacione, por këtu po ndiqet “atësia” në vijat më të trasha.) Mbetet fakti që asnjëri nga shtetet e sotme ballkanike nuk është formuar pa sponsorizim, pa mbikëqyrje. Ky nuk është mallkim nga arsenali i mitologjive antike pellazge, helene a ilire. Ky realitet është si pasojë e ideologjive ekspansioniste e praktikave të kolonializmit.

Lumnohen në Shkodër Át Luigj Palaj e Dom Gjon Gazulli.

Nga Frank Shkreli

Lumnimi në Katedralën e Shkodrës i dy martirëve shqiptarë Dom Gjon Gazulli nga Shqipëria dhe At Luigj Palaj nga Kosova: një ditë historike për Kishën Katolike shqiptare, një ditë e madhe për Shqipërinë dhe Kombin shqiptar – dy martirë të lumë radhiten dhe ngrihen në altarin e lumnisë — jo vetëm në nivel të Kishës Katolike Shqiptare — por të mbarë Kishës universale. Këta pra janë dy martirët — që i shtohen 38-martirëve të Kishës Katolike Shqiptare të kohës së komunizmit gjakatar, të lumnuar me 2016: Dom Gjon Gazulli i varur nga regjimi i Ahmet Zogut dhe Luigj Palaj i vrarë nga ushtria serbo-malazeze.

Në katedralen e Shën Shtjefnit në Shkodër, u zhvillua me 16 nëntor, mesha dhe ceremonia për lumnimin e dy meshtarëve, njëri françeskan e tjetri dioqezan. Ceremonia e lumnimit u kryesua nga i dërguari i posaçëm i Papa Françeskut kardinali Marcello Semeraro, i ardhur enkas për këtë qëllim. Ai përshëndeti të pranishmit duke folur për dy të lumnuarit: At Luigj Palaj, meshtar i Urdhrit të Fretërve të Vegjël, lindur në Janjevë të Kosovës, tokë që dikur Shën Gjon Pali II e pati kujtuar si “të pasur me histori të lavdishme…” (Audienca e 15 nëntorit 1989); tjetri, Gjon Gazulli, meshtarin dioqezan i kësaj Kishe të shenjtë të Shkodrës. Për të dy u plotësua fjala e Jezusit: “…për shkak timin, do t’i thonë të gjitha të zezat kundër jush, por në rrenë…”, ka thenë, ndër të tjera, përfaqsuesi i Vatikanit në ceremoninë e lumnimit në Shkodër të dy martirëve të rinj të Kishës Katolike Shqiptare.

“Dy të Lumët tanë bënin të mira, por shpifën për ta dhe, me mashtrime, u dënuan”, than ë predikimin e tij, përfaqsuesi i Papa Françeskut dhe vazhdoi: “Kështu ndodhi për Át Palajn – historia e të cilit bën pjesë në Luftën e parë Ballkanike – kur në famullinë e Pejës, ku shërbente, pushtuesit nga Mali i Zi, aleat i Serbisë, ushtronin një politikë shtypëse kundër popullsisë me etni shqiptare, duke kryer qëllimisht dhunë e vrasje…Edhe vrasja e të Lumit Gazulli u motivua me gënjeshtra e në zanafillën e vdekjes së tij qe një proces-farsë: u dënua me akuza të rreme dhe u var në periferinë e Shkodrës, në zonën e quajtur “Fusha e druve”, tha, ndër të tjera, përfaqsuesi Vatikanit gjatë ceremonisë së lumnimit të dy martirëve në Shkodër.

“Sa e rëndësishme është bërë, sidomos në epokën tonë, kjo tema e gënjeshtrës, e falsitetit, e mashtrimit! Sigurisht, mund të themi se këto sjellje të trishta njerëzore kanë ekzistuar gjithmonë; por, sot, në atë që quhet epoka pas-së-vërtetës (post-truth), çështja është ndërlikuar më tej” ka theksuar kardinali Marcelo Semeraro. “Mjafton të mendojmë sa dezinformim e sa gënjeshtra, që ia shkatërrojnë jetën të afërmëve dhe popujve, kalojnë në internet, aq sa të bëhet jashtëzakonisht problematike ndarja e së vërtetës nga gënjeshtra. Po sot, a na intereson ende “e vërteta”? ka pyetur përfaqsuesi i Papa Françeskut në predikimin e tij në katedralën e Shkodrës. Një ditë pas lumnimit të dy martirëve të fesë e të Atdheut,të shtunën në Shkodër — nga Vatikani përshëndeti këtë akt edhe Papa Françesku gjatë Lutjes Engjulli i Zotit në Vatikan, për Lumnimin e Martirëve Dom Gjon Gazulli dhe Atë Luigj Paliq, ndërsa në turmën e madhe në Sheshin e Shën Pjetrit valvitej lartë dhe me kranri flamuri i Kombit shqiptar.

Në këtë ceremoni fetare morën pjesë gjithashtu ipeshkvijtë e Shqipërisë, (përfshir kardinalin shqiptar Ernest Troshani), ipeshkvijtë nga Kosova, Mali i Zi, Kroacia dhe Italia, si edhe autoritetet civile e fetare shqiptare, përveç mijëra besimtarëve brenda dhe jashtë katedralës, ose Kishës së madhe, siç njihet në Shkodër. Mediat njoftojnë se, pas ceremonisë së lumnimit, besimtarët shkuan drejtë Varrezave të Rrëmajit ku është përuruar monumenti në nder të Dom Gjon Gazullit, i varur në konop nga regjimi i Zogut në vitin 1927.

Ndërkaq, një ditë pas lumnimit të dy martirëve të fesë e të Atdheut të shtunën në Shkodër — nga Vatikaniditën e dielë përshëndeti këtë akt edhe Papa Françesku gjatë Lutjes Engjulli i Zotit në Vatikan, për Lumnimin e Martirëve Dom Gjon Gazulli dhe Atë Luigj Paliq, ndërsa në turmën e madhe në Sheshin e Shën Pjetrit valvitej lartë dhe me kranri flamuri i Kombit shqiptar.

Po, kush janë këta dy “martirë, dëshmitarë të fesë, mbrojtës të të drejtave themelore të njeriut e të popullit, shembuj dashurie, shërbimi e guximi”?

Át Luigj Palaj është personifikimi më i qartë i persekutimit të katolikëve shqiptarë të Kosovës. Në vitin 1913, ndërsa në Kosovë dhe më konkretisht në Gjakovë, vazhdonte fushata e egër e persekutimit dhe e asimilimit të katolikëve shqiptarë, Át Palaj i inkurajonte besimtarët e asaj treve të mos hiqnin dorë nga feja e të parëve dhe nga identititeti shqiptar. Për këtë arsye, për shkak të një urrejtjeje patologjike ndaj çdo gjëje katolike dhe shqiptare, pushtuesit malazezë e arrestuan dhe e torturuan në mënyrë çnjerëzore. Pas një periudhe të gjatë burgosjeje në Gjakovë, ku edhe pse nën tortura të tmerrshme nuk e pranoi ndërrimin dhe mohimin e fesë, ai u tërhoq zvarrë nëpër rrugë dhe u shporua me bajoneta në Pejë, duke ndërruar kështu jetë.

Martiri tjetër, Dom Gjon Gazulli, nga fisi i njohur i Gazullorëve, u ekzekutua nga mbreti Zog me varje, në Shkodër, më 5 mars të vitit 1927. Ai ishte kundërshtar i tij, për shkak të politikave shpeshherë diskriminuese për zonat katolike, sidomos për Dukagjinin. Gjithashtu, kundërshtoi ashpër dhe hapur të ashtuquajturin “bashkim personal të Shqipërisë me Jugosllavinë” më 2 janar 1927. (Radio Vatikani shqip)

Me vrasjen e tyre barbare dhe me luminimin e tyre të shtunën në Shkodër, këta të lumë shqiptarë, Dom Gjon Gazulli dhe At Luigj Palaj kanë kapërcyer tanimë kufijtë kombëtarë të trojeve shqiptare ndërkohë që tashti përfaqësojnë jo vetëm Kishën Katolike universale, por edhe vlerat universale të mbarë njerëzimit, si “mbrojtës të të drejtave themelore të njeriut e të popullit, shembuj dashurie, shërbimi e guximi”. Me sakrificën e tyre sublime ata janë shembull për të gjithë ne se si duhet të mbrohet nderi, liria, feja dhe identiteti kombëtar përballë barbarëve dhe diktatorëve. Shembulli i tyre do të mbetet përgjithmonë një frymëzim për breznitë e ardhshme të shqiptarëve dhe jehonë globale nga një vend I vogël si Shqipëria se si duhet luftuar duke dhënë edhe jetën për ideale, për vlerat, liritë dhe të drejtat njerëzore universale e kombëtare.

Artan Nati/

Nëse hartës së kontinentit Europian  do të mund t’i bënim një ndarje imagjinare, pjesa e poshtme e kontinentit të vjetër do të kishte shumë karakteristika të përbashkëta. Italia, Spanja dhe Portugalia kanë nivel më të ulët ekonomik si dhe me standartet demokratike. Janë edhe vende katolike. Fqinjët e tyre kryesisht protestantë në veri, duke përfshirë Gjermaninë dhe Skandinavinë, janë në gjendje relativisht të mirë financiare, ekonomi më të zhvilluar si edhe demokraci me nivel më të lartë. A është kjo thjesht një rastësi, .apo teoria e Max Weber-it për etikën protestante që është e ndërthurur me frymën e kapitalizmit është ende e vlefshme, edhe mbi 100 vjet më pas?  Ishte Martin Luteri ai që çliroi krishterimin nga dominimi i feudalizmit mesjetar dhe nga nënshtrimi i frikshëm ndaj Kishës katolike, duke e modernizuar atë. Ky mit vazhdon të mbetet i fuqishëm për ata që besojnë se termat kyç të modernitetit janë liria, vetëvendosja dhe të drejtat personale, gjithmonë nën hijen e Zotit. Ideja e individit, e cila është themelore për modernitetin, ishte aq e paimagjinueshme para Luterit sa mund të jetë si ngjyra në një botë bardh e zi. Idetë më të reja të pluralizmit, lirisë fetare, vetëqeverisjes dhe lirisë hynë në histori përmes derës që Luteri e hapi.

Ballkani gjithashtu është pjesë e pandarë e Europës, por kur flasim për kulturën, traditat dhe strukturat sociale dhe ekonomike, duket sikur kemi të bëjmë me një subkontinent. Ballkani, i parë shpesh si nën ndërgjegjia apo “i pavetëdijshmi” i Evropës, mishëron histori të ndrydhura, konflikte të lashta dhe kryqëzime kulturore komplekse që Evropa e zakonshme i anashkalon shpesh. Ky rajon pasqyron një psikikë më të thellë, të fshehur brenda kontinentit, duke zbuluar tensione të papërpunuara, identitete dhe plagë historike.

Shqipëria., mendoj unë, është vendi më unik në Ballkan, një enigmë, e mbështjellë në një mister, paraqet të gjitha realitetet ballkanike dhe zgjidhja e problemeve tona është një sfidë për vetë ne shqiptarët, por edhe krijimin e realiteteteve të reja perëndimore në Shqipëri, rajon si edhe në gjithë Europën. Harta e Shqipërisë ka gjithashtu një ngjashmëri me atë Europiane. Në veri kemi një shumicë katolike si edhe me tendenca të theksuara të ideve europiane si individualiteti, humanizmi si dhe një front solid antikomunist dhe proeuropian, sidomos në Shkodër dhe përreth saj. Jugu i Shqipërisë, kryesisht ortodoks, ishte një terren ku komunizmi dhe më vonë PS gjetën mbështetje dhe bashkëjetuan. Shqipëria qendrore, me një popullsi të përzierë, por sidoqoftë kryesisht myslimane, nuk i ka fshehur tendencat e saj pro Turqisë e më tej, sidomos me lëvizjen e Haxhi Qamilit, por edhe të Haxhiqamilistëve modernë, që e anëtarësuan vendin tonë në Konferncën Islamike, apo edhe të ndërtimit të xhamive kudo në vend, si edhe të festimit të inagurimit të Xhamisë së Namasgjasë.

Rrënjët e lashta dhe bazat fetare të një kulture mund të kenë vërtet një ndikim më të madh në rrugën që një vend ndjek sesa çdo konsideratë racionale, gjeopolitike ose ekonomike. Nëse është kështu, kombi ynë me prejardhje islamike, ortodokse dhe pjesërisht katolike, nuk mendoj se është vërtet rehat në një botë të dominuar nga perëndimi, një burim tensioni që mund të zbutet, por që kërkon ndërgjegjësim dhe aksion intelektual dhe politik për tu përshtatur me realitetet perëndimore.

Karakteri specifik i Islamizmit dhe i Ortodoksisë është se ato nuk e konsiderojnë thirrjen ose veprimtarinë profesionale si mjet shpëtimi, por bindjen dhe përulësinë në raport me një person (shpirtërisht) më me përvojë ose një person në një vend më të lartë në hierarki.

Unë mendoj se ka diçka në këtë, një gjë që perëndimorët shpesh e harrojnë, në radhë të parë, është se shumica e botës së krishterë ortodokse jetoi nën zgjedhën islamike për shekuj. Bizanti ra në vitin 1453. Shqipëria nuk ishte e lirë deri në shekullin e 20-të, pra në vitin 1912 dhe 1 shekull pas Greqisë. E njëjta gjë ndodhi me gjithë vendet e tjera të Ballkanit Ortodoks.Vendet ortodokse dhe islamike nuk e përjetuan Iluminizmin dhe përpjekjet e rilindasve tanë për të tërhequr Shqqërinë në Iluminizëm ishin të mëdha,por vetëm pjesërisht të suksesshme  dhe ne nuk e përjetuan Revolucionin Industrial. Moderniteti erdhi në Shqipëri vetëm me ardhjen në pushtet të mbretit Zog, por edhe kjo për një periudhë të shkurtër dhe u pasua me traumën e komunizmit. Islami, ashtu si edhe kristianizmi ortodoks, në vendin tonë, por edhe në gjithë Ballkanin, nuk ka pasur kurrë versionin e tij të Reformimit dhe Iluminizmit, dy ngjarjet që duket se simbolizojnë kalimin nga barbarizmi në qytetërim. Shqipëria ka probleme të përshtatet me demokracinë, sepse nuk është rikuperuar ende nga shkatërrimi moral i shkaktuar nga komunizmi, njerëzit e kanë pothuajse të pamundur t’i besojnë njëri-tjetrit, sepse në komunizëm, nuk mund të përballosh t’i besosh askujt.

Dhe ja ku ndodhemi 34 vjet pas shembjes së komunizmit, me të njëtët aktorë politikë, që i drejtohen herë ortodoksisë greke dhe sllave dhe herë islamizmit turk ashtu si edhe diktatori komunist, herë nga Rusia e herë nga Kina, sipas interesit, vetëm për të mbijetuar dhe kurrë në interes të vendit. 

Krishterimi ortodoks dhe islamizmi në Shqipëri, ka një marrëdhënie të dallueshme, por mund të jetë e pajtueshme me qytetërimin perëndimor. Shoqëria jonë i ka rrënjët në traditat bizantine dhe vlerat tona shpesh theksojnë komunalizmin, spiritualitetin dhe një strukturë fetare hierarkike, në kontrast me individualizmin dhe sekularizmin perëndimor. Megjithatë, ne kemi përqafuar idealet thelbësore perëndimore si demokracia, të drejtat e njeriut dhe sundimi i ligjit, veçanërisht ne jemi integruar pjesërisht në institucionet perëndimore si Bashkimi Evropian dhe jemi anëtar në NATO. Politikanët tanë bëjnë atë që dinë të bëjnë më mirë: të shesin interesat e vendit në kurrizin tonë si edhe të mashtrojnë dhe vjedhin pasurinë kombëtare. Klasa intelektuale gjithashtu sipas traditës bizantino – komuniste serviloset dhe bëhet shërbëtore e klasës politike dhe e gjitha kjo në kurriz të popullit, i cili sipas të njëjtës traditë ose braktis vendin ose i serviloset pushtetarëve. Ka ardhur momenti që Shqipëria të gjejë derën e hapur nga Martin Luteri për individualitetin, shkatërrimin e hierarkisë dhe sekularizimin perëndimor. Ky diskutim i nisur midis Ismail Kadaresë dhe Rexhep Qosjes dikur, ka ardhur momenti që të diskutohet gjerësisht në ambientet intelektuale dhe studiot televizive. Shoqëria jonë të bëjë zgjedhjen e saj dhe të gjejë rrënjët e vërteta të kombit tonë. Shumë intelektualë, politikanë dhe njerëz të thjeshtë duhet të kuptojnë, se historia e popullit tonë, nuk fillon me pushtimin e vendit nga otomanët, por ndoshta ky është momenti më i errët në historinë tonë,dhe i rrëmbimit dhe i dhunimit të historisë , traditës dhe kulturës tonë europiane. Kombi ynë është shumë më i vjetër, më i kulturuar dhe ka kontribuar si në perandorinë romake, ashtu edhe në drejtimin e kishës katolike. Kombi ynë ka nxjerrë shumë perandor romak, papë të Romës etj. Duke ditur historinë e vërtetë të kombit tonë, të shprehur qartë e me fakte dhe nga kollosi i letrave shqipe, Ismail Kadare, ne do të njohim më mirë veten tonë, shoqërinë dhe kombin tonë dhe do të jetë një proçes natyral i transformimit të vendit në Shqipërinë natyrale europiane. Besnikëria jonë duhet të jetë vetëm ndaj vetes, shoqërisë dhe kombit dhe jo ndaj politikanëve dhe individëve të tjerë. 

Nga Hysen S.Dizdari

Studjues i Historisë e Filatelisë / Tiranë më, 12.11.2024

581- VJET – 28 NENTOR 1443 – 28 NENTOR 2024

Në vitin jubilarë të 581 Vjetorit të ngritjes, Flamurit Kombëtar në kalan e Krujës nga Heroi ynë Kombëtare Gjergj Kastriotit Skënderbeu, shtëpia botuese: “Faik Konica” në Prishtinë, boton vepren Madhore të sekertarit personal të Skënderbeut, Dhimitër Frangu të përkthyer me shkrimtari atdhetar, Lek PERVIZI.

Dhimitër Frangu (Demetrio Franco,L. (1443 -1525), lindi në vitin 1443 në qytetin mesjetare të Drishtit afër Shkodres, dhe vdiq në vitin 1525 në Trevi, Itali.

Dhimitër Frangu përkrahu që në moshë të re luftën e lavdishme të popullit shqiptarë të udhëhequr nga Skënderbeu dhe shpejt fitojë besimin e tij duke i sherbeu Skënderbeut me besnikëri, si sekertarë, si arkëtarë, si përkthyes dhe si luftëtar. Ai e shoqëroi Skënderbeun në udhtimin e tij në Romë e Napoli ,Itali në vitet, 1466-1467. Pas vdekjes Skënderbeut me 17 Janar 1468, Dhimitër Frangu u zhvendos në qytetin e Tivarit, dhe pastaj në Venedik ku shkroi në latinisht dhe biografinë e Skënderbeut me titullë: “Gli illustri e gloriosi gesti e vittoriose imprese fatte contro i Turchi dal Signor Don Georgio Castriotto detto Scanderbeg, principe d’ Epyrro.”

Kjo vepër u shkruar nga Dhimitër Frangu u botua me 2 prill të vitit 1480 në gjuhën latine, dhe u shtyp në shtypshkronjën gjermane “Erhard Ratdolf ”. Nuk dihet se si i humbi gjurmët për 59 vjet, por në vitin 1539 ky libër u gjet, u përkthye në Venecia nga Paolo Giovio.

Në vitin 1584 ky libër u ribotua i rishikuar dhe i korrigjuar nga prifti italian, G.M. Bonardo, me titull: “Gli illvstri e gloriosi, gesti, e vittoriose imprese fatte contro Tvrchi dal Signor D. Giorgio Castriotto, detto Scanderbeg, principe d’Epirro”. Titulli në gjuhën shqipe: “Bëmat e shklqyera e të lavdishme dhe ndrmarrjet fitimtare të bëra kundër turqve nga z. Gjergj Kastrioti i quajtur Sknderbeu, princ i Epirit”. Në përkushtimin e tij ,Giovanni Maria Bonardo ku i drejtohet nipit të Skënderbeut, G.A. Flavios, thuhet se origjinali i vepres është shkruar në gjuhën latine prej Dhimitër Frangut. Vepra është e pajisur me një portret të Skënderbeut në ksilografi.

G.M.Bonardo thekson se teksti ishte shtypur në vitin 1545, duke u bazuar në dorshkrimin e origjinalit të autorit të shkruar në latinisht në vitit 1480.

Nga viti 1539 deri në vitin 1679 kjo vepër është përkthyer e botuar 18 herë në gjuhët: italiane, gjermane, angleze, franceze, spanjolle etj.

Në gjuhën shqipe vepra e Dhimitër Frangut u përkthye dhe u botua në botimin e parë nga shkrimtari atdhetarë, Lek Pervizi në vitin 2005.

Sot në nëntor të vitit 2024, pas shumë kërkesave të atdhetarve shqiptarë në Shqipëri, në Kosovë, në Maqedonin e Veriut, në Malin e Zi dhe në gjithë botën po ribotohet kjo vepër e rëndësishme e sekertarit (arkëtarit) të Heroit tonë Kombëtarë, Gjergj Kastriotit Skënderbeut i cili e shoqërojë dhe e njohu nga afër në betejat e tij fitimtare kundër pushtuesve osmanë. Kjo vepër do të ndihmojë shumë nxënsit e shkollave 9 vjeçare, të shkollave të mesme e studentve të shkollave të larta për të njohur historin e vërtete mbi jeten dhe veprat e lavdishme të Skënderbeut.

Me këtë rast i shprehim mirënjohjen dhe e falenderojë Shtëpin Botuese : “ Faik Konica”, Prishtinë, dhe veçanarisht pronarin e saj shkrimtarin e njohur , Nazmi RRAHMANI dhe përkthyesin, Lek PERVIZIN për përkthimin në shqip, e botimin e kësaj vepre të rëndësishme kushtuar, Skënderbeut, në vitin jubilarë të 581 vjetorit të ngritjes, Flamurit Kombëtar në kalanë e Krujës nga Heroi ynë Kombëtare Gjergj Kastriotit Skënderbeu.